Opis patentowy opublikowano: 15.03.1982 112888 Imt. CL2 B62M 25/04 B62M 11/16 Twórcy wynalazku: Rajmund Mura, Wojciech. Hanezewski, Kazimiera Lukowski Uprawniony z patentu: Zaklady Rowerowe „BredamHRomet", Poznan (Poflsfca) Mechanizm zmiany biegów piasty trzybiegowej Przedmiotem patentu jest mechanizm zmiany biegów do piast wielobiegowych zwlaszcza do ro¬ werów.Dotychczas znane rozwiazainia mechanizmu zmia¬ ny biegów w piastach wielobiegowych charakte¬ ryzuja sie tym, ze sprezyna mechanizmu znajdu¬ je sie na zewnatrz osti piasty dopychajac stale element przesterowujacy uformowany w ksztalcie krzyzaka w kieruimku kolka kola centralnego od strony zabieraka. W celu przesterowania krzyzaka w odwrotnym kierunku stosuje sie element ciagna¬ cy, którym przewaznie jest lancuszek umieszczony w otworze wewnatrz osi piasty. Lancuszek ten przyczepiony jest do szczególnie uformowanego kolka przechodzacego poprzecznie przez os i umieszczonego w otworach tulejki, po której obraca sie krzyzak. Lancuszek i kolek laczy sie za pomoca polaczenia gwintowego.Ze wzgledu ima male wymiary laczonych ele¬ mentów gwint ten nie moze byc wiekszy niz M2,5.Fowoduje to duze oslabienie polaczenia i jest jedna z glównych wad dotychczas stosowanego mechanizmu zmiany biegów. Inna slaba strona obecnego rozwiazainia jest lancuszek. Jego male wymiary stwarzaja szereg trudnosci technologicz¬ nych i montazowych. Zamocowany w mechaniz¬ mie zmiany biegów pracuje w bardzo niekorzy¬ stnych warunkach trac o powlierzohriie nakretk"' naprowadzajacej lancuszek w otwór osi piasty co powoduje koniecznosc zwiekszenia sily potrzebnej 2 do przesteirowiainia piasty. Rozwiazanie takie jest nietrwale i powoduje czesto zrywanie sie gwin¬ tu i lancuszka. W niektórych rozwiazainiach do przesterowania pliasty stosowany jest element po- 5 pychajacy (np. piasta SH1MANO), lecz sa to pia¬ sty, których sterowanie odbywa sie na innej za¬ sadzie: elememtein przesterowujacyim jest nie krzy¬ zak lecz caly korpus przekladni planetarneij.Istotna niedogodnoscia ujawniajaca sie w cza- 10 sie eksploatacji piasty jest trudnosc regulacji me¬ chanizmu na poszczególnych biegach. Regulacji dokonuje sie ustawiajac mechanizm w polozeniu pracy na pierwszym biegu, co jest trudne i czaso¬ chlonne poniewaiz trudno to polozenie ustalic. W 15 przypadku niedokladnego wyregulowania mecha¬ nizmu zmiany biegów w czasie pracy piasty na¬ stepuje szybkie zuzycie jej czesci. Wszystkie te trudnosci usuwa mechanizm zmiany biegów we¬ dlug wynalazku. Istota wynalazku polega na umieszczeniu sprezyny przesterowujacej elemen¬ ty mechanizmu zmiany biegów wewnatrz osi pia¬ sty.Dalsza cecha wynalazku jest zespól krzyzaka, a zwlaszcza tulejka krzyzaka i sposób zabezpie¬ czenia krzyzaka na tulejce. Konstrukcja kolka mechanizmu sterujacego, o który opiera sie z jed¬ nej strony sprezyna, a z drugiej dziala element popychajacy zostala istotnie uproszczona. W miej¬ sce dotychczas stosowanego kolka z dwoma pod- frezowaniamd na koncach stosuje sie zwykly 20 25 112 88S112 888 okragly kolek latwy do wykonania. Kolek zostal zabezpieczony przed przesunieciem poprzecznym odpowiednio uksztaltowana tulejka wykonana z tworzywa oraz pierscieniem zabezpieczajacym.Umieszczenie sprezyna wewnatrz osi powoduje, ze sprezyna dociska element przieisterowujacy (krzy¬ zak) w kierunku zableraka od strony kolka kola centralnego. Stwarza to mozliwosc zastosowania do jego przesterowywania elementu popychajace¬ go, którym moze byc pret o odpowiedniej dlugos¬ ci. Wyeliminuje to lancuszek i wszystkie zwiaza¬ ne z tym wady. Zmiana konstrukcji zespolu krzy¬ zaka znacznie uprosci techonologie jego wykona¬ nia. Istotna sprawa jest uproszczenie sposobu re¬ gulacji piasty w polozeniu pracy na poszczegól¬ nych biegach i zapewnienie niezawodnosci prze- sterowywania. Regulacji dokonuje sie w polozeniu, mechanizmu na trzecim biegu dociskajac krzyzak elementem popychajacym w kierunku kolka kola centralnego od strony zabieraka. Nastepnie odpo¬ wiednio regulujac ciegna laczace mechanizm zmia¬ ny biegów z przelacznikiem umieszczonym na kie¬ rownicy stwarza luz umozliwiajacy plynne wklesz- czeinie trzediiegO' biegu. Sposób doboru wymiarów i tolerancji wszystkich elementów, majacych wplyw na zmiany biegów zapewnia prawidlowa prace piasty w polozeniach pracy na poszczegól¬ nych biegach: Przyklad wykonania mechanizmu zmiany bie¬ gów do sterowania piasta trzybiegowa wedlug wynalazku uwidoczniony jest na« zalaczonych ry¬ sunkach, na kitorych: fig. 1 przedstawia piaste trzybiegowa w przekroju wzdluz osi piasty z uwi¬ docznionym mechanizmem zmiany biegów, fig. 2 tulejke krzyzaka w przekroju wzdluznym, fig. 3 — krzyzak w przekroju wzdluznym, fig. 4 — ko¬ lek mechanlizmu zmiany biegów w widoku z gó¬ ry, fig. 5 — kolek mechanizmu zmiany biegów w widoku z boku, fig. 6 — pierscien zabezpiecza¬ jacy kolek w przekroju wzdluz osi, fig. 7 — pier¬ scien zabezpieczajacy kolek w widoku od czola, fig. 8 — pierscien zabezpieczajacy w widoku od czola.Konstrukcja i dzialanie mechanizmu zmiany biegów wedlug wynalazku stosowanego w trzy- biegowej piascie rowerowej jest nastepujaca: w osi piasty 1 od strony zaibieraka 9 /wywiercony jest prawie do kolka koia centralnego 2 okragly otwór 14. Na dnie tego otworu umieszczona jest sprezyna 3/ której zadamiem jest przesuwanie krzyzaka 4 z polozenia ntai trzecim biegu 3b w po¬ lozenie na drugi 2b lub pierwszy bieg Ib. W tym celu oparta jest o kolek mechanizmu zmiany bie¬ gów 6 wykonany w ksztalcie zwyklego okraglego kolka. Kolek ten przechodzi poprzecznie przez os 5 piasty 1 i otwory 16 tulei krzyzaka 8. Przed prze¬ sunieciem kolka mechanizmu zmiany biegów 6 w kierunku poprzecznym zabezpieczal odpowiednio uformowany pierscien zabezpieczajacy kolek 5 wykonany z tworzywa sztucznego. Pierscien ten 10 z jednej strony opiera sie o swobodnie obracaja¬ cy sie na tulejce krzyzaka 8 krzyzak 4 a z dru¬ giej strony zabezpieczony jest pierscieniem za¬ bezpieczajacym 7.Przesuniecie krzyzaka 4 z polozenia pracy na 15 trzecim biegu 3b w polozenie pracy na biegu drugim 2b lub pierwszym Ib nastepuje pod wply¬ wem oddzialywania sprezyny 3 po uprzednim od¬ powiednim ustawieniu dzwigni na przelaczniku zmiany biegów, który umieszczony jest na kierów- 20 nficy roweru, Przesterowanie z polozenia pracy na pierwszym biegu Ib w polozenie' na drugi 2b lub trzeci bieg 3b nastepuje w momencie usta¬ wienia dzwigni przelaczndika biegów w odpowied¬ nie polozenie. Zostaje wtedy wywarta poprzez 25 ciegna - i dzwigniie 12 sila na popychacz 10, który przesterowuje caly mechanizm wewnatrz piasty Regulacji dlugosci ciegien od przelacznika na kie¬ rownicy do dzwigni 12 dokonujie sie za. pomoca nakretki 11. 30 PL