PL112233B2 - Process for the production of disazo acid dyes mixtures - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania mieszanin kwasowych barwników disazowych o cechach mieszanin jednolitych, zawierajacych barwniki o ogól¬ nych wzorach 1, 2 i 3, w których A oznacza p-tenylen lub p-naftylen. zawierajacy ewentualniejeden do dwóch pod¬ stawników takich, jak grupa alkilowa, alkoksylowa lub sulfonowa albo atom chlorowca, X oznacza atom wodoru, grupe alkilowa zawierajaca 1—4 atomów wegla, ewentualnie podstawiona w polozeniach )3 lub 7 lancu¬ cha weglowego grupa hydroksylowa albo reszte kwasu benzenosulfonowego, podstawiona ewentualnie w pier¬ scieniu benzenowym atomem chloru lub grupa metylowa albo nitrowa, M oznacza atom wodoru, metalu alkali¬ cznego lub metalu ziemi alkalicznej badz grupe amo¬ nowa, a grupa sulfonowa i grupa nitrowa znajdujac siew polozeniach orto i para pierscienia benzenowego w sto¬ sunku do grupy aminowej oraz ewentualnie barwniki o ogólnych wzorach 4 i/lub 5, w których Ri i R2 oznaczaja równoczesnie atomy wodoru lub równoczesnie grupy metylowe, a pozostale symbole maja wyzej podane znaczenia.Omawiane mieszaniny barwników uzyskuje sie sposo¬ bem wedlugwynalazku, stosujac skladniki biernedo wyt¬ worzenia barwników disazowych, wchodzacych w sklad mieszaniny, w postaci mieszaniny izomerów metylopo- chodnych fenolu, otrzymywanej w wyniku rozfrakcjono- wywania kwasu karbolowego, uzyskanego w przerobu smoly pogazowej lub z fcnolanów z wód sciekowych, zawierajaca mieszanine o-, m- i p-krezoli z domieszka ksylenoli 1 ewentualnie fenolu, znanej pod nazwa Trój- krezolu, albo w postaci mieszaniny izomerów metylopo- chodnych fenolu, zawierajacej o-, m- i p-krezole.Indywidualne barwniki o ogólnych wzorach 1, 2, 3,4 i 5 sa znane — nieznane sa natomiast wskazane wyzej mie¬ szaniny tych barwników. W syntezie barwników kwaso¬ wych nie stosowano dotychczas okreslonych wyzej mieszanin izomerów metylopochodnych fenolu.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze okreslone wyzej mie¬ szaniny kwasowych barwników disazowych charaktery¬ zuje wyzsza wydajnosc kolorystyczna w porównaniu z wydajnoscia kolorystyczna indywidualnych barwników sposród barwników wchodzacych w sklad omawianych mieszanin.Sposobem wedlug wynalazku poddaje sie barwnik monoazowy o ogólnym wzorze 6, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, reakcji dwuazowania i sprzega wytworzony zwiazek dwuazoniowy, po ewen¬ tualnym w} Jrebnieniu z masy poreakcyjnej, zjedna z wskazanych wyzej mieszanin izomerów metylopochod- nych fenolu, po czym poddaje sie produkt sprzegania ewentualnie reakcji estyfikacjia lub eteryfikacji.Korzystnym jest stosowanie mieszanin izomerów metylopochodnych fenolu, zawierajacych nie mniej niz 36% molowych m-krezolu. Ponadto stwierdzono rów¬ niez nieoczekiwanie, ze zwiazki dwuazoniowe barwni¬ ków monoazowych o ogólnym wzorze 6, w którym symbole maja podane wyzej znaczenia, sprzegaja zna¬ cznie szybciej z o- i m-krezolami niz z p-krezolem. gdy3 112 233 - 4 reakcje sprzegania prowadzi sie z mieszanina tych trzech izomerów. Zjawisko to wykorzystano w sposobie wedlug wynalazku do sterowania przebiegiem reakcji sprzega¬ nia, prowadzonej przy uzyciu mieszaniny izomerów metylopochodnych fenolu, otrzymywanej w wyniku roz- frakcjonowywania kwasu karbolowego. Prowadzac bowiem reakcje sprzegania przy uzyciu wyzej wymienio¬ nej mieszaniny skladników biernych w nadmiarze w ilosci do 2 moli, korzystnie 1,3-1,4 mola skladników sprzegajacych na 1 mol zdwuazowanego barwnika monoazowego o ogólnym wzorze 6, uzyskuje sie miesza¬ niny barwników, dajace na wlóknach poliamidowych i proteinowych oraz skórze wybarwienia bardziej jask¬ rawe, niz wybarwienia uzyskiwane za pomoca mieszanin tych samych barwników, wytwarzanych przy uzyciu skladników biernych w ilosciach odpowiadajacych ste- chiometrycznym ilosciom tych skladników.Jako srodki estryfikujace stosuje sie w sposobie wedlug wynalazku benzeno-, o- lub p-tolueno-, o- lub p- chlorobenzeno-, o- lub p-nitrobenzenosulfochlorki, a jako srodki eteryfikujace — siarczany dwumetylowy lub dwuetylowy, ester metylowy kwasu benzenosulfono- wego, chlorek etylowy, etylenochlorohydryne badz tlenki etylenu, propylenu albo 1,2-butylenu.Mieszaniny barwników otrzymywane sposobem wed¬ lug wynalazku barwia w dowolnym stadium przerobu wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na drodze wyczerpywania z obojetnych lub slabo kwasnych kapieli na kolor zólty o odcieniu silnie czerwonym, oranzowy, szkarlatny, czerwony i brunatny, a wybarwienia odzna¬ czaja sie bardzo dobrymi trwalosciami na czynniki mokre, tarcie i swiatlo. Mieszaniny barwników otrzymy¬ wane sposobem wedlug wynalazku wykazuja ponadto przydtanosc do barwienia cisnieniowego i druku wyro¬ bów z wlókien poliamidowych.Wynalazek ilustruja nie ograniczajac jego zakresu, nastepujace przyklady, w których czesci i procenty ozna¬ czaja czesci i procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza: Przyklad I. 4,3 czesci barwnika monoazowego, bedacego produktem sprzegania zdwuazowanego kwasu 4-amino-2'-nitrodwufenylo-amino-4'-sulfonowego z ani¬ lina, rozpuszcza sie w 900 czesciach wody z dodatkiem lugu sodowego do pH=8-9, a nastepnie powoli dodaje sie chlorek sodowy w takiej ilosci, aby sól sodowa barwnika przeszla calkowicie w osad. Do zawiesiny wlewa sie roz¬ twór 8,3 czesci azotynu sodowego w 30czesciach wody,a nastepnie w temperaturze 10-12° 40 czesci 50% kwasu siarkowego. Zawiesine dwuazozwiazku miesza sie w ciagu 3-4 godzin i osad odfiltrowuje. Uzyskana paste rozprowadza sie w 80 czesciach wody z dodatkiem 50 czesci lodu i otrzymana suspensje dodaje wtemperaturze 0-5° do mieszaniny 14,5 czesci trójkrezolu zawierajacego 54% m-krezolu, 17,9 czesci 30% lugu sodowego, 500 czesci wody, 20 czesci sody i 250 czesci lodu. Powstala mieszanine barwników wyodrebnia siez masy poreakcyj¬ nej po wysoleniu chlorkiem sodowym przez odfiltrowa¬ nie. Otrzymany produkt barwi wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na kolor oranzowy.Przyklad II. Postepuje sie sposobem opisanym w przp^tladzie I, przy uzyciu zamiast 14,5 czesci trójkre¬ zol u o zawartosci 54% m-krezolu i 17,9 czesci 30% lugu sodowego odpowiednio 11 czesci trójkrezolu o zawar¬ tosci 54% m-krezolu i 13,3 czesci 30% lugu sodowego.Otrzymuje sie mieszanine barwników, barwiaca wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na kolor oranzowy.Uzyskane wybarwienia sa mniej jaskrawe w porównaniu z wybarwieniami produktem otrzymanym sposobem opisanym w przykladzie I.Przyklad III. Postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie I i uzyskana paste mieszaniny barwników rozprowadza sie w mieszaninie 250 czesci 95% etanolu, 100 czesci wody i 13,5 czesci 30% lugu sodowego. Dodaje sie 35 czesci sody i 25 czesci chlorku etylowego, a nastep¬ nie calosc ogrzewa w autoklawie w temperaturze 108-112° w ciagu 20 godzin. Potem schladza sie mase poreakcyjna do temperatury otoczenia, ewentualnie roz¬ ciencza-woda do podwójnej objetosci i odfiltrowuje osad produktu. Otrzymana mieszanina barwników barwi poliamid, welne, jedwab naturalny oraz skóre na kolor zólty o odcieniu czerwonym.PrzykladIV. Postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie III, uzywajac zamiast 41,3 czesci barwnika monoazowego, otrzymanego przez sprzeganie zdwuazo¬ wanego kwasu 4-amino-2/-nitrodwufenyIoamino-4'-sul- fonowego z anilina 46,3 czesci barwnika, bedacego produktem sprzegania zdwuazowanego kwasu 4-amino- Z-nitrodwufenyloamino-4'-sulfonowego z 1-naftyloami- na. Otrzymuje sie produkt barwiacy wlókna proteinowe i poliamidowe oraz skóre na kolor szkarlatny.Przyklad V. 42,7 czesci barwnika monoazowego, powstajacego w wyniku sprzegania zdwuazowanego kwasu 4-amino-4'-nitrodwufeny)oanuno-2'-sulfonowego z m-toluidyna, dwuazuje sie i sprzega otrzymany zwiazek dwuazoniowy z trójkrezolem sposobem opisanym w przykladzie I. Produkt wyodrebnia sie z masy poreakcyj¬ nej po wysoleniu chlorkiem sodowym przez odfiltrowa¬ nie i poddaje reakcji eteryfikacja sposobem opisanym w przykladzie III, stosujac zamiast 25 czesci chórku etylo¬ wego 35czescietylenochlorohydryny.Otrzymuje sie mie¬ szanine barwników, barwiaca wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na kolor zólty o odcieniu czerwonym.Mieszanine barwników o takim samym skladzie uzy¬ skuje sie uzywajac zamiast 35 czesci etylenochlorohyd¬ ryny 18 czesci tlenku etylenu.Przyklad VI. 54,3 czesci barwnika monoazowego, bedacego produktem sprzegania zdwuazowanego kwasu 4-amino-2'-nitrodwufenyloamino-4'-sulfonowego z mie¬ szanina kwasów l-naftyloamino-6- i 7-sulfonowego, dwuazuje sie sposobem opisanym w przykladzie I i sprzega otrzymany dwuazozwiazek z 10,8 czesciami mie¬ szaniny, zawierajacej 40% o-krezolu, 40% m-krezolu i 20% p-krezolu, przy pH=8,5— 9,5 w temperaturzeponi¬ zej 5°. Nastepnie dodaje sie 26,7 czesci 30% lugu sodo¬ wego, ogrzewa do temperatury 60° i powoli dodaje 19 czesci siarczanu dwumetylowego. Miesza sie 2-3 godzini wyodrebnia produkt, po zalkalizowanhi dodatkiem lugu5 112 233 6 sodowego do pH=10,5-11,5 i ewentualnym wysoleniu dodatkiem chlorku sodowego, przez odfiltrowanie.Otrzymana mieszanina barwników barwi welne,jedwab, poliamid i skóre na kolor czerwony.Mieszanine barwników o takim samym skladzieotrzy¬ mujesie,stosujac zamiast 19czesci siarczanu dwumetylo- wego 25,8 czesci estra metylowego kwasu benzenosulfo- nowego.Przyklad VII. Paste mieszaniny barwników, otrzymana sposobem opisanym w przykladzie I przez sprzeganie zdwuazowanych 33,7 czesci barwnika, beda¬ cego produktem sprzegania zdwuazowanego kwasu 4- aminc^-nitrodwufenyloamino-^-sulfonowego z p-kre- zydyna, / 10,8 czesciami mieszaniny, zawierajacej 10% o-krezolu, 60% m-krezolu i 30%p-krezolu, rozprowadza sie w 800 czesciach wody, dodaje 13,5 czesci 30% lugu sodowego, ogrzewa do temperatury 70° i dodaje 17czesci tlenku 1,2-butylenu. Calosc miesza sie w ciagu 8 godzin, utrzymujac temperature 70°, a nastepnie dodaje malymi porcjami jeszcze okolo 10 ezescr tlenku 1,2-butylenu, do zakonczenia reakcji eteryfikacji, po czym mase poreak¬ cyjna schladza sie i wyodrebnia produkt, po ewentual¬ nym wysoleniu chlorkiem sodowym, przez odfiltrowa¬ nie. Otrzymana mieszanina barwników barwi wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na kolorczerwony.Przyklad VIII. 54,3 czesci barwnika, bedacego produktem sprzegania zdwuazowanego kwasu 4-amino- 4'-nitrodwufenyloamino-2'-sulfonowego z mieszanina kwasów t-naftyloamino-6 i 7-sulfonowego. dwuazuje sia w sposób opisany w przykladzie 1 i sprzaga z 11 czesciami Trójkreziolu, zawierajacego 38% m-krezolu, w sposób opisany w przykladzie II. Do otrzymanej zawiesiny dodaje sie 19,2 czesci 30% lugu sodowego, ogrzewa do temperatury 80-85° i wsypuje 23 czesci p-toluenosulfo- chlorku. Calosc miesza sie w ciagu 1 godziny w tempera¬ turze 80° i wyodrebnia produkt, po wysoleniu chlorkiem sodowym i schlodzeniu, przez odfiltrowanie. Otrzymana mieszanina barwników barwi poliamid, welne, jedwab i skóre na kolor brunatny o odcieniu czerwonym.Postepujac sposobem opisanym w przykladzie VIII, lecz uzywajac zamiast 23 czesci p-toluenosulfochlorku równowazna molowo ilosc benzeno-, o- lub p- chlorobenzeno- albo o- lubp-nitrobenzenosulfochlorku, otrzymuje sie produkty, barwiace wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na kolor brunatny o odcieniu silnie czerwonym.Postepujac sposobami opisanymi w przykladach I— VIII, mozna zamiast weglanu, chlorku i wodorotlenu sodowego stosowac równowazne ilosci weglanu, chlorku i/lub wodorotlenku amonu badz weglanów, chlorków, siarczanów, tlenków i/lub wodorotlenków potasowego, litowego i/lub magnezowego.Przyklad IX. 100 czesci dzianiny poliamidowej, uprzednia wyplukanej w wodzie z dodatkiem srodków pioracych, wprowadza sie do 3000czesci kapieli wodnej, ogrzanej do temperatury 40-45° i zawierajacej 0,8 czesci mieszaniny barwników otrzymanej sposobem opisanym w przykladzie III,2,0czesci srodka odzialaniuwyrównu¬ jacym, np. Pólanolu S oraz 2,4 czesci 60% kwasu octo¬ wego i 3,6 czesci octanu sodowego. Miesza sie 15 minut, ogrzewa w ciagu 30—40minut do temperatury wrzenia i kontynuuje barwienie w tej temperaturze w ciagu 40—60 minut. Nastepnie dzianine plucze sie i suszy. Otrzymuje sie wybarwienie w kolorze zóltym oodcieniu czerwonym.Przyklad X. 100 czesci tkaniny welnianej, uprzed¬ nio wyplukanej w wodzie z dodatkiem srodków piora¬ cych, wprowadza sie do 3000 czesci kapieli ogrzanej do temperatury 45° i zawierajacej 0,8 czesci mieszaniny barwników, otrzymanej sposobem opisanym w przykla¬ dzie III, 1,5 czesci Lodegalu KLN, 2,0 czesci 80% kwasu mrówkowego i 15,0 czesci siarczanu sodowego. Miesza sie 15 minut, ogrzewa sie w ciagu 30-40 minut do tempe¬ ratury wrzenia i kontynuujebarwienie w tej temperaturze w ciagu 45-60 minut. Tkanine plucze sie i suszy. Otrzy¬ muje sie wybarwienie w kolorze zóltym o odcieniu czerwonym.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania mieszanin kwasowych barw-' ników disazowych zawierajacych barwniki o ogólnych wzorach 1, 2 i 3, w których A oznacza p-fenylen lub p-naftylen, zawierajacyewentualniejeden dodwóch pod- stawnków takich, jak grupa alkilowa, alkoksylowa lub sulfonowa albo atom chlorowca, X oznacza atom wodoru, grupe alkilowa zawierajaca 1-4 atomów wegla, ewentualnie podstawiona w polozeniach fi lub y lancu¬ cha weglowego grupa hydroksylowa albo reszte kwasu benzenosulfonowego, podstawiona ewentualnie w pier¬ scieniu benzenowym atomem chloru lub grupametylowa albo nitrowa, M oznacza atom wodoru, metalu alkali¬ cznego lub metalu ziemi alkalicznej badz grupe amo¬ nowa, a grupa sulfonowa i grupa nitrowa znajduja sie w polozeniach orto i para pierscienia benzenowego w sto¬ sunku do grupy aminowej oraz ewentualnie barwniki o ogólnych wzorach 4 i/lub 5, w których Ri i R2oznaczaja równoczesnie atomy wodoru lub równoczesnie grupy metylowe, a pozostale symbole maja wyzej podane zna¬ czenia, ¦¦mii—j tym, ze barwnik monoazowy o ogól¬ nym wzorze 6, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, poddaje sie reakcji dwuazowania i sprzega wytworzony zwiazek dwuazoniowy, po ewentualnym wyodrebnieniu go z masy poreakcyjnej, z mieszanina izomerów metylopochodnych fenolu, otrzymywana w wyniku rozfrakcjonowywania kwasu karbolowego, uzy¬ skiwanego z przerobu smoly surowej lub z fenolanów z wód sciekowych, zawierajaca mieszanina o-, m- i p- krezoJi z domieszka ksylenoli i ewentualnie fenolu albo z mieszanina metylopochodnych fenolu, zawierajaca o-, m- i p-krezole, po czym poddaje sie produkt sprzegania ewentualnie reakcji estryfikacji lub eteryfikacji. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, mmtkamy tym, ze stosuje sie mieszanine izomerów metylopochodnych fenolu, zawierajaca nie mniej, niz 36% molowych m-krezolu. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, Mptaay tym,ze miesza¬ nine izomerów metylopochodnych fenolu stosuje sie w ilosci odpowiadajacej 1-2 molom skladników sprzegaja¬ cych na 1 mol barwnika monoazowego o ogólnym wzo¬ rze 6, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia. 4. Sposób wedlug zastrz. 3, mmmstamy tym, ze jako srodki estryfikujace stosuje sie benzeno-, o- lub p-7 112233 8 tolueno-, o- lub p-nitrobenzeno- wzglednie o- lub p- 'lub dwuetylowy, ester metylowy kwasu benzenosulfono- chlorobenzenosultbchlorki. m wego, chlorek etylowy, etylenochlorohydrynealbo tlenki 5. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze jako etylenu, propylenu badz 1,2-butylenu. srodki eterytlkujacc stosuje sie siarczany dwumetylow\ M03S N02 wzór i N°2 wzór 2 N02 , wzór o wzor nf W35^NH^N = N-A- N02 . wz or j W0^NH^N = N-A- N02 - c * wz or 0 CH5 0X ¦N-N-0 CH3 ox N=N^0-OX R2 -NH2 Prac. PoUgraf. UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 45 zl PL

Claims (5)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania mieszanin kwasowych barw-' ników disazowych zawierajacych barwniki o ogólnych wzorach 1, 2 i 3, w których A oznacza p-fenylen lub p-naftylen, zawierajacyewentualniejeden dodwóch pod- stawnków takich, jak grupa alkilowa, alkoksylowa lub sulfonowa albo atom chlorowca, X oznacza atom wodoru, grupe alkilowa zawierajaca 1-4 atomów wegla, ewentualnie podstawiona w polozeniach fi lub y lancu¬ cha weglowego grupa hydroksylowa albo reszte kwasu benzenosulfonowego, podstawiona ewentualnie w pier¬ scieniu benzenowym atomem chloru lub grupametylowa albo nitrowa, M oznacza atom wodoru, metalu alkali¬ cznego lub metalu ziemi alkalicznej badz grupe amo¬ nowa, a grupa sulfonowa i grupa nitrowa znajduja sie w polozeniach orto i para pierscienia benzenowego w sto¬ sunku do grupy aminowej oraz ewentualnie barwniki o ogólnych wzorach 4 i/lub 5, w których Ri i R2oznaczaja równoczesnie atomy wodoru lub równoczesnie grupy metylowe, a pozostale symbole maja wyzej podane zna¬ czenia, ¦¦mii—j tym, ze barwnik monoazowy o ogól¬ nym wzorze 6, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, poddaje sie reakcji dwuazowania i sprzega wytworzony zwiazek dwuazoniowy, po ewentualnym wyodrebnieniu go z masy poreakcyjnej, z mieszanina izomerów metylopochodnych fenolu, otrzymywana w wyniku rozfrakcjonowywania kwasu karbolowego, uzy¬ skiwanego z przerobu smoly surowej lub z fenolanów z wód sciekowych, zawierajaca mieszanina o-, m- i p- krezoJi z domieszka ksylenoli i ewentualnie fenolu albo z mieszanina metylopochodnych fenolu, zawierajaca o-, m- i p-krezole, po czym poddaje sie produkt sprzegania ewentualnie reakcji estryfikacji lub eteryfikacji.
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, mmtkamy tym, ze stosuje sie mieszanine izomerów metylopochodnych fenolu, zawierajaca nie mniej, niz 36% molowych m-krezolu.
3. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, Mptaay tym,ze miesza¬ nine izomerów metylopochodnych fenolu stosuje sie w ilosci odpowiadajacej 1-2 molom skladników sprzegaja¬ cych na 1 mol barwnika monoazowego o ogólnym wzo¬ rze 6, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia.
4. 4. Sposób wedlug zastrz. 3, mmmstamy tym, ze jako srodki estryfikujace stosuje sie benzeno-, o- lub p-7 112233 8 tolueno-, o- lub p-nitrobenzeno- wzglednie o- lub p- 'lub dwuetylowy, ester metylowy kwasu benzenosulfono- chlorobenzenosultbchlorki. m wego, chlorek etylowy, etylenochlorohydrynealbo tlenki
5. 5. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze jako etylenu, propylenu badz 1,2-butylenu. srodki eterytlkujacc stosuje sie siarczany dwumetylow\ M03S N02 wzór i N°2 wzór 2 N02 , wzór o wzor nf W35^NH^N = N-A- N02 . wz or j W0^NH^N = N-A- N02 - c * wz or 0 CH5 0X ¦N-N-0 CH3 ox N=N^0-OX R2 -NH2 Prac. PoUgraf. UP PRL. Naklad 120 egz. Cena 45 zl PL