Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie plyto¬ we wizyjne, zwlaszcza do zalstosowan przy zapisie informacji obrazu kolorowego, wykorzystywane równiez przy odtwarzaniu tej zapisanej infor¬ macji, które moze byc stosowane w odbiornikach 5 telewizji kolorowej typu RAL lub SECAM.W znanych urzadzeniach plytowych wizyjnych, stosowanych przy zapisie informacji obrazu kolo¬ rowego na sciezkach zapisu plytowego, ograniczo¬ na szerokosc pasma przenoszenia ukladu nie 10 pozwala na zapisanie sygnalów wizyjnych obrazu kolorowego w postaci zakodowanej wedlug stan¬ dardów NTSC, PAL i SECAM.W opisie patentowym Stanów Zjednoczonych nr 3 872 496 podane jest niestandardowe urzadzenie 15 do kodowania sygnalów wizyjnych obrazu koloro¬ wego, tak zwane urzadzenie z „ukryta podnosna", jako szczególnie korzystne do zapisu na plytach wizyjnych. W urzadzeniu z ukryta podnosna syg¬ nal chrominancji znajduje sie w srodku pasma 20 sygnalu luminancji (np. 1-h2 MHz). Filtracja syg¬ nalu luminancji przy uzyciu filtru o charakterysty¬ ce grzebieniowej przed polaczeniem z sygnalem chrominancji powoduje powstanie w srodku pasma sygnalu luminancji zakresów bezsygnalowych, zas 25 taka sama filtracja sygnalu chrominancji przed tym polaczeniem ogranicza skladowe sygnalu chrominancji do wspomnianych zakresów bezsyg¬ nalowych. iW znanym urzadzeniu z ukryta podnosna, przed- 30 2 ./% stawionym w opisie patentowym Stanów Zjedno¬ czonych nr 3872 498, kodowanie sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego z ukryta podnosna jest podob¬ ne do kodowania NTSC z nastepujacych wzgle¬ dów. Po pierwsze, zastosowana czestotliwosc pod- nosnej odpowiada nieparzystej wielokrotnosci po¬ lowy czestotliwosci linii, przy czym miedzy wid¬ mami luminancji i wsteg bocznych ukrytej pod- nosnej istnieje przesuniecie równe 'polowie czesto¬ tliwosci linii oraz po drugie, tworzenie zmodulo¬ wanej podnosnej nastepuje przez dodanie wyniku modulacji skladowej podnosnej o pierwszej stalej fazie z pierwszym sygnalem róznicowym koloru, takim jak sygnal R-Y, do wyniku modulacji dru¬ giej skladowej podnosnej o drugiej stalej fazie, cechujacej sie kwadratowa zaleznoscia od pierw¬ szej stalej fazy, z drugim sygnalem róznicowym koloru, takim jak sygnal B-Y z tym skutkiem, ze miedzy obu tymi skladowymi istnieje tylko odchy¬ lenie fazowe.Znane jest kodowanie sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego z ukryta podnosna z przeznaczeniem do zapisu, które ulatwia pózniejsze oddzielenie skladowych luminancji i chrominancji z ukrytego sygnalu podnosnej podczas odczytu zapisu. Od¬ dzielenie to przykladowo moze nastapic przez za¬ stosowanie filtrów grzebieniowych z linia opóznia¬ jaca z opóznieniem 1 H, zgodnie np. z opisem pa¬ tentowym Stanów Zjednoczonych nr 3 969 757.Przy kodowaniu sygnalów wizyjnych obrazu 114 803S08 HI 3 kolorowego z ukryta podnosna w standardzie PAL (w którym z kazda linia zmienia sie faza jednej skladowej podnosnej), przeznaczonym do zapisu, pózniejsze oddzielenie skladowych lurhinan- cji i chrominancji z ukrytej podnosnej podczas od- 5 czytu zapisu z plyty nie jest ulatwione. Wynika to z wyboru czestotliwosci" podnosnej standardu PAL, która w zasadzie odpowiada nieparzystej wielokrotnosci cwiartek czestotliwosci linii, a wiec zapisywany sygnal powinien wykazywac miedzy 10 widmami luminancji i' wsteg bocznych ukrytej podnosnej przesuniecie wynoszace tylko cwierc czestotliwosci linii.Przy takim przesunieciu nie mozna uzyskac do¬ kladnego oddzielenia skladowych luminacji i wsteg 15 bocznych podnosnej podczas odczytu zapisu przy uzyciu filtracji grzebieniowej, stosujac pojedyncza linie opózniajaca ze zwloka 1 H. Co wiecej obraz punktów zwiazany z odtworzeniem jakiejkolwiek resztkowej skladowej ukrytej podnosnej w stan- 20 dardzie PAL, stosujacym ukryta podnosna, jest bardziej niekorzystny niz w przypadku sygnalu ukrytej podnosnej z odchyleniem równym polowie czestotliwosci linii, jak w wymienionym innym niz w standardzie PAL, urzadzeniu z opisu paten¬ towego Stanów Zjednoczonych nr 3 872 498. ss Stosowanie kodowania sygnalu wizyjnego kolo¬ rowego w standardzie SECAM przy uzyciu ukrytej podnosnej nie jest mozliwe, bowiem zmienny od¬ step czestotliwosci miedzy skladowymi podnosnej FM a widmem luminancji wyklucza zastosowanie wymaganej filtracji grzebieniowej przy ksztalto¬ waniu sygnalu zapisu i przy przetwarzaniu sygna¬ lu odtwarzania.W urzadzeniu przedstawionym w opisie paten¬ towym Stanów Zjednoczonych nr 3 911 476 dla uzu¬ pelnienia informacji o obrazie kolorowym towarzy¬ szaca informacja fonii, zmodulowany czestotliwos- ciowo sygnal z wyjscia oscylatora poddawany jest modulacji w cyklu roboczym w modulatorze sto¬ sownie do zmodulowanego sygnalu nosnego fonii z wyjscia generatora.Wyjscie modulatora pracujacego w cyklu robo¬ czym wykorzystywane jest jako wejscie zapisu do ukladu zapisu, który moze byc typu elektro¬ nopromieniowego, przedstawionego, na przyklad, w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych nr 3 943 275 lub nr 3 997 807 wzglednie typu elektro¬ mechanicznego, przedstawionego na przyklad w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych nr 3 865 907 lub nr 4 035 590. Do zapisu informacji fonii moga byc wykorzystane zmiany parametrów wglebien, jak na przyklad zmiany ich glebokosci, co przedstawiono w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych nr 4 035 590.Znane jest z opisu zgloszenia Wielkiej Brytanii nr 33118/76 i opisu zgloszenia Stanów Zjednoczo¬ nych nr S08 295 urzadzenie do formowania zlozo¬ nego sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego przez transkodowanie zlozonych sygnalów wizyjnych obrazu kolorowego, wystepujacych w postaci stan¬ dardu PAL.Wedlug wynalazku urzadzenie plytowe wizyjne do zapisu informacji i obrazu zawiera generator impulsów, dolaczony do ukladu modulacyjnego, za- 4 wierajacego korzystnie uklad macierzowy, oscyla¬ tor, modulatory i uklad sumujacy dla dostarczania na wymienionym drugim zacisku wyjsciowym okresowych impulsów oscylacji o czestotliwosci . podnosnej i stalej fazie rózniacej sie od wymienio¬ nej pierwszej fazy o 45°.Powtarzajaca sie czestotliwosc sygnalów wyjs¬ ciowych impulsów generatora odpowiada czestotli¬ wosci linii. Urzadzenie zawiera uklad sterujacy, dolaczony do generatora impulsów dla usuniecia z wymienionego drugiego zacisku wyjsciowego im¬ pulsów podczas okresu wygaszania impulsów o sze¬ rokosci odpowiadajacej wielu okresom linii.¦ Uklad modulacyjny zawiera oscylator pracujacy z czestotliwoscia równa sumie nieparzystej, calko¬ witej wielokrotnosci polowy czestotliwosci linii i polowy czestotliwosci pola.Wedlug wynalazku urzadzenie plytowe wizyjne do odtwarzania zapisu informacji obrazu zawiera synchroniczny demodulator, którego jedno wejscie jest dolaczone do generatora sygnalów odniesienia a drugie wejscie jest dolaczone do filtra pasmo¬ wo-przepustowego, dla odzyskania sygnalu rózni¬ cowego koloru. Natomiast wyjscia demodulatora sa dolaczone do ukladu remodulacji, którego wej¬ scie jest takze dolaczone do generatora sygnalów odniesienia, dla utworzenia wyjsciowej skladowej chrominancji. Uklad filtru grzebieniowego obej¬ muje wzmacniacz sumujacy dla odzyskania sygna¬ lu luminancji..Uklad sumujacy jest dolaczony do wyjscia filtru grzebieniowego i wyjscia ukladu remodulacji dla utworzenia wyjsciowego, zlozonego sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego.Synchroniczny demodulator zawiera pierwszy demodulator, którego jedno wejscie jest dolaczone do filtra pasmowo-przepustowego, a drugie wejscie jest dolaczone do jednego przesuwnika fazy dla odzyskania pierwszego sygnalu róznicowego koloru i drugi demodulator, którego jedno wejscie jest dolaczone do filtra pasmowo-przepustowego ,a dru¬ gie wejscie jest dolaczone do drugiego przesuwnika fazy dla odzyskania drugiego sygnalu róznicowego koloru.Przy wykorzystaniu standardu PAL demodula¬ tor zawiera pare demodulatorów dolaczonych od¬ powiednio do synchronicznych demodulatorów i do przesuwników fazy dla czestotliwosci podnosnej PAL o odpowiednio róznych fazach.Przy wykorzystaniu standardu PAL uklad hete- rodyny jest przystosowany do przeksztalcania skladowej chrominancji do postaci majacej wstegi boczne o modulowanej podnosnej chrominancji dla czestotliwosci podnosnej PAL.W jednym wykonaniu wynalazku demodulator zawiera uklad sumujacy do laczenia sygnalu wyjs¬ ciowego demodulatora ze skladowa chrominancji podczas naprzemiennych okresów linii.Uklad heterodyny do uzyskania przeksztalconej skladowej chrominancji zawiera generator o ste¬ rowanym napieciu, mieszacz czuly na odzyskiwa¬ ne, zlozone sygnaly wizyjne obrazu kolorowego i ria sygnal wyjsciowy generatora o sterowanym napieciu, detektor fazy czuly na sygnal wyjsciowy mieszacza i na sygnal odniesienia ze zródla, dla uzyskania napiiecia sterujacego i uklad sprzegajacy 3 1 1 i ' 10 i l 15 r [ ¦ 20 l n 35 40 45 50 55 «5114 803 6 do dolaczenia detektora fazy do wejscia genera¬ tora o sterowanym napieciu.Uklad odzyskujacy sygnaly zawiera dodatkowy filtr grzebieniowy, zawierajacy linie opózniajaca czula na sygnal wyjsciowy mieszacza dla odpo¬ wiedzi czestotliwosciowej majacej wiele wyciec tlumienia w poblizu poszczególnych, parzystych calkowitych wielokrotnosci polowy czestotliwosci linii.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy urzadzenia do za¬ pisu sygnalów wizyjnych obrazu kolorowego we¬ dlug wynalazku, fig. la — wykres wskazowy wy¬ jasniajacy dzialanie urzadzenia z fig. 1, fig. 2, 3 i 4 — schematy blokowe róznych wykonan ukladu transkodowania wedlug wynalazku przystosowa¬ nego do zastosowania w urzadzeniu odtwarzaja¬ cym zapis sygnalów urzadzenia z fig. 1, fig. 5 — schemat blokowy ukladu demodulacji (remodula- cji) urzadzenia z fig. 4 oraz fig. 6 — schemat blo¬ kowy innego ukladu demodulacji (remodulacji) urzadzenia z fig. 2.(Na figurze 1 zaznaczono urzadzenie odtwarzaja¬ ce la, którym moze byc na przyklad kamera tele¬ wizyjna i która wytwarza na zaciskach wyjscio¬ wych R, B i G trzy sygnaly, odpowiadajace pod¬ stawowym kolorom czerwonemu, niebieskiemu i zielonemu obrazu kolorowego.Wymienione sygnaly wizyjne obrazu kolorowego podawane sa z koncówek wyjsciowych R, B i G do ukladu macierzowego Ib, gdzie wytworzone zostaja sygnaly wyjsciowe — sygnal luminancji na kon¬ cówce Y, sygnal róznicowy koloru czerwonego na koncówce R—Yi sygnal róznicowy koloru niebies¬ kiego na koncówce B—Y. Dla wyjasnienia podaje sie, ze uklad macierzowy Ib zawiera obwody re¬ zonansowe dostrojone do odpowiednich czestotli¬ wosci tak, ze uwydatniaja one wymagane pasmo czestotliwosci na odpowiednich wyjsciach (np. •0—3 MHz dla sygnalu luminancji i 0-^500<0 kHz dla sygnalów róznicowych koloru).Wyjscie sygnalu luminancji z ukladu macierzo¬ wego Ib jest dolaczone do ukladu sumujacego 4b sygnal luminancji z sygnalem nosnym synchroni¬ zacji odchylania, podawanym przez generator 2a sygnalów synchronizacji (przekazujacy jednoczes¬ nie do urzadzenia odwtarzajacego la wlasciwe sygnaly kontrolne odchylania o czestotliwosci linii i czestotliwosci pola).Odpowiednie wyjscia sygnalów róznicowych ko¬ loru niebieskiego i czerwonego z ukladu macierzo¬ wego Ib tworza sygnaly wejsciowe dla pary mo¬ dulatorów 3b i 3c, do których doprowadzona jest tez wlasciwy sygnal nosny z wyjsc oscylatora 3a.Sygnaly wyjsciowe 3'b, 3c (dla objasnienia ograni¬ czone do pasma czestotliwosci sygnalu nosnego 90±500 kHz), lacza sie w ukladzie sumujacym 4a formujacym sygnal chrominancji. Czestotliwosc sygnalu nosnego na wyjsciach oscylatora 3a odpo¬ wiada, w zasadzie nieparzystej, calkowitej wielo¬ krotnosci polowy czestotliwosci linii fH, ale róznia¬ cej sie od niej nieco w pozadany sposób o wartosc równa czestotliwosci pola fv z^ omówionych po¬ przednio przyczyn zmniejszenia widzialnosci ob¬ razu.Na przyklad czestotliwosc na wyjsciach oma¬ wianego oscylatora moze wynosic dokladnie 5 1,4765i875 MHz, co odpowiada sumie 189-krotnej wartosci polowy czestotliwosci linii fH i polowy czestotliwosci pola fv, przy czym fH = 15,625 Hz, a fv = 50 Hz. Sprzezenie wyjscia oscylatora 3a z generatorem 2a sygnalów synchronizacji jest po- io zadane ze wzgledu na zapewnienie utrzymania za¬ danego stosunku czestotliwosci.Faza 0b-y sygnalu nosnego na wejsciu sygnalu B—Y modulatora 3b wyprzedza faze 0r-y sygna¬ lu nosnego na wejsciu modulatora 3c o 90°, jak to 15 pokazano na wykresie wskazowym z fig. la.W celu efektywnego wytwarzania sygnalów synchronizacji koloru na wejscia modulatorów 3b i 3c doprowadzone sa odpowiednio impulsy syn¬ chronizacji, wytwarzane przez generator 2b syg- 20 nalów synchronizacji koloru, które maja porów¬ nywalna amplitude, ale przeciwna biegunowosc tak dobrano, ze faza 0csb wypadkowych impul¬ sów synchronizacji koloru na wejsciu ukladu su¬ mujacego 4a jest opózniona wzgledem fazy 0r*y 25 o 45°, jak pokazano na wykresie wskazowym fig. la.Generator 2b impulsów synchronizacji koloru jest kontrolowany w stosunku do wyjsc genera¬ tora 2a sygnalów synchronizacji w taki sposób, 30 ze wygaszanie „zakosowe" impulsów prostokat¬ nych z generatora nastepuje w kolejnych okresach wygaszania pionowego.Zachodzi to dzieki temu, ze przedzial czasowy wygaszania impulsu, który jest 9 razy dluzszy od 35 okresu sygnalów linii (w którym to czasie nie do¬ puszcza sie do podania impulsu synchronizacji koloru do modulatorów) jest przesuniety do przo¬ du o okres odpowiadajacy odleglosci polowy linii analizy (jesli porzadek pól ustawiono w kolejnosci 40 4, 1, 2, 3 zgodnie ze standardem PAL zakosowej inwersji fazy sygnalu chrominancji).Wyjscie sygnalu chrominancji z ukladu sumuja¬ cego 4a jest dolaczone do filtra 5a o charaktery¬ styce grzebieniowej dla sygnalów chrominancji, 45 podczas gdy wyjscie sygnalu luminancji z ukladu sumujacego 4b dolaczone jest do innego filtra 5b o charakterystyce grzebieniowej dla sygnalów lu¬ minancji.Charakterystyka odpowiedzi czestotliwosciowej sa filtra 5a chrominancji wykazuje szereg wglebien przy kazdej parzystej wielokrotnosci polowy cze¬ stotliwosci linii, podczas gdy charakterystyka od¬ powiedzi czestotliwosciowej filtra 5b luminancji wykazuje szereg wglejbien przy kazdej nieparzystej 55 wielokrotnosci polowy czestotliwosci linii. Alby jednak uniknac informacji o przesunieciach pio¬ nowych, charakterystyka filtra 5b luminancji poza czescia (np. 0—900 kHz) pasma niskich czestotli¬ wosci (mniejszych od najnizszej' czestotliwosci 60 wsteg bocznych chrominancji) zmodyfikowana jest tak, ze wykazuje w zasadzie plaski przebieg.Wyjscia filtrów 5a i 5b sa polaczone w ukladzie sumujacym 5c, który formuje calkowity sygnal wizyjny obrazu kolorowego w opisanej wyzej, ko- 65 rzystnej postaci. Wyjscie ukladu sumujacego 5c114! 7 jest przystosowane do zmiany czestotliwosci syg¬ nalu wyjsciowego oscylatora 7 modulacji czestotli¬ wosciowej. W celu ograniczenia poziomu dewiacji zlozonego sygnalu modulowanego czestotliwoscio- wo do pozadanego pasna (np. 4,3 do 6,3 MHz), 5 calkowity sygnal wizyjny zostaje poddany obu¬ stronnemu ograniczeniu amplitudy w ukladzie ob¬ cinajacym 6 przed modulacja czestotliwosciowa w oscylatorze 7. Dla uzupelnienia informacji o ob¬ razie kolorowym towarzyszaca informacja fonii, 10 zmodulowany czestotliwosciowo sygnal z wyjscia oscylatora 7 .poddany jest modulacji w cyklu ro¬ boczym w modulatorze 9 stosownie do zmodulowa¬ nego sygnalu nosnego fonii z wyjscia generatora 8.Wyjscie modulatora 9 pracujacego w cyklu ro- 15 boczym wykorzystywane jest jako wejscie sygnalu zapisu do ukladu zapisu 10, który moze byc typu elektronopromieniowego wzglednie typu elektro¬ mechanicznego.W wyniku procesu zapisu (wlaczajac w to odpo- 20 wiednie uzyskanie sygnalów w przypadku zapisu wiazka elektronów) tworzy sie spiralna sciezke informacyjna na powierzchni plyty, która zawiera szereg wglebien z czestotliwoscia zmieniajaca sie stosownie do opisanego wyzej, ulepszonego, zlozo- 25 nego sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego. Jesli zastosowany zostanie wymieniony wyzej uklad Modulacji w cyklu roboczym, towarzyszaca infor¬ macja fonii w odpowiednio zmodulowanym syg¬ nale nosnym zostanie zapisana przez zmiany cykli 30 roboczych kolejnych wglebien. Do zapisu infor¬ macji fonii moga byc tez wykorzystane zamiast zmian cykli roboczych inne zmiany parametrów wglebien, jak na przyklad zmiany ich glebokosci.Figura 1 przedstawia schemat blokowy przykla- & du wykonania urzadzenia wytwarzajacego ulepszo¬ ny sygnal wizyjny obrazu kolorowego wedlug wynalazku, w postaci dogodnej do zapisu zlozo¬ nego sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego, obej¬ mujacego sygnaly kolorów czerwonego, zielonego 40 i niebieskiego.Urzadzenie do formowania takiego zlozonego sygnalu wizyjnego obrazu kolorowego realizuje swa funkcje przez transkodowanie zlozonych syg¬ nalów wizyjnych obrazu kolorowego, wystepuja- 43 cych w postaci standardu PAL.W dalszym ciagu opisano trzy wykonania ukla¬ du do transkodowania zilustrowane odpowiednio na fig. 2, 3 i 4, jaki moze byc uizyty w urzadzeniu Odtwarzajacym do przetworzenia zapisanego syg- * nalu z ukryta podnosna (w opisanej wyzej, ulep¬ szonej postaci) na sygnal standardu PAL, lub na sygnal standardu SECAM w celu wykorzystania w zwyklych odbiornikach telewizji kolorowej, pra¬ cujacych w jednym lub drugim standardzie. 35 Dla przykladu, urzadzenie odtwarzajace moze miec glowice czula na zmiany pojemnosci, wspól¬ pracujaca z odpowiednim demodulatorem czestotli¬ wosciowym dla umozliwienia odtwarzania* zapisa¬ nych, zlozonych sygnalów wizyjnych obrazu ko- eo lorowego.W kazdym z wymienionych wykonan uklad ten dekoduje zmodulowane, ukryte sygnaly podnosne, odtwarzajac sygnaly róznicowe koloru w pasmie podstawowym, a nastepnie ponownie moduluje 65 J8 skladowe sygnaly nosne w dostosowaniu do wy¬ maganego standardu, przy wykorzystaniu odtwo¬ rzonych sygnalów róznicowych koloru. Taki sche¬ mat dzialania ma zalety, elastycznej pracy z tym, ze sygnaly wyjsciowe moga byc wybrane badz w standardzie PAL badz w standardzie SECAM, co jest ulatwione przez zastosowanie odpowied¬ nich ukladów do remodulacji. Dzieki temu mozna zastosowac jedno rozwiazanie ukladu w urzadze¬ niach z wyjsciami dolaczonymi do odbiorników pracujacych w standardzie PAL lub„ SECAM, róz¬ niacych sie glównie ukladem remodulacji.W razie potrzeby mozna stworzyc standardowe urzadzenie odtwarzajace, zaopatrzone w uklady remodulacji obu typów, umozliwiajace wybiórcze zalaczenie wyjscia odpowiadajacego wymaganemu standardowi. Odmienne rozwiazanie wykorzystuja¬ ce metody transkodowania z zastosowaniem mo¬ dyfikatora, w którym sygnalu chrominancji nie redukuje sie do pasma podstawowego, mozliwe sa tylko kiedy sygnal wyjsciowy wykorzystany jest w standardziePAL. ¦ % Pierwszy uklad do transkodowania jest przed¬ stawiony w schemacie blokowym na fig. 2. Zlo¬ zony sygnal wizyjny obrazu kolorowego jest uzys¬ kiwany przy odtwarzaniu plyty, po czym podda¬ wany na wejscie A, przetwarzany na sygnal o cze¬ stotliwosciach wiekszych o wartosc dobrana tak, ze czestotliwosc podnosna odtwarzanego sygnalu, która wynosi nominalnie 1,4765875 MHz (podawa¬ na dalej dla wygody jako równa 1,48 MHz), prze¬ sunieta zostaje do wartosci czestotliwosci podnos- nej standardu PAL 4,43362875 MHz (podawanej dla wygody jako równa 4.433 MHz).W mieszaczu 11 uzyskuje sie nalozenie sygnalów z wejscia A i. z wyjscia oscylatora 13 o sterowa¬ nym napieciu, który wytwarza sygnaly o czestotli¬ wosci odpowiadajacej sumie czestotliwosci sygna¬ lów podnosnych impulsowego i standardu PAL czyli okolo 5,91 MHz.Impulsy synchronizacji koloru przetworzone na sygnal o wiekszych czestotliwosciach, wydzielone w separatorze impulsowym 15, sa porównywane w detektorze fazy 17 z sygnalem odniesienia o czestotliwosci podnosnej — standardu PAL, wy¬ twarzanym przez generator kwarcowy 19.Sygnaly z wyjscia detektora fazy 17 sa filtrowa¬ ne w filtrze dolnopasmowym 21 dla wytworzenia sygnalu przesuniecia, kontrolujacego czestotliwosc na wyjsciu oscylatora 13 pod wzgledem przesu¬ niec czestotliwosci i fazy sygnalów separatora im¬ pulsowego 15 i generatora 19. W ten sposób jaka¬ kolwiek niestabilnosc podstawy czasu w sygnale plyty jest korygowana przez oscylator 13 w sposób stabilizujacy czestotliwosc podnosna chrominancji 4,433 MHz i widma sygnalu zmodulowanego.W sygnale przetworzonym na sygnal o wiek¬ szych czestotliwosciach, skladowe luminancji o wielkich czestotliwosciach wypadaja nadal w pasmie skladowych podnosnej chrominancji, lecz pojawiaja sie teraz jako wstegi boczne sygnalu nosnego 5,91 MHz. Wlasciwe odstrojenie fii/2, wy¬ stepujace miedzy widmami podnosnej i luminan¬ cji w odtwarzanym sygnale, pozostaje nadal zacho¬ wane w sygnale przetworzonym na sygnal o wiek-114 803 9 10 szych czestotliwosciach, chociaz podnosna chromi¬ nancji i kazda z jej skladowych wsteg bocznych maja teraz wartosc absolutna odpowiadajaca w za¬ sadzie sumie calkowitej wielokrotnosci czestotli¬ wosci linii 3iih/4, .pomijajac niewielki wplyw od- strojenia od polowy czestotliwosci pola, podczas gdy kazda skladowa luminancji (np. kazda wstega boczna sygnalu luminancji o czestotliwosci nosnej 5,91 MHz) ma wartosc absolutna odpowiadajaca w zasadzie sumie calkowitej wielokrotnosci cze¬ stotliwosci linii ih/4.Nalezy zwrócic uwage na to, ze widmo wsteg bocznych podnosnej sygnalu przetworzonego na sygnal o wiekszych czestotliwosciach ma rozklad podobny, jak standardowy sygnal U standardu PAL, podczas gdy wstegi boczne sygnalu luminan¬ cji o czestotliwosci 5,91 MHz maja te sama postac jak widmo sygnalu V standardu PAL.Dlatego tez w podobny sposób jak sa wydziela¬ ne w filtrze o charakterystyce grzebieniowej o opóznieniu 63,943 jus sygnaly podnosne U i V w przypadku konwencjonalnego standardu PAL, moga byc w identycznym filtrze wydzielane rów¬ niez wstegi boczne podnosnej i sygnalu luminancji.Opóznienie 63,943 fis (mniejsze od okresu 1H 64 ps o wartosci 57 ns, odpowiadajaca w przyblizeniu 1/4 cyklu przy 4,483 MHz) w zasadzie zapewnia, ze na dlugosci linii opózniajacej moze zmiescic sie nieparzysta liczba pólokresów widma wsteg bocznych podnosnej chrominancji, a nawet pewna liczba pólokresów widma wsteg bocznych sygnalu luminancji o czestotliwosci nosnej 5,91 MHz.W ukladzie pokazanym na figurze 2 do wyjscia mieszacza 11 jest dolaczona linia opózniajaca 23 powodujaca opóznienie sygnalów o 63,943 /*s.Wzmacniacz odejmujacy 25 dolaczony do wejscia i wyjscia linii opózniajacej 23, wyznacza róznice sygnalów bezposredniego i opóznionego. Filtrowa¬ nie sygnalu wyjsciowego z tego wzmacniacza przez filtr pasmowo-przepustowy 27 (np. o pasmie przepustowym 4,433+5 MHz) powoduje wydziele¬ nie podnosnej o czestotliwosci 4,433 MHz i jej wsteg bocznych (w zasadzie wolnych od sklado¬ wych luminancji). Linia opózniajaca 23 przepusz¬ cza pasmo o szerokosci wystarczajacej do wyrów¬ nania pozostalych wsteg bocznych wszystkich ma¬ jacych znaczenie skladowych sygnalów.Poniewaz wymieniona linia opózniajaca 23 nie jest scisle 1H, charakterystyka odpowiedzi czesto¬ tliwosciowej filtra o charakterystyce grzebienio¬ wej, utworzona przez sumowanie sygnalów bezpo¬ srednich i opóznionych o 63,943 /usf ma odstepy miedzy kolejnymi wglebieniami lub miedzy ko¬ lejnymi wartosciami szczytowymi) rózne od fH, raczej nieco mniejsze od fH. Dzfieki temu, jesli czestotliwosc podnosnej równa 4,433 MHz moglaby wypasc w miejscu wglebienia charakterystyki, to zaszlaby niezgodnosc umiejscowienia skladowych wsteg bocznych podnosnej' i wglebien. Dla wsteg bocznych podnosnej przylegajacych do podnosnej niezgodnosc ta jest nieznaczna .ale w miare zwiekszania sie. oddalenia wsteg bocznycji od pod¬ nosnej niezgodnosc — wzrasta. Wzrasta tez nie¬ zgodnosc miedzy umiejscowieniem skladowych wsteg bocznych luminancji i wartosci szczytowych odpowiedzi filtra wraz z oddaleniem skladowych wsteg bocznych luminancji od wartosci 4,433 MHz podnosnej.Aby uniknac tych niezgodnosci (które sa tole- 5 rowane przy zastosowaniu wzmacniacza odejmu¬ jacego 25 do uzyskania zmodulowanego sygnalu podnosnej chrominancji z uwagi na wymagane stosunkowo waskie pasmo) poza wzgledna szero¬ koscia pasma, wydzielanie sygnalu luminancji nie 10 nastepuje przez proste sumowanie sygnalu bez¬ posredniego i opóznionego o 63,943 f*s. Zamiast tego, wyjscie linii opózniajacej 23 jest dolaczone do ukladu opózniajacego 29, który powoduje do¬ datkowe opóznienie 57 f*s. Wyjscie ukladu opóz- 15 niajacego 29 jest polaczone z demodulatorem 31 amplitudy, który dokonuje demodulacji sygnalu nosnego o czestotliwosci 5,91 MHz.Sygnal wyjsciowy demodulatora jest filtrowany przez filtr dolnopasmowy 33, z odcieciem na pozio- 20 mie maksymalnej czestotliwosci luminancji (np. 3 MHz). Wynikowy sygnal opózniony (dokladnie o 64 ps) dodawany jest nastepnie do sygnalu wejsciowego A we wzmacniaczu sumujacym 35, który formuje sygnal luminancji wolny od skla- 25 dowych wsteg bocznych podnosnej chrominancji.Jak widac unika sie efektów niezgodnosci, ale przy filtrowaniu o charakterystyce grzebieniowej, pro¬ wadzonym w zakresie czestotliwosci pasma pod¬ stawowego. 30 Przy zastosowaniu takiego filtrowania grzebie¬ niowego pasma podstawowego niekorzystne jest jednak to, ze wydzielanie sygnalu luminancji nie jest stabilizowane w czasie, ale wynikajace stad skutki moga byc tolerowane, jesli tylko podsta- 35 wowa stabilizacja sygnalu uzyskiwanego z plyty jest bardzo dobra, np. ±2 kHz w odniesieniu do 1,48 MHz (0,15%), co odpowiada -pnaesunieciu fa^y przy omawianym filtrowaniu, równemu 0,il5X3<&0X X10 2 lub 0,5°. 40 Róznica miedzy sygnalem wejsciowym na wej¬ sciu A i sygnalem opóznionym na wyjsciu filtra 33 jest tez formowana we wzmacniaczu odejmuja¬ cym 37, którego wyjscie jest dolaczone do filtra dolnopasmowego 39 (o przykladowym pasmie prze- 45 pustawym 0^5 MHz) w celu uzyskania sygnalu informujacego o szczególach odchylania pionowego, usunietego niekorzystnie z sygnalu luminancji przy filtrowaniu o charakterystyce grzebieniowej jego dolnego pasma. 90 Jesli sygnal informujacy o szczególach odchyle¬ nia pionowego zostanie nastepnie poddany filtro¬ waniu o charakterystyce grzebieniowej na wyjsciu wzmacniacza 35, to opanowuje sie efekt wydzie¬ lania w zakresie 0—5 MHz dolnego pasma. 55 Wyjscie zmodulowanej podnosnej chrominancji z filtra 27 dolaczone jest do demodulatora 41, w którym synchroniczna detekcja tej zmodulowanej podnosnej przy uzyciu przebiegów odniesienia (o czestotliwosci podnosnej standardu PAL), uzys- 60 kiwanych z wyjscia generatora 19 odniesienia, umozliwia odtworzenie poszczególnych sygnalów róznicowych koloru R—Y i B—Y. Wysciowe syg¬ naly róznicowe koloru z demodulatora 41 dopro¬ wadzone sa do ukladu remodulacji 43, gdzie sa 65 one wykorzystywane przy tworzeniu modulowa-114 11 nych przebiegów nosnych chrominancji PAL luto SECAM, stosownie do wymaganego standardu.Jesli na przyklad zastosowane zostanie wyjscie standardu PAL, to wejscie sygnalu nosnego ukladu remodulacji jest zasilane, jak pokazano na fig. 2, 5 z generatora 19. Wyjscie z modulowanego sygnalu podnosnej chrominancji ukladu remodulacji 43 jest polaczone z wyjsciem przefiltrowanego grzebienio- wo sygnalu luminanoji wzmacniacza 35 oraz z wyjsciem sygnalu informujacego o szczególach 1() odchylenia pionowego filtra 39 i doprowadzone do wzmacniacza sumujacego (nie pokazanego na fig. 2) dla informowania zlozonego sygnalu wyjs¬ ciowego.Na figurze 3 zaznaczono róznice w stosunku do 15 rozwiazania z fig. 2, (przy czym zastosowano tu filtrowanie o charakterystyce grzebieniowej pasma podstawowego dla uzyskania zarówno sygnalu lu- minancji i zmodulowanego sygnalu chrominancji Sygnal wejsciowy z wejscia A jest doprowadzany 20 do mieszacza 11, na który oddzialywuje tez sygnal wyjsciowy oscylatora 13 o sterowanym napieciu jak na fig. 2. Uklad sterowania oscylatora 13, za¬ wierajacy separator impulsowy 15, generator 19 odniesienia, detektor 17 fazy i filtr dolnopasmowy 25 21, jest taki sam jak na fig. 2, powodujac wytwa¬ rzanie przez mieszacz 11 sygnalu przetworzonego na sygnal o wiekszych czestotliwosciach, takiego jak opisany wyzej.Wyjscie mieszacza jest dolaczone do linii opóz- 30 niajacej 23*, która wywoluje opóznienia 64 f*s, od¬ powiadajace dokladnie okresowi 1 H (w przeci¬ wienstwie do opóznienia 6&,943 fts w linii opóznia¬ jacej 23 z fig. 2). Wyjscie linii opózniajacej 23' do¬ laczone jest ukladu opózniajacego 29) do demodulatora 31 am¬ plitudy, którego wyjscie jest poddawane filtrowa¬ niu w filtrze dolnopasmowym.Wyjscie opóznionego sygnalu pasma podstawo¬ wego zaopatrzone w filtr 33 sprzezone jest dodat- 40 kowo z sygnalem wejsciowym z wejscia A we wzmacniaczu sumujacym 35 (jak na fig. 2) dla spowodowania dzialania filtrujacego o charakte¬ rystyce grzebieniowej' z wglebieniami dla sklado¬ wych modulowanej podnosnej chrominancji przy 45 przepuszczaniu skladowych sygnalu himinancji.Ponadto wyjscie opóznionego sygnalu pasma podstawowego, które jest wyposazone w filtr 33, sprzezone jest dodatkowo z sygnalem wejsciowym z wejscia A we wzmacniaczu odejmujacym 36 dla st dokonania uzupelniajacego filtrowania' o charak¬ terystyce grzebieniowe). Filtr pasmowo-przepusto- wy 37, dolaczony do wyjscia wzmacniacza 36, po¬ woduje ograniczenie sygnalu wyjsciowego do sze¬ rokosci pasma zmodulowanej, tlumionej podnosnej 55 i uwolnienie go od nalozonych skladowych isygna- lu luminancji dzieki filtrujacemu dzialaniu wzmacniacza 36.Przetoiegi zmodulowanej, tlumionej podnosnej na wyjscia 4Mm pasmowo-przepustowego 37 dopro- eo wadzone sa do demodulatora 41'. Zródlem zdemo- dulowanych przebiegów, wykorzystanych w demo¬ dulatorze 41', jest mieszacz dolaczony do wyjscia oscylatora 13 i do wyjscia generatora 19 odniesie¬ nia i majacy sygnal wyjsciowy o czestotliwosci ts 12 róznicowej. Wyjscie mieszacza 45 {postepujace z niestabilna czestotliwoscia sygnalu z plyty) jest wykorzystane w demodulatorze 41* do synchro¬ nicznej detekcji zmodulowanej podnosnej z wyj¬ scia filtru 37, 'którego sygnal wyjsciowy jest pod¬ dawany tym samym niestabilnosciom czestotliwos¬ ci w celu uzyskania sygnalów róznicowych koloru R—Y i B—Y, które sa juz w zasadzie wolne od takich niestabilnosci czestotliwosciowej.Odtworzone sygnaly róznicowe koloru doprowa¬ dzone sa do ukladu remodulacji 43, jak na fig. 2, dla utworzenia zmodulowanych przebiegów pod¬ nosnej w sposób odpowiadajacy wymaganiom sygnalu wyjsciowego. Informacje odchylania pio¬ nowego, potrzebne do „wypelniania" czesci pasma niskich czestotliwosci wyjsciowego sygnalu lumi- nancji wzmacniacza 35, uzyskuje sie latwo z wyj¬ scia wzmacniacza 36 przez zastosowanie sprzezone¬ go z nim filtru dolnopasmowego 38.Urzadzenie z figury 4 odbiega od urzadzen z fig. 2 i 3, przesuwajacych czestotliwosc tlumio¬ nej podnosnej do czestotliwosci podnosnej stan¬ dardu FAL. Zamiast tego, pokazany na fig. 4 mie¬ szacz 11 przetwarzajacy sygnaly na sygnaly o wiekszych czestotliwosciach, przesuwa czestotli¬ wosc tlumionej podnosnej do czestotliwosci równej nieparzystej wielokrotnosci polowy czestotliwosci linii. Dla przykladu wybrano czestotliwosc 4,42968715 MHz {567 fh/2), ktÓTa dla wygody podaje sie dalej jako wartosc 4,429 MHz.Kwarcowy generator 19* odniesienia w urzadze¬ niu na fig. 4 pracuje przy czestotliwosci 4,429 MHz, podczas gdy minimalna czestotliwosc robocza oscy¬ latora 13' o sterowanym napieciu w urzadzeniu na fig. 4 odpowiada sumie czestotliwosci 4,420 MHz i czestotliwosci tlumionej podnosnej.Sygnal wejsciowy z wejscia A podlega zmiesza¬ niu w mieszaczu 11 z sygnalem wyjsciowym z oscylatora 13*, co daje sygnal o zwiekszonej cze¬ stotliwosci, w którym podnosna chrominancji i jej wstegi boczne wypadaja w zakresie czestotliwosci odpowiadajacych nieparzystym wielokrotnosciom polowy czestotliwosci linii. Sterowanie oscylato¬ rem nastepuje poprzez filtrowanie wyjscia z de¬ tektora fazy 17 przy uizyciu wymaganego filtra dolnopasmowego 21. Detektor fazy 17 reaguje na impulsy synchronizacji koloru wydzielone z syg^ nalów na wyjsciu mieszacza przez separator 15 impulsów, oddzialywujac na sygnal wyjsciowy o czestotliwosci odniesienia 4,429 MHz z genera« tora 19*.Sterowanie oscylatorem 13* przeciwdziala odchy¬ leniom od synchronizacji co do czestotliwosci i fa¬ zy miedzy sygnalami wyjsciowymi z separatora 15 i generatora 19*, przy czym zapewniona jest sta¬ bilnosc umiejscowienia podnosnej chrominancji o zwiekszonej czestotliwosci i jej wsteg bocznych przy czestotliwosciach odpowiadajacych niepa¬ rzystym wielokrotnosciom polowy czestotliwosci linii.Wyjscie mieszacza dolaczone jest do linii opóz¬ niajacej 23' o 64jus. Wejscie i wyjscie linii opóznia¬ jacej IV dolaczone sa do wzmacniacza odejmuja¬ cego 48 tworzacego filtr o charakterystyce grze¬ bieniowej dla podnosnej chrominancji o wieksze)/ 114 13 czestotliwosci i jej wsteg bocznych. Filtr pasmo- wo-przepustowy 37 ogranicza sygnal wyjsciowy ze wzmacniacza 48 pasma zajmowanego przez podnos- na chrominancji o wiekszej czestotliwosci i jej wstegi boczne, przekazujac zmodulowane przebie- 5 gi podnosnej chrominancji do demodulatora 41, który dokonuje synchronicznej detekcji sygnalów róznicowych koloru R—Y i B—Y (przy wykorzy¬ staniu przebiegów odniesienia generatora 19*).Podobnie jak w omówionych poprzednio urza- *• dzeniach, odtworzone sygnaly róznicowe koloru sa doprowadzone do ukladu remodulacji 43, wytwa¬ rzajacego zmodulowane przebiegi podnosnej chro¬ minancji w wymaganym standardzie. Jesli wyma¬ gany jest sygnal wyjsciowy standardu PAL, to 15 wejscie sygnalu nosnego remodulatora zasilone zo¬ staje przy czestotliwosci podnosnej standardu PAL z dodatkowego generatora kwarcowego 49.Wyjscie linii opózniajacej 23* dolaczone jest do detektora 31 amplitudy, przy czym sygnal wyjscio- 20 wy detektora 31 filtrowany jest przez filtr dolno- pasmowy 33. Separator faz 50 polaczony z wyj¬ sciem filtru 33 wytwarza pierwszy opózniony syg¬ nal wyjsciowy pasma podstawowego, sumowany z sygnalem wejsciowym z wejscia A we wzmac- 25 niaczu 35 oraz drugi opózniony sygnal wyjsciowy pasma podstawowego (o fazie odwróconej wzgle¬ dem pierwszego sygnalu wyjsciowego) sumowany z sygnalem wyjsciowym z wejscia A we wzmac¬ niaczu51. 30 Pierwszy sygnal wyjsciowy ma taka faze, ze wzmacniacz 35 pracuje jako filtr o charakterysty¬ ce grzebieniowej wykazujace} wglebienia w nie¬ parzystych wielokrotnosciach polowy czestotliwos¬ ci linii, przy czym sygnaly wyjsciowe wzmacniacza 35 35 zawieraja skladowe sygnalu luminancji wolne ód towarzyszacych skladowych tlumionej podnos¬ nej chrominancji. Wzmacniacz sumujacy 51 stwa¬ rza dodatkowy filtr o charakterystyce grzebienio¬ wej, przy czym dolaczony do jego wyjscia filtr 4t dolnopasmowy 52 wyprowadza sygnal informujacy o szczególach odchylania pionowego dla ostatecz¬ nej syntezy ze skladowymi sygnalu luminancji, uzyskiwanymi na wyjsciu wzmacniacza sumuja¬ cego35. 45 W tor sygnalu wejsciowego do wzmacniaczy 35 i 51 wlaczony jest w urzadzeniu na fig. 4 uklad opózniajacy 34. Zadaniem ukladu opózniajacego 34 jest kompensacja dodatkowego opóznienia wpro¬ wadzonego w torze wyjsciowej linii opózniajacej 50 do wymienionych wzmacniaczy (to dodatkowe opóznienie powodowane jest przewaznie przez filtr dolnopasmowy 33) w celu sprowadzenia róznicy opóznien w obu torach do zadanych 64 jus. Podob¬ na funkcje pelni uklad opózniajacy 34 w urzadze- 55 niach z fig. 2 i 3.W ukladzie na figurze 4 zastosowano uklad su¬ mujacy 53 dodajacy sygnaly informujace o odchy¬ laniu pionowym uzyskiwane z filtra 52 sygnalu, do skladowych sygnalu luminancji dostarczanych w na wyjscie wzmacniacza 35. Uklad opózniajacy 54, wlaczony w tor sygnalowy wzmacniacza 35 do ukladu sumujacego S3, zapewnia opóznienie w za¬ sadzie dopasowane do opóznienia towarzyszacego dzialaniu filtru dolnopasmowego 52 tak, ze odpo- 65 14 wiednie skladowe sygnalów luminancjii podlegaja syntezie w ukladzie sumujacym 53 z odpowiednim przesunieciem w czasie.Do tworzenia zlozonego, wyjsciowego sygnalu wizyjnego zastosowano w urzadzeniu na fig. 4 do¬ datkowy uklad sumujacy 57, sumujacy sygnal wyjsciowy luminancji ukladu sumujacego 53 i zmodulowany przebieg podnosnej chrominancji z wyjscia remodulatora 43. Uklad opózniajacy 55 w torze sygnalowym miedzy ukladami sumujacy¬ mi 53 i 57 daje dodatkowe opóznienie sygnalu lu¬ minancji tak, ze calkowite opóznienie sygnalu lu¬ minancji utrzymane jest w okreslonym stosunku do opóznienia w przekazywaniu informacji doty¬ czacej kolorów ;w procesach demodulacji/remodu- lacji.Miedzy ukladem opózniajacym 55 i ukladem su¬ mujacym 57 wlaczony jest uklad 56 stabilizacji poziomu odtwarzajacy skladowa stala sygnalu lu¬ minancji na wejsciu ukladu sumujacego 57. Uklad 53, 54, 55, 56 i 57 na fig. 4 jest podany przyklado¬ wo z tym, ze moze on byc równiez z korzyscia za¬ stosowany na wyjsciu wytwarzania zlozonego sygnalu w urzadzeniach pokazanych na fig. 2 i 3.Figura 5 przedstawia schemat blokowy przykla¬ dowego ukladu do demodulacji/remodulacji w urza¬ dzeniu pokazanym na fig. 4 w sposób dostosowany do wyjscia standardu PAL. Wyjscie zmodulowa¬ nego przebiegu podnosnej chrominancji filtra pas- mowo-przepustowego 37 (fig. 4) jest dolaczone do demodulatora B—Y 101 i demodulatora R—Y 103.Przebiegi odniesienia o czestotliwosci 4,4120 MHz z generatora kwarcowego 19 (fig. 4) doprowadzane sa poprzez ogólny ustawiacz fazy 105 do kazdej pary przesuwników fazy 107, 109. Przesuwnik fazy 107 wprowadza przesuniecie fazy +45°, natomiast przesuwnik fazy 109 wprowadza przesuniecie fazy -h45° tak, ze wyjscia odpowiednich przesuwników fazy zwiazane sa zaleznoscia kwadraturowa.Wyjscie przesuwnika fazy 107 tworzy przebieg demodulujacy na wejsciu demodulatora B—Y 101, a wyjscie przesuwnika fazy 109 tworzy przebieg demodulujacy na wejsciu demodulatora R—Y 103.Ogólny ustawiacz fazy 105 ustawia fazy odpo¬ wiednich przebiegów demodulujacych, zwiazane zaleznoscia kwadratowa tak, aby synchroniczna detekcja zmodulowanych przebiegów podnosnej chrominancji nastepowala przy fazach +^B—Y) i -KR—Y). Filtr dolnopasmowy Ul ogranicza syg¬ nal wyjsciowy demodulatora 101 do poziomu syg¬ nalu róznicowego koloru +(B—Y) wytwarzanego przez demodulacje. Wyjscie demodulatora 103 do¬ laczone jest do wejscia filtra dolnopasmowego 115 poprzez uklad przelaczajacy 113, który sluzy do inwersji biegunowosci sygnalów wyjsciowych z de¬ modulatora podczas kazdego przedzialu linii przy przebiegach przelaczajacych sterowania o czesto¬ tliwosci fij/2, podawanych na wejscie C sterujace ukladu przelaczajacego.[Wyjscie filtru dolnopasmowego H5 daje w ten sposób w wyniku demodulacji sygnaly róznicowe koloru i zmieniajace sie miiejdzy postacia +(iR—Y) i — PL PL PL PL PL PL PL