Przedmiotem wynalazku jest srodek chwasto- • bójczy, zawierajacy jako substancje czynna po¬ chodne estru N-trójfluoroacetylo-N-fosfonometylo- glicyny, w których to zwiazkach z atomem fosforu zwiazane sa rózne grupy.W opisie patentowym St. Zjedn. Ameryki nr 3 970 695 przedstawiono N-perfluoroacylo-N-fosfono- metyloglicyny o wzorze 4, w którym n oznacza liczbe calkowita 1 do 4, a m oznacza liczbe 1 lub 0.Zwiazki te wytwarza sie dzialajac na N-fosfono- metyloglicyne bezwodnikiem perfluoroacylu w obec¬ nosci kwasu perfluoroalkanokarboksylowego, z otrzymaniem zwiazku o wzorze 4, w którym m oznacza liczbe 1, który nastepnie poddaje sie hydro¬ lizie, otrzymujac zwiazek o wzorze 4, w którym m oznacza liczbe 0.N-fosfonometyloglicyna, jej sole, amidy, estry i inne pochodne sa przedstawione w opisie patento¬ wym St. Zjedn. Ameryki nr 3 799 758 jako czynniki chwastobójcze stosowane po wzejsciu roslin. Inne pochodne N-fosfonometyloglicyny i stosowanie ich jako czynników, regulujacych wzrost roslin sa przedstawione w opisie patentowym St. Zjed.Ameryki nr 3 853 530.Wytwarzanie trójestrów N-fosfonometyloglicyny jest ujawnione w opisach patentowych St. Zjedn.Ameryki nr 4 053 505 i 3 835 000 oraz w belgijskim opisie patentowym nr 849 907.Pochodne estrowe N-trójfluoroacetylo-N-fosfono- metyloglicyny, w których grupy estrowe przylaczo- 10 25 30 ne do atomu fosforu i do grupy karboksylowej sa takie same, a stanowia je rodniki alkilowe, opisuje Rueppel i inni, Biomedical Mass Spectrometry, Vol. 3 (1976), strony 28—31. Zwiazki te otrzymano dziala¬ jac na N-trójfluoroacetylowe pochodne wytworzone wedlug opisu patentowego St. Zjedn. Ameryki nr 3 970 695 dwuazobutanem w n-butanolu.Nowe N-trójfluoroacetylo-N-fosfonometyloglicy- niany, stanowiace substancje czynna srodka wedlug wynalazku, sa zwiazkami o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik alkilowy o 1 do 10 atomach wegla lub chlorowany nizszy rodnik alkilowy, R± oznacza nizsza grupe alkoksylowa, nizsza grupe alkilotio, fe¬ noksylowa, fenylotio, podstawiona fenoksylowa, podstawiona fenylotio, nizsza grupe alkiloaminowa, nizsza grupe dwualkiloaminowa, morfolino lub N- -piperydynoaminowa, a R2 oznacza nizszy rodnik al¬ kilotio, grupe fenoksylowa, fenylotio, podstawiona fenoksylowa, podstawiona fenylotio, nizsza grupe alkiloaminowa, nizsza grupe dwualkiloaminowa, niz¬ sza grupe alkenyloaminowa, nizsza grupe dwualke- nyloaminowa, nizsza grupe alkiniloaminowa, nizsza grupe dwualkiniloaminowa, morfolino lub N-pipery- dynoaminowa, z tym ograniczeniem, ze Rj i R2 nie moga miec takiego samego znaczenia.Terminy „nizszy rodnik alkilowy", „nizszy rodnik alkenylowy", „nizszy rodnik alkinilowy", „nizsza grupa alkoksylowa" i „nizsza grupa alkilotio" ozna¬ czaja rodniki zawierajace do 6 atomów wegla w lancuchu prostym lub rozgalezionym. 116 631116 631 Termin „atom chlorowca" oznacza atom chloru, bromu, jodu lub fluoru.Przykladami podstawionych grup fenoksylowych i fenylotio R± i R2 sa monopodstawione grupy feny- lotio i fenoksylowe, z podstawnikiem w polozeniu orto, meta lub para, np. chlorofenoksylowa, bromo- fenoksylowa, fluorofenylotio, cyjanofenylotio, nitro- fenylotio i trójfluorometylofenoksylwa, a przykla¬ dami dwupodstawionych grup fenylotio i fenoksy¬ lowych, gdzie podstawniki sa takie same lub rózne i sa umiejscowione w polozeniach 2, 3, 4, 5 lub 6 pierscienia fenylowego, sa dwuchlorofehoksylowa, dwubromofenylotio, chlorocyjanofenoksylowa, dwu- cyjanpfenoksylowa, dwunitrofenoksylowa, bromoni- trbfenylotio, chlorotrójfluorometylofenoksylowa i po¬ dobne.Przykladami rodników alkilowych R sa metylowy, etylowy; propylowy, heksylowy, cykloheksylowy, de- cylowy i ich izomery. Korzystnie, R oznacza nizszy rodnik alkilowy, tj. rodnik alkilowy o 1 do 6 ato¬ mach wegla.Nowe zwiazki stanowiace skladnik czynny srod¬ ka wedlug wynalazku wytwarza sie dzialajac na dwuchlorek estru N-trójfluoroacetylo-N-fosfonome- tyloglicyny o wzorze 2, w którym R ma wyzej po¬ dane znaczenie, kolejno czynnikami nukleofilowymi RiH i R2H, gdzie Rj i R2 maja wyzej podane zna¬ czenia, w organicznym rozpuszczalniku i w obec¬ nosci trzeciorzedowej aminy, wiazacej chlorowodór, w warunkach zasadniczo bezwodnych, w od okolo 10 do okolo 50°C, korzystnie w temperaturze poko¬ jowej.W wytwarzaniu zwiazków o wzorze 1 wiazaca chlorowodór trzeciorzedowa amine korzystnie sto¬ suje sie w nadmiarze w stosunku do ilosci stechio- metrycznej, dla zapewnienia calkowitego przebiegu \reakcji. Termin „wiazaca Chlorowodór trzeciorze- ' dowa amina" oznacza trzeciorzedowe alkiloaminy, jak trójmetyloamina, trójetyloamina, trójbutyloami- na, trójheksyloamina i podobne oraz trzeciorzedowe aminy aromatyczne, jak pirydyna, chinolina i po¬ dobne.Stosunek reagentów musi byc regulowany w kaz¬ dym etapie. Dla fachowców jest oczywiste, ze kazdy atom chloru w dwuchlorku N-trójfluoroacetylo-N- -fosfonometyloglicynylu bedzie reagowac z jednym nukleofilem (RiH lub R2H), w zwiazku z czym w kazdym etapie nalezy stosowac jeden równowaznik odczynnika nukleofilowego na mol dwuchlorku..Odczynniki nukleofilowe dodaje sie kolejno, przy mieszaniu," dla zapewnienia dokladnego kontaktu z dwuchlorkiem, a oba dodania wykonuje sie w dos¬ tatecznym odstepie czasu, by zapewnic calkowity przebieg reakcji pierwszego odczynnika przed do-, daniem drugiego. _ '.W innym przypadku otrzymuje sie mieszanine produktów, z której, bardzo trudno jest wyodrebnic zwiazek o wzorze 1.Stosowany jako reagent dwuchlorek estru o wzo¬ rze 2 otrzymuje sie dzialajac na ester N-fosfonome- tyloglicyny o wzorze 3, w którym R ma wyzej po¬ dane znaczenie, bezwodnikiem kwasu trójfluorooc- towego, w okolo 10 do okolo 35°C, usuwajac nad¬ miar bezwodnika, a nastepnie dzialajac na produkt realfcji nadmiarem chlorku tionylir, w warunkach wrzenia pod chlodnica zwrotna. Nadmiar chlorku tionylu usuwa sie pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac dwuchlorek o wzorze 2.Zwiazki o wzorze 1 sa uzyteczne jako czynniki 5 chwastobójcze.Wynalazek jest ilustrowany ponizszymi przykla¬ dami, nie ograniczajacymi jego zakresu.Przyklad I. N-trójfluoroacetylo-N-(dwuchlo- rofosfonometylo)glicynian etylu (3,96 g, 0,012 mola) io rozpuszczono w 50 ml eteru i wkroplono do roztwo¬ ru dwuetyloaminy (2,89 g, 0,0396 mola) w 50 ml ete¬ ru. Po 30 minutach dodano fenol (1,13 g, 0,012 mola) w 50 ml eteru, w ciagu 10 minut. Calosc mieszano w ciagu nocy w temperaturze pokojowej, po czym 15 przesaczono, przesacz przemyto dwukrotnie 50 ml porcjami 3% wodorotlenku amonu, wysuszono nad siarczanem magnezu i odparowano pod zmniejszo¬ nym cisnieniem, otrzymujac N-trójfluoroacetylo-N- -(N,,N'-dwuetyloamino)(fenoksy)(fosfonometylo)gli- 20 cynian etylu w postaci klarownego oleju, n£7 =1,4671.Analiza elementarna; obliczono: C 48,12%i, H 5,70%, N 6,60%; znaleziono: C -48,26%, H 5,67%, N 6,54%.Przyklad II. Roztwór N-trójfluoroacetylo-N- 25 -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (3,63 g, 0,011 mola) w 50 ml benzenu zadano roztworem N- -metyloaniliny (2,46 g, 0,023 mola) i tfójetyloaminy (2,3 g, 0,023 mola) w 40 ml benzenu. Otrzymana mie¬ szanine utrzymywano w ciagu 5 godzin we wrzeniu 30 pod chlodnica zwrotna, po czym oziebiono do 25°C i zadano fenolem (1,03 g, 0,011 'mola). Po uplywie, 3 godzin mieszanine reakcyjna przesaczono i odpa¬ rowano pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostalosc ekstrahowano do eteru naftowego, 35 a ekstrakt przemyto 50 ml 3%i wodnego wodoro¬ tlenku amonu i 50 ml 5% wodnego kwasu solnego.Po wysuszeniu nad siarczanem magnezu roztwór odparowano, otrzymujac N-trójfluoroacetyio-N-(N'- -metyloanilino)-(fenoksy)fosfonometylo)glicynian 40 etylu w postaci zlotej barwy oleju (4,6 g), n27 =1,5086.Analiza elementarna; • obliczono: C 52,41%, H 4,84%i, N 6,11%, P 6,76%; znaleziono C 52,19%, H 4,86%, N 6,12%, P 6,66%.Przyklad III. N-trójfluoroacetylo-N-(dwuchlo- rofosfonometylo)glicynian etylu (6,6 g, 0,02 mola) rozpuszczono w 100 ml eteru, oziebiono do 0°C i za¬ dano roztworem metanolu (0,8 g, 0,02 mola) i trój- etyloaminy (2,78 g, 0,02 mola) w 50 ml eteru. Po uplywie 2 godzin roztwór przesaczono, a- przesacz oziebiono do 0°C i zadano roztworem tiofenólu (2,05 ml, 0,02 mola) i trójetyloaminy (2,78 ml, 0,02 mola) w 50 ml eteru. Po uplywie dalszych 2 godzin roztwór przesaczono, a przesacz odparowano pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostalosc ekstrahowano do eteru naftowego, a eter naftowy usunieto przez destylacje pod zmniej¬ szonym cisnieniem. Pozostalosc (1,5 g) poddano chromatografii na zelu krzemionkowym, eluujac mieszanine eter/benzen (7:3). Otrzymano N-trójfluo- 60 roacetylo-N-l[metoksy(fenylotio)fosfonometylo]glicy- nian etylu w postaci bezbarwnego oleju (1 g), riD—¦ =1,5047.Analiza elementarna; _ obliczono: C 42,11%, H 4,29%, P 7,76%; 65 znaleziono: C 42,50%, H 4,54%!, P 7,71%. 50 55116 631 6 P r z y k l a d IV. Roztwór N-trójfluoroacetylo-N- -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w 100 ml eteru oziebiono do 0°C i zada¬ no roztworem metanolu <1,01 ml, 0,025 mola) i trój¬ etyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 100 ml eteru. Po 5 uplywie 2 godzin mieszanine przesaczono, a przesacz oziebiono do 0°C i zadano roztworem m-chlorófenolu (3,21 g, 0,025 mola) i trójetyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 100 ml eteru. Otrzymany roztwór mieszano w ciagu nocy w 25°C, przesaczono, a przesacz od- io parowano pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostalosc ekstrahowano do eteru naftowego, a otrzymany roztwór odparowano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac N-trójfluoroacetylo-N-(meto- ksy(m-chlorofenoksy)fosfonometylo)glicynian etylu 15 w postaci zóltej barwy oleju (7,55 g), no= 1,4803.Analiza elementarna; obliczono: C 40,26%, H 3,86%, P 7,42%; znaleziono: C 40,22%, H 3,81%, P 7,41%.Przyklad V. Roztwór N-trójfluóroacetylo-N- 20 -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g 0,025 mola) w 100 ml eteru oziebiono do 0°C i doda¬ no roztwór metanolu (1,01 ml, 0,025 mola) i trójety¬ loaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 30 ml eteru. Po uplywie 2 godzin mieszanine reakcyjna przesaczo- ^ no, a przesacz oziebiono do 0°C i zadano metanotio- lem (1,38 ml, 0,025 mola) i trójetyloamina (3,49 ml, * 0,025 mola). Calosc mieszano w ciagu nocy, po czym odparowano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzy¬ mujac olej, który poddano chromatografii na zelu 30 krzemionkowym.Kolumne eluowano mieszanina chlorek metylenu/ /octan etylu, otrzymujac N-trójfluoroacetylo-N-{me- toksy(metylotio)fosfonometylo)glicynian etylu (2,3 g) w postaci oleju, nD=1,4571. 35.Analiza elementarna; ' „ ' ^ obliczono: C 32,05%i, H 4,48%, P 9,19%; znaleziono: C 32,16%, H 4,53%, P 9,07%.Przyklad VI. Roztwór N-trójfluoroacetylo-N- - -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 40 0,025 mola) w 150 ml eteru oziebiono do 0°C i zada¬ no roztworem metanolu (1,01 ml, 0,025* mola) i trój¬ etyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 25 ml eteru. Roz¬ twór mieszano w ciagu 2 godzin, przesaczono,! a prze¬ sacz oziebiono i zadano izopropyloamina (4,25 ml, .-4S 0,05 mola) w 10Ó ml eteru. • - Calosc mieszano w ciagu 16 godzin, mieszanine przesaczono, a przesacz przemyto woda, wysuszono nad siarczanem sodu i odparowano pod zmniejszo¬ nym cisnieniem, otrzymujac N-trójfluoroacetylo-N- 5° -(metokBy/izopropyloamiino/fofonometylo)-glicynian etylu (6,1 g) w postaci zóltej barwy oleju, nD= =1,4335.Analiza elementarna; obliczono: C 37,94%, H 5,79%^ P 8,89%; . 55 znaleziono: C 37,91%, H 5,95%, P 8,96%.Przyklad VII. Roztwór N-trójfluoroacetylo-N- -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w eterze (150 ml) oziebiono do 0°C i do- ' dano do niego roztwór fenolu (2,35 g, 0,025 mola) 60 i trójetyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w ciagu 3 godzin, po czym przesa¬ czono.Przesacz oziebiono do 0°C i dodano tiofenol (2,5 ml, 0,025 mola) i trójetyloamine (3,49 ml,J),025 mola) w w 50 ml eteru. Otrzymany roztwór mieszano w ciagu nocy w 25°C, przesaczono i odparowano pod zmniej¬ szonym cisnieniem. Pozostalosc poddano chromato¬ grafii na zelu krzemionkowym, eluujac wpierw chlorkiem metylenu, a nastepnie eterem. Otrzymano N-trójfluoroacetylo-N-(fenoksy/fenyldtio/fosfonóme- tylo)glicynian etylu (7,97 g) w postaci bialej barwy ciala stalego o temperaturze topnienia 80—82°C.AnaTiza elementarna; ^ ' „ obliczono: C 49,46%^ H 4,15%, P 6,71%; "* znaleziono: C 49,49%, H 4,30%, P 6,87%.Przyklad VIII. Roztwór fenolu (2,3 g, 0,025 mola) i trójetyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 50 ml eteru dodano do roztworu N-trójfluoroacetylo-N- -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w 150 ml eteru. Otrzymany roztwór przesaczono, a przesacz oziebiono do 0°C i zadano izopropyloamina (4,2 ml, 0,05 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w ciagu nocy w 25°C, przesaczo¬ no, a przesacz przemyto woda, wysuszono nad siar¬ czanem sodu i odparowano pod zmniejszonym cis¬ nieniem, otrzymujac staly produkt o konsystencji gumy. Produkt ten roztarto z eterem naftowym, otrzymujac N-trójfluoroacetylo-N-(fenoksy/N'-izo- propyloamino/fosfonometylo)glicynian etylu (5,25 g) o postaci bialej barwy ciala stalego o temperaturze topnienia 80-^82°C.Analiza elementarna; - obliczono: C 46,83%,-H 5,40%, N 6,83%; znaleziono: £ 46,62%, H 5,39%, N 6,80%.Przyklad IX. Roztwór metanolu (1,01 ml, 0,025 mola) i trójetyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 50 ml eteru dodano do roztworu N-trójfluoroacety- lo-N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,23 g, 0,025 mola )w 150 ml eteru, w 0°C, Calosc mieszano w ciagu 2 godzin, po czym przesaczono.Przesacz oziebiono do 0°C i zadano N-aminopipery- dyna,(5,2 ml, 0,05 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w ciagu nocy, po czym miesza¬ nine reakcyjna przesaczono, przemyto 25 ml wody, wysuszono nad siarczanem sodu i odparawano pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostaly olej przesaczo¬ no przez florosil w chlorku metylenu i odparowa¬ no pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac N-trój- fluoroacetylo-N-(metoksy-/N,-piperydynoamino/fos- fonometylo)glicynian etylu (0,9 g) w postaci jasno- zóltej barwy oleju, ng =1,4516.Aanaliza elementarna; obliczono (-1/2AO): C 39,16%, H 6,02%, N 10,54%;. znaleziono: C 39,30%, H 5,98%, N 10,03%. ~ Przyklad X. Roztwór N-trójfluoroacetylo-N- -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w czterowodorofuranie (THF) (150 ml) dodano do N-metyloaniliny (5,3 ml, 0,05 mola) w THF, w 60°C. Po uplywie 24 godzin roztwór oziebiono do 25°C i przesaczono, a przesacz zadano roztworem metanolu (1,01 ml, 0,025 mola) i trójetyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 50 ml THF. Calosc mieszano w ciagu nocy, po czym przesaczono, a przesacz od¬ parowano pod zmniejszonym cisnieniem.Oleista pozostalosc poddano chromatografii na florosilu,-eluujac chlorkiem metylenu. Eluat prze¬ myto 10% kwasem solnym, nasyconym wodnym roztworem chlorku sodu, 3% wodorotlenku amonu116 631 8 i nasyconym wodnym chlorkiem sodu. Roztwór wy¬ suszono nad siarczanem sodu i odparowano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac N-trójfluoro- acetylo-N-(metoksy/N'-metyloanilino/fosfonomety- lo)glicynian etylu (4,0 g) w postaci zóltej barwy oleju, nD= 1,4862.Analiza elementarna; obliczono (-1/2 H20): C 44,41%, H 5,18%, N 6,91%; znaleziono: C 44,10%, H 4,91%, N 7,02%.Przyklad XI. Roztwór izopropanolu (1,9 ml, 0,025 mola) i trójetyloaminy f3,49 ml, 0,025 mola) w 50 ml eteru dodano do N-trójfluoroacetylo-N-(dwu- chlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w 150 ml eteru, w 0°C. Po uplywie 3 godzin roztwór przesaczono, a przesacz oziebiono do 0°C i zadano roztworem izopropyloaminy (4,2 ml, 0,05 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w ciagu nocy w 25°C i przesaczo¬ no. Przesacz przemyto 3% wodnym kwasem solnym, nasyconym roztworem chlorku sodu, 3% wodoro¬ tlenkiem amonu i nasyconym chlorkiem sodu. Prze¬ sacz wysuszono nad siarczanem sodu i odparowano pod zmniejszonym cisnieniem otrzymujac N-trój- fluoroacetylo-N-(izopropylo/N'rizoproyloamino/fos- fonometylo)glicynian etylu (4,0 g) w postaci bialej barwy ciala stalego, temperatura topnienia 85—88°C- Analiza elementarna; obliczono: C 41,49%v H 6,43%, N 7,44%; znaleziono: C 41,34%, H 6,45%, N 7,39%.Przyklad XII. Roztwór tiofenolu (2,9 ml, 0,0285 mola) i trójetyloaminy (3,97 ml) w 50 ml ete¬ ru dodano do roztworu N-trójfluoroacetylo-N-(dwu- chlorofosfonometylo)glicynianu etylu (9,9 g, 0,03 mo¬ la) w 150 ml eteru, w 0°C. Po uplywie 3 godzin roz¬ twór przesaczono, a oziebiony przesacz (0°C) zadano roztworem izopropyloaminy (4,85 ml, 0,057 mola) w 50 ml eteru. Calosc mieszano w ciagu nocy, przesa¬ czono, a przesacz przemyto 1,5% wodnym kwasem solnym, 1,5% wodorotlenkiem amonu i nasyconym wodnym chlorkiem sodu.Odparwanie pod zmniejszonym cisnieniem dalo olej, który poddano chromatografii na zelu krze¬ mionkowym, eluujac mieszanina octan etylu-cyklo- heksan (1:1). Uzyskano N-trójfluoroacetylo-N-(feny- lotio/izopropyloamino/fosfonometylo)glicynian etylu (1,75 g) w postaci bialej barwy ciala stalego o tem¬ peraturze topnienia lp2—103°C.Analiza elementarna; obliczono: C 45,07%, H 5,20%,' N 6,57%; znaleziono: C 44,87%, H 5,22%, N 6,50%.Przyklad XIII. Roztwór fenolu (2,3 g, 0,025 mo¬ la) i trójetyloaminy (3,49 ml, 0,025 mola) w 50 ml eteru dodano do roztworu N-trójfluoroacetylo-N- -(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w 150 ml eteru, w 0°C. Po uplywie 2 go- godzin roztwór przesaczono, a przesacz dodano do oziebionego (0°C) roztworu N-aminopiperydyny (5,2 ml, 0,05 mola) w 100 ml eteru.Otrzymany roztwór mieszano w 25°C w ciagu 16 godzin, a nastepnie przesaczono. Przesacz przemyto 0,3%i kwasem solnym, wysuszono nad siarczanem sodu po czym^ odparowano, otrzymujac N-trójfluoro- acetylo-N-(fenoksy/N-piperydynoamino/fosfonome- tylo)glicynian etylu, którego w zaden sposób nie udalo sie dalej oczyscic. • 25 30 Przyklad XIV. Roztwór izopropanolu (1,0 ml, 0,025 mola) i trójetyloaminy (3,5 ml, 0;025 mola) w 50 ml czterowodórofuranu dodano do roztworu N- -trójfluoroacetylo-N-(dwuchlorofosfonometylo)gli- 5 cynianu |3-chloroetylu (9,1 g, 0,025 mola) w 250 ml eteru, w 0°C. Po uplywie 3 godzin roztwór przesa¬ czono, a przesacz dodano do oziebionego (0°C) roz¬ tworu izopropyloaminy (4,2 ml, 0,05 mola, w 50 ml czterowodorofuranu. Calosc mieszano w ciagu 16 io godzin w 25°C, przesaczono, a przesacz odparowano pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostaly olej rozpuszczono w chlorku metylenu i przemyto 3% kwasem solnym, 3% wodorotlenkiem amonu i nasyconym roztworem chlorku sodu. Roz- 15 twór wysuszono nad siarczanem sodu i odparowano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac staly produkt. Rekrystalizacja z mieszaniny octan etylu- heksan (1:10) dala N-trójfluoroacetylo-N-(izopropy- lo/izopropyloamino/fosfonometylo)glicynian p-chlo- 20 roetylu w postaci bialej barwy ciala stalego o tem¬ peraturze topnienia 87,5—89°C.Analiza elementarna; obliczono: C 38,01%, H 5,64%, N 6,82%; znaleziono: C 38,00%, H 5,65%, N 6,82%, Przyklad XV. Roztwór izopropanolu (2,9 ml, 0,038 mola) i trójetyloaminy (5,3 ml, 0,038 mola) w 50 ml eteru dodano do roztworu N-trójfluoroacety- lo-N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (13,2 g, 0,04 mola) w 150 ml eteru, w 0°C. Po uply¬ wie 3 godzin roztwór przesaczono, a oziebiony (0°C) przesacz zadano roztworem tiofenolu (3,9 ml, 0,038 mola) i trójetyloaminy (5,3 ml, 0,038 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w 25°C w ciagu 16 godzin i prze¬ saczono. Przesacz przemyto 3% kwasem solnym, 3% wodorotlenkiem amonu i nasyconym roztworem chlorku sodu, a nastepnie odparowano pod zmniej¬ szonym cisnieniem. Pozostaly olej poddano chro¬ matografii na zelu krzemionkowym, eluujac miesza- 40 nina octan etylu/cykloheksan (6:4). Otrzymano N- -trójfluoroacetylo-N-(izopropoksy/fenylotio/fosfo- nometylo/glicynian etylu (7,7 g) w postaci jasnozól- tej barwy oleju, n2^ =1,4951. 45 Analiza elementarna; obliczono: C 44,97%, H 4,95%, N 3,28%; znaleziono: C 44,88%, H 4,97%, N 3,27%!, S 7,45%.Przyklad XVI. Roztwór dwuetyloaminy (5,0 ml, 0,05 mola) w 50 ml eteru dodano do roztwo- 50 ru N-trójfluoroacetylo-N-(dwuchlorofosfonometylo)- glicynianu etylu (8,25 g, 0,025 mola) w 150 ml eteru, w 0°C. Roztwór mieszano w ciagu 2 godzin, prze¬ saczono, a przesacz zadano roztworem tiofenolu (2,4 ml, 0,025 mola) i trójetyloaminy (3,4 ml, 0,025 55 mola) w 50 ml eteru, w 0°C.Calosc mieszano w ciagu nocy, przesaczono roz¬ twór, a przesacz przemyto 0,3%i wodnym kwasem solnym, wysuszono nad siarczanem sodu i odparo¬ wano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac 60 N-trójfluoroacetylo-N-(dwuetyloamino)/fenylotio/fos- fonometylo)glicynian etylu (8,7 g) w postaci zóltej barwy oleju, n2^ =1,5049.Przyklad XVII. Roztwór etanotiolu (2,13 ml, 0,0285 mola) i trójetyloaminy (3,97 ml, 0,0285 mola) 65 w 50 ml eteru dodano do roztworu N-trójfluoroace-116 631 9 10 tylo-N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu (9,9 g, 0,03 mola) w 150 ml eteru, w 0°C. Calosc mie¬ szano* w ciagu 3 godzin, przesaczono, a oziebiony (0°C) przesacz zadano roztworem izopropyloaminy (4,85 ml, 0,057 mola) w 150 ml eteru.Calosc miaszano w ciagu nocy, przesaczono, a prze¬ sacz przemyto 1,5% kwasem solnym, 1,5%i wodoro¬ tlenkiem amonu i nasyconym wodnym roztowrem chlorku sodu. Otrzymany roztwór odparowano pod zmniejszonym cisnieniem do oleju, który przekrys- talizowano z octanu etylu-cykloheksanu (1:5), otrzy¬ mujac N-trójfluoroacetylo-N-(izopropyloamino/ety- lotio/fosfonometylo)glicynian etylu w postaci biaiej barwy ciala stalego o temperaturze topnienia 85— —87°C. v Analiza elementarna*; obliczono (-1/2 H20): C 37,17%, H 5,9%, N 7,22%, S 8,28%; znaleziono: C 37,20%, H 6,01%, N 7,23%, S 8,31%.Przyklad XVIII. Roztwór fenolu (2,68 g/ 0,0285 mola) i trójetyloaminy (3,97 ml, 0,0285 mola) w 50 ml eteru dodano do roztworu N-trójfluoroace- tylo-N-(dwucnlor0fosfonometylo)glicynianu etylu (9,9 g, 0,03 mola) w 175 ml eteru, w 0°C. Po uplywie 3 godzin mieszanine reakcyjna przesaczono i ozie¬ biono (0°C) i zadano roztworem etanotiolu (2,13 ml, 0,0285 mola) i trójetyloaminy (3,97 ml, 0,0285 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w 25°C w ciagu nocy, przesaczo¬ no, a przesacz przemyto 1,5%i kwasem solnym, 1,5% wodorotlonkiem amonu i nasyconym roztworem chlorku sodu. Odparowanie pod zmniejszonym cis¬ nieniem dalo olej, który poddano chromatografii na zelu, krzemionkowym, eluujac mieszanina octan ety¬ lu/cykloheksan (1:1). Otrzymano N-trójfluoroacety- lo-N- (fenoksy/etylotio/fosfonometylo)glicynian ety¬ lu (1,5 g w postaci klarownego oleju, ng = 1,4969.Analiza elementarna; obliczono: C 43,59%, H 4,63%., S 7,76%; znalezioon: C 43,71%, H 4,67'%, S 7,64%, N 3,38%.Przyklad XIX. Roztwór etanotiolu (2,9 ml, 0,04 mola) i trójetyloaminy (5,6 ml, 0,04 mola) w czterowodorofuranie (50 ml) dodano do N-trójfluo- roacetylo-N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu n- -butylu (14,3 g, 0,04 mola) w 250 ml eteru, w 0°C.Po uplywie 3 godzin roztwór przesaczono, a przesacz dodano do oziebionego (0°C) roztworu izopropylo¬ aminy (6,8 ml, 0,08 mola)*w 50 ml czterowodorofu- ranu.Calosc mieszano w ciagu 16 godzin w 25°C, prze¬ saczono, a przesacz odparowano pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostaly olej' rozpuszczono w 100 ml chlorku metylenu i przemyto 3% kwasem solnym, 3% wodorotlenkiem amonu i nasyconym roztworem chlorku sodu. Odparowanie pod zmniejszonym cis¬ nieniem dalo olej, który poddano chromatografii na zelu krzemionkowym, prowadzac elucje mieszanina octan etylu-cykloheksan (1:1). Otrzymano N-trój- fluoroacetylo-N-i(izopropyloamino/etylotio/fosfono- metylo)glicynian n-butylu (0,7 g) w postaci bialej barwy ciala stalego o temperaturze topnienia 64— —65°C.Analiza elementarna; obliczono: C 41,38%; H ^,45%', N 6,89%; znaleziono: C 41,36%, H 6,48%i, N 6,87%.Przyklad XX. Roztwór dwuetyloaminy (5,0 ml, 0,05 mola) w 50 nil eteru dodano do N-trójfluoro- acetylo-N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu etylu 5 (8,25 g, 0,025 mola) w 150 ml eteru, w 0°C. Po uply¬ wie 3 godzin roztwór przesaczono, a przesacz zada¬ no N-aminopiperydyna (5,2 ml, 0,05 mola) w 50 ml eteru.Calosc mieszano w ciagu nocy* po czym przesa- io czono, a przesacz przemyto 0,3% kwasem solnym, wysuszono nad siarczanem sodu i odparowano poci zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac olej, który poddano chromatografii na florosilu, eluujac chlor¬ kiem metylenu. Otrzymano N-trójfluoroacetylo-N- is T(dwuetyloamino/N'-piperydynoamino/fosfonomety- lo)glicynian etylu (2,0 g) w postaci zóltej barwy wosku o temperaturze topnienia 63—68°C.Analiza elementarna; obliczono: C 44,65%, H 7,03%, N 13,02%; 20 znaleziono: C 44,40%, H 6,99%, N 13,20%.Przyklad XXI. Roztwór N-trójfluoroacetylo- -N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu n-butylu (14,3 g, 0,04 mola) w 25Ó ml eteru powoli dodano do roztworu morfoliny (3,5 ml, 0,04 mola) i trójetyloami¬ ny (5,6 ml, 0,04 mola) w 100 ml eteru. Po uplywie 3 godzin roztwór przesaczono, a przesacz powoli do¬ dano do oziebionego (0°C) roztworu p-chlorotiofe- nolu (5,7 g, 0,04 mla) i trójetyloaminy (5,6 ml, 0,04 mola) w 100 ml eteru. Po 16 godzinach w 25°C roz¬ twór przesaczono, a przesacz odparowano pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostaly pól-staly material przekrystalizowano z mieszaniny octan etylu/cykloheksan (1/10). Rekrys¬ talizacja z heksanu dala N-trójfluoroacetylo-N- -(morfolino/-p-chlorotiofenoksy/fosfonometylo)gli- cynian butylu (2,1 g) w postaci bialej barwy ciala stalego o temperaturze topnienia 79,5—81°C.Analiza elementarna; znaleziono: C 44,15%, H 4,88%, N 5,42%; 40 znaleziono: C 43,48%, H 4,87%, N 5,65%^ Przyklad XXII. Roztwór N-trójfluoroacetylo- -N-(dwuchlorofosfonometylo)glicynianu n-decylu (13,3 g, 0,03 mola) w 100 ml czterowodorofuranu do- 45 dano do dwubutyloaminy (5,0 ml, 0,03 mola) i trój¬ etyloaminy (4,2 ml, 0,03 mola) w 50 ml czterowodo¬ rofuranu. Po uplywie 3 godzin roztwór przesaczono, a przesacz powoli dodano do 4-bromo-m-tiokrezolu (5,8 ml, 0,03 mola) w 50 ml czterowodorofuranu. 50 Calosc mieszano w ciagu 16 godzin, przesaczono, a przesacz odparowano pod zmniejszonym cisnie¬ niem. Otrzymany olej rozpuszczono w chlorku me¬ tylenu, przemyto 3%! kwasem solnym, 3% wodoro¬ tlenkiem! amonu i nasyconym wodnym chlorkiem so- 55 du. Odparowanie pod zmniejszonym cisnieniem da¬ lo olej, który poddano chromatografii na zelu krze¬ mionkowym, eluujac wpierw heksanem, a nastepnie octanem etylu. Otrzymano 2,1 g N-trójfluoroacetylo- . -N-(dwubutyloamino/4,-bromo-3-metylotiofenoksy/ 60 /fosfonometylo)gliycnianu n-decylu w postaci ole¬ ju, n^2 =1,5045.Analiza elementarna; obliczono: C 51,35%; H 7,04%, N 3,99%; znaleziono: C 51,49%, H 7,26%', N 3,98%. 65 Przyklad XXIII. Powzejsciowa czynosc chwas- 25 30 35116 631 11 12 tobójcza zwiazków stanowiacych substancje czynna srodka weellug wynalazku wykazano w próbie prze¬ prowadzonej w warunkach cieplarnianych, nizej podanym sposobem: Górna warstwe gleby dobrej jakosci umieszcza sie .w aluminiowych pojemnikach z otworami w dnie i ubija do glebokosci 0,95 do 1,27 cm od. górnej kra¬ wedzi pojemnika. Do gleby wprowadza sie okreslo¬ na ilosc nasion kazdej z kilku dwuliscieniowych i jednoliscieniowych roslin jednorocznych i/lub od¬ rosli wegetatywnych bylin i wciska je w powierz¬ chnie gleby. Nasiona i/lub odrosla wegetatywne po¬ krywa sie gleba, a powierzchnie gleby wyrównuje.Pojemniki umieszcza sie na lawie piaskowej w cie¬ plarni i podlewa od dolu w miare potrzeby.Gdy rosliny osiagna zadany wiek (2 do 3 tygodni), kazdy z pojemników, oprócz kontrolnych, indywidu¬ alnie przenosi sie do komory natryskowej i oprys¬ kuje z rozpylacza,.pracujacego pod dodatnim cisnie¬ niem okolo 1,46 kg/cm2. Rozpylacz zawiera 6 ml roz¬ tworu, lub zawiesiny preparatu chemicznego oraz, w ilosci okolo 0,4% wagowych, czynnik emulgujacy za¬ wiesine cykloheksanonowa. Ilosc badanego czynnika chemicznego odpowiada dawce podanej w tabeli.Roztwór natryskiwany sporzadza sie przez roz¬ cienczenie 1% podstawowego roztworu lub zawie¬ siny w organicznym rozpuszczalniku, jak aceton lub czterowodorofuran, lub w wodzie.Jako czynnik emulgujacy stosuje sie mieszanine 35% wagowych dodecylobenzenosulfonianu butylo- 10 15 20 25 30 aminy i 65% wagowych kondensatu oleju talowego tlenkiem etylenu (okolo 11 moli tlenku etylenu ma mol oleju talowego). Pojemniki z powrotem przeno¬ si sie do cieplarni i po uplywie okolo 2 i 4 tygodni porównuje uszkodzenie roslin traktowanych z kon¬ trolnymi (w tabelach ten czas jest podany w rubry¬ ce WAT). W pewnych przypadkach pomija sie ocene po 4 tygodniach.Podana w tabelach I i II powzejsciowa czynnosc chwastobójcza oceniono wedlug nastepujacej skali: Stan roslin Ocena 0—24% kontroli 0 25—49%,kontroli 1 50—74% kontroli 2 75—99% kontroli 3 100% kontroli 4 Stosowane w próbach gatunki roslin oznaczono nastepujacymi symbolami: A — ostrozen polny* B — rzepien C — zaslaz Awicenny D — powój E — komoca biala F — rdest ostrogórski G — cibora* H — perz wlasciwy* I — sorghum halepenae* J — stoklosa dachowa * z odrosli wegetatywnych K — chwastnica jednostronna L — soja M — burak cukrowy N — pszenica O —- ryz P — sorgo Q — dzika gryka R —'¦ konopie Sesbania S — proso T — palusznik krwawy Zwiazek z przykladu nr 1 - T T II II III III IV IV V VI VI VII VII VIII VIII ' IX X X '. xi XII XII XII XIII XIII XV XVI XVII - WAT 2 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 2 4 4 4 4 4 2 4 4 kg/ha 3 11,2 5,6 - 11,2 5,6 11,2 5,Q 11,2 5,6 11,2 11,2 5,6 11,2 5,6 11,2 5,6 11,2 11,2 5,6 11,2 11,2 5,6 5,6 11,2 5,6 11,2 11,2 11,2 A 4 0 0 2 1 1 1 1 0 2 1 0- 2 4 2 2 2 2 1 0 2 1 1 3 4 0 2 2 Tabel B 5 3 2 2 2 3 2 2 1 2 2 1 3 4 4 4 4 3 2 0 4 3 3 4 4 0 4 3 C 6 2 1 1 1 2 1 3 1 3 1 1 2 2 3 3 3 1 1 • 0 3 4 4 4 3 0 3 3 a I D 7 2 1 2 1 3 2 3 1 3 2 1 3 3 2 2 3 2 2 0 2 2 2 3 3 1 3 2 Gatunek roslin E 8 3 3 4 2 4 2 .1 * 1 2 4 4 4 4 4 4 4 1 1 0 3 2 2 — — 0 3 1 F 9 0 0 1 1 2 1 1 0 1 2 0 2 4 3 2 3 4 0 2 3 3 3 3 1 0 3 1 G 10 1 2 2 2 3 1 1 0 0 1 0 2 3 2 2 2 2 2 0 3 2 2 3 3 0 1 '.. 2 H 11 1 1 3 2 1 1 1 0 2 1 0 1 1 1 2 1 1 0 0 2 3 3 3 2 0 2 1 # I 12 2 3 3 1 3 2 2 1 1 0 0 1 3 2 2 1 2 1 0 3 3 3 3 3 0 1 2 J 13 2 1 4 2 1 0 1 1. 1 0 0 1 1 3 2 2 1 0 0 3 4 3 3 3 0 1 — K 14 2 2 4 2 2 2 3 1 . 3 2 ' ' 1 4 2 3 3 ¦ 4 4 2 °- 3^ 3 3 . *3 3 1 3 3116 631 1 XVII XVIII" XIX XIX XX XX XXI 2 4 4 - 4 4 4 4 4 13 3 5,6 11,2 11,2 5,6 11,2 5,6 11,2 4 0 1 1 2 2 0 1 * 3 1 2 2 4 2 1 1 6 2 1 1 1 2 1 1 7 2 1 2 2 2 2 2 8 4 1 1 2 1 3 4 9 4 0 2 0 1 1 0 10 2 1 1 1 2 2 14 11 2 2 1 3 1 0 0 1 12 3 0 0 0 2 1 1 cd. tabeli I 13 [ 14 / 2 0 2 2 0 0 2 4 .2 2 2 4 3 2 Zwiazek z przykladu nr I I II.II III IV V | VII VII VIII VIII IX IX X X XII XII XIII XIII XVI XVI XVII XVII WAT 4 4 4 4 4 4 4 4 4 . 4 4 4 4 2 4 4 4 4 4 4 4 4 4 kg/ha 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 5,6 5,6 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 1,12 5,6 1,12 • \ Tabela II - Gatunek roslin " | L 1 1 2 1 ' 1 2 2 3 1 2 1 o 1 3 0 2 1 2 1 3 0 3 2 M 3 1 3 1 1 1 0 4 2 1 1 4 0 3 1 4 2 4 1 4 0 3 1 1 N 4 2 2 1 1 1 1 3 1 2 1 3 0 2 0 4 2 4 2 3 0 3 3 O 1 2 1 1 1 2 1 2 0 2 2 1 0 2 0 3 2 3 0 2 0 3 1 P 3 2 3 2 1 2 2 3 1 2 1 3 0 3 1 3 . 2 4 2 4 1 4 3 B 4 2 2 0 2 1 2 3 2 3 2 4 2 2 2 3 3 4 3 4 1 4 3 O 1 2 0 2 0 1 1 4 1 1 1 2 0 0 0 4 1 4 0. 4 0 2 l" D 2 1 2 0 2 2 3 3 2 2 2 3 2 2 2 3 2 3 2 3 2 . 2 2 R 2 1 2 2 1 1 1 — 2 2 1 4 , 1 ^ 1 4 2 4 2 4 0 4 2 E 1 4 1 0 4 3 1 4 3 2 1 4 1 3 0 — — 4 1 4 — 4 4 F 1 — 1 2 1 1 2 3 1 2 1 3 0 3 0 4 2 4 — 3 1 4 4 C 3 1 2 2 2 2 3 3 1 2 1 3 1 2 0 4 3 3 2 2 1 4 3 J 2 % 3 2 1 2 1 4. 1 2 1 4 r 2 0 3 2 4 3 4 1 4 2 S 3 3 3 2 3 3 4 4 3 3 1 4 2 4 3 ^. 3 4 3 4 2 4 3 K 2 2 3 2 3 3 3 4 1 3 2 3 3 3 2 3 2 4 3 3 2 3 3 T 3 3 3 3 3 3 3 4 3 • 3 3 4 3 3 3 4 3 4 3 4 3 3 3 Przyklad XXIV. Przedwzejsciowa czynnosc chwastobójcza róznych zwiazków stanowiacych substancje czyna srodka wedlug wynalazku wyka- 45 zano w nastepujacy sposób: Dobrej jakosci glebe, górna warstwe, umieszcza sie w aluminiowych pojemnikach i ubija do glebo¬ kosci 0,95 do 1,27 cm od górnej krawedzi pojmenika.Na powierzchni gleby umieszcza sie okreslona ilosc 50 nasion lub wegetatywnych odrosli roslin i wciska je do gleby. Do górnej warstwy gleby wprowadza sie kompozycje chwastobójcze, sporzadzone jak w poprzednich przykladach.W powyzszym sposobie glebe do przykrycia na- 55 sion i odrosli odwaza sie i miesza z chwastobójczym srodkiem zawierajacym znana ilosc skladnika czyn¬ nego (zwiazku o wzorze 1). Glebe wprowadza sie do pojemników i wyrównuje ich powierzchnie. Pod¬ lewania dokonuje sie przez absorpcje wilgoci do ?° gleby poprzez otwory w dnie pojemników. Pojem¬ niki z nasionami i odroslami umieszcza sie na wil¬ gotnej lawie piaskowej i utrzymuje w ciagu okolo 2 tygodni w zwyklych warunkach oswietlenia slo¬ necznego i nawadniania. Po uplywie tego czasu od- 65 notowuje sie liczbe wykielkowanych roslin i po¬ równuje z nie traktowana kontrola. Uzyskane dane przedstawiono w ponizszej tablicy.Przedwzejsciowa czynnosc chwastobójcza wyraza sie jako przecietna wartosc hamowania wzorstu.Ocene przeprowadza sie wedlug nastepujacej skali: Stan roslin Ocena 0—24% kontroli 0 25—49% kontroli 1 50—74%i kontroli 2 75—99% kontroli 3 100% kontroli 4 Gatunki roslin sa oznaczone tymi samymi litera¬ mi kodowymi co w poprzednim przykladzie.Z danych przedstawionych w tabelach I i II wy¬ nika, ze powzejsciowa czynnosc chwastobójcza zwiazków stanowiacych substancje czynna srodka wedlug wynalazku ma w wiekszosci przypadków charakter ogólny. Jednakze w pewnych przypadkach wykazano wybiórczosc.Nalezy uwzglednic, ze kazdy z indywidualnych gatunków wybranych do prób roslin jest reprezen¬ tatywnym przedstawicielem okreslonej rodziny.15 116 631 4 Tabela III 16 Zwiazek' z przykladu nr »-i 1 II III IV vi VII ' VIII IX X XI XII XIII XIV XVI XVII XVIII XIX XXI XXII WAT 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 4 2 2 2 4 2 2 2 2 kg/ha 11,2 11;; 11,2 11,2 11,2 11,2 11,2 11,2 11,2 . H,2 11,2 11.2 11,2 11,2 11,2 11,2 11,2 11,2 11,2 A 1. 3 0 0 0 3 3 2 2 0 3 0 0 3 3 2 2 3 0 B 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0 c 0 1 0 1 3 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 D 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 2 0 1 0 2 1 2 2 0 Gatunek E 0 2 0 0 0 0 1 0 0 3 2 1 1 0 3 1 2 1 0 F 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 2 0 0 0 0 roslin G 0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 — 1 0 1 3 3 1 3 0 H 2 3 1 1 0 0 3 0 0 0 2 3 3 2 3 3 3 2 0 I 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 1 1 0 0 2 J 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 3 0 1 1 0 K 1 1 0 0 0 0 2 0 0 0 3 0 3 0 1 0 3 0 0 Z tabeli III wynika, ze przedwzejsciowa czynnosc chwastobójcza wykazuje pewna wybiórczosc.Srodki chwastobójcze wedlug wynalazku, rów- 30 niez koncentraty, które przed naniesieniem nalezy rozcienczac, zawieraja 5 do 95%i wagowych co naj¬ mniej jednego zwiazku o wzorze 1 i 5 do 95% wago¬ wych adjuwantu w postaci cieklej lub stalej, np. od okolo 0,25 do 25 czesci wagowych czynnika zwilza- 35 jacego ,od okolo 0,25 do 25 czesci wagowych srodka dyspergujacego i od okolo 4,5 do okolo 94,5% wa- gwych obojetnego, cieklego nosnika, np. wody, ace¬ tonu, czterowodorofuranu itp. (czesci wagowe w odniesieniu do sumarycznej wagi srodka). 40 Korzystnie, srodek wedlug wynalazku zawiera 5 do 75% wagowych co najmniej jednego zwiazku o wzorze 1, lacznie z adjuwantami. Tam, gdzie to jest wymagane, od okolo 0,1 do 2,0 czesci wagowych - obojetnego, cieklego nosnika moze byc zastapione in- 45 hibitorem korozji, czynnikiem przeciwpiennym lub oboma tymi skladnikami.Srodki wedlug wynalazku sporzadza sie miesza¬ jac skladnik czynny z adjuwantami, jak rozcien¬ czalniki, wypelniacze, nosniki i czynniki kondycjo¬ nujace, uzyskuja kompozycje w postaci dokladnie zmieszanego proszku, pastylek, roztworów, zawie¬ sin i emulsji.Skladnik czynny moze byc stosowany lacznie z adjuwantem, jako drobno sproszkowane cialo sta¬ le, ciecz pochodzenia organicznego, woda, czynnik zwilzajacy, czynnik dyspergujacy, czynnik emul¬ gujacy lub odpowiednia mieszanina tych skladni¬ ków.Srodki chwastobójcze wedlug wynalazku, zwlasz- 60 cza ciecze i rozpuszczalne proszki, korzystnie za¬ wieraja czynnik kondycjonujacy, mianowicie jeden lub wiecej srodków powierzchniowo czynnych, w ilosci wystarczajacej do nadania kompozycji latwej dyspergowalnosci w wodzie lub oleju. Wprowadze- W 50 55 nie substancji powierzchniowo czynnej zwykle zwieksza skutecznosc srodka.Terminem „substancja powierzchniowo czynna" obejmuje sie czynniki zwilzajace, dyspergujace, za- wiesinotwórcze i emulgujace. Z jednakowa latwos¬ cia mozna stosowac srodki anionowe, kationowe i niejonowe.Korzystnymi czynnikami zwilzajacymi sa alkilo- benzeno- i alkilonaftalenosulfoniany, siarczanowa¬ ne alkohole tluszczowe, aminy lub amidy kwasowe, dlugolancuchowe kwasowi estry izotionianu sodu, estry sulfobursztynianu sodu, siarczanowe lub sulfonowane estry kwasów tluszczowych, sulfonowa¬ ne frakcje ropy naftowej, sulfonowane oleje roslin¬ ne, polioksyetylenoiwe pochodne fenoli i alkilofenoli (zwlaszcza izooktylofenol i nonylofenol) i polioksy- etylenowe pochodne wyzszych alifatycznych mono- estrów bezwodników heksitolu (np. sorbitu).Korzystnymi czynnikami dyspergujacymi sa me¬ tyloceluloza, alkohol poliwinylowy, lignina sodowa, polimeryczne alkilonaftalenosulfoniany, sulfoniany, naftalenosulfonian sodu, polimetyleno-bisnaftaleno- sulfonian i N-metylo-N-(dlugolancuchowy kwas)tau- ryniany sodu.Efektywna ilosc zwiazków lub srodków wedlug wynalzaku wprowadza sie na rosliny lub do gleby z roslinami lub do srodowiska wodnego, jakimkol¬ wiek dogodnym sposobem. Nanoszenia srodków cie¬ klych i stalych mozna dokonywac konwencjonal¬ nymi sposobami, np. za pomoca proszkowych lub cieczowych rozpylaczy wysiegnikowych lub recz¬ nych. v Dzieki efektywnosci w malej dawce, srodki we¬ dlug wynalazku mozna równiez rozpylac z samolotu.Stosowanie kompozycji w srodowiskach wodnych odbywa sie zwykle przez wprowadzenie ich do tych srodowisk, w miejscach, gdzie pozadane jest zwal¬ czanie roslin wodnych.116 631 17 18 Istotne i krytyczne w stosowaniu srodków, wedlug wynalazku jest nanoszenie zwiazków i srodków w ilosci skutecznej. Dokladna dawka skladnika czyn¬ nego jest zalezna od zadanego efektu wobec rosliny oraz innych czynników, jak gatunek rosliny i sta- 5 dium jej rozwoju, opadów atmosferycznych i subs¬ tancji czynnej. Przy podawaniui na czesci zielone dla kontroli wzrostu wegetatywnego, skladniki czynne stosuje sie w ilosci od okolo 0,112 do 22,4 lub wiecej kilogramów na hektar. Przy traktowaniu przed- io wzejsciowym stosuje sie dawki od okolo 0,56 do okolo 22,4 lub wiecej kilogramów na hektar.W przypadku zwalczania roslin wodnych stosuje sie od okolo 0,01 do okolo 1000 czesci na milion skladnika czynnego, w odniesieniu do objetosci 15 srodowiska wodnego. Efektywna iloscia dla kon¬ troli fitotoksycznej lub chwastobójczej jest ilosc potrzebna do uzyskania efektu kontroli ogólnej lub wybiórczej, która dla fachowca jest latwa do obli¬ czenia na podstawie opisu, równiez przykladów. 20 Zastrzezenia patentowe 1. Srodek chwastobójczy, znamienny tym, ze za- 25 wiera obojetny nosnik i nowy zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik alkilowy o 1—10 ato¬ mach wegla lub chlorowany nizszy rodnik alkilowy, Ri oznacza nizsza grupe alkoksylowa, nizsza grupe alkilotio, fenoksylowa, fenylotio, podstawiona fe- niksylowa, podstawiona fenylotio, nizsza grupe al- kiloaminowa, nizsza grupe dwualkiloaminowa, mor- folino lub N-piperydynoaminowa, a R2 oznacza niz¬ szy rodnik alkilotio, grupe fenoksylowa, fenylotio, podstawiona fenoksylowa, podstawiona fenylotio, nizsza grupe alkiloaminowa, nizsza grupe dwualki¬ loaminowa, nizsza grupe alkenyloaminowa, nizsza grupe dwualkenyloaminowa, nizsza grupe alkinilo- aminowa, nizsza grupe dwualkiniloaminowa, morfo- lino lub N-piperydynoaminowa, z tym ogranicze¬ niem, ze Rt i R2 nie moga miec takiego samego zna¬ czenia. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera N-trójfluoroacetylo-N-/fenoksy/fenylotio/ /fosfonometyloglicynian etylu, N-trójfluoroacetylo- -N-/metoksy/N-piperydynoamino/fosfonometylo/gli- cynian etylu, N-trójfluoroacetylo-N-/fenylotio/izo- propyloamino/fosfonometylo/glicynian etylu, N-trój- fluoroacetylo-N-/fenoksy/N-piperydynoamino/fos- fonometylo/glicynian etylu lub N-trójfluoroacetylo- -N-/etylotio/izopropyloamino/fosfonometylo/glicy- nian etylu. 0 CU2C-QR II / CF3C —N^ 0 R, WZ0R 1 CH2C-0R CF3C — N \ CM2—P — (Cl)2 WZÓR 2116 631 O MO I! I II MO)?—P —CH2 —N — CH2C —OR WZÓR 3 O CI-U-COOM II / CnF2n+1c-Nx O O \ II II CH2-P-(0C-CnF2n+l)m I WZÓR 4 LDA. ZakJ. 2. Zam. 672/82. 90 egz.Cena 100 zl PL