Przedmiotem wynalazku jest srodek do zapobiegania plamistosci skórki jablek, zwlaszcza jablek o cienkiej skórce koloru czerwonego, przykladowo gatunku Jonared i Starking, a szczególnie korzystnie Jonathan.Plamistosc skóry jablek wynika ze spowodowanej rozkladem barwnika zmiany barwy z przyczyn fizjolo¬ gicznych, objawiajacej sie w postaci plam o srednicy 1-15 mm na skórce owocu, powstajacej badz od razu na drzewie, badz w czasie przechowywania. Przy tak zwanej ospowatosci na powierzchni jablka wystepuja male plamki, które rozciagaja sie na miazsz. Dalsza choroba jablka jest tak zwane zaparzenie, powstajace w czasie skladowania i powodujace brazowe przebarwienie skórki.Znanyjest szereg sposobów chemicznych lub fizycznych do zapobiegania plamistosci jablek.Co najmniej pieciokrotne opryskiwanie w okresie wegetatywnym za pomoca roztworu, zawierajacego jony lub sole wapnia przykladowo azotan wapnia lub chlorek wapnia pozwala na uzyskanie ochrony w najwyzej 10-30% owoców, co praktycznie nie jest wynikiem zadowalajacym.Dalsza wada tego sposobu jest to? ze zwieksza on zawartosc pektynianu wapnia w komórkach, a wiadomo przy tym, ze zjawiskiem towarzyszacym plamistosci skórki jest nagromadzenie w plamach dwuwartosciowych kationów, takich jak jony wapnia [E. Beyers: The Fruit. Grow, 13, 319-335 (1963); N. Schachrestany:Erwerbs- obstbau 6, 153-154 (1964); R. Schumacher i F. Fankhauser: Schweiz. Z. fur Obst- und Weinbau 102,431-441 (1966); wegierski opis patentowy nr 159 199], Sposób ochrony jablek przed ospowatoscia, opisany w izraelskim opisie patentowym nr 26 740 polega na traktowaniu jablek roztworem wodnym lub zawiesina, zawierajaca sole wapnia i preparat zapobiegajacy zaparza¬ niu. Ten ostatni zawiera przeciwutleniacz np. dwufenyloamine lub 6-etoksy-l,2-dwuwodoro- 2,2,4-trójmetylochi- noline. Jablka traktowane srodkiem wedlug wymienionego opisu patentowego skladuje sie przez 5—7 dni w temperaturze pokojowej, a nastepnie przenosi do chlodni. Wedlug tego opisu partia kontrolna ulegla chorobie ospowatosci w 55%, podczas gdy jablka chronione ulegly tej chorobie jedynie w 2-28%.Przy skladowaniu w kontrolowanej atmosferze (CA) przechowuje sie jablka w pomieszczeniu, w którym utrzymuje sie staly stosunek zawartosci tlenu i dwutlenku wegla. Wade tego sposobu stanowi to, ze powstajace/ 2 119650 w czasie skladowania substancje zapachowe, substancje przyspieszajace dojrzewanie oraz inne produkty przemia¬ ny substancji (dwutlenek wegla, etylen), musza byc usuwane.Urzadzenia chlodni wyposazonych w wentylatory, przyrzady pomiarowe i aparature techniczna sa kosz¬ towne i podrazaja niepotrzebnie kosztjablek. Dalsza wada tego sposobu jest to, ze jablka wyjmowane z przecho¬ walni i przekazywane do sprzedazy nagle i wysokim stopniu ulegaja plamistosci IP.M. Smoch i G.D. Planpied, Proc. Am. Soc. Hort. Sci. 73-77 (1965)].Celem wynalazku jest opracowanie nowego srodka do zapobiegania plamistosci jablek, lepszego, latwiejsze¬ go i bardziej skutecznego niz znane sposoby i srodki.Wynalazek opiera sie na odkryciu, ze mozna zapobiegac plamistosci skórki lub co najmniej zmniejszyc jej wystepowanie do minimum, jesli jablka potraktuje sie preparatem, zawierajacym co najmniej jeden srodek ochrony przed dzialaniem swiatla, to znaczy trójoleinian dwugalloilu.Zalety sposobu i srodka wedlug wynalazku polegaja na tym, ze w przeciwienstwie do znanych sposobów i srodków nie rozwiazujacych dotychczas problemu plamistosci skórki, umozliwiaja, ogólnie biorac, po jednorazo¬ wym zastosowaniu, praktycznie wyeliminowac jej wystepowanie. Zarówno na wielkich plantacjach jak i w ma¬ lych ogródkach nie jest sprawa obojetna, czy spryskiwanie nalezy przeprowadzac piecio- czy jednokrotnie.Dalsza zaleta polega na tym, ze jablka po przechowywaniu zimowym nie ulegaja zadnym uszkodzeniom, co w przeciwienstwie do skladowania w kontrolowanej atmosferze (CA) daje rezultat trwaly , miazsz owocu nie ulega przy tym zmiekczeniu, wystepujacemu przy ochronie za pomoca promieni gamma, zas stosowanie sposobu wedlug wynalazku nie wymaga zadnych specjalnych urzadzen. Oprócz tego zaleta jest niska toksycznosc doustna substancji chroniacych przed wplywem swiatla.Substancje chroniace przed wplywem swiatla stosowane w sposobie i srodku wedlug wynalazku stanowia znane zwiazki, które po czesci stanowia stabilizatory ultrafioletowe, stosowane jako srodki ochrony przed wplywem swiatla stosowane w przemysle kosmetycznym.Substancje chroniace przed wplywem swiatla mozna wedlug ich dzialania podzielic na nastepujace grupy: filtry, swiatla, substancje absorbujace promieniowanie ultrafioletowe, substancje przeslaniajace, pochlaniacze rodników, srodki rozkladajace nadtlenki. Korzystna jest jednak klasyfikacja tych substancji wedlug grup zwiaz¬ ków, poniewaz niektóre z nich moga spelniac po kilka funkcji.Srodek wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze zawiera jako substancje czynna trójoleinian dwugallo¬ ilu i inne znane w srodkach ochrony roslin nosniki, substancje rozpraszajace, rozcienczajace i inne substancje pomocnicze.Srodkiem wedlug wynalazku jablka traktuje sie na ogól przed zbiorem jeszcze na drzewach korzystnie w rozcienczonej postaci. Mozna jednak zabiegowi poddawac jablka juz zebrane.Substancje chroniace przed wplywem swiatla badz ich mieszaniny moga byc przerabiane znanymi sposoba¬ mi na preparaty, przykladowo na zwilzalne proszki (WP), ciekle koncentraty, korzystnie rozpuszczalne w wodzie koncentraty proszkowe, rozpuszczalne w wodzie koncentraty do roztworów (WSC), koncentraty emulsyjne.(EC), ewentualnie równiez koncentraty o ultraniskiej objetosci (ULV). Do wytwarzania tych preparatów miesza sie substancje chroniaca przed wplywem swiatla ze stalymi lub cieklymi, obojetnymi nosnikami, srodkami rozpraszajacymi, rozpuszczalnikami i ewentualnie innymi srodkami pomocniczymi.Srodkami pomocniczymi moga byc przykladowo substancje powierzchniowo czynne, takie jak srodki zwilzajace, srodki zawiesinowe i dyspergujace, emulgatory, srodki zapobiegajace tworzeniu sie zbrylen i spieka¬ niu, srodki poprawiajace przyczepnosc i zapobiegajace opadaniu, substancje ulatwiajace wnikanie, srodki zapo¬ biegajace powstawaniu piany oraz srodki utrzymujace lub wzmacniajace dzialanie biologiczne.Korzystnymi stalymi nosnikami i srodkami rozpraszajacymi sa obojetne naturalne i syntetyczne krzemia¬ ny, kwas krzemowy, modyfikowane gliniany mineralne, bentonit, tlenki-, weglany-, fosforany- itp. - metali ziem alkalicznych, np. diatomit, kaolin, dolomit, kalcynowany tlenek magnezu itd.Korzystnymi cieklymi nosnikami i srodkami rozcienczajacymi sa np. woda, ewentualnie rozpuszczalniki organiczne zawierajace wode, lub mieszaniny takich rozpuszczalników np. alkohole takie jak metanol, i etanol, glikole np. gliceryna, ketony, np. dwumetyloketon i metyloetyloketon, estry, np. octan etylu, octan n- i izobuty- lu, octan amylu, laktony, np. 7-butyrolakton, laktam, np. e-aminokaprolaktam, amidy kwasowe, np. dwumetylo- formamid, alifatyczne, aromatyczne i cykliczne weglowodory np. heptan, heksan, cykloheksan, ksylen, toluen, rozpuszczalniki o nazwach handlowych Schellsol, Novasol itd.Korzystnymi srodkami zwilzajacymi dyspergujacymi i emulgujacymi, zapobiegajacymi spiekaniu i opadaniu sa substancje jonizujace i niejonizujace. Ze srodków jonizujacych, anionowych, kationowych lub anifoterycznych nalezy wymienic szczególnie siarczany i sulfoniany oraz ich sole np. siarczan laurylowy i jego sole, benzenosulfo- nian i jego sole, naftosulfonian i jego sole, mydla, np. stearynian sodowy itd. Ze srodków niejonizujacyeh szcze-119650 3 golnie nalezy wymienic: polimery blokowe tlenku etylenu z tlenkiem propylenu i ich ester oraz eter, a oprócz* tego makro-czasteczki naturalne i syntetyczne.Zwilzalne proszki natryskowe (WP) mozna przykladowo wytwarzac w ten sposób, ze stale substancje chroniace przed wplywem swiatla, substancje pomocnicze, substancje powierzchniowo czynne i srodki utrzymu¬ jace lub wzmagajace dzialanie biologiczne miele sie do wielkosci czastek ponizej 100 um, korzystnie ponizej 25 um i homogenizuje.Jesli srodek powierzchniowo czynny jest ciecza, to mozna go wprowadzic przez natrysk na mieszanine proszków zlozona ze stalych nieorganicznych lub organicznych nosników i substancji rozpraszajacych, ewentual¬ nie zawierajaca juz substancje lub substancje czynne. Jesli substancja chroniaca przed wplywem swiatla jest ciekla, to mozna postapic podobnie. Zwilzalne proszki natryskowe mozna równiez wytwarzac poprzez homoge¬ nizacje zmielonych skladników, nastepnie prasowanie w walcach i mielenie na podana wielkosc czastek.Rozpuszczalne w wodzie proszkowe koncentraty wytwarza sie przykladowo przez oddzielne zmielenie stalych, rozpuszczalnych w wodzie substancji chroniacych przed wplywem swiatla, stalych srodków powierz¬ chniowo czynnych i pozostalych stalych substancji pomocniczych oraz nastepujaca homogenizacje zmielonych srodków.W przypadku, gdy substancje powierzchniowo czynne sa ciekle mozna je dodawac dojednego z organicz¬ nych rozpuszczalników i nastepnie zawieszac w tym rozpuszczalniku zmielone skladniki stale. Zawiesine mozna nastepnie np. wysuszyc na pyl. W ten sposób substancje powierzchniowo czynne nanosi sie na powierzchnie stalych substancji chroniacych przed wplywem swiatla i nosniki.Do przygotowania natrysków wodnych stosuje sie samoemulgujace ciekle koncentraty, tak zwane koncen¬ traty emulsyjne (EC), wytwarzane przez rozpuszczenie substancji ochraniajacych przed wplywem swiatla razem ze srodkiem powierzchniowo czynnym w rozpuszczalniku nie mieszajacym sie z woda. Takikoncentrat emulsyj¬ ny tworzy z woda sam lub pod nieznacznym dzialaniem mechanicznym natryskowa ciecz emulsyjna, która nawet przy dluzszym staniu pozostanie niezmieniona.Rozpuszczalne w wodzie, ciekle koncentraty (WSC) mozna wytwarzac rozpuszczajac substancje chroniace przed wplywem swiatla i odpowiednie, rozpuszczalne w wodzie substancje pomocnicze w zawierajacym ewen¬ tualnie wode rozpuszczalniku mieszajacym sie z woda.Pozadane stezenie cieczy natryskowej ustala sie nastepnie przez rozcienczenie woda.Wodny koncentrat rozpuszczalny substancji chroniacych przed wplywem swiatla mozna równiez przez dobór korzystnego emulgatora zawieszac równiez w cieczach nie mieszajacych sie z woda, otrzymujac przy tym tak zwane odwracalne emulsje. Równiez w ten sposób mozna otrzymac z cieczami nie mieszajacymi sie z woda uklad o dyspersji az do molekularnej, nie zmieniajacy sie w czasie.Z preparatów wedlug wynalazku wytwarza sie ciecz natryskowa w znany sposób, przez rozcienczenie woda. Zawartosc substancji chroniacych przed wplywem swiatla, w gotowym do stosowania srodku wynosi na ogól mniej niz 5% wagowych, korzystnie 0,1—1% wagowego. Mozna przygotowywac równiez ciecze natryskowe z preparatów, zawierajacych tylko kazdorazowo pojedyncza substancje chroniaca przed wplywem swiatla i la¬ czyc te ciecze.Dzialanie ochronne polega na stosowaniu cieczy natryskowej, wytworzonej ze srodków wedlug wynalazku.W celu wypróbowania srodka zanurza sie na ogól 10 jablek w okolo 11 cieczy natryskowej i pozostawia w niej przez 1 minute. Nastepnie jablka suszy sie i umieszcza w odleglosci 40 cm od lampy rteciowej (Tungsram Germicid F, wypromieniowywanie energii w zakresie 185—578 nm). Zaleznie od zawartosci barwnika w skórce, jablka naswietla sie przez 1—5 godzin. Silnie zabarwione owoce na ogól przetrzymuje sie krócej. Jablka tak potraktowane, wraz z nienaswietlona partia kontrolna skladuje sie przez 2 miesiace w temperaturze +4°C i naste¬ pnie kwalifikuje. Na naswietlonej stronie jablek plamy skórki ukazuja sie dokladnie w tym samym czasie co i naturalne plamy, co dowodzi, ze traktowanie za pomoca lampy powstaje w scislej korelacji z badaniem na wolnym powietrzu.Przy badaniach na wolnym powietrzu jablonie natryskuje sie wedlug wynalazku, kilka, korzystnie 3-6 tygodni przed zbiorem jablek. Zaleznie od naswietlania slonecznego stosuje sie jedno lub kilkakrotne natryskiwa¬ nie, najczesciej jednak wystarczy jednorazowy natrysk. Jesli w czasie dojrzewania jablek slonce swieci silnie, to korzystne jest dla unikniecia wielokrotnego natrysku stosowanie cieczy natryskowej o wiekszym stezeniu srod¬ ków absorbujacych promieniowanie ultrafioletowe.Preparat wedlug wynalazku szczególnie korzystnie stosuje sie przez natryskiwanie kroplowe. Stosuje sie w nim na jednostke 2-10 litrów, korzystnie 3—7 litrów cieczy natryskowej. Za jednostke przyjmuje sie powierz¬ chnie (niezaleznie od rodzaju i wieku obiektu), która przy jednorazowym natrysku dysza o srednicy 1,5 mm i cisnieniu poczatkowym w aparacie natryskowym wynoszacym 8 atmosfer moze byc opryskana 15 litrami cieczy fMezógazdasagi Lexikon, Mezógazdasagi Kiado, Budapeszt 1958, tJI str. 593].4 119650 Wynalazek wyjasniono ponizej w przykladach wykonania, bez ograniczenia wynalazku do tych przy¬ kladów.Przyklad I. trójoleinian dwugalloilu 2 g eter nonylofenylopoliglikolowy (EO 10) 1,5 g trójoleiniansorbitu 0,5 g ksylen 7,5 ml 10,0 ml Przyklad II. trójoleiniandwugalloilu 4 g sorbitanomonolaurynian polioksyetylenu 4 g toluen 2 g lOg Badania na wolnym powietrzu Przyklad III. 24 dni przed zbiorem jablek dla kazdego ze stopni stezenia opryskano po 2 jablonie gatunku Jonathan, 10 letnie, szczepione na podkladach wyselekcjonowanych z gatunku East Mailing M IV. Na kazde drzewo zuzyto 5 litrów cieczy natryskowej, zawierajacej 0,1% wagowo trójoleinianu dwugalloilu jako substancji czynnej dalej 0,1% wagowo sorbitanomonolaurynianu polioksyetylenu (Tween 20) i 0,06% wagowych toluenu.Wyniki kwalifikacji zestawiono w ponizszej tablicy.Trakto¬ wanie 1 O(kontrola) liczba jablek razem 145 443 zepsute 8 23 plamistosc wiele plam 10 119 1-2 plamy j 16 Zastrzezenie patentowe Srodek do zapobiegania plamistosci jablek (zwlaszcza jablek gatunku Jonathan), znamienny tym, ze zawiera jako substancje czynna trójoleinian dwugalloilu i znane w srodkach ochrony roslin nosniki, substancje rozpraszajace, rozcienczajace i substancje pomocnicze.Pracownia Poligraficzni UP PRL. Naklad 100 egz.Ona 100 z PL