Przedmiotem wynalazku jest uklad przelacznika wielopozycyjnego, stosowany w elektronicznej aparaturze pomiarowej.Stan techniki. Znane sa uklady przelaczników wielopozycyjnych, skladajace sie z n przekazników, n wskazników pozycji oraz klawiszowego zestawu przelacznika typu „Izostat", w którym jest n segmentów mechanicznych szescio stykowych, przy czym w stanie spoczynku za pomoca dwóch zwór zwarte sa styki trzeci z piatym oraz czwarty z szóstym, a przekazniki i wskazniki pozycji podlaczone sa do styków poszczególnych segmentów. W zestawie „Izostat* segmenty o dzialaniu chwilowym polaczone sa wspólnym metalowym suwakiem ze sprezyna, który ma otwory dostosowane do zebatych naciec na plastikowych sworzniach przesuwajacych zwory, stanowiacym rodzaj zapadki, za pomoca której mechanicznie podtrzy¬ mywany jest stan wlaczenia roboczej pary styków poszczególnych segmentów. Suwak ze sprezynka powrotna zapewnia prawidlowe przelaczenie wylaczajac poprzednia pozycje w momencie wlaczania nastepnej. W czasie pracy, w znanych ukladach przelaczników wielopozycyjnych, elementy mechaniczne zastosowane w zestawie „Izostat", jak suwak ze sprezynka i plastikowe zapadki, ulegaja szybkiemu zuzyciu.Wada znanych ukladów przelaczników jest mala wytrzymalosc na wielokrotne przelaczenia i konie¬ cznosc czestej wymiany zuzytych elementów mechanicznych.Istota wyaalariw. Celem wynalazku jest konstrukcja ukladu przelacznika wielopozycyjnego, wytrzymu¬ jacego duza ilosc przelaczen.Cel ten zostal osiagniety w ukladzie przelacznika wedlug wynalazku, który wyposazony jest w klucz odlaczajacy oraz impulsator kasowania i polaczony jest nastepujaco.Miedzy pierwszym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych a masa ukladu wlaczony jest przeka¬ znik, równolegle ze wskaznikiem pozycji. Klucz odlaczajacy polaczony jest jednym koncem z czwartym stykiem kazdego z segmentów i z biegunem napiecia zasilania ukladu, a drugim koncem z trzecim stykiem pierwszego segmentu. Drugi styk kazdego z segmentów polaczony jest z impulsatorem kasowania, który steruje kluczem odlaczajacym. Jedna para styków kazdego przekaznika jest tak podlaczona, ze w czasie spoczynku zlaczone sa ze soba trzecie styki wszystkich segmentów, a w czasie pracy poszczególnych przekazników polaczony jest trzeci styk z pierwszym odpowiedniego segmentu. Impulsator kasowania sklada sie z szeregowo polaczonych przekaznika kasowania oraz równoleglego ukladu rezystora i kondensa¬ tora, polaczonych z masa ukladu.Wedlug alternatywy ukladu przelacznika, wyposazony jest on w klucz odlaczajacy, impulsator kasowa¬ nia oraz bramke i negator sumy i polaczony nastepujaco. Miedzy pierwszym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych a masa znajduja sie kolejno bramka, równolegly uklad przekaznika i wskaznika pozycji oraz klucz odlaczajacy.2 118657 Piaty styk kazdego z segmentów polaczony jest z trzecim stykiem segmentu nastepnego z kolei, przy czym piaty styk ostatniego segmentu polaczony jest z impulsatorem kasowania, który poprzez negator sumy steruje kluczem odlaczajacym i jednoczesnie trzeci styk pierwszego segmentu podlaczony jest do bieguna napiecia zasilania. Jedna para styków kazdego przekaznika jest tak polaczona, ze w czasie pracy poszczegól¬ nych przekazników polaczony jest trzeci styk z pierwszym odpowiedniego segmentu. Wszystkie bramki drugim wyjsciem steruja jedno z wejsc negatora sumy. Bramka ma, miedzy wejsciem a wyjsciem na przekaznik, diode oraz miedzy wejsciem a wyjsciem sterujacym negator sumy, szeregowy uklad rezystora z dioda.Zaleta ukladu przelacznika wedlug wynalazku jest mozliwosc dlugiej bezawaryjnej pracy, która uzy¬ skuje sie przez zastosowanie elektronicznych ukladów przelaczajacych.Objasnienie figur rysunku. Uklad wedlug wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat podstawowego ukladu, a fig. 2 schemat alternatywy tego ukladu.Przyklad wykonala wynalazku. W ukladzie przedstawionym na fig. 1, n segmentów mechanicznych SI, S2 Sn o dzialaniu chwilowym, z których kazdy ma szesc styków zwiernych parami, przy czym w stanie spoczynku /warte sa styki trzeci z piatym i czwarty z szóstym n przekazników P o dwóch parach styków, n wskazników pozycji WP oraz klucz odlaczajacy KO i impulsator kasowania IK polaczone sa nastepujaco.Miedzy pierwszym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych SI, S2 Sn a masa ukladu wlaczony jest przekaznik P, równolegle ze wskaznikiem pozycji WP. Klucz odlaczajacy KO polaczony jest jednym koncem z czwartym stykiem kazdego z segmentów SI, S2....Sn i z biegunem napiecia zasilania ukladu U a drugim koncem z trzecim stykiem pierwszego segmentu SI. Drugi styk kazdego z segmentów SI, S2 Sn polaczony jest z impulsatorem kasowania IK, który steruje kluczem odlaczajacym KO. Jedna para styków a kazdego przekaznika Pjest tak podlaczona, ze w czasie spoczynku zlaczone sa ze soba trzecie styki wszystkich segmentów SI, S2 Sn, a w czasie pracy poszczególnych przekazników P polaczony jest trzeci styk z pierwszym, odpowiedniego segmentu S. Impulsator kasowania IK sklada sie z szeregowo polaczonych przekaznika kasowania Pk oraz równoleglego ukladu rezystancji R i pojemnosci C, polaczonych z masa ukladu.Inny uklad przedstawiono na fig. 2, w którym n segmentów mechanicznych SI, S2 Sn o dzialaniu chwilowym,•* których kazdy ma szesc styków, zwieranych parami, przy czym w stanie spoczynku zwarte sa styki trzeci z piatym i czwarty z szóstym n przekazników P o dwóch parach styków i n wskazników pozycji WP oraz klucz odlaczajacy KO impulsator kasowania IK, bramka B i negator sumy NS, polaczone sa nastepujaco. Miedzy pierwszym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych SI, S2....Sn a masa znajduja sie kolejno bramka B, równolegly uklad przekaznika Pi wskaznika pozycji WPoraz klucz odlaczajacy KO.Piaty styk kazdego z segmentów SI, SL....Sn polaczony jest z trzecim stykiem segmentu nastepnego z kolei, przy czym piaty styk ostatniego segmentu Sn polaczony jest z wejsciem impulsatora kasowania IK, który poprzez negator sumy NS steruje kluczem odlaczajacym KO i jednoczesnie trzeci styk pierwszego segmentu SI podlaczony jest do bieguna napiecia zasilania U. Jedna para styków n kazdego przekaznika Pjest tak podlaczona, ze w czasie pracy poszczególnych przekazników P polaczony jest trzeci styk z pierwszym, odpowiedniego segmentu S. Wszystkie bramki B drugim wyjsciem steruja jedno z wejsc negatora sumy NS.Bramka B ma, miedzy wejsciem a wyjsciem na przekaznik P, diode Dl oraz, miedzy wejsciem a wyjsciem sterujacym negator sumy NS, szeregowy uklad rezystora B z dioda D2.W ukladzie wedlug wynalazku, przedstawionym na fig. 1 nacisniecie przycisku startowego PS, w którymkolwiek z segmentów mechanicznych Sn spowoduje chwilowe zwarcie jego styków pierwszego z trzecim i drugiego z czwartym. Napiecie zasilania U podane zostanie przez chwile do impulsatora kasowania IK. Pod wplywem podanego napiecia przekaznik Pk impulsatora kasowania IK zadziala na okres czasu ustalony przez stala czasu BC impulsatora kasowania IK, powodujac zadzialanie klucza KO.Na czas trwania tego impulsu (okolo kilku milisekund) przerwane zostanie doprowadzenie napiecia zasilania U do styków a wszystkich przekazników P. Wszystkie przekazniki P wracaja do stanu spoczynkowego i nastepuje wylacze¬ nie poprzedniej pozycji. W nastepnym momencie czasowym trwajacego jeszcze wlaczenia przycisku starto¬ wego PS, po zaniku impulsu z impulsatora kasowania IK, klucz odlaczajacy KO zamyka sie z obwodem zasilania. W segmencie Sn z wlaczonym przyciskiem startowym PS nastepuje wlaczenie przekaznika P, który wlasnymi stykami a podtrzymuje wlaczenie. Zostaje wlaczony wskaznik WP sygnalizujacy wlaczenie danej pozycji oraz przekaznik wykonawczy Pwyk sterujacy ukladami zewnetrznymi.W ukladzie wedlug wynalazku przedstawionym na fig. 2 dzialanie przebiega w sposób nastepujacy. W spoczynku, na wyjsciu negatora sumy NS jest stan logiczny wysoki, powodujacy zamkniecie kluczem KO.Nacisniecie przycisku startowego PS, w którymkolwiek z segmentów mechanicznych Sn spowoduje chwi¬ lowe zwarcie jego styków pierwszego z trzecim i drugiego z czwartym. W pierwszym momencie nastapi przerwanie obwodu laczacego napiecie zasilania U z wejsciem impulsatora kasowania IK. Spowoduje to wygenerowanie w impulsatorze kasowania IK impulsu o dlugosci kilkunastu milisekund, który podany na118 657 3 drugie wejscie negatora sumy NS spowoduje ustalenie na jego wyjsciu poziomu logicznego niskiego, wylaczajacego klucz odlaczajacy KO. Klucz odlaczajacy KO otworzy sie przerywajac obwód zasilania przekazników P. Wszystkie przekazniki P wracaja do stanu spoczynkowego i nastepuje wylaczenie poprzed¬ niej pozycji.W nastepnym momencie czasowym, trwajacego jeszcze wlaczenia przycisku startowego PS, klucz odlaczajacy KO zamyka sie i obwód zasilania zostaje zamkniety. W segmencie z wlaczonym przyciskiem startowym PS nastepuje wlaczenie przekaznika P, poprzez diode Dl bramki B, który wlasnymi stykami a podtrzymuje wlaczenie. Wskaznik pozycji WP zostaje wlaczony sygnalizujac wlaczenie danej pozycji.Na wejscie pierwsze negatora sumy NS przy wlaczonej jednej pozycji, podawane jest napiecie przez szeregowa galaz R i D2 bramki B, ustalajac stan logiczny niski. Z chwila wlaczenia wiecej niz jednego segmentu na wejscie pierwsze negatora sumy NS podawane jest napiecie poprzez galezie R i D2 bramek B z tych segmentów, gdzie wcisnieto przyciski startowe Ps. Na wejsciu pierwszym negatora sumy NS pojawia sie stan logiczny wysoki, powodujacy na wyjsciu tego ukladu stan logiczny niski, blokujacy dzialanie klucza odlaczajacego KO. W ten sposób wykluczone jest jednoczesnie wlaczenie wiecej niz jednego segmentu.Dzialanie przelacznika moze zostac zablokowane przez podanie sygnalu logicznego wysokiego na wejscie trzecie negatora sumy NS oznaczone na rys. „Blok". Uniemozliwia to przelaczanie pozycji przy pomiarach czasowych.Uklad przelacznika wielopozycyjnego wedlug wynalazku znajduje zastosowanie w technologicznych przyrzadach pomiarowych stanowiacych wyposazenie tasm produkcyjnych magnetofonów.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad przelacznika wielopozycyjnego, zawierajacy n segmentów mechanicznych o dzialaniu chwilo¬ wym, z których kazdy ma szesc styków zwieranych parami, przy czym w stanie spoczynku zwarte sa styki trzeci z piatym i czwarty z szóstym oraz n przekazników o dwóch parach styków i n wskazników pozycji, znamtamy tym, ze wyposazonyjest w klucz odlaczajacy (KO) oraz impulsator kasowania (IK) i polaczony jest w ten sposób, ze miedzy pierwszym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych (SI, S2....Sn) a masa ukladu wlaczony jest przekaznik (P) równolegle ze wskaznikiem pozycji (WP), klucz odlaczajacy (KO) polaczony jest jednym koncem z czwartym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych (SI, S2....Sn) i biegunem napiecia zasilania (U), a drugim koncem z trzecim stykiem pierwszego segmentu (SI), natomiast drugi styk kazdego z segmentów (SI, S2...Sn) polaczony jest z wejsciem impulsatora kasowania (IK), który steruje kluczem odlaczajacym (KO), a poza tym jedna para styków (a) kazdego przekaznika (P) jest tak podlaczona, ze w czasie spoczynku zlaczone sa ze soba 3-cie styki wszystkich segmentów (SI, S2...Sa) a w czasie pracy poszczególnych przekazników (P) polaczony jest trzeci styk z pierwszym, odpowiedniego segmentu (S). 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze impulsator kasowania (Ik) sklada sie z szeregowo polaczonych przekaznika kasowania (Fk) oraz równoleglego ukladu rezystora (R) i kondensatora (C), polaczonych z masa ukladu. 3. Uklad przekaznika wielopozycyjnego, zawierajacy n przekazników o dwóch parach styków, n wskazników pozycji oraz n segmentów mechanicznych, o dzialaniu chwilowym, z których kazdy ma szesc styków zwieranych parami, przy czym w stanie spoczynku zwarte sa styki trzeci z piatym i czwarty z szóstym, znamieMy tym, ze wyposazony jest w klucz odlaczajacy (KO), impulsator kasowania (IK) oraz bramke (B) i negator sumy (NS) i polaczony jest w ten sposób, ze miedzy pierwszym stykiem kazdego z segmentów mechanicznych (SI, S2....Sa) a masa znajduja sie kolejno bramka (B), równolegly uklad przekaznika (P) i wskaznika pozycji (WP) oraz klucz odlaczajacy (KO), natomiast piaty styk kazdego z segmentów (SI, S2....Sn) polaczony jest z trzecim stykiem segmentu nastepnego z kolei, przy czym piaty styk ostatniego segmentu (Sn) polaczony jest z wejsciem impulsatora kasowania (IK), który poprzez negatoi* sumy (NS) steruje kluczem odlaczajacym (KO) i jednoczesnie trzeci styk pierwszego segmentu (SI) podlaczony jest do bieguna napiecia zasilania (U) i ponadto jedna para styków (a) kazdego przekaznika (P)jest tak podlaqpona, ze w czasie pracy poszczególnych przekazników (P), polaczony jest trzeci styk z pierwszym odpowiedniego segmentu (S), natomiast wszystkie bramki (B) drugim wyjsciem steruja jedno z wejsc negatora sumy(NS). 4. Uklad wedlug zastrz. 3, znamieMy tym, ze bramka (B) ma miedzy wejsciem a wyjsciem na przekaznik (P), diode (Dl) oraz, miedzy wejsciem a wyjsciem sterujacym negator sumy (NS), szeregowy uklad rezystora (R)/dioda(D2).118 657 IU* Fig 2 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL