Przedmiotem wynalazku jest dodatek do pasz zawierajacy fosfor, w którym fosfor jako sub¬ stancja mineralna wystepuje w postaci biologicznie dobrze przyswajalnej przez kregowców.Wiadomo, ze do odpowiednich funkcji zyciowych kregowców, zwlaszcza zwierzat uzytkowych, po- trzbny jest fosfor w okreslonej ilosci i w ko¬ rzystnym stosunku z innymi substancjami mine¬ ralnymi oraz w biologicznie latwo przyswajalnej postaci. Substancje mineralne, w tym równiez fpsfór, biora udzial w budowie zywego organizmu jak szkielet i rózne narzady, w utrzymaniu równo¬ wagi kwasowo-zasadowej i w tworzeniu waznych, wzglednie niezbednych biologicznie czynnych sub¬ stancji, jak aminokwasy, witaminy, enzymy oraz ich aktywatory itd.W zwiazku z' tym substancje mineralne, w tym równiez fosfor, maja podstawowe znaczenie dla zabezpieczenia wlasciwego funkcjonowania proce¬ sów przemiany materii zyjacemu organizmowi, które sa konieczne dla utrzymania jego zdrowia i wytwarzania okreslonego produktu zwierzecego.Pojecie zabezpieczenia w substancje mineralne i wykorzystanie substancji mineralnych jest jedno od drugiego z fizjologicznego punktu widzenia nierozdzielne. Zabezpieczenie w substancje mine¬ ralne dostosowane do biologicznych wymagan kre¬ gowców zaklada optymalizacje wykorzystania, a takze odwrotnie — wykorzystanie substancji mi¬ neralnych wynika jednoczesnie z ilosci i postaci 10 15 20 zabezpieczenia w poszczególnt makro- i mikro¬ elementy.W zwiazku z tym na zabezpieczenie organizmu w substancje mineralne, jak równiez w fosfor, ma decydujacy wplyw wykorzystanie, a miano¬ wicie przez wchlanianie (resorpcje) i zatrzymanie (retencje), poszczególnych elementów, co miedzy innymi — w duzej mierze zalezy od ilosci, che¬ micznego polaczenia, wzajemnych stosunków, roz¬ puszczalnosci od dochodzacych do znaczenia wza¬ jemnych oddzialywan (np. antagonizmy), od ste¬ zenia elementów obecnych w produktach, i nie mniej od zdolnosci ukladu trawiennego.Dotychczas do organizmu kregowców i równiez zwierzat uzytkowych wprowadzono fosfor — od¬ powiednio do zapotrzebowania — przede wszyst¬ kim w postaci nieorganicznych soli, fosforanów.Fosfor z fosforanów — wedlug najnowszych publi¬ kacji — moze byc wykorzystany w bardzo róznej mierze. Wskutek okreslonych niekorzystnych dzia¬ lan nie osiaga sie optymalnego fizjologicznie wy¬ korzystania fosforanów, to znaczy, ze czesc z nich zostaje stracona. Jako niekorzystne dzialania rozu¬ mie sie zla rozpuszczalnosc, niekorzystne (antago- nistyczne) wzajemne dzialanie elementów, czesto niekorzystne polaczenie chemiczne, stosunek ele¬ mentów i stezenie. O tych szkodliwych dzialaniach donosi angielski opis patentowy nr 1 181011 i licz¬ ne wzmianki w literaturze fachowej (Kerscher, U^ Deutsch. Ch. Indust. Bund 1074; Van Belle, 118 853 ^118 853 4 y"^W\ M., Phylaxia — Symposium, Budapeszt 1978). Na ich podstawie przede wszystkim w zwiazku z nie¬ organicznymi solami fosforu — liczni autorzy do oceny biologicznego dzialania przyjeli dla porów¬ nania dzialanie fosforanu jednowapniowego za 100.(Gunther, K. D, Bayer. Landw. Jahr., 51. 2. 1974., Van Belle, M. nach Guegnen, G. Phylaxia — Sym¬ posium, Budapeszt 1976].Dzialanie biologiczne poszczególnych fosforanów w porównaniu z fosforanem jednowapniowym przedstawiono w tabeli 1.Tabela 1 fosforan jednowapniowy fosforan dwuwapniowy fosforan trójwapniowy fosTofan mineralny bez fluoru fosforan mineralny zmielony fosforan zlozony 1 (Ca, P, Mg, Na) fosforan jednosodowy fosforan dwusodowy fosforan trójsodowy fosforan jednomagnezowy fosforan dwumagnezowy fosforan trójmagnezowy kwas fosforowy P 100 60—70 52—58 58—68 30—55 95—98 110—115 85—95 70—75 60—65 55—58 45—55 115—125 | Z powyzszych danych wynikaj ze zadna z soli fosforowych w biologicznym dzialaniu nie osiaga poziomu kwasu fosforowego. Fakt ten godny jest uwagi, poniewaz dobrego zaopatrzenia zywego or¬ ganizmu w fosfor, przy zastosowaniu zle wyko¬ rzystywanego srodka nie osiaga sie w ten sposób, ze atosuje sie np. podwójna jego ilosc. Dane biolo¬ giczne tabeli 1 ilustruja, ze istnieja duze róznice biologicznego dzialania (resorpcja, retencja) róz¬ nych fosforanów. Róznice te w porównaniu z naj¬ bardziej czynnym biologicznie kwasem fosforowym sa jeszcze wieksze. Róznice te spowodowane sa gorsza rozpuszczalnoscia fosforanów w porównaniu z kwasem fosforowym oraz odmiennymi pozosta¬ lymi wlasciwosciami na skutek róznego stosunku elementów oraz róznej jakosci chemicznych wiazan walencyjnych. Poniewaz stosowane na ogól pre- miksy substancji mineralnych sporzadza sie z wy¬ mienionych w tabeli 1 fosforanów, róznice w dzia¬ laniu, i niedogodnosci takze i tu maja znaczenie.W zwiazku z róznym dzialaniem biologicznym u kregowców róznych substancji mineralnych, a wsród nich równiez srodków fosforowych, litera¬ tura fachowa zgodna jest, ze w dodatkach paszo¬ wych o róznych zawartosciach elementów: — rozpuszczalnosc fosforanów w wodzie wynosi na ogól 40—60%, np. fosforan dwuwapniowy, a nawet nadzwyczaj dobrych produktów najwyzej 65—85% (Van Belle, M., Phylaxia — Symposium, Budapeszt, 1976., Hoechst., A. G. Hostaphos pro¬ dukt, 1965); . — wykorzystanie fosforu jest tym korzystniejsze im w srodku jest nizszy stosunek Ca/P i Mg/P (Horwath Z., — Nacsev, B., Mezógazd. Kiadó (Verlag Landwirtschaft), Budapeszt, 1972., Baroscaik Gy. i wspólpracownicy, Allattenyesztes, 1976, tom 25. Nr 2); — ilosc i charakter biologicznego antagonizmu 5 moga byc rózne w zaleznosci od skladu chemicz¬ nego srodka i ilosciowego skladu elementów oraz wzajemnego ich stosunku.Z przytoczonych publikacji lileratury fachowej wynika coraz pilniejsza potrzeba dodatku fosforu jo wedlug nowych wymagan w ten sposób aby srodek fosforowy byl mozliwie wolny od wapnia i mag¬ nezu oraz mial wezsze spektrum, a przez to osiag¬ nal wieksze dzialanie biologiczne.W dalszych publikacjach fachowych pokresla sie 15 jako cel do osiagniecia roztwór zapewniajacy bar¬ dziej czynne wykorzystanie fosforu (Kercher, U., CFK — Phylaxia — Symposium, 1976., Budapeszt; Van Belle, M., Phylxcia — Symposium 1976, Bu¬ dapeszt).M Celem wynalazku jest sposób wytwarzania takie-, go srodka zawierajacego fosfor, który nie wyka¬ zuje wszystkich wymienionych niedogodnosci, uwzglednia przedstawione nowe wymagania, który wytwarza sie w prosty i ekonomiczny sposób, oraz 25 zawiera fizjologicznie wazny fosfor, ewentualnie, równiez inne substancje mineralne, dodatki paszo¬ we i pokarmowe oraz inne biologicznie czynne, wazne w odzywianiu substancje w postaci dajacej sie doskonale biologicznie wykorzystac przez kre- n gowce, oraz zwierzeta uzytkowe.Dalszym celem jest wykorzystanie do stosowania w tym kierunku kwasu fosforowego, który wyka¬ zuje duza aktywnosc biologiczna, ale ze wzgledu na swa reaktywnosc i drazniace dzialanie oraz u ciekla postac jest trudnym do wykorzystania zródlem fosforu.Opracowanie wynalazku zostalo umozliwione przez rozpoznanie zaleznosci, które istnieja z jed¬ nej strony miedzy biologiczna wlasciwoscia zuzyt- 40 kowania fosforu przez kregowce, zwlaszcza rózny¬ mi czynnikami zwiekszajacymi zuzytkowanie, a z drugiej strony strukturalnymi, chemicznymi i fizjologicznymi wlasciwosciami znanych produk¬ tów fosforanowych. 45 Stwierdzono, ze ciekly kwas fosforowy (H3PO4) albo jego dowolnie rozcienczony wodny roztwór tworzy ze skrobia, z substancja zawierajaca skro¬ bie albo z pochodna skrobi wzglednie z produktem rozpadu skrobi staly, polidyspersyjny produkt N o jednorodnym skladzie. W polidyspersyjnym pro¬ dukcie unika sie niekorzystnych wlasciwosci ciek¬ lego kwasu fosforowego, ze wzgledu na które nie mozna bylo go stosowac bezposrednio w produk¬ tach zawierajacych substancje mineralne, a jedno- 9i czesnie utrzymuje sie odpowiadajace fizjologicz¬ nym wymaganiom dzialanie, bardziej korzystne niz znanych produktów fosforowych.Dalej stwierdzono, ze polidyspersyjny uklad kwas fosforowy-skrobia nie wchodzi w reakcje oo z innymi skladnikami paszowymi i pokarmowymi potrzebnymi dla kregowców, to znaczy mozna go uwazac za obojetny wobec nich i mieszac z dowol¬ nym skladnikiem paszowym albo pokarmowym.Istota wynalazku jest dodatek do pasz zawiera- oo jacy fosfor, który w polidyspersyjnym, stalym5 ukladzie zawiera najwyzej 55% wagowych kwasu fosforowego, liczac na 100% kwas fosforowy i ko¬ rzystnie przynajmniej 45% wagowych skrobi, ewentualnie w postaci substancji zawierajacej skrobie ewentualnie w polaczeniu ze skladnikami paszowymi i pokarmowymi. Skladnikiem skrobio¬ wym dodatku do pasz, zawierajacego fosfor jest skrobia kukurydziana, pszeniczna, ziemniaczana albo ryzowa, poza tym jakakolwiek substancja za¬ wierajaca skrobie, jak grysik kukurydziany albo pszeniczny, syntetyczna skrobia, pochodne skrobi albo produkt rozpadu skrobi, który odpowiedni jest do tworzenia z kwasem fosforowym albo jego roz¬ cienczonym wodnym roztworem polidyspersyjnego, stalego ukladu.Jako inne skladniki paszowe i pokarmowe rozu¬ mie sie zboza pastewne i nosniki bialek, premiksy; substancje mineralne, makro- i mikroelementy oraz pierwiastki sladowe, a jako skladnik pokar¬ mowy tluszcze i weglowodany. Zywy organizm moze lepiej wykorzystac te pokarmy, dodatki pa¬ szowe i bioaktywne substancje z dodatkiem wedlug wynalazku zawierajacym fosfor, przy czym doda¬ tek mozna mieszac z tymi skladnikami w znany sposób. Dodatek do pasz wedlug wynalazku mozna poza tym stosowac do zapewnienia równowagi kwas — zasada, a jego stosowanie zalezne jest od rodzaju zwierzat uzytkowych, gatunku, wieku, kie¬ runku wykorzystania i stopnia intensywnosci.Dodatek do pasz wedlug wynalazku jest calko¬ wicie rozpuszczalny w wodzie w 2% kwasie cytry¬ nowym oraz w 2% roztworze wodnym cytrynianu.Sposób wytwarzania dodatku do pasz zawieraja¬ cego fosfor polega na tym, ze kwas fosforowy o stezeniu najwyzej 55% wagowych, korzystnie 25—36% wagowych, w przeliczeniu na kwas 100%, albo jego wodny roztwór miesza sie równomiernie i intensywnie z co najmniej 45% wagowymi, ko¬ rzystnie 65—75% wagowymi, liczac na sucha sub¬ stancje, skrobi, substancji zawierajacej skrobie, pochodnej skrobi albo produktu rozpadu skrobi, i otrzymany polidyspersyjny produkt suszy sie w temperaturze ponizej 50°C. Do produktu organicz¬ nego zawierajacego fosfor, w stanie powietrzno- -suchym, dodaje sie wedlug pozadanego wyko¬ rzystania skladniki paszowe i pokarmowe oraz inne substancje wykorzystywane przez zywy organizm.Produkt sam albo z wymienionymi substancjami uzupelniajacymi przetwarza sie w postac proszku albo grysiku, pelletek, tabletek, kapsulek albo dra¬ zetek.Dodatek do pasz wedlug wynalazku wykazuje szereg korzysci, w których najwazniejszymi sa nastepujace. 1. Kwas fosforowy srodka zawierajacy fosfor zostaje przez resorpcje i retencje w zywym orga¬ nizmie stopniowo i calkowicie uwolniony z ukladu polidyspersyjnego. ^ 2. Skladnik organiczny jest substancja dobrze strawna, nietoksyczna, posiada odpowiednia war¬ tosc odzywcza oraz jest równiez dobrze przyswa¬ jalny w postaci srodka zawierajacego fosfor. 3. Dodatek do pasz jest calkowicie rozpuszczalny w wodzie poza tym rozpuszcza sie równiez calko¬ wicie w 2% kwasie cytrynowym i w 2% wodnym 853 9 -~—¦ 1 roztworze cytrynianu, przy czym w pozadanym przypadku jest calkowicie wolny od wapnia i mag¬ nezu wzglednie jego stosunek CA/P i Mg/P usta¬ wia sie w prosty sposób. 5 4. Biologiczny sklad dodatku do pasz jest nad¬ zwyczaj korzystny, nie wykazuje zadnych niepoza¬ danych dzialan ubocznych, jak reaktywnosc czy dzialania jatrzacego, przy czym lepsze sa jego wlasciwosci resorpcji i retencji w porównaniu li z uwazanym za optymalny, fosforanem jednowap- niowym. 5. Dodatek do pasz, po wmieszaniu substancji uzupelniajacych, nadaje sie doskonale do ustalenia i utrzymywania równowagi kwas — zasada u kre- li gowców oraz do calkowitego uzupelnienia paszy. 6. Dodatek dobrze wlacza sie do mieszanki pa¬ szowej, mozna go stosowac za pomoca technologii jak w mieszankach paszowych, wraz z doskonalymi wlasciwosciami biologicznymi wykorzystania wspie- M ra optymalna funkcje zyciowa kregowców. Wy¬ tworzenie odpowiedniej odpornosci biologicznej umozliwia wzrost produktów zwierzecych. Przez stosowanie srodka mozna wytwarzac produkty w róznych wariantach, zaleznie od wymagan posz- 25 czególnych rodzajów zwierzat, gatunków, wieku i kierunku wykorzystania. 7. Technologia wytwarzania dodatku jest prosta, a dodatek do pasz jest latwy do operowania, prze¬ wozenia i skladowania. 30 Ponizsze przyklady objasniaja blizej sposób wytwarzania dodatku do pasz wedlug wynalazku;- nie ograniczajac jego zakresu.Przyklad I. Do 1000 g skrobi pszenicznej do¬ daje sie w sposób ciagly przy stalym, intensyw- 2g nym mieszaniu 600 ml 24% wagowo kwasu fosfo¬ rowego o temperaturze 20—25°C. Przy stalym, równomiernym mieszaniu i ciaglym doprowadzaniu kwasu powstaje staly, wilgotny, ale nie sklejajacy sie polidyspersyjny produkt barwy bialej o jedno- 40 rodnym skladzie. Suszy sie go w temperaturze 30°C na duzej powierzchni az do stanu powietrzno- -suchego, po czym granuluje wedlug potrzeby.Dane liczbowe produktu: zawartosc wilgoci przy stanie powietrzno-suchym ponizej 10%, produkt za- 49 wiera 14,5% kwasu fosforowego, w przeliczeniu na sucha substancje, srodek mozna stosowac korzyst¬ nie dla wszystkich gatunków zwierzat, zwlaszcza dla drobiu, sam albo z substancjami uzupelnia¬ jacymi.W Przyklad II. Do 1000 g skrobi kukurydzianej dodaje sie w sposób ciagly przy stalym, intensyw¬ nym mieszaniu 450 ml 50% wagowo kwasu fosfo¬ rowego o temperaturze 20—25°C. Przy stalym, równomiernym mieszaniu i ciaglym powolnym do¬ li prowadzaniu kwasu otrzymuje sie staly, wilgotny, ale nie sklejajacy sie polidyspersyjny produkt barwy bialej o jednorodnym skladzie. Tak otrzy¬ many produkt suszy sie w temperaturze 30°C na duzej powierzchni do stanu powietrzno-suchego, po 10 czym granuluje wedlug potrzeby.Dane liczbowe produktu: zawartosc wilgoci przy stanie powietrzno-suchym wynosi ponizej 10%, produkt zawiera 23% kwasu fosforowego w przeli¬ czeniu na sucha substancje, otrzymany srodek H mozna stosowac jako pasze dla przezuwaczy.1IL82S3 8 •Przyklad III. 1000 g skrobi kukurydzianej miesza sie dokladnie z 500 g maki kukurydzianej.Do mieszaniny tej dodaje sie w sposób ciagly przy stalym mieszaniu 1000 ml 50% wagowo kwasu fos¬ forowego o temperaturze 20—25°C. Przy stalym, równomiernym mieszaniu i ciaglym, powolnym doprowadzaniu kwasu powstaje staly, wilgotny, polidyspersyjny produkt o zóltym zabarwieniu, który suszy sie w temperaturze okolo 25°C na duzej powierzchni do stanu powietrzno-suchego.Nastepnie granuluje sie wedlug potrzeby.Dane liczbowe produktu: zawartosc wilgoci przy stanie powiefrzno-suchym wynosi ponizej 10%, Produkt zawiera 30,7% kwasu fosforowego, w przeliczeniu na sucha substancje, otrzymany sro¬ dek mozfia stosowac korzystnie sam albo z poda¬ nymi substancjami uzupelniajacymi dla przezu¬ waczy.Przyklad IV. Do 1000 g skrobi pszenicznej dodaje sia w sposób ciagly przy stalym, intensyw¬ nym mieszaniu 500 ml 50% wagowo kwasu fosfo¬ rowego o temperaturze 20—25°C. Przy stalym, rów¬ nomiernym mieszaniu oraz ciaglym doprowadzaniu kwasu otrzymuje sie, staly, wilgotny ale nie skle¬ jajacy sie polidyspersyjny produkt barwy bialej o jednorodnym skladzie. Suszy sie go w tempera¬ turze 30°C na duzej powierzchni do stanu po¬ wietrzno-suchego. Otrzymany powietrzno-suchy produkt poddaje sie sproszkowaniu na make. Do otrzymanego w powyzszy sposób produktu po¬ wietrzno-suchego w ilosci odpowiadajacej 600 g substancji suchej, dodaje sie przy równomiernym mieszaniu 100 g wapna paszowego, 50 g chlorku sodowego, 10 g metioniny, 50 g lizyny, 50 g uzu¬ pelniajacych witamin i mikroelementów oraz uzu¬ pelnia do 1000 g maka kukurydziana. Mieszanie kontynuuje sie az do uzyskania równomiernego skladu.Dane liczbowe produktu: zawartosc wilgoci w produkcie powietrzno-suchym wynosi ponizej 10%, produkt zawiera 13,S% kwasu fosforowego, w prze¬ liczeniu na sucha substancje, mozna go stosowac, korzystnie sam albo z substancjami uzupelniaja¬ cymi, dla zwierzat wszystkozernych i dla drobiu.Przyklad V. Do 1000 g skrobi ziemniaczanej dodaje sie w sposób ciagly przy stalym, intensyw¬ nym mieszaniu 600 ml 10% wagowo kwasu fosfo¬ rowego. Przy stalym, intensywnym mieszaniu oraz eiaglym doprowadzaniu kwasu otrzymuje sie staly, 10 30 35 40 wilgotny ale nie sklejajacy sie, polidyspersyjny produkt o jednorodnym skladzie. Suszy sie go nas¬ tepnie w temperaturze 30°C na duzej powierzchni do stanu powietrzno-suchego, po czym granuluj* wedlug potrzeby.Dane liczbowe produktu: zawartosc wilgoci przy stanie powietrzno-suchym wynosi ponizej 10%, produkt zawiera 6,2% kwasu fosforowego, w prze¬ liczeniu na sucha substancje, srodek mozna stoso¬ wac, korzystnie sam albo z substancjami uzupel¬ niajacymi dla drobiu.Srodki wedlug wynalazku wykazuja nastepujace wlasciwosci: rozpuszczalnosc srodka w wodzie 100% rozpuszczalnosc skladnika fosforowego w 2% kwasie cytrynowym 1$€% rozpuszczalnosc fosforu w 2% roztwórz* cytranianu 1*#% wedlug metod Gueguen'a i Van Belle.Biologiczne dzialanie — stopien wykorzystania (retencje) wynosi 120, w porównaniu « fosforanem jednowapniowym; biologiczny stopien dzialania fosforu 31,1% a prajr fosforanie jednowapniowym 23%; efektywna strawnosc fosforu (resorpeja) !•%, a przy fosforanie jednowapniowym •§%* wedlug metod Giinther'a i Van Belle.Zastrzezenia patentowe 1. Dodatek do pasz zawierajacy fosfor, znamien¬ ny tym, ze w polidyspersyjnym, stalym ukladzie zawiera najwyzej 55% wagowych kwasu fosfora¬ wego liczac na 100% kwas fosforowy i korzystni* przynajmniej 45% wagowych skrobi ewentualnie w postaci substancji zawierajacej skrobia ewentu¬ alnie razem ze skladnikami paszowymi i pokarmo¬ wymi. 2. Dodatek do pasz wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako skladnik skrobiowy zawiera skrobie kukurydziana, pszeniczna, ziemniaczana albo ry¬ zowa, poza tym jakakolwiek substancje zawiera¬ jaca skrobie, skrobie syntetyczna, pochodna skrobi albo produkt rozpadu skrobi. 3. Dodatek do pasz wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako skladnik paszowy albo pokarmowy zawiera zboza pastewne, premiksy, produkt zawie¬ rajacy substancje mineralna, produkt zawierajacy makro- i mikroelementy oraz pierwiastki sladowe, witaminy, substancje dodatkowe do pasz, substan¬ cje bialkowe tluizcze albo waglowodany. ÓZGraf. Z.P. tz-wo, z. 945 (95+1$) 1*3 Cena l*f zl PL