Przedmiotem wynalazku jest lont detonacyjny o niskiej energii, sposób wytwarzania lontu deto¬ nacyjnego o niskiej energii oraz urzadzenie do wy¬ twarzania lontu detonacyjnego o niskiej energii sluzacego do przenoszenia fali detonacyjnej do la¬ dunków wybuchowych.' Dobrze znane sa niebezpieczenstwa zwiazane ze stosowaniem elektrycznych ukladów inicjowania detonacji ladunków materialów wybuchowych w pracach górniczych. Do niebezpieczenstw tych na¬ lezy miedzy innymi przedwczesna inicjacja od pra¬ dów bladzacych lub zewnetrznych zródel elektrycz¬ nych, takich jak siec oswietleniowa, elektrycznosc statyczna, zjawiska galwaniczne, prady ^bladzace, nadajniki radiowe czy linie przesylowe.Z tych wzgledów nieelektryczne inicjowanie przy uzyciu odpowiednich zapalników lub lontów uwa¬ zane jest za rozwiazanie o szerokich mozliwosciach.Typowe lonty detonacyjne o duzej energii maja równomierna predkosc detonacji rzedu 6000 m/s i posiadaja rdzen z czteroazotanu pentaerytrytu (pentrytu) o ciezarze 6—10 gramów na metr bie¬ zacy, okryty rozmaitymi kombinacjami materialu takiego jak tekstylia, materialy wodouszczelniajace, tworzywa sztuczne itp.Jednakze wielkosc halasu powstajacego przy uzy¬ ciu jako linii przesylowych takiego lontu, zawiera¬ jacego pentryt do odpalania ladunków na po¬ wierzchni ziemi jest z reguly nie do przyjecia w pra- 10 15 30 cach strzalowych. Równiez krusznosc (sila kruszaca) takiego lontu moze byc dostatecznie duza do prze¬ niesienia impulsu detonacyjnego poprzecznie do sasiedniego odcinka lontu lub materialu wybucho¬ wego, na przyklad lontu ulozonego obok. W takiej sytuacji nie mozna uzyc lontu do inicjowania od przodu ladunku wybuchowego (technika odpalania od przodu), jak to nieraz jest konieczne.Lont detonacyjny b niskiej energii zostal opraco¬ wany celem unikniecia problemów halasu i duzej krusznosci, zwiazanych z wyzej opisanym lontem, zawierajacym 6—10 gramów materialu wybucho¬ wego na metr biezacy. Lont detonacyjny o niskiej energii ma rdzen z ladunku wybuchowego w ilosci zaledwie 0,02—2 gramów na metr biezacy, przewaz¬ nie zaledwie 0,4 grama na metr biezacy. Lont taki charakteryzuje niska krusznosc i wytwarza on malo halasu, dzieki czemu moze byc stosowany jako linia przesylowa w przypadkach utrzymywania ha¬ lasu na niskim poziomie oraz jako doprowadzenie do inicjowania ladunku wybuchowego w otworze od przodu.W opisie patentowym Stanów Zjednoczonych AP nr 2 982 210 przedstawiono lont detonacyjny o ni¬ skiej energii, zawierajacy ciagly rdzen z granulo¬ wanego, wrazliwego na splonke materialu wybu¬ chowego o duzej sile, o srednicy takiej, ze na 1 metr biezacy przypada 0,02—0,4 gramów mate¬ rialu wybuchowego, zamkniety w metalowej oslo¬ nie, która moze byc pokryta oplotem tkaninowym 116 357116 357 lub powloka plastykowa. Role oslony metalowej okresla sie jako wazna dla przenoszenia detonacji w rdzeniu wybuchowym o tak niskim ladunku.Poniewaz lont detonacyjny posiadajacy oslone metalowa nie nadaje sie do ciaglego wytwarzania o nieograniczonej dlugosci, oraz lont taki na calej swej dlugosci przewodzi elektrycznosc ze wzgledu na przewodnosc oslony metalowej, czyniono próby eliminowania oslony metalowej, stosujac inne srod¬ ki, niwelujace efekt jej nieobecnosci. Próby takie nie zawsze dawaly zadowalajace wyniki, zwlaszcza przy ladunku rdzenia rzedu 0,4 g na metr biezacy.Na przyklad stwierdzono, w opisie patentowym St. Zjednoczonych AP nr 3125 024, ze nawet bez metalowej oslony mozna uzyskac stabilna predkosc detonacji rdzenia z granulowanego pentrytu o la¬ dunku 0,32—2 g na metr biezacy, pod warunkiem, ze powierzchnia wlasciwa pentrytu wynosi 900— 3400 cm2/g, a rdzen znajduje sie w tkanym tekstyl¬ nym oplocie otoczonym ochronnym i wzmacniaja¬ cym pokryciu, na' przyklad w termoplastycznej warstwie lub w szeregu wodouszczelniajacych i wzmacniajacych materialów, w tym w drugim tekstylnym oplocie. Jednak tkane i plecione po¬ wloki sa stosunkowo drogie w stosowaniu, ze wzgle-" du na typy wyposazenia potrzebnego do tego celu i ograniczenia wielkosci produkcji lontu.Ponadto, nawet przy duzej powierzchni wlasci¬ wej pentrytu i przy zastosowaniu tekstylnego tka-' nego oplotu i termoplastycznej powloki nie uzys¬ kuje sie stabilnej duzej predkosci detonacji przy dolnej granicy wielkosci ladunku rdzenia pentry- towego.Brytyjski opis patentowy nr 815 534 i opis paten¬ towy St. Zjednoczonych AP nr 3 311 056 przedsta¬ wiaja lonty detonacyjne o niskiej energii, majace Jdzen otoczony powloka polimeryczna.. Opis patentowy W. Brytanii przedstawia lont z rdzeniem granulowanym z bardzo rozdrobnionego materialu wybuchowego o ladunku 0,4—3 g/m oto¬ czonym elastyczna powloka z termoplastycznego polimeru, który moze byc opleciony tkanina i dru¬ tem dla nadania wytrzymalosci i odpornosci na scieranie.Lont, detonacyjny przedstawiony w opisie paten¬ towym St. Zjednoczonych AP nr 3 311056 nalezy do typu niepekajacego, dzieki grubej powloce z ekspandujacego, elastomerycznego poliuretanu, któ¬ ra otacza rdzen wybuchowy, przy czym stosunek ilosci materialu wybuchowego w gramach na metr do grubosci powloki w centymetrach jest mniejszy niz 11/1, a korzystnie 0,8/1 do 8/1. Opisano ladunki wybuchowe rdzenia wielkosci 0,2—80, korzystnie 0,4—20 gramów na metr biezacy, a wiec odpowia¬ dajace lontom detonacyjnym o wysokiej i niskiej energii. Zastrzezony lont o ladunku 0,4^4 gramów na metr biezacy ma rdzen z pentrytu zawarty w olowianej oslonie.. Ponadto, pomimo, ze opisano rdzenie z materia¬ lów wybuchowych sporzadzone z kompozycji sa- monosnych, typu stosowanego w warstwowych ma¬ terialach wybuchowych, np. w opisie patentowym St. Zjednoczonych AP nr 2 992 087 i 2 999 743, lonty detonacyjne o niskiej energii majace ladunek 1 i 2 gramy na metr biezacy maja granulowany rdzen materialu wybuchowego, otaczajaca go olowiana oslone i mala wartosc stosunku ladunku materialu wybuchowego do grubosci oslony poliuretanowej (4 i 1,7 grama na metr biezacy i centymetr grubo- 5 sci oslony).Opis patentowy St. Zjednoczonych AP nr 3 384 688 przedstawia wytwarzania lontu z tekstylna oslona o zwiekszonej wrazliwosci na inicjacje boczna i zdolnosci przekazywania detonacji przy mniejszej io gestosci ladunku, przez# zastosowanie szczególnie drobno granulowanego rdzenia z pentrytu, w la¬ dunku wielkosci 2 g/m.Opis patentowy Stanów Zjednoczonych AP nr 3 382 802 przewiduje uzycie materialu o maksymal- 15 nej wielkosci czastek 100 mikronów, z co najmniej polowa czastek mniejszych niz 50 mikronów, na rdzen z granulowanego. pierwotnie materialu wy¬ buchowego w malym ladunku, np. 1—2 g/m, zawar¬ tego w otoczce ze spiralnie nawinietych niciopo- 20 dobnych elementów metalowych lub w otoczce ze spiralnie nawinietych oslon wlóknistych, z termo¬ plastyczna oslona zewnetrzna.Jak wynika z wyzej omówionych opisów paten¬ towych, w lontach detonacyjnych o ladunku rdze- 25 nia 2 g/m lub mniejszym stosowano dotychczas jedynie rdzenie z granulowanego materialu wybu¬ chowego.Ponadto, z reguly stosowano oslone metalowa lub z ciezkiego materialu tekstylnego, zwlaszcza przy 30 ladunku ponizej 0,4 g/m. Samonosne kompozycje materialu wybuchowego, w których krystaliczny, wysoce wybuchowy zwiazek jest zmieszany z czyn¬ nikiem wiazacym, mozna wytlaczac w postaci lontu znacznie szybciej, niz jest to, mozliwe w przypadku 35 lontu o rdzeniu granulowanym.Zwiazane kompozycje materialu wybuchowego maja duzy ciezar wlasciwy 'i przy danej srednicy moga detonowac z wieksza szybkoscia niz materialy wybuchowe o malym ciezarze wlasciwym. Jednakze, 40 poniewaz zwykle zwiazane kompozycje materialu wybuchowego 'zawieraja mniej wrazliwe materialy, takie kompozycje sa mniej wrazliwe na inicjacje niz. totalnie wybuchowe kompozycje granulowane i nie nalezy oczekiwac, by detonowaly one we 45 wszystkich warunkach, w jakich detonuja kompo¬ zycje granulowane.Tak wiec, chociaz opis patentowy St. Zjednoczo¬ nych AP nr 3 311 056 przedstawia pewne lonty de¬ tonacyjne, majace rdzenie ze zwiazanego materialu 50 wybuchowego, to jednak rdzenie o niskim ladunku zawieraja ganulowany pentryt z azydkiem olowiu i glinem, i nawet osloniete olowiem.Wiadomo równiez, ze jezeli samonosne kompozy¬ cje warstwowe materialu wybuchowego maja prze- 55 nosic detonacje z równomierna, Wysoka predkoscia, to srednica lontu oraz ladunek wybuchowy musza - byc dostatecznie duze.We wspomnianym opisie patentowym St. Zjed¬ noczonych AP nr 2 992Ó87 mówi sie, ze lont spo- 60 rzadzony przez wytloczenie arkusza pentrytu na bazie nitrocelulozy do ladunku pentrytu 4 g/m de- - tonuje z szybkoscia wieksza niz 6400 m/sek, a w opisie patentowym St. Zjednoczonych AP nr 3 311 056 przedstawia sie rdzenie ze zwiazanego ma- 65 terialu wybuchowego o ladunku pentrytu 3,7 i 4 g/m.5 Jednakze unika sie lontów majacych rdzenie ze zwiazanegckmaterialu wybuchowego o ladunku pen¬ trytu 2 g/m lub mniejszym, pomimo, ze ladunki takie sa wykonalne z materialu granulowanego.W opisach patentowych St. Zjednoczonych AP nr 3 338 764, 3 401215, 3 407 731 i 3 428 502 przed¬ stawiono .wytwarzanie lontu detonacyjnego z ladun¬ kiem materialu wybuchowego 10—40 g/m, przez wy¬ tlaczanie elastycznej kompozycji materialu wybu¬ chowego zwiazanego elastomerem, korzystnie wokól osiowo usytuowanej wzmacniajacej przedzy lub nici.Jak przedstawiono w publikacjach, owijanie prze¬ dzy lub nici wzmacniajacych wokól wytloczonego lontu, np. jak w strukturze plecionej i wiazanie przedzy z lontem za pomoca lateksu lub cieklego polimeru sa mniej pozadane niz wzmocnienie umiej¬ scowionowewnetrznie.Przy wytwarzaniu lontu detonacyjnego nici sto¬ suje sie równiez dla ulatwienia uwarstwienia prosz¬ kowych rdzeni materialu wybuchowego. Przykla¬ dowo, w opisie patentowym St. Zjednoczonych AP nr 3 683 742 przedstawiono prowadzenie jednej lub wiekszej liczby szorstkich nici kolowo przez lejek, którym doprowadzany jest material wybuchowy w postaci proszku, do otoczki wytwarzanej w sposób ciagly w dolnym koncu lejka, przy czym nic (nici) sa odchylane od pionowej osi lejka i wprowadzane do otoczki lacznie z materialem wybuchowym. Nic (nici) porywa proszkowy material wybuchowy i wprowadza go do otoczki, przy czym wokól we¬ wnetrznej nici formuje sie granulowany rdzen z materialu wybuchowego.W opisie patentowym W. Brytanii nr 1416128 i belgijskim opisie patentowym nr 815 257 przed¬ stawiono otaczanie kolumny suchego, proszkowa¬ tego materialu wybuchowego zlaczonymi ze soba, osiowymi nicmi i przeciaganie zespolu kolumna nici przez dysze sprasowujaca, przy naprezaniu nici, z wytworzeniem rdzenia lontu detonacyjnego. Tak uformowany rdzen, który nici oplataja i tworza re¬ kaw wokól materialu wybuchowego jest owiniety wzmacniajaca warstwa przedzonego materialu teks¬ tylnego, który dla nadania mu wodoodpornosci po¬ wleka sie tworzywem sztucznym.W opisie patentowym St. Zjednoczonych AP nr 2 687 553 przedstawiono stosowanie w wytwarzaniu lontu podluznych nici, w celu wzmocnienia termo¬ plastycznej oslony i zmniejszenia jej elastycznosci.Otrzymany lont ma rdzen z materialu wybuchowe¬ go zawarty w otoczce z materialu termoplastycz¬ nego, w którym podluznie rozmieszczone sa mocne nici. Cala zewnetrzna powierzchnia rdzenia z ma¬ terialu wybuchowego jest w bezposrednim kontak¬ cie z termoplastyczna otoczka, a nici sa otoczone materialem termoplastycznym.Przedmiotem wynalazku jest lont detonacyjny o niskiej energii, skladajacy sie z ewentualnie wzmoc¬ nionego przedza stalego rdzenia materialu wybu¬ chowego, zawierajacego 1—2 g na metr biezacy wrazliwego na splonke krystalicznego materialu wybuchowego o duzej sile z grupy ocganicznycrkpoli- azotanów i polinitroamin "i powloki otaczajacej, któ¬ ry jako material wybuchowy rdzenia 2 zawiera da¬ jaca sie formowac mieszanke wybuchowa zawie- 357 6 rajaca co najmniej 55% wagowych krystalicznego materialu wybuchowego o duzej sile zmieszanego z lepiszczem, o wielkosci maksymalnej czastek w przedzialach 0,1—50 \im oraz powloke 4, skladajaca 5 sie z co najmniej jednej warstwy materialu pla¬ stycznego zdolnego do plyniecia w temperaturze nie przewyzszajacej temperature topnienia krysta¬ licznego materialu wybuchowego o duzej sile wie¬ cej niz 75°C. io W korzystnym loncie wedlug wynalazku, rdzen ze zwiazanego materialu wybuchowego jest ze¬ wnetrznie wzmocniony co najmniej jednym oplotem z nici miedzy rdzeniem a oslona z tworzywa sztucz¬ nego lub w oslonie lub wokól niej, a najkorzystniej 15 lont zawiera wzmocnienie rdzenia, skladajace sie zasadniczo z co najmniej jednego, ciaglego pasma przedzy na zewnatrz rdzenia ixbiegnacego zasadni¬ czo równolegle do osi podluznej rdzenia, które to parno (pasma) maja wytrzymalosc na rozciganie wy- • 20 starczajaca do zapobiezenia przelamaniu rdzenia pod dzialaniem sil normalnie wystepujacych w la- . dunku odwiertu, np. do nadania wzmocnionemu rdzeniowi wytrzymalosci na rozciaganie co naj¬ mniej-4,5 kg, a korzystnie co najmniej okolo 9 kg, 25 co wystarcza do wytrzymania sil wiekszych niz nor¬ malnie napotykane.Szczególnie korzystnym lontem wedlug wynalazku jest taki, w którym krystalicznym zwiazkiem wy¬ buchowym o duzej sile w zwiazanej kompozycji 30 jest czteroazotan pentaerytrytu (PETN) w ladunku okolo 0,4—Z g/m biezacy, tworzywem sztucznym jest poliolefina wytlaczalna w okolo 175°C i który zawiera co najmniej okolo czterech wzmacniajacych pasm przedzy poliamidowej lub poliestrowej, zasad- 35 niczo równolegle rozmieszczonych na zewnatrz rdze¬ nia.Sposób wytwarzania lontu detonacyjnego o ni¬ skiej energii obejmujacy formowanie ciaglego sta¬ lego rdzenia, oplatanie wlóknem po<^ naciagiem two- 4Ó rzac zasadniczo równolegle oploty otaczajace rclzen i stosowanie powloki ochronnej wedlug wynalazku polega na tym, ze z oplotów wlókna 9 i 10 tworzy sie ruchomy tunel 14, na który naklada sie war¬ stwe miekkiego materialu plastycznego wokól tu- 45 nelu 14, nie powodujac zasadniczo zmiany srednicy rdzenia 2 po jego wprowadzeniu do tunelu z oplo¬ tów i utwardza sie material plastyczny. .W jednym z korzystnych wykonan sposobu, rdzen wytlacza^sie do przemieszczajacego sie ruchem cia- 50 glym tunelu z przedzy, a rdzen z oplotem, z obwo¬ dowym wzmocnieniem lub bez niego, wchodzi do i przez, dysze powlekajaca tworzywem sztucznym, gdzie tworzywo sztuczne jest formowane w otoczke wokól oplecionego rdzenia. 55 W innym wykonaniu pasma przedzy i rdzen sa do dyszy powlekajacej tworzywem sztucznym wpro¬ wadzane oddzielnie, a formowanie tunelu, otaczanie rdzenia i formowanie otoczki zachodza w dyszy, równoczesnie lub formowanie oslony po otoczeniu 60 rdzenia. W kazdym przypadku zasadniczo nie na-* stepuje zmniejszenie srednicy rdzenia w wyniku sciskania.Urzadzenie do wytwarzania lontu detonacyjnego - o niskiej energii skladajace sie z mechanizmu do 65 ciaglego formowania stalego rdzenia z materialu116 357 \ 7 wybuchowego o duzej sile, mechanizmu do nakla¬ dania powloki ochronnej na rdzenie, mechanizmu do orientowania oplotów z wlókna zasadniczo rów¬ nolegle wzgledem siebie z utworzeniem kolistej po¬ wloki i mechanizmu do nawijania zasadniczo rów¬ noleglych oplotów pod naciagiem, wedlug wynalaz¬ ku sklada sie z pierwszej wytlaczarki 5 do formo¬ wania masy 28 z dajacego sie formowac materialu wybuchowego, zawierajacego lepiszcze w ciagly sta¬ ly rdzen 2, z mechanizmu do orientowania oplotów 8 i 33 usytuowanego tak wzgledem pierwszej wy¬ tlaczarki 5, ze oploty 9 i 10 otaczaja zewnetrznie i nastepnie przeciagaja rdzen 2, wychodzacy z wy¬ tlaczarki 5, z drugiej wytlaczarki 15 do nakladania nastepnie materialu plastycznego 30 w postaci po¬ wloki ochronnej 4 na podklad przemieszczaja sie przez ten material plastyczny, przy czym druga wy¬ tlaczarka 15 tak jest usytuowana wzgledem pierw¬ szej wytlaczarki 5 i mechanizmu 8 i 33 do oriento¬ wania oplotu, ze rdzen 2 otoczony tunelem 14 prze¬ chodzi przez druga wytlaczarke 15 jako podklad do nalozenia powloki ochronnej 4 bez uprzedniej, bie¬ zacej lub nastepnej redukcji srednicy rdzenia 2 oraz urzadzenia 20 do utwardzenia materialu plastycz¬ nego 30 w postaci uformowanej powloki ochronnej 4 na przechodzacym przez nia rdzeniu 2, pokrytym powloka ochronna 4 na tunelu 14.Korzystnie, pierwsza czesc wytlaczajaca jest po¬ laczona z komora wytlaczarki, która ma otwór do podlaczenia prózni i urzadzenie do przesiewania, odzielajace od rdzenia obce czastki o zbyt duzej wielkosci. Urzadzeniem orientujacym pasma oprze- du moze byc oddzielna plyta prowadzaca lub sklad¬ nik drugiej czesci wytlaczajacej.Na zalaczonym rysunku, ilustrujacym lont we¬ dlug wynalazku oraz sposób i urzadzenie do jego wytwarzania, fig. 1 i 5 przedstawiaja w czesciowym przekroju rzuty róznych wykonan lontu, fig. 2 jest schematycznym przedstawieniem urzadzenia do wy¬ twarzania lontu, a fig. 3 i 4 sa przekrojami róznych czesci aparatu przedstawionego na fig. 2.Na figurze 5, przedstawiajacej odcinek lontu de- tonacyjnego o niskiej energii 1, czesc przekrojowa ukazuje ciagly, staly rdzen 2, formowalnej, zwia¬ zanej kompozycji detonujacego materialu wybucho¬ wego, np. bardzo drobnego PETN zmieszanego z czynnikiem wiazacym, jak plastyfikowana nitroce¬ luloza, gdzie srednica i zawartosc materialu, wybu¬ chowego sa takie, ze na metr biezacy lontu przy¬ pada 0,1—2 g materialu wybuchowego oraz otocz¬ ke ochronna 4, o grubosci okolo 0,127—1,905 mm otaczajaca rdzen 2.W przekroju lontu przedstawionego na fig. 1, wzmocnienie rdzenia 3, skladajace sie z masy wló- kien pochodzacych z wielowlóknowej przedzy do¬ okola i w kontakcie z zewnetrzna powierzchnia rdzenia 2 biegnie równolegle do podluznej osi rdze¬ nia 2, a oslona 4 otacza rdzen 2 i wzmacniajace go wlókna3. - ¦ ~ W innym fragmencie fig. 3 oslona 4 zostala usu¬ nieta, dla ukazania zewnetrznego wygladu rdzenia 2, a w jeszcze innym fragmencie oslona 4 zostala usunieta dla ukazania zewnetrznego wygladu wló¬ kien 3 na rdzeniu 2, a wlókna 3 usunieto dla uka¬ zania zewnetrznego wygladu rdzenia 2. 8 Lont detonacyjny o niskiej energii wedlug wy¬ nalazku laczy wlasciwosci ciaglego, stalego (tj. po¬ zbawionego przestrzeni pustych) rdzenia iz formal¬ nej, zwiazanej kompozycji detonujacego materialu 5 wybuchowego, majacego niski ladunek, tj. 0,1— 2 g/m krystalicznego materialu wybuchowego o du¬ zej sile w czynniku wiazacym i jedynie cienkiej ochraniajacej oslony z tworzywa sztucznego, ota¬ czajacej rdzen. io Korzystna cecha dodatkowa jest wzmocnienie z podluznych wlókien, zewnetrzne w stosunku do rdzenia. Stwierdzono, ze w przeciwienstwie do do¬ tychczasowego stanu techniki wytwarzania lontów o niskiej energii, mozliwe jest uformowanie formo- 15 . walnego zwiazanego materialu wybuchowego w lont przenoszacy w sposób pewny detonacje, nawet 'przy ladunku 1—2 g/m, z szybkoscia uzyteczna w ope¬ racjach strzalowych, np. powyzej 4000 m/sek, bez umieszczania rdzenia w oslonie z metalu lub tka- 20 nego materialu tekstylnego, spiralnie nawijanego materialu tekstylnego, tworzywa sztucznego, meta¬ lowych pasm lub wlókien lub w grubym rekawie z tworzywa sztucznego.Stwierdzono, ze wyzej wzmiankowana oslona nie 25 jest potrzebna, jezeli rdzen jest litym, stalym pre¬ tem ze zwiazanego materialu wybuchowego, np. materialu wybuchowego zwiazanego tworzywem sztucznym, zawierajacego co najmniej okolo 55% wag. skladnika wybuchowego i bardzo roz^robnio- 30 ny krystaliczny skladnik wybuchowy o duzej sile (jak opisano dalej), a wzmocnienie rdzenia jest w stosunku do niego zewnetrzne.W loncie wedlug wynalazku czasteczki materialu wybuchowego rdzenia sa zwiazane ze soba czynni- 35 kiem wiazacym, np. organiczna kompozycja polime- ryczna, co jak stwierdzono, ma korzystny wplyw na zapewnienie jednorodnosci i Wysokiego ciezaru wlasciwego rdzenia, a w konsekwencji pewnosci detonacji, przy czym wysoki ciezar wlasciwy je&t 40 waznym czynnikiem zwlaszcza w przypadku lontów o malej srednicy, malym ladunku i niskiej krusz- nosci.Odnosnie zwiazanego rdzenia stwierdzono, ze nie¬ zaleznie od doniesien o krzysciach, jakie daje cen- 45 tralne, wewnetrzne wzmocnienie w lontach o du¬ zym ladunku, sporzadzonych z samonosnych mate-, rialów wybuchowych zewnetrznie wzmacniajace wlókna sa wazne dla wlasciwego funkcjonowania lontów o niskim ladunku, sporzadzanych z tym ty- 50 pem rdzenia.Ponadto, jezeli rdzen ze zwiazanego materialu wybuchowego lontu wedlug wynalazku jest wzmoc¬ niony, to wzmocnienie zewnetrzne, np. przedza tek¬ stylna, korzystnie jest wzdluzne, biegnac zasadniczo 55 równolegle do osi lontu. Taki lont moze byc latwo adaptowany do wytwarzania wysokiej szybkosci technika ciagla, w przeciwienstwie do lontów deto- nacyjnych o niskiej energii wedlug dotychczasowe¬ go stanu techniki, w których stosuje sie przedzone 60 lub nawijane wzmocnienie tekstylne* Zwiazana kompozycja materialu wybuchowego, stanowiaca rdzen materialu wybuchowego w loncie, zawiera co najmniej jeden-drobnoziarnisty, wrazli¬ wy na splonke, krystaliczny zwiazek wybuchowy 65 - o duzej sile, którym moze byc organiczny poliazo-116 357 9 10 tan, jak PETN, szescioazotan mannitu lub polini- troamina, jak cyklotrójmetylenotrójnitroamina (RDX) lub cykloczterometylenoczteronitroamina (HMX), PETN jest najlatwiej dostepnym sposród tych zwiazków i jest zadowalajacy w uzyciu w wa¬ runkach najczesciej spotykanych w strzelaniu, be- .dac dla tej przyczyny korzystnym materialem wy¬ buchowym rdizenia ze zwiazanego materialu wybu¬ chowego.Krystaliczny zwiazek wybuchowy o duzej sile miesza sie z czynnikiem wiazacym, którym moze byc naturalny lub syntetyczny polimer organiczny, np. rozpuszczalna nitroceluloza o srednim stopniu polimeryzacji w granicach 2000—3000 zmieszana z trójalkilowym estrem kwasu 2-acetoksy-propano- trójkarboksylowego-1,2,3 o 2^8 atomach wegla w kazdej czesci alkilowej i lub mieszanina 25—75% wagowych organicznego kauczuku i 75—25% wa¬ gowych termoplastycznej terpenowej zywicy weglo¬ wodorowej.Kompozycje opisane w tych patentach mozna sto¬ sowac w rdzeniu lontu wedlug wynalazku, a opisy powyzszych patentów zalacza sie do niniejszego na zasadzie odnosnika.Kompozycja moze zawierac równiez inne sklad¬ niki, jak dodatki sluzace do plastyfikowania czyn- nika wiazacego lub zageszczania kompozycji.Do innych kompozycji, jakie moga byc stosowane naleza plastyfikowane elastomerowe pólimeryczne karboksylany metaliczne powstale w reakcji wielo- wartosciowego jonu metalicznego z kopolimerem butadienu, akrylonitrylu i kwasu akrylowego, a ko¬ rzystnie elastomery poliuretanowe.Lont detonacyjny wedlug wynalazku jest lontem „niskóenergetycznym", tj. takim, który przy deto¬ nacji wywoluje stosunkowo' malo halasu i wykazuje ^stosunkowo mala krusznosc. Dlatego, dla danej kompozycji rdzenia, srednica tego rdzenia jest taka, by na metr biezacy znajdowalo sie 0,1—2, korzystnie co najmniej 0,4 g krystalicznego zwiazku wybucho¬ wego o duzej sile. W przypadku lontów doprowa¬ dzajacych, zawierajacych rdzenie o wyzszym ladun¬ ku, poziom halasu*moze byc w pewnych obszarach problemem.Ponizej okolo 0,1 g/m pewnosc pelnej propagacji detonacji jest niska, jezeli w kompozycje rdzenia nie jest wlaczony wysokoenergetyczny czynnik wia¬ zacy i/lub plastyfikator. Z takiej kompozycji, np. z kompozycji zawierajacej nitrocelulozowy czynnik wiazacy o wysokiej lepkosci, plastyfikowany trój- azotanem trójmetylóloejanu, mozna sporzadzac la¬ dunki z granulowanego materialu wybuchowego o wysokiej energii tak male, jak okolo 0,02 g/m.Stwierdzono, ze szczególnie korzystnym ladunkiem lontów odprowadzajacych i doprowadzajacych jest wielkosc okolo 0,4—2 g/m.W przypadku rdzenia materialu wybuchowego o malym ladunku, jak w loncie wedlug wynalazku, wazne jest, by krystaliczny skladnik wybuchowy o duzej sile byl w postaci silnie rozdrobnionej, tj; maksymalny wymiar-czastek winien miescic sie w zakresie okolo 0,1—50 mikronów, a ogólnie przeciet¬ ny wymiar maksymalny winien(byc nie wiekszy niz okolo 20 mikronów. Wieksze czastki materialu wy¬ buchowego, duze rozrzuty wielkosci czastek i ziar¬ niste materialy obce sa niepozadane, poniewaz prze¬ szkadzaja jednorodnej propagacji detonacji w rdze¬ niu.Korzystnym materialem wybuchowym do stoso- 5 wania w rdzeniu jest majaca mikrootwory, który wytwarza sie przez zmieszanie oddzielnych strd- , mieni roztworu zwiazku wybuchowego w neutral¬ nym rozpuszczalniku neutralnej cieczy nie bedacej jego rozpuszczalnikiem, a mieszajacej sie z rozpusz- io czalnikiem w warunkach nielaminarnego plywu strumieni przy zastosowaniu cisnienia skierowanego przeciwnie niz plyw strumienia cieczy nie-bedacej rozpuszczalnikiem tak, aby go zaklócic przy zetknie¬ ciu z roztworem zwiazku wybuchowego, wchlonac 15 ten ostatni w postaci kropli w cieczy nie bedacej rozpuszczalnikiem i przy silnym mieszaniu pola¬ czonych strumieni wytracic zwiazek wybuchowy i rozpuszczalnika. * Ladunek materialu wybuchowego w rdzeniu jest 20 funkcja zawartego w zwiazanej kompozycji krysta¬ licznego materialu wybuchowego o duzej sile i sred¬ nicy rdzenia. Zawartosc krystalicznego materialu wybuchowego o duzej sile moze wynosic od okolo 55 do okolo 90% wagowych kompozycji rdzenia. 25 Choc niska zawartosc materialu wybuchowego mo¬ ze byc w pewnym stopniu skompensowana duza srednica rdzenia, jest efektywniejsze i propagacja detonacji jest pewniejsza, jezeli dla danego ladun¬ ku, zawartosc materialu wybuchowego jest mozli- 30 wie najwyzsza, korzystnie wynosi co najmniej okolo 70% wag. kompozycji rdzenia.Przy zawartosci ladunku wybuchowego w zakre¬ sie okolo 55—90% stosuje sie przekrój rdzenia okolo 0,025—0,152 cm, uzyskujac ladunek 0,1—2 g/m rdze- 35 nia. Kompozycja materialu wybuchowego zawiera równiez okolo 1—10, korzystnie 2—5%i wag. czyn¬ nika wiazacego, a ponadto, w miare potrzeby, plas¬ tyfikator, czyniace kompozycje nadajaca sie do wy¬ tlaczania i nadajace rdzeniowi spójnosc. 40 Ciezar wlasciwy rdzenia zmienia sie w zaleznosci od materialu wybuchowego i czynnika wiazacego oraz ich zawartosci, jak równiez rodzaju i ilosci ewentualnych innych skladników.Ogólnie, rdzenie bazowane na kompozycjach roz- 45 puszczalnej nitrocelulozy oraz mieszaninach orga¬ nicznych zywic z^termoplastycznymi weglowodoro¬ wymi zywicami terpenowymi maja ciezar wlasciwy okolo 1,5 g/cm3. Przy ciezarze wlasciwym tej wiel¬ kosci, w przeciwienstwie do okolo 1,2 g/cm3 osia- 50 ganego w przypadku rdzenia z materialu czastecz¬ kowego, uzyskuje sie lepsza transmisje fali deto- - nacyjnej i stad wieksza szybkosc detonacji przy danej srednicy. • Choc ksztalt przekroju rdzenia nie jest krytyczny 55 dla wlasciwego funkcjonowania rdzenia, zwykle ko¬ rzystnie jest stosowac rdzen t przekroju zasadniczo kolowym, co ulatwia wytwarzania zwykle stosowa¬ nych lontów o konfiguracji kolowej.Rdzen ze zwiazanego materialu wybuchowego jest 60 zawarty^w oslonie; która stanowi jego ochrone przed sciexaniemr lub7 innego rodzaju niszczeniem, jakie moze zachodzic przy manipulacji i przygotowaniach do strzelania.Poniewaz oslona spelnia glównie zadania ochron- 65 ne, jest ona stosunkowo cienka, grubosci 0,013^-116 357 ll 12 - 0,191 cm. W lontach stosowanych w szczególnie ciez¬ kich warunkach, jak w kamieniolomach, oslona mo¬ ze miec grubosc do okolo 0,318 cm. Uzyskanie je¬ dnorodnego zabezpieczenia w przypadku oslon gru¬ bosci ponizej 0,013 cm jest trudne. Oslona grubsza niz, okolo 0,318 cm nie jest w loncie wedlug wy¬ nalazku wymagana, niepotrzebnie pogrubiajac i po¬ drazajac lont, zmniejszajac jego elastycznosc i u- trudniajac wprowadzanie go do odwiertów o malej srednicy.Z punktu widzenia latwosci nanoszenia na rdzen i stopnia ochrony, korzystna gruboscia oslony jest od okolo 0,051 do 0,127 cm. Przy korzystnym ladun¬ ku wielkosci 0,4—2 g/m i korzystnej grubosci oslony 0,051—0,127 cm, stosunek ladunku rdzenia (g/m) do grubosci oslony (cm) wynosi od 3/1 do 39/1.W uzytecznym zakresie grubosci oslony, czesto wskazane jest stosowanie oslony grubszej, gdy la¬ dunek materialu wybuchowego w rdzeniu jest bliski dolnej granicy zakresu, gdyz w takim przypadku moze to zapewnic inicjacje i propagacje detonacji.Ze zwiekszeniem ladunku wybuchowego w rdzeniu, zwiekszenie grubosci oslony moze zapewnic ciaglosc detonacji przez wezly i zlacza.Oslona sklada sie jedynie z jednej lub wiecej warstw tworzywa sztucznego. Oznacza to, ze jaka¬ kolwiek warstwa, z której oslona jest skonstruo¬ wana, sklada sie zasadniczo z tworzywa sztucznego i ze w oslonie nie ma warstwy metalu lub mate¬ rialu tekstylnego, przylegajacych do rdzenia lub oddzielonych od niego.Oslona jest sporzadzona z plastycznego tworzywa sztucznego, tj. formowalnej substancji zdolnej do plyniecia, np. wytlaozalnej, w temperaturze niewiele przekraczajacej temperature topnienia materialu wybuchowego w rdzeniu, np. nie wiecej niz o okolo 75°C. Pozwala to nakladac plastyczna oslone na rdzen np. przez wytlaczanie lub inna konwencjo¬ nalna procedura powlekania, bez powodowania szkodliwej deformacji materialu wybuchowego.Tworzywo winno byc elastyczne, a po utwardze¬ niu sztywne. Choc temperatura tworzywa sztucz¬ nego w czasie nakladania oslony na rdzen bedzie zmieniac sie w zaleznosci od czasu kontaktu rdzenia z nalozonym na niego miekkim tworzywem, szyb¬ kosci wymiany ciepla miedzy rdzeniem i tworzy¬ wem i trwalosci czynnika wiazacego w rdzeniu, w przypadku rdzenia zawierajacego PETN tworzywo winno byc plynne w temperaturze nie przekracza¬ jacej okolo 200°C.Tworzywem sztucznym moze byc material ter¬ moutwardzalny, jak kauczuk lub inny elastomer lub material termoplasytczny, jak wosk, asfalt, je¬ dna lub wiecej poliolefina, np. polietylen lub poli¬ propylen, poliestry, np. tereftalan polietylenu, po¬ liamidy, np. nylon, polichlorek winylu, jonomerycz- ne zywice, np. sole metali kopolimeru etylen/kwas metakrylowy. Korzystne sa oslony termoplastyczne, a najkorzystniejsze polietylenowe, z powodu ich do¬ stepnosci, latwosci nakladania itp.Aby lont zachowywal swa strukture i wymiary w warunkach polowych, korzystnie jest stosowac wzmocnienie, zwiekszajace wytrzymalosc lontu na zerwanie i zapobiegajace przewezaniu rdzenia do punktu zerwania pod dzialaniem sil normalnie wy¬ stepujacych w ladunku odwiertu. Wzmocnienie ta¬ kie moze stanowic material zawieszony .w warstwie (warstwach) oslony, np. w sposób przedstawiony w patencie St. Zjednoczonych AP nr 2 687 553 lub na 5 zewnetrznej powierzchni oslony, np. fragmenty lub pasma przedzy.Korzystnie jest, by rdzen byl wzmocniony co naj¬ mniej jednym, zwykle czterema lub wiecej pasma¬ mi przedzy, zasadniczo kontaktujacymi z zewnetrz- 10 na powierzchnia rdzenia i biegnacymi zasadniczo równolegle do podluznej osi rdzenia.Obecnosc pasm przedzy miedzy rdzeniem a oslona jest korzysniejsza od pasm przedzy w warstwie tworzywa oslony, poniewaz cieplo jest wolniej prze- !5 noszone z tworzywa do rdzenia gdy gorace tworzy¬ wo jest wytlaczane na rdzen. Termin „przedza•' jest stosowany w niniejszym opisie w znaczeniu poda¬ nym w „Standard Definitions of Terms Relating to Textile Materials, ASTM Designation D 123-743", 20 tj. ciaglego pasma tekstylnych wlókien lub mate¬ rialu wystepujacego w postaci skreconych wlókien, wlókien zlozonych bez skretu lub z mniejszym lub wiekszym skretem, pojedynczego wlókna bez lub ze skretem, jednego lub wiecej pasków uzyskanych 25 przez wzdluzny podzial arkusza materialu, jak na¬ turalny lub syntetyczny polimer, bez skretu lub ze skretem.Odmianami przedzy, które mieszcza sie w powyz¬ szej definicji sa przedza pojedyncza, kord, nic itp. 30 Pasmo (pasma) przedzy sa umiejscowione wokól rdzenia za pomoca oslony tworzywa sztucznego, która oslania rdzen i pasma obwodowe. Mozna sto¬ sowac jakakolwiek przedze majaca wytrzymalosc na zerwanie dostateczna do zapobiezenia przeweza- 35 niu rdzenia pod dzialaniem sil normalnie wystepu¬ jacych w ladunkach odwiertów, w stopniu uniemo¬ zliwiajacym propagacje detonacji. Zwykle wymaga sie, by rdzen mial wytrzymalosc na zerwanie co najmniej okolo 4,5 kg. 40 Dla zwiekszenia pewnosci wytrzymalosci przez rdzen dzialania wiekszych sil, wzmocniony rdzen winien miec wytrzymalosc na zerwanie co najmniej okolo 9 kg. Material przedzy, liczba wlókien w prze¬ dzy i ich grubosc oraz liczba pasm przedzy winny 45 byc tak dobrane, by uzyskac wymagana wytrzyma¬ losc na zerwanie.Pozadana moze byc przedza wielowlóknowa, któ¬ ra ma tendencje do rozprzestrzeniania sie wokól rdzenia, dajac efekt izolacyjny w operacji powle- 50 kania *i szerzej dzialajacy efekt wiazacy. Przy moc¬ niejszych wlóknach mozna stosowac mniejsza ich liczbe i o mniejszej grubosci. Przedza grubsza niz' 2000 denier jest niepozadana, niepotrzebnie zwiek¬ szajac grubosc lontu. 55 Mozna stosowac przedze z jakiegokolwiek wlókna naturalnego, lecz korzystne sa wlókna syntetyczne typu poliestru, poliamidu lub poliakrylu, z uwagi na wieksza ich wytrzymalosc.Szczególnie korzystny jest nylon, tereftalan poli- 60 etylenu i aromatyczne poliamidy, otrzymywane przez kondensacje kwasu tereftalowego i p-fenyle- nodwuaminy. Takie wlókna o grubosci 800 denier lub wiecej maja wytrzymalosc na zerwanie co naj¬ mniej okolo 4,5 kg, tak wiec w loncie wedlug wy- 65 halazku wystarcza uzycie pojedynczego pasma lub13 przedzy. Uzycie przedzy o wiekszej liczbie wlókien zwieksza wytrzymalosc lontu i dlatego jest korzyst¬ ne. Stosowac mozna równiez przedze o mniejszej grubosci, np. okolo 400 denier.W korzystnym loncie wedlug wynalazku, co naj¬ mniej cztery pasma wielowlóknowej przedzy sa roz¬ mieszczone zasadniczo jednorodnie po obwodzie rdzenia, co daje równomierne rozmieszczenie wzmocnienia na rdzeniu.Nie uzyskuje sie znaczniejszych korzysci przez usytuowanie wielowlóknowych pasm przedzy w tu¬ nelu w taki sposób, by przylegaly one do siebie, przed naniesieniem na nie oslony z tworzywa sztucznego, poniewaz w kazdym przypadku opera¬ cje przeciagania tunelu i powlekania go tworzywem sztucznym powoduja rozprzestrzenianie sie i dyfu¬ zje wlókien w wielowlóknowej przedzy, co z kolei moze powodowac oplatanie sie przedzy wokól rdze¬ nia. Dla tej przyczyny i majac na uwadze obwód rdzenia i grubosc przedzy, stosowanie wiecej niz 12 pasm jest zbyteczne. Zwykle warstwa wlókien' bedzie nie grubsza niz okolo Q,025 cm.Przedza teksturowana i .zlozona (jak opisana w patencie St. Zjednoczonych AP nr 3 338 764) stanowi szczególnie efektywne wzmocnienie rdzenia, ponie¬ waz ulega silnemu zwiazaniu z otaczajaca je oslo¬ na z tworzywa sztucznego. Nalozenie na przedze powloki wiazacej, np. miekkiego wosku, równiez polepsza zwiazanie przedzy z oslona z tworzywa, zmniejszajac ruchliwosc przedzy i. ewentualne wspóloddzialywanie jej z rdzeniem i zwiekszajac sile sciagajaca oslony.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku wyjasnia sie w nawiazaniu do fig. 2—4.Na figurze 2 i 3, 5 jest wytlaczarka typu tloko¬ wego, z tlokiem 6 i cylindryczna komora 29, która jest otoczona wezownica grzejna 7. Komora wytla¬ czarki 29 jest wyposozona we wlot prózni 25 i sito 26, zamontowane po jednej stronie plyty z wieloma otworami 27. Plyta 27 druga strona przylega do majacej zmniejszona srednice czesci dyszowej ko¬ mory 29, do której tlok 6 wtlacza mase materialu wybuchowego 28 i formuje ja w staly pret lub rdzen 2.Do czesci dyszowej wytlaczarki 5 przylega orien¬ tujaca pasma plyta 8, której zadaniem jest orien¬ towanie pasm przedzy, w tym 9 i 10, w szyk zasad¬ niczo równolgly, pierscieniowy. Plyta 8 ma osiowy kanal i przyjmujace pasma promieniowe rowki na powierzchni komunikujacej z osiowym kanalem.Plyta 8 jest ustawiona w takim polozeniu, ze jej rowkowana powierzchnia styka sie z powierzchnia wytlaczarki 5,- a osiowy kanal plyty jest wspólosio¬ wy z rdzeniem 2 wychodzacym z wytlaczarki 5 pod dzialaniem tloka 6.Pasma 9 i 10 sa odwijane z odpowiednich szpul przez przyciagarke 13, stanowiaca urzadzenie prze¬ ciagajace pasma pod naprezeniem wystarczajacym do formowania ich w ruchomy tunel 14.Rdzen 2 Wychodzacy z wytlaczarki 5 jest wpro¬ wadzany do tunelu 14 i przenoszony z nim. Przy¬ ciagarka 13 przeciaga tunel 14 (zawierajacy rdzen 2) przez dysze wytlaczajaca 15 drugiej wytlaczarki, w której ;na tunel nakladane jest tworzywo sztucz¬ ne w postaci oslony 4. Dysiza wytlaczajaca 15 ma 16 357 14 - pierscieniowa czesc zewnetrzna 17 i wewnetrzny czlon cylindryczny 18, tak usytuowany, ze miekkie tworzywo sztuczne 30 podawane do dyszy 15 przez sciane elementu 17, znanymi urzadzeniami (nie 5 przedstawionymi) jest formowane w rure miedzy lezacymi naprzeciw siebie zewnetrzna powierzch¬ nia elementu 17 i elementem cylindrycznym 16, a tunel 14 wchodzi osiowym kanalem do cylindrycz¬ nego czlonu 16. Wlot prózni 18 przechodzi przez !0 sciane cylindrycznego elementu 16 i otwiera sie w osiowym kanale tego elementu.-Cylindryczny element 16 i orientujaca pasmo ply¬ ta 8 sa wspólosiowe, oddzielone od siebie przestrzen¬ nie, a zlaczone rura laczaca 19, która otacza tunel 14 15 w przestrzeni miedizy plyta 8 a cylindrycznym ele¬ mentem 16.Zawierajacy rdzen, osloniety tunel (lont 1), ufor¬ mowany na wyjsciu iz dyszy 15, przechodzi przez zbiornik 20, np. zbiornik z woda, która stanowi sro- 20 dek utwardzajacy tworzywo oslony. Lont po przej¬ sciu przez przeciagarke 13 jest nawijany ha szpule 22, przy, czym nawijanie lontu jest ulatwione jego przejsciem przez urzadzenie 21 regulujace napiecie.Tlok wytlaczarki 6 jest polaczony z czujnikiem 23, 25 który reaguje na szybkosc przesuwu tloka i prze¬ syla zgodny z nim sygnal do urzadzenia sterujace¬ go 24, które jest polaczone z napedem przeciagarki 13 i z napedem szupli 22, dobierajac ich szybkosc zgodnie z sygnalem otrzymywanym z czujnika 23. 30 Figura 4 przedstawia alternatywna dysize prze¬ dzalnicza 15, która moze byc stosowana w urzadze¬ niu wedlug wynalazku, lacznie z wytlaczarka, do formowania rdzenia materialu wybuchowego. Dy¬ sza ta zawiera urzadzenie orientujace pasma prze- 35 dzy w zasadniczo równolegly uklad pierscieniowy, moze wiec byc stosowana w urzadzeniu przedsta¬ wionym na fig. 2 bez orientujacej pasma plyty 8.W tym wykonaniu osiowy kanal w dyszy 15 ma czesc cylindryczna 31 i czesc stozkowa 32. Stozkowa 40 wkladka z otworem 33 jest umiejscowiona tak, ze jej czesc wierzcholkowa spoczywa w stozkowej cze¬ sci 32, z malym odstepem miedzy powierzchniami.Przyciagarka 13 przeciaga pasma przedzy 9 i 10 przez otwory w prowadzacym przedze pierscieniu 45 34, a stad wzdluz wewnetrznej powierzchni przy¬ legajacej, stozkowej wkladki 33. Pasma zbiegaja sie w stozkowej czesci wkladki 33, zostaja orientowane zasadniczo równolegle wobec siebie i formowane w tunel, wskutek przejscia przez cylindryczna czesc 50 wkladki 33.Rdzen materialu wybuchowego 2 wchodzi do cy¬ lindrycznej czesci wkladki 33, gdzie jest wprowa¬ dzany do formowanego tam tunelu przedzy. Sztucz¬ ne tworzywo 30 jest wprowadzane do pierscienia, 55 który stanowi odstep miedzy scianami stozkowej wkladki 33 i dyszy 15. Pierscien laczy sie z cylin¬ dryczna czescia 31 poprzez przestrzen miedzy stoz¬ kowa czescia 32 a wierzcholkowa czescia wkladki 33. Cylindryczna czesc wkladki 33 komunikuje 60 wspólosiowo z cylindryczna czescia dyszy 31.Zawierajacy rdzen tunel 14, uformowany w cy¬ lindrycznej czesci wkladki 33, jest przeciagany przez strumien tworzywa, sztucznego 30, który przeplywa przez cylindryczna czesc dyszy 32 i wierzcholkowa 65 czesc wkladki 33. Tworzywo sztuczne 30 jest for-15 mowane w oslone wokól pokrytego tunelem prze¬ dzy rdzenia 14, w wyniku czego powstaje lont 1.Wytwarzanie korzystnego lontu wedlug wynalaz¬ ku jest ilustrowane ponizszym przykladem.Przyklad I. A. Nawiazujac do fig. 3, masa 28 w komorze wytlaczarki 29 jest. 455 g formowalnej, zwiazanej kompozycji materialu wybuchowego, skla¬ dajacej sie z mieszaniny 76,5% bardzo rozdrobnio¬ nego PETN, 20,2% acetylocytfynianu trójbutylu i 3,3% nitrocelulozy, isponzadzonej sposobem opisa¬ nym w patencie St. Zjednoczonych AP nr 2 992 087.Bardzo rozdrobniony PETN jest typu, który zawiera mikrootwory, sporzadzony sposobem opisanym w patencie St. Zjednoczonych AP nr 3 754 061 i majacy czastki przecietnej wielkosci ponizej 15 mikronów z tym, ze wszystkie czastki sa wielkosci ponizej 44 mikrony. Temperatura komory 29 jest utrzymy¬ wana na poziomie 63°C iza pomoca wezownic grzej¬ nych 7, dla utrzymania wytlaczalnosci zawartej w niej kompozycji materialu wybuchowego.Po umieszczeniu materialu wybuchowego w ko¬ morze 29, przesuwa sie tlok 6 zamykajac komore 29 i poprzez wlot 25 obniza w niej cisnienie. W ciagu 1 minuty utrzymuje sie cisnienie na poziomie okolo 20 mm Hg. Czyni sie to w celu usuniecia z kompo¬ zycji uwiezionego w niej powietrza, które mogloby powodowac nieciaglosc wytlaczanego rdzenia, szkod¬ liwie wplywajaca na zdolnosc propagacji detonacji.Tlok 6 przesuwa sie nastepnie dalej, do sprasowa¬ nia masy materialu wybuchowego 28, lecz w takim stopniu, by nie spowodowac wytlaczania.Pasma 9 i 10 oraz cztery dalsze pasma (nie uka¬ zane) sa przeciagane przez promieniowe rowki ply¬ ty 8, przez osiowe kanaly tej plyty i przez cylin¬ dryczny czlon 16, wskutek uruchomienia napedu przyciagarki 13. Kazde z szesciu pasm jest pasmem przedzy z tereftalanu polietylenu o grubosci 1000 denier, a ich naprezenie jest regulowane do wiel¬ kosci 150 g (kazdego), za pomoca urzadzenia regu¬ lujacego 21.Równoczesnie uruchamia sie naped szpuli 22 i u- rzadzenia przenoszacego tworzywo sztuczne 30.Tworzywem sztucznym 30 jest niskiej gestosci po¬ lietylen o temperaturze 150°C. Zbiornikiem 20 jest dwuprzedzialowe koryto, zawierajace wóde o tem¬ peraturze 81°C w przedziale, przez który lont prze¬ chodzi* w pierwszej kolejnosci i o temperaturze 21°C w drugim przedziale.Chlodzenie dwustrefowe pomaga uzyskac równo- mierniejsze chlodzenie plastikowej oslony i trwal¬ sze 'zwiazanie jej z tunelem. Srednica tej czesci wy¬ tlaczarki 5, w której formowany jest rdzen 2 wy¬ nosi 0,076 cm. Odstep miedzy powierzchniami ze¬ wnetrznej czesci 17 i wewnetrznego czlonu cylin¬ drycznego 16 dyszy 15 jest taki, by nakladana oslo¬ na polietylenowa 4 miala grubosc 0,089 cm.Po uruchomieniu przyciagarki 13, urzadzenia re¬ gulujacego naprezenie 21, szpuli 22 i zbiornika 20» tlok 6 przesuwa sie z szybkoscia 1,27 cm/min. Masa materialu wybuchowego 28 jest przeciskana przez sito 26 zatrzymujace czastki wieksze niz 0,027 cm i przez otwory w plycie 27 i jest formowana w lity rdzen o srednicy 0,076 cm. Rdzen wychodzi z wy¬ tlaczarki 5 z szybkoscia 75,64 m/min, a szybkosc 6 357 16 przesuwu tunelu przyciagarka 13 i nawijania na szpule 22 jest dopasowywana do szybkosci wytlacza¬ nia rdzenia sygnalami z cegulatora procesu 24.Poprzez wylot 18 obniza sie cisnienie, co ulatwia zapadanie sie plastykowej oslony na zawierajacy rdzen tunel 14, przechodzacy przez cylindryczny czlon 16. W cylindrycznym czlonie 16 utrzymuje sie cisnienie okolo 610 mm Hg.Nawijany na szpule 22 lont 1 ma zewnetrzna srednice 0,254 cm, srednice rdzenia 0,076 cm i gru¬ bosc powloki polietylenowej 0,089 cm. Ladunek PETN w rdzeniu wynosi 0,533 g/m, a ciezar wla¬ sciwy rdzenia 1,5 g/cm3. Wlókna przedzy otaczaja rdzen zasadniczo calkowicie, jak przedstawia fig. 1.Lont jest gietki i lekki i ma wytrzymalosc na zer¬ wanie *45 kg.Lont inicjowany splonka nr 6, której koniec jest wspólosiowo polaczony z odkrytym koncem lontu, detonuje z szybkoscia 6 900- m/sek. Inicjacja lontu od sasiedniego, wskutek zetkniecia sie oslonami, nie nastepuje. Detonacja jest przenoszona dlugoscia lontu poprzez róznego rodzaju wezly. Inicjacja lontu jest trudna, jezeli polaczenie splonki z lontem nie jest wspólosiowe.B. Ten sam lont wytwarza sie sposobem opisa¬ nym w A, z tym, ze dysza 15 przedstawiona na fig. 4 zastepuje dysze 15 i orientujaca pasmo ply¬ te 8 przedstawiona na fig. 3. 30 Przyciagarka 13 przeciaga cztery pasma przedzy przez cylindryczna czesc wkladki 33, przy napre¬ zeniu wystarczajacym do uformowania ich w ru¬ chomy tunel ze wzdluznych, zasadniczo równole¬ glych pasm; tunel nachodzi na rdzen, po czym tu- 35 nel z rdzeniem jest przeciagany przez strumien po¬ lietylenu, przeplywajacy przez cylindryczna czesc osiowego kanalu dyszy, w wyniku czego wokól tu¬ nelu nakladana jest oslona z miekkiego potlietylenu.Jak w procedurze opisanej w A, w trakcie operacji 40 srednica rdzenia zasadniczo nie ulega zmniejszeniu.Wyzej opisanymi sposobami, odpowiednio mody¬ fikujac wielkosc dyszy i szybkosc wytlaczania, mo¬ zna wytwarzac lonty o róznej srednicy rdzenia, gru¬ bosci oslony i liczbie wzmacniajacych pasm prze- 45 dzy.Stosowanie lontu detonacyjnego o niskiej energii i wplyw róznych parametrów, jak ladunek i sred¬ nica rdzenia, grubosc i sklad oslony oraz liczba pasm i typ wzmacniajacej przedzy sa przedstawio- 50 ne w nastepnych przykladach.Przyklad II. 0,26 g bardzo rozdrobnionego PETN, opisanego w przykladzie I, umieszcza sie w stozkowo zakonczonej lusce aluminiowej o grubosci 0,08 mm. Luske laczy sie bocznie z 3 metrowym od- 55 cinkiem lontu opisanego w przykladzie LA, maja¬ cego srednice rdzenia 0,127 cm i ladunek PETN 1,49 g/m. Lont spelnia role przewodu doprowadza¬ jacego.Do wnetrza luski wprowadza sie koniec 1,5-me- 60 trowego odcinka lontu opisanego w przykladzie IA, w taki sposób, by kontaktowal z ladunkiem PETN.Ten odcinek lontu spelnia role przewodu odpro¬ wadzajacego. Drugi odcinek lontu laczy sie bocznie z wrazliwa na uderzenie splonka opózniajaca. Prze- 65 wód doprowadzajacy detonuje sie iza pomoca splon-116 357 17 18 ki nr 6, wspólosiowo polaczonej z wolnym koncem lontu. Detonacja jest transmitowana z przewodu doprowadzajacego do luski, iz luski do przewodu od¬ prowadzajacego, a stad do wrazliwej na uderzenie splonkiopózniajacej. 5 Te same wyniki uzyskuje sie z lontem doprowa¬ dzajacym o ladunku 2,13 g/m i 0,938 g/m, o sred-' nicy rdzenia odpowiednio 0,152 i 0,102 cm i z lon¬ tami odprowadzajacymi o ladunku 0,638 g/m i 0,469 g/m i srednicy odpowiednio 0,084 cm i 0,07 cm. 10 Przyklad III. Próby przywiazywania, na¬ prezania i scierania lontu wedlug wynalazku.A. Jeden z* konców 18 metrowego odcinka lontu odprowadzajacego opisanego w przykladzie IA la¬ czy sie bocznie :z wrazliwym na uderzenie elemen- 15 tern wrazliwej na uderzenie splonki opózniajacej.Splonke umieszcza sie w ladunku, na który sklada sie 0,9 kg niewybuchowej kompozycji symulujacej material wybuchowy w postaci zelu wodnego, za- ' warty w rurze z elastycznej folii, o srednicy 5 cm 20 i dlugosci 41 cm, z koncami zamknietymi przez zacisniecie.Ladunek opuszcza sie do symulowanego odwiertu o glebokosci 15 m, w róznych warunkach ladowa¬ nia, jakie moga byc napotykane w warunkach po- 25 lowych. Symulowanym odwiertem jest wnetrze pio¬ nowej rury stalowej o srednicy 13 cm. Drugi koniec lontu odprowadzajacego o ladunku 0,532 g/m'laczy sie z luska i lontem doprowadzajacym o ladunku 1,491 g/m, jak opisano w przykladzieII. 30 Po zaladowaniu rury w opisanych warunkach przewód doprowadzajacy detonuje sie jak opisano w przykladzie II. Przewód odprowadzajacy deto¬ nuje calkowicie, a wrazliwa na uderzenie splonka opózniajaca w przewidzianym czasie, pomimo pod- 35 dania zestawu lont odprowadzajacy-splonka-ladu- nek nastepujacym warunkom ladowania: (a) swo¬ bodne opadanie ladunku na cala dlugosc lontu- od¬ prowadzajacego, (b) gwaltowne zatrzymywanie swo¬ bodnego opadania ladunku co 4,6 m, (c) przesuwa- 40 nie lontu po ostrej krawedzi rury stalowej przy za¬ nurzaniu ladunku w rurze, (d) polaczone warunki (b) i (c) oraz (e) pieciokrotne wpuszczanie do Tury z izestawem 3,2 kg worka z piaskiem w warunkach (a), (b), (c) i (d), przy czym w czasie upadku worek 45 ociera sie o lont. ^ B. Na loncie opisanym w przykladzie IA zawia¬ zuje sie wezel, a do jednego z konców podwiesza ciezar o wadze 3,2 kg. Ciezar wpuszcza si£ do rury o dlugosci 15 m, opisanej w czesci A pieciokrotnie powstrzymujac wolny spadek, co wywoluje zwiek¬ szone naprezenie wezla. Piec potraktowanych w ten sposób odcinków lontu detonowalo calkowicie, bez przerwy na wezlach.Przyklad IV. Lonty opisane w przykla¬ dach I i II zastosowano do transmisji fali detona- cyjnej do dolu ladunku kolumny materialu wybu¬ chowego umieszczonego w odwiertach. Próbe prze¬ prowadzono jak nastepuje: Szesc odwiertów o glebokosci 7,6 m i srednicy 7,6 cm, w odstepach 2,4 m zaladowuje sie szerego¬ wo trzema ladunkami materialu wybuchowego w postaci zelu wodnego, opisanymi w patencie St.Zjednoczonych AP nr 3 431 155, owinietymi w folie z tereftalanu polietylenu.W dolnym ladunku kazdego odwiertu znajduje sie wrazliwa na uderzenie splonka opózniajaca, po¬ laczona z lontem (przewód odprowadzajacy) opisa¬ nym w przykladzie IB, w sposób opisany w przy¬ kladzie II. Odwiertów nie zatyka sie. Detonacja przewodu doprowadzajacego powoduje kolejna de¬ tonacje ladunków w odwiertach, poczawszy ód la¬ dunku dolnego, jak wynika z opóznienia zalozonego w splonkach. Brak objawów przerwania kolumny.Przyklady V—X. Sporzadza sie lonty jak opisane w przykladzie I. Kompozycje rdzenia wy¬ buchowego stanowi 76,1% bardzo rozdrobnionego PETN, 20,3% acetylocytrynianu trójbutylu i 3,6% ni¬ trocelulozy (wagowo). Stosuje sie 4 pasma przedzy jak opisana w przykladzie I. Rdzen wytlacza sie o róznej srednicy i naklada oslone o róznej' grubosci.Wlasciwosci detonacyjne lontów (inicjowanych jak opisano w przykladzie I) sa zsumowane w tabeli I.Przyklady wykazuja, ze szybkosc detonacji ba¬ danych lontów wynosi 6900 m/sek ±5%, niezaleznie od wielkosci ladunku PETN i grubosci plastikowej oslony. Jednakze przy danej kompozycji rdzenia i grubosci oslony 0,112 cm, pewnosc detonacji jest nieco obniozona przy minimalnym ladunku PETN i srednicy rdzenia.Przyklady XI—XIV. Lont detonacyjny opisany w przykladach V—X, o trzech róznych la¬ dunkach rdzenia i srednicach, bada sie na pewnosc inicjacji i ciaglej propagacji, przy minimalnej gru¬ bosci oslony (patrz tab. II) Tabela I Przyklad nr V VI VII VIII IX X Srednica rdzenia om 0,033 (a) 0,051 0,076 0,102 0,127 0,152 PETN g/m 0,107 0,213 0,533 0,938 1,49 ' 2,13 Szybkosc detonacji (m/sek) przy podanej zewnetrznej srednicy lontu (cm) 0,178 6800 6800 0,203 6700 6800 6800 0,229 6600' 6600 0,254 6600 6600 6700 6800 7000 7000 0,318 6700 7200 (a) Lont inicjowal i przenosil detonacje w 50% prób; pozostale lonty detonowaly pewnie.19 116 357 Tabela II 20 Przyklad nr XI XII XIII XIV PETN g/m 0,107 0,213 0,533 1,49 Srednica rdzenia cm 0,033 0,051 0,076 0,127 Liczba detonacji w 10 próbach przy podanej grubosci oslony (cm) 0 0 4 . 8 10 0,025 10 0,038 10 0,064 10 Przyklady wykazuja, ze ze zwiekszeniem sredni¬ cy rdzenia i ladunku PETN wplyw plastikowej oslo¬ ny na zdolnosc lontu do inicjowania i propagacji detonacji zmniejsza sie.Przyklad XV. Sporzadza sie lont opisany w przykladach V—X, z rdzeniem srednicy 0,076 cm, z oslona z róznych materialów i o róznej srednicy.Wszystkie odcinki (dlugosci co najmniej 46 m) z oslona grubosci 0,051 cm, 0,071 cm i 0,084 cm, z po¬ lietylenu o malym ciezarze wlasciwym, polietylenu o wysokim ciezarze wlasciwym i soli metali kopo¬ limeru etylenu z kwasem metakrylowym (jonome- ryczna zywica) detonuja pewnie z szybkoscia okolo 7200 m/sek, zarówno przy 4 jak i 8 pasmach prze¬ dzy. Temperatura dyszy wytlaczajacej wynosi 175°C przy nakladaniu polietylenu o wysokim ciezarze wlasciwym i 135°C przy nakladaniu jonomerycznej zywicy.Minimalna wytrzymalosc na zerwanie wynosi 32 kg dla wszystkich lontów z 4 pasmami pnzedzy i 64 kg dla wszystkich lontów z 8 pasmami prze¬ dzy. Wszystkie lonty, niezaleznie od grubosci i ty¬ pu oslony, detonuja po nastepujacym zabiegu: Do jednego konca lontu przyczepia sie ciezar o wadze 2,7 kg. Pod dzialaniem tego ciezaru lont, przesuwa sie po krawedzi cementowego bloku, a nastepnie z powrotem do punktu wyjsciowego. Operacje te pow¬ tarza sie pieciokrotnie.Pr z yk.lady XVI—XIX. Wplyw ladunku rdzenia i grubosci oslony na wlasciwosci lontu opi¬ sanego w przykladach V—X po zawiazaniu na nim wiezla, co moze miec miejsce w warunkach polo¬ wych, przedstawiono w tabeli III. 35 40 Przyklady wykazuja, ze w badanych lontach detonacja przechodzi przez wezel, nie ulegajac wygaszeniu wskutek zbyt wysokiej krusznosci. Wy¬ kazuja one równiez, ze ize wzrostem ladunku wy- bychowego mozna uzyskac pewnosc propagacji de¬ tonacji przez wezel zwiekszajac grubosc oslony.Przyklady XX—XXIV. Sporzadza sie lont opisany w przykladach V—X, z rdzeniem srednicy 0,076 cm i rózna liczba wielowlóknowych pasm przedzy z tereftalanu polietylenu (PET) lub arami- dowej, uzyskanej przez kondensacje polimeru kwa¬ su tereftalowego i p-fenylenodwuaminy (grubosc wszystkich pasm 1000 denier). Wplyw tych para¬ metrów na wytrzymalosc lontu i zdolnosc propa¬ gacji detonacji przez wezly jest przedstawiony w tabeli IV.Przyklady wykazuja, ze wytrzymalosc lontu na zerwanie dla danej liczby pasm o tej samej gru¬ bosci zmienia sie z wytrzymaloscia na zerwanie przedzy. Z przedza aramidowa uzyskuje sie lont o wysokiej wytrzymalosci na zerwanie, przy mniej¬ szej liczbie pasm niz w przypadku poliestru. Przy¬ klady wykazuja równiez, ze wieksza liczba pasm danego wlókna lub mocniejsze wlókno zwiekszaja zdolnosc lontu do propagowania detonacji przez ciasniej wiazane wezly.Przyklad XXV. Ciagly, lity rdzen ze zwia¬ zanej kompozycji materialu wybuchowego o skla¬ dzie (wagowo): 75% bardzo rozdrobnionego PETN i 25%' czynnika wiazacego, zlozonego z kopolimeru butadienu z akrylonitrylem i kwasem metakrylo¬ wym (opisany w wyzej wspomnianym patencie St.Zjednoczonych AP nr 3 338 764) przymocowuje sie Tabela III Przyklad nr XVI XVII XVIII XIX PETN g/m 0,533 0,638 0,723 0,853 Srednica rdzenia cm 0,076 0,084 0,089 0,102 Grubosc oslony om 0,089 0,086 0,084 0,109 Liczba przejsc detonacji przez wezly zlacze 15 (a) 15 (a) 13 (a) 14 (a) wezel 5 (t) 5(b) 2(t) 4 (b) (a) dane z 15 prób (b) wezel zawiazany pod naprezeniem 4,5 kg; dane z 5 prób21 116 357 Tabela IV 22 Przyklad nr « XX . XXI XXII XXIII XXIV Przedza PET aramidowa liczba pasm 2 4 8 2 4 Wytrzymalosc lontu na zerwanie kg 20 37 68 48 90 Liczba przejsc detonacji przez - • wezly zlaaze 4 (a) 10(a) 10 (a) 9(a) 10(a) wezel 2, 0, 0, 0(t) 3, 0, 0, 0(t) . 3, 3, 3, 0tt) 2, 1, 0, 0(t) 3, 3, 3, 3(b) (a) dane z 10 prób (b) wezly zawiazane pod naprezeniem odpowiednio 4,5 9,1 13,6 18,2 kg; dane z 3 prób do pojedynczego pasma przedzy aramidowej, uzy¬ skanej przez- kondensacje polimeru kwasu tere- ftalowego i p-fenylenodwuaminy. Rdzen i wzmac¬ niajace pasmo przeciaga sie lacznie przez cylin¬ dryczna dysze powlekajaca, która naklada wokól nich 0,064 cm warstwe polietylenu - o niskim cieza¬ rze wlasciwym. Uzyskany lont o ladunku PETN 1,49 g/m po (zainicjowaniu sposobem opisanym w przykladzie I detonuje z szybkoscia okolo 7000 m/sek, a jego wytrzymalosc na zerwanie wynosi okolo 34 kg.Przyklad XXVI. Formowalna kompozycje materialu wybuchowego opisanego w przykladzie I, z ta róznica w skladzie, ze zawartosc bardzo roz¬ drobnionego PETN wynosi 76%, acetylocytrynianu trójbutylu 20%, a nitrocelulozy 4%, wytlacza sie w 10 1,2 metrowych odcinków lontu, 5 o srednicy 0,076 cm i ladunku 0,533 g PETN/cm i 5 o srednicy 0,127 cm i ladunku 1,49 g PETN/m. Wytloczone 'lon¬ ty wprowadza sie w rurki z polietylenu o niskim ciezarze wlasciwym, o srednicy wewnetrznej 0,152 cm i srednicy zewnetrznej 0,20 cm. Stosunek ladun¬ ku materialu wybuchowego w g/m do grubosci scia¬ ny rurki w cm wynosi odpowiednio 18/1 i 50/1. Wy¬ trzymalosc wszystkich lontów wynosi okolo 4,5 kg.Lonty inicjuje sie splonka nr 6, której koniec laczy sie wspólosiowo z odslonietym koncem lontu.Wszytkie lonty detonuja bez zerwania fali detona- cyjnej, konsumujac w calosci plastikowa powloke.Srednia szybkosc detonacji wszystkich 10 odcinków lontu wynosi 7300 rn/sek.W sposobie wedlug wynalazku po uformowaniu rdzenia zasadniczo nie nastepuje zmniejszenie jego srednicy. Uzyskuje sie rdzen* o wysokim ciezarze wlasciwym, nie wymagajacy zmniejszania srednicy, co jest konieczne np. w przypadku lontów z cza¬ steczkowym rdzeniem materialu wybuchowego. Eli¬ minacja zmian srednicy rdzenia w procesie uprasz¬ cza sterowanie tym procesem, w odniesieniu do uzyskiwania wymaganego koncowego ladunku ma¬ terialu wybuchowego i zapobiega mozliwej pene¬ tracji do rdzenia otaczajacych go pasm przedzy.W lontach detonacyjnych o malej srednicy i ma¬ lym ladunku rdzenia, obecnosc czastek materii ob¬ cej, np. piasku, metalu itp., moze przeszkadzac de¬ tonacji lontu, jezeli czastki sa dostatecznie duze.Dla tej przyczyny, wazna cecha sposobu wedlug wynalazku jest uzyskiwanie kompozycji materialu 25 45 50 60 wybuchowego rdzenia pozbawionej takich czastek, wskutek procedury i warunków wytwarzania. W rdzeniu o srednicy okolo 0,076 cm nalezy wykluczyc obecnosc czastek o wymiarach wiekszych niz okolo 33% srednicy rdzenia. W przypadku rdzenia o mniejszej srednicy nalezy wykluczyc czastki wiek¬ sze niz okolo 0,013 cm.W sposobie wedlug wynalazku, gdy pasma prze¬ dzy i rdzen materialu wybuchowego wchodza do dyszy powlekajacej tworzywem sztucznym oddziel¬ nie, formowany w niej tunel zwykle otacza rdzen, a oslona jest nakladana na rdzen opleciony. Jednak¬ ze formowanie tunelu, oplatanie rdzenia i powle¬ kanie moga zachodzic zasadniczo równoczesnie.Równiez oba urzadzenia wytlaczajace aparatu, tj. dysza formujaca rdzen i dysza formujaca oslone moga byc skladnikami oddzielnych wytlaczarek lub moga byc umiejscowione razem w jednym urza¬ dzeniu przeprowadzajacym obie operacje tloczenia.Zastrzezenia patentowe 1.Lont detonacyjny o niskiej energii, skladajacy sie z ewentualnie wzmocnionego przedza stalego rdzenia materialu wybuchowego, zawierajacego 1—2 g na metr biezacy wrazliwego na splonke krys-. talicznego materialu wybuchowego o duzej sile z grupy organicznych poliazotanów i polinitramin i powloki otaczajacej rdzen, znamienny tym, ze jako material wybuchowy rdzenia (2) zawiera dajaca sie formowac mieszanke wybuchowa zawierajaca co najmniej 55% wagowych krystalicznego mate¬ rialu wybuchowego o duzej sile zmieszanego z le¬ piszczem, o wielkosci maksymalnej czastek w prze¬ dziale 0,1—50 |Lim oraz jako powloke (4) skladajaca sie co najmniej z jednej warstwy materialu plas¬ tycznego zdolnego do plyniecia w temperaturze nie przewyzszajacej temperature topnienia krystalicz¬ nego materialu wybuchowego o duzej sile wiecej niz o 75°C. 2. Lont wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wzmocnienie (3) otacza rdzen (2). 3. Lont wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze za¬ wiera wzmocnienie rdzenia (3) skladajace sie z co najmniej jednego ciaglego oplotu przedzy ha pery¬ feryjnej czesci rdzenia (2) usytuowane w zasadzie równolegle do osi rdzenia (2) oraz posiada wytrzy-116 357 h n PL PL PL PL PL PL PL PL PL