Przy wyrobie sztucznego jedwabiu spo¬ sobem miedzioamonjakalnym lub sposobem wiskozowym otrzymuje sie w pewnych wa¬ runkach nici o duzej wytrzymalosci w sta¬ nie mokrym i suchym, jednakze nici te po¬ siadaja przewaznie bardzo mala rozciagli¬ wosc przy rozrywaniu, co utrudnia wytwa¬ rzanie z materjalów tych tkanin, dzianych na odpowiednich maszynach. Rozciagliwosc tych nici w pewnych warunkach wynosi tyl¬ ko 8 — 7%, a czestokroc zaledwie 6%, 5% lub jeszcze mniej.Wynalazek niniejszy ma na celu zwiek¬ szyc rozciagliwosc nici zapomoca dodatko¬ wej obróbki stezonemi wodnemi roztwora¬ mi soli. W szczególnosci nadaja sie do tego rodanek wapnia i chlorek cynku. Roztwory tych soli nalezy zawsze stosowac w takich stezeniach, aby blonnik silnie pecznial.Pecznienie zalezy jednak nietylko od ste¬ zenia, lecz równiez i od temperatury, oraz od czasu oddzialywania. W przypadkach poszczególnych nalezy za kazdym razem u- stalac warunki. Ponizej podaje sie doklad¬ niej warunki dla pewnej okreslonej soli, a mianowicie dla chlorku cynkowego.Przyklad I. Jedwab z wiskozy o wytrzy¬ malosci na sucho 3 g na denier, wytrzyma-losci na mokro 2,2 g na denier, a rozciagli- L Przy obróbce dodatkowej 50%-owym wosci na sucho i na mokro 6% daje. roztworem chlorku cynkowego.Temperatura 40° 40° 35° Czas 10 min 20 „ 40 „ Wytrzymalosc na sucho na 100 denierów 364 g 340 g 352 g Rozciagliwosc 12,4% 10.5% Wytrzymalosc na mokro na 100 denierów 278 g 244 g 265 g Rozciagliwosc 13,4% 12,2% 8,9% II. Przy obróbce dodatkowej 60%-owym roztworem chlorku cynkowego. 30° | 20 min | 262 g | 9,5% | 196 g | 11,5% Powiekszenie rozciagliwosci waha sie w granicach rozleglych w stosunku do steze¬ nia i temperatury, natomiast przy silnych stezeniach i wysokich temperaturach mogla¬ by ucierpiec wytrzymalosc nici. Wobec te¬ go stosuje sie roztwór chlorku cynkowego najlepiej 50% -owy w temperaturach zbli¬ zonych do 40°, przyczem do obróbki wystar¬ cza 10 minut.Przyklad II. Jako materjal surowy sto¬ sowano jedwab miedzioamonjakalny o mia¬ nie 120 denierów przy 270 nitkach pojedyn¬ czych, wykazujacy wytrzymalosc na sucho 165 g na 100 denierów, a wytrzymalosc na mokro 115 g na 100 denierów. Rozciagliwosc na sucho wynosila 8,5% , a na mokro 11,3% .Wykonano doswiadczenia zarówno z chlor¬ kiem cynku, jak i z rodankiem wapnia Temperatura. Czas. Wytrzymalosc na sucho na 100 denierów 60%-owy chlorek cynku. 30° 20 minut 167 g 45%-owy rodanek wapnia. 35° 10 minut 179 g Rozciagliwosc 14,0% 15,0% Wytrzymalosc na mokro na 100 denierów 99,0 g 116,0 g Rozciagliwosc 14,0% 14,5% Wykonanie sposobu w praktyce moze byc najrozmaitsze. a. Przy stosowaniu np. chlorku cynku mozna postepowac w ten sposób, ze gotowy, wysuszony juz jedwab w postaci pasm wprowadza sie do kapieli. Okazalo sie, ze obróbka jest bardziej jednostajna i szyb¬ sza, jezeli pasma jedwabiu przed zanurze¬ niem nieco zwilzyc, a zwlaszcza nasycic pa¬ ra. Przez kapiel jedwab przeciaga sie kil¬ kakrotnie. Po ukonczeniu obróbki dalsze od¬ dzialywanie roztworu soli nalezy szybko przerwac, badzto np. zapomoca wody, badz zapomoca zanurzenia pasm w rozcienczony roztwór uzywanej soli. Wymagane jest do¬ kladne wymycie jedwabiu po obróbce. Po ukonczonem przemywaniu jedwab zakwa¬ sza sie zapomoca np. rozcienczonego kwasu — 2 —solnego, powtórnie plócze woda do odczynu obojetnego, ewentualnie zas ozywia i wresz¬ cie suszy/ Taksamo mozna postepowac rów¬ niez ze swiezym, wolnym w mniejszym lub wiekszym stopniu od kwasów, wymytym, niewysuszonym jednak jeszcze jedwa¬ biem sztucznym. W tym przypadku obrób¬ ke w mysl wynalazku mozna polaczyc ze zwyklemi dalszemi czynnosciami dokony- wanemi na mokro, to znaczy z ewentualnie niezbednem odsiarkowywaniem, bieleniem, zakwaszaniem, ozywianiem i t. d. Wszelkie te operacje mozna wykonywac w pralkach rozmaitego typu, najwlasciwiej jednak w maszynach pralnych, przyczem jedwab przeciaga sie przez kapiele bardzo wolno. b. Obróbke w mysl wynalazku mozna równiez prowadzic w zwiazku ze sposobem przemywania, stanowiacym przedmiot pa¬ tentu Nr 7752, wedlug którego swiezo nawi¬ niete w postaci zwojów w wirówkach prze¬ dzalniczych nici jedwabiu sztucznego wisko¬ zowego uwalnia sie naprzód od kapieli stra¬ cajacej zapomoca opryskiwania przez odpo¬ wiednia dysze woda, a nastepnie odwirowy- wa naprzód kapiel stracajaca, a potem, o ile jest to potrzebne, odsiarkowywa w spo¬ sób analogiczny w drodze obróbki znanemi srodkami odsiarkowywujacemi, a równiez bieli, zakwasza, ozywia, mydli i wreszcie przed temi czynnosciami lub po nich, o ile to jest potrzebne—myje. Opisana powyzej obróbke dodatkowa w mysl wynalazku ni¬ niejszego zapomoca opryskiwania namota- nego w wirówce jedwabiu sztucznego moc¬ nym roztworem soli mozna wlaczyc w opi¬ sana równiez powyzej obróbke przemywa¬ nia, najwlasciwiej przed procesem, bie¬ lenia. c. Inna odmiana obróbki polega na tern, ze kapiel w mysl wynalazku przesysa sie lub przetlacza przez przedze jedwabna, najlepiej namotana na dziurkowane cewki, stosujac w tym celu urzadzenia znane. Rów¬ niez i tutaj mozna polaczyc rozmaite czyn¬ nosci mycia, ewentualnego odsiarkowywa- nia, bielenia, zakwaszania, ozywiania i t. d."f z obróbka wedlug wynalazku w tern samem urzadzeniu.Przy tym sposobie zaleca sie nawijac przedze na cewki niezbyt mocno i nieco sil¬ niej krzyzowac nitki, aby ulatwic przeni¬ kanie stezonego roztworu solnego do wne¬ trza. d. Mozna wreszcie postepowac rów¬ niez w ten sposób, ze odkwaszona nic, przechodzaca badzto bezposrednio z prze¬ dzarki, badz odwijana ze zwoju jprzedzal- niczego, z motowidla lub z cewki prowadzi sie w; sposób ciagly przez kapiel wedlug wynalazku i uwalnia ja równiez w spo¬ sób ciagly od roztworów. Rzecz pro¬ sta, ze i zwykla mokra obróbke dodat¬ kowa nici mozna równiez i w tym przypad¬ ku polaczyc we wlasciwy sposób z obróbka w mysl wynalazku niniejszego. Przy tej od¬ mianie wykonania sposobu wedlug wyna¬ lazku lepiej jest nieco skrócic niezbedny okres oddzialywania roztworu dla przy¬ spieszenia pracy, w tym celu nalezy od¬ powiednio ustalic stezenie roztworu solne¬ go i temperatury obróbki.Sposób niniejszy nadaje sie równiez do¬ brze do obróbki jedwabiu zwyklego, posia¬ dajacego dobra rozciagliwosc na sucho (o- kolo 15 —. 20%); mozna wtedy osiagnac do celów specjalnych jedwab nadzwyczaj wysokiej rozciagliwosci, np. 30 — 35% lub jeszcze wiekszej.Przy przeprowadzaniu licznych do¬ swiadczen, stanowiacych podstawe wyna¬ lazku niniejszego, okazalo sie, ze w pew¬ nych warunkach podniesieniu rozciagliwo¬ sci towarzyszy jeszcze zmiana polysku je¬ dwabiu. Pierwotny isilny polysk, tak wlasci¬ wy czestokroc jedwabiowi z wiskozy, prze¬ chodzi wskutek obróbki w polysk slabszy, zblizony do polysku jedwabiu naturalnego.Zjawisko to zachodzi, jak sie o tern prze¬ konano w szczególnosci przy stosunkowo — 3 —energicznej obróbce wlókien wskazanemi roztworami solnemi.Przy stosowaniu obróbki wedlug wyna¬ lazku do jedwabiu sztucznego, posiadaja¬ cego juz znaczna rozciagliwosc, z latwoscia zachodzi przy zbyt energicznem oddzialy¬ waniu roztworu czesciowe sklejanie sie po¬ jedynczych nitek, W tym przypadku nale¬ zy poslugiwac sie roztworem slabszym i temperaturami nieco nizszemi.Skoro sklejenie nastapilo, jedwab moz¬ na ponownie zmiekczyc i rozdzielic staran- nem ozywianiem awirolem, nekalem, my¬ dlami, slabemi kwasami organicznemi, a ewentualnie kilkakrotnem przemywaniem i suszeniem. PL