Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania ko¬ polimerów wielofunkcyjnych. Kopolimery te wykazuja jednoczesnie wlasnosci sekwestrujace, myjace i dezynfe¬ kujace. Kopolimery wielofunkcyjne w postaci czystej lub mieszanin z innymi substancjami moga byc stosowane jak o preparaty sekwestrujaco-myjaco-dezynfekujace w gospodarstwie domowym, rolnictwie, weterynarii, medy¬ cynie, przemysle spozywczym i gospodarce komunalnej.Wlasnosci sekwestrujaco-myjace wykazuja sulfono¬ wane estry kwasu maleinowego z sacharydami i polisacharydami, których sposoby wytwarzania podano w opisie patentowym USA nr 3756966 oraz sole monoestrów kwasu tiodwubursztynowego z wyzszymi etoksylowanymi alkoholami tluszczowymi, których metody otrzymywania przedstawiono w opisie patento¬ wym USA nr 3976586. Wlasnosci myjaco-dezynfeku- jace wykazuja zwiazki kompleksowe halogenów z substancjami powierzchniowo czynnymi, otrzymane wedlug patentów PRL nr 86956, 86578, 86611 i 88777.Sulfonowane estry kwasu maleinowego z sacharydami i polisacharydami oraz sole monoestrów kwasu tiodwubursztynowego z wyzszymi etoksylowanymi alkoholami tluszczowymi nie wykazuja zdolnosci dezynfekujacych.Substancje te uzywane do prania, mycia i czyszczenia stwarzaja mozliwosci przetrwania i rozwoju drobnous¬ trojów. Zwiazki kompleksowe halogenówz substancjami powierzchniowo czynnymi nie wykazuja zdolnosci sekwestrujacych i przy zastosowaniu ich w recepturach preparatów myjaco-dezynfekujacych nalezalo wprowa¬ dzic dodatkowe skladniki pozwalajace na uzyskanie efektu sekwestrowania jonów wapniowych i magnezo¬ wych. Podobnie dla nadania wlasnosci dezynfekujacych preparatom zawierajacym zwiazki sekwestrujaco-myjace nalezalo wprowadzic do receptury dezynfektant. Uzys¬ kanie preparatów wielofunkcyjnych (myjaco-dezynfeku- jaco-sekwestrujacych) wiaze sie z wieloma trudnosciami zwiazanymi z ograniczeniem mozliwosci zastosowan skladników nadajacych odpowiednie wlasnosci receptu¬ rze, z uwagi na przyklad na ograniczenie zakresu pH, rozpuszczalnosci, itp. Nieoczekiwanie stwierdzono, ze mozna otrzymac kopolimery wielofunkcyjne, wykazuja¬ ce jednoczesnie dzialanie sekwestrujace, myjace i dezynfekujace.Sposób wytwarzania kopolimerów wielofunkcyjnych wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze w wyniku czterostadiowej syntezy z substratów, którymi sa etoksylowane nienasycone alkohole tluszczowe, bezwod¬ nik octowy, kwas akrylowy, wodorotlenki metali ziem alkalicznych i trójhalogenki potasowe, otrzymuje sie zwiazki kompleksowe halogenów z solami alkalicznymi kopolimerów etoksylowanych alkoholi tluszczowych i kwasu akrylowego, wykazujace wlasnosci sekwestruja- co-myjaco-dezynfekujace.Sposób wytwarzania kopolimerów wielofunkcyjnych wedlug wynalazku polega na przeprowadzeniu nastepu¬ jacych reakcji: — reakcji estryfikacji etoksylowanych nienasyconychalkoholi tluszczowych bezwodnikiem kwasu octowego w temperaturze 373 K, pod cisnieniem atmosferycznym i w obecnosci katalizatora, korzystnie — kwasu p-tolueno- sulfonowegojako katalizatora, która przebiega zgodnie z równaniem przedstawionym na rys. 1, gdzie: R — rodnik alkilowy o ilosci atomów wegla od 2 do 11, y = 3-12 m =2-4 i n = 1-50.Powstaly w wyniku reakcji kwas octowy zobojetnia sie kwasnym weglanem sodowym, — reakcji kopolimeryzacji octanu etoksylowanego nienasyconego alkoholu tluszczowego i kwasu akrylo¬ wego w temperaturze 353-413 K, pod cisnieniem atmosferycznym i w obecnosci nadtlenku benzoilu jako katalizatora, której przebieg ilustruje równanie przedsta¬ wione na rys. 2, gdzie: R — rodnik alkilowy o ilosci atomów wegla od 2 do 1 \\ y = 3-12, m = 2-4, n = 1-50, p = 1-8, z =1-10, — reakcji zmydlania i zobojetniania kopolimeru octanu etoksylowanego alkoholu tluszczowego i kwasu akrylowego wodorotlenkiem metalu alkalicznego, roz¬ puszczonym w 96% alkoholu etylowym, w temperaturze 373 K i podcisnieniem atmosferycznym, które przebiega¬ ja zgodnie z równaniem przedstawionym na rys. 3, gdzie: R — rodnik alkilowy o ilosci atomów wegla od 2 do 11, y = 3-12, m = 2-4, n = 1-50, p = l-8,z = 1-10, Me —metal alkaliczny np. Na lub K.Otrzymana sól metalu alkalicznego i kwasu akrylowe¬ go oddziela sie od ubocznych produktów reakcji i alkoholu etylowego przez wirowarrte, — reakcji kompleksowania soli metalu alkalicznego kopolimeru etoksylowanego alkoholu tluszczowego i kwasu akrylowego z halogenami lub z wiazkami miedzyhalogenowymi, wystepujacymi w postaci trójha- logenków potasowych. W tym celu na sól metalu alkalicznego kopolimeru etoksylowanego alkoholu tluszczowego i kwasu akrylowego dziala sie nasyconymi roztworami trójhalogenków potasowych w temperaturze nie przekraczajacej 313 K i pod cisnieniem atmosferycz¬ nym w takim stosunku ilosciowym, ze na dwie grupy hydroksylowe kopolimeru wprowadza sie maksymalnie jedna czasteczke trójhalogenku potasowego. Przebieg reak: i kompleksowania obrazuje równanie przedsta¬ wione na rys. 4 gdzie: R — rodnik alkilowy o ilosci atomów wegla od 2 do 11, y = 3-12, m = 2-4, n = 1-50, p = 1-8, z = 1-10, Me — metal alkaliczny Na lub K, X = J, Br lub Cl.Sposób wedlug wynalazku pozwala uzyskac kopoli¬ mery wielofunkcyjne, bedace kompleksami z kopolime¬ rami etoksylowanych nienasyconych alkoholi tluszczo¬ wych i kwasu akrylowego. Wykazuja one dobre wlasnosci sekwestrujace i myjace polaczone z silnym dzialaniem bakterio-, grzybo- i wirusobójczym — bez dzialan ubocznych, nie wywoluja podraznienia oraz zabarwienia skóry, blon sluzowych, ukladu oddechowe¬ go i sa nietoksyczne dla organizmów stalocieplnych.Kopolimery wielofunkcyjne sabardzo dobrze rozpusz¬ czalne w wodzie. W roztworach wodnych tworza rozpuszczalne w wodzie kompleksy z jonami wywoluja¬ cymi twardosc wody i w ten sposób zapobiegaja tworzeniu i osadzaniu sie na mytych powierzchniach 147 4 trudno rozpuszczalnych w wodzie soli wapniowych i magnezowych. Otrzymane wedlug wynalazku kopoli¬ mery wielofunkcyjne obnizaja napiecie powierzchniowe przez tworzenie blonek adsorpcyjnych na granicy podzialu faz i nadaja wytrzymalosc blonce adsorpcyjnej, dzieki czemu wykazuja bardzo dobre wlasnosci myjace, zwilzajace, emulgujace i dyspergujace.Kopolimery wielofunkcyjne skutecznie zwalczaja bakterie, wirusy, grzyby, drozdze i pierwotniaki.Stosowane jako bakteriocydy wykazuja aktywne dziala¬ nie w stosunku zarówno do mikroorganizmów gram- dodatnich, jak i gram-ujemnych. Niszcza wiekszosc bakterii przetrwalnikujacych. Nieoczekiwanie okazalo sie, ze wlasnosci sekwestrujace kopolimerów wielofun¬ kcyjnych wzmagaja ich wlasnosci mikrobiobójcze.Otrzymane wedhig wynalazku kopolimery wielofunk¬ cyjne moga byc stosowane bezposrednio lub w kompozycji z innymi wypelniaczami aktywnymi jako srodki sekwestrujaco-myjaco-dezynfekujace do czysz¬ czenia urzadzen udojowych, aparatury, urzadzen i zbiorników w przemysle mleczarskim, miesnym, piwo¬ warskim, winiarskim, w hodowli zwierzat i drobiu oraz do czyszczenia naczyn, posadzek, urzadzen sanitarnych i innych w gospodarstwie domowym oraz w gospodarce komunalnej. Sa one szczególnie przydatne jako ciekle srodki do mechanicznego czyszczenia, gdyz obok bardzo dobrych wlasnosci myjacych i antydrobnoustrojowych wykazuja równiez zdolnosc do zmiekczania wody, usuwania kamienia wodnego, mlecznego i innych oraz zapobiegaja tworzeniu sie róznorodnych osadów w dyszach oraz na pozostalych elementach urzadzen czyszczacych i czyszczonych, co zwiazane jest z ich wlasnosciami sekwestrujacymi.Przedmiot wynalazku przedstawiono w ponizszych przykladach wykonania: Przyklad I. 400g eteru mono-cis-8-oktadecenowe- go glikolu trójetyJenowego o wzorze CHACH2)tCH = CH(CH2)g — (OC2H4)3—OH wprowadza sie do reaktora szklanego zawierajacego 204 g swiezego przedestylowa¬ nego bezwodnika kwasu octowego i 3g kwasu p- toluenosulfonowego. Zawartosc reaktora miesza sie za pomoca mieszadla mechanicznego. Zawartosc reaktora ogrzewa sie pod chlodnicazwrotnado temperatury 313 K i utrzymuje w tej temperaturze przez 3 godziny.Nastepnie do reaktora dodaje sie 200cm3 wody i ponownie ogrzewa do temperatury 373 K, utrzymujac mase reakcyjna w stanie wrzenia przez 1 godzine. Po uplywie tego czasu zawartosc reaktora chlodzi sie do temperatury 293 K i zobojetnia wydzielony w procesie estryfikacji kwas octowy przez dodanie 168g kwasnego weglanu sodowego (NaHC03). Zawartosc reaktora przelewa sie do szklanego rozdzielacza i wyodrebnia 2 niej ester kwasu octowego i alkoholu cis-oleilowego oksyetylenowanego trzema molami tlenku etylenu za pomoca ekstrakcji — przy uzyciu 500cm3 benzenu.Warstwe benzenowa przesacza sie przez zloze (ok. lOOg) bez wodnego siarczanu sodowego. Benzen oddestylowu- je sie, a otrzymany ester kwasu octowego i eteru mono- cis-8-oktadecenowego glikolu trójetylenowego w ilosci 438 g wprowadza sie do reaktora szklanego, zaopatrza5 nego w mieszadlo, termometr i wkraplacz. Do reaktora dodaje sie 7 g nadtlenku benzoilu i podgrzewa zawartosc reaktora mieszajac do temperatury 353 K. Nastepnie przy ciaglym mieszaniu w ciagu jednej godziny wkrapla sie do reaktora monomer kwasu akrylowego w ilosci 428 g. Nie przerywajac mieszania mase reakcyjna podgrzewa sie do temperatury 413 K i w tej temperaturze prowadzi sie jeszcze reakcje kopolimeryzacji przez 4 godziny. Nastepnie do otrzymanego w reaktorze kopolimeru octanu trójoksyetylenowanego alkoholu oleilowego i kwasu akrylowego dodaje sie 392 g wodorotlenku potasowego, rozpuszczonego w 96% alkoholu etylowym. Reaktor zamkniety chlodnica zwrotna ogrzewa sie do temperatury 373 K i w tej temperaturze utrzymuje sie zawartosc reaktora przez 2 godziny. Otrzymana zawiesine soli potasowej kopolime¬ ru trójoksyetylenowanego alkoholu oleilowego i kwasu akrylowego w alkoholu etylowym wydziela sie z masy reakcyjnej przez odwirowanie. Z kolei do reaktora szklanego lub emaliowanego wprowadza sie 1031 g otrzymanej soli potasowej kopolimeru trójoksyetyleno¬ wanego alkoholu oleilowego i kwasu akrylowego.Zawartosc reaktora miesza sie za pomoca mieszadla mechanicznego i dozuje do niej pod cisnieniem atmosferycznym 208 g roztworu trójjodku potasowego, zawierajacego 78,46% KJ 3 i 2154% H2O. Temperature egzotermiczna reakcji otrzymuje sie w granicach 303-313 K przez stopniowe dozowanie roztworu KJ3 oraz przez chlodzenie plaszcza reaktora woda. W wyniku reakcji otrzymuje sie rozpuszczalny w wodzie kopolimer trójoksyetylenowanego oleilowego alkoholu i kwasu akrylowego skompleksowany z jodem, który wykazuje jednoczesnie wlasnosci sekwestrujace, myjace i dezynfe¬ kujace. Ogólna wydajnosc procesu syntezy wynosi 90,0%.Przyklad II. Do reaktora kwasoodpornego, zaopa¬ trzonego w plaszcz grzejny, chlodnice i mieszadlo •mechaniczne, wprowadza sie 5,64kg eteru mono-9- tetradecenowego glikolu osmioetylenowego o wzorze CH3(CH2)3—CH = CH(CH2)g — (OC2H4)s—OH 2,04kg bezwodnika kwasu octowego i 0,04 kg kwasu p- toluenosulfonowego. Mieszajac zawartosc reaktora podgrzewa sie pod chlodnica zwrotna do temperatury 373 K i utrzymuje w tej temperaturze przez 3 godziny.Nastepnie dodaje sie 2dm3 wody i ponownie ogrzewa do temperatury 373 K, utrzymujac mase reakcyjna w stanie wrzenia przez 1 godzine.Po uplywie tego czasu zawartosc reaktora chlodzi sie do temperatury 293 K i zobojetnia wydzielony wprocesie estryfikacji kwas octowy przez dodanie 1,68kg kwasnego weglanu sodowego. Zawartosc reaktora spuszcza sie do kwasoodpornego ekstraktora rozdzielacza i wyodrebnia z niej ester kwasu octowego i alkoholu oleomirystylowe- go oksyetylenowanego osmioma molami tlenku etylenu za pomoca ekstrakcji przy uzyciu okolo 5dm3 benzenu.Warstwe benzenowa przesacza sie przez zloze (ok. 1 kg) bezwodnego siarczanu sodowego. Benzen oddestylowuje sie, a otrzymany ester kwasu octowego i eteru mono-9- tetradecenpwego glikolu osmioetylenowego wprowadza sie do reaktora kwasoodpornego, zaopatrzonego w 2 147 6 mieszadlo mechaniczne, termometr i wkraplacz. Do raktora dodaje sie nastepnie 75g nadtlenku benzoilu i mieszajac podgrzewa zawartosc reaktora do temperatury 353 K. Z kolei przy ciaglym mieszaniu w czasie 1 godziny wkrapla sie do reaktora 1,44 kg monomeru kwasu akrylowego. Nie przerywajac mieszania mase reakcyjna podgrzewa sie do temperatury 413 K i w tej temperaturze prowadzi sie rakcje kopolimeryzacji jeszcze przez 4 godziny. Nastepnie do otrzymanego w reaktorze kopolimeru octanu osmiooksyetylenowanzgo alkoholu oleomirystylowego i kwasu akrylowego dodaje sie 1,20 kg wodorotlenku sodowego, rozpuszczonego w 96% alkoholu etylowym. Reaktor zamkniety chlodnica zwrotna ogrzewa sie do temperatury 373 K i w tej temperaturze utrzymuje sie zawartosc reaktora przez 2 godziny. Otrzymana sól sodowa kopolimeru osmiooksy- etylenowanego alkoholu oleomirystylowego i kwasu akrylowego oddziela sie od pozostalych skladników mieszaniny za pomoca wirówki. Otrzymana sól sodowa kopolimeru wprowadza sie do reaktora emaliowanego lub szklanego. Zawartoscreaktora miesza sie za pomoca mieszadla mechanicznego i pod cisnieniem atmosferycz¬ nym dozuje sie do niej 1,82 kg wodnego roztworu dwuchlorojodku potasowego, zawierajacego 51,93% KJCh i 48,07% H2O. Temperature egzotermicznej reakcji utrzymuje sie w granicach 303-313 K przez stopniowe dozowanie roztworu KJCh oraz przez chlodzenie reaktora woda. W wyniku reakcji otrzymuje sie rozpuszczalny w wodzie kopolimer osmiooksyetyle- nowanego alkoholu oleomirystylowego i kwasu akrylo¬ wego skompleksowany chlorkiem jodu, posiadajacy wlasnosci sekwestrujaco-myjaco-dezynfekujace. Ogólna wydajnosc procesu syntezy kopolimeru wielofunkcyjne¬ go wynosi 90,2%., Przykladni. Do reaktora kwasoodpornego, za¬ opatrzonego w plaszcz grzejny, chlodnice i mieszadlo mechaniczne, wprowadza sie 99,9kg eteru mono-9- heksadecenowego glikolu osmioetylenowo-siedmiopro- pylenowego o wzorze: CHjfCHJsCH = CH(CH2)i — (OC2H4)« — (OC*H6)7 — OH 10,2 kg bezwodnika kwasu octowego i 0,6 kg kwasu p-toluenosulfonowego. Miesza¬ jac zawartosc reaktora podgrzewa sie pod chlodnica zwrotna do temperatury 373 K i utrzymuje w tej temperaturze przez 3 godziny. Nastepnie do reaktora dodaje sie 20dm3 wody i ponownie ogrzewa do temperatury 373 K, utrzymujac mase reakcyjna w stanie wrzenia przez 1 godzine. Po uplywie tego czasu zawartosc reaktora chlodzi sie do temperatury 293 K i zobojetnia w procesie estryfikacji kwas octowy przez dodanie 8,4 kg NaHCO* Zawartosc reaktora spuszcza sie do kwasood¬ pornego ekstraktora-rozdzielacza i wyodrebnia z niej ester kwasu octowego i alkoholu oleocetylowego etoksylowanego osmioma molami tlenku etylenu i siedmioma molami tlenku propylenu za pomoca ekstrakcji — przy uzyciu 50dm3 benzenu. Warstwe benzenowa przesacza sie przez zloze (ok. 10kg) bezwodnego siarczanu sodowego. Benzen oddestylowuje sie, a otrzymany ester kwasu octowego i etoksylowanego * alkoholu oleocetylowego wprowadza sie do reaktora kwasoodpornego, zaopatrzonego w mieszadlo mechani-7 112 147 8 czne, termometr i wkraplacz. Do reaktora dodaje sie nastepnie 1,4 kg nadtlenku benzoilu i mieszajac podgrze¬ wa zawartosc reaktora do temperatury 353 K. Z kolei przy ciaglym mieszaniu w czasie 1 godziny wkrapla sie do reaktora 36 kg monomeru kwasu akrylowego. Nie przerywajac mieszania mase reakcyjna podgrzewa sie do temperatury 413 K i w tej temperaturze prowadzi sie reakcje kopolimeryzacji jeszcze przez 4 godziny.Nastepnie do otrzymanego w reaktorze kopolimeru octanu osmiooksyetylenowanego i siedmiooksyetyleno- wanego alkoholu oleocetylowego oraz kwasu akrylowe¬ go dodaje sie 26,9 kg wodorotlenku potasowego, rozpuszczonego w 96% alkoholu etylowym. Zamkniety chlodnica zwrotna ogrzewa sie do temperatury 373 K i w tej temperaturze utrzymuje sie mase reakcyjna przez 2 godziny. Otrzymana sól potasowa kopolimeru osmiook¬ syetylenowanego oraz siedmiooksyetylenowanego alko¬ holu oleocetylowego i kwasu akrylowego oddziela sie od pozostalych skladników mieszaniny poreakcyjnej za pomoca wirówki. Uzyskana sól potasowa kopolimeru wprowadza sie do emaliowanego raktora. Zawartosc reaktora miesza sie za pomoca mechanicznego mieszadla i pod cisnieniem atmosferycznym dozuje sie do niej za pomoca wkraplacza 10,52 kg wodnego roztworu trójbro- mku potasowego, zawierajacego 60,44% Kbn i 39,56% H2O. Temperatureegzotermiczna reakcji utrzymuje sie w granicach 303-313 K przez stopniowe dozowanie w czasie 0,25-0,5 h roztworu Kbn oraz przez chlodzenie reaktora woda. W wyniku reakcji otrzymuje sie rozpuszczalny w wodzie kopolimer etoksylowanego alkoholu oleocetylowego i kwasu akrylowego skomplek- sowany z bromem, wykazujacy równolegle wlasnosci sekwestrujace, myjace i dezynfekujace. Ogólna wydaj¬ nosc procesu syntezy kopolimeru wielofunkcyjnego wynosi 90,3%. Tak otrzymany kopolimer po rozciencze¬ niu woda w stosunku do 1:10 do 1:500 mozna stosowac jako srodek sekwestrujaco-myjaco-dezynfekujacy do czyszczenia urzadzen udojowych, aparatury i urzadzen w przemysle spozywczym, naczyn w gospodarstwie domo¬ wym i w zakladach zbiorowego zywienia oraz posadzek i urzadzen sanitarnych w gospodarstwie domowym i w obiektach uzytecznosci publicznej.P r z y k la d IV. Do reaktora kwasoodpornego, zaopa¬ trzonego w plaszcz grzejny, chlodnice i mieszadlo mechaniczne, wprowadza sie 19,08 kg eteru cis 13- dokozenowego glikolu trzydziestoszescioetylenowego o wzorze CH3(CH2)7 CH = CH(CH2),2 — (OC2H4)i2 — (OC2H4)36 — OH, 1,02 kg bezwodnika kwasu octowego i 52 g kwasu p-toluenosulfonowego. Mieszajac zawartosc reaktora podgrzewa sie pod chlodnica zwrotna do temperatury 373 Ki utrzymuje sie w tej temperaturze przez 3 godziny. Nastepnie do reaktora dodaje sie 2dm3 wody i ponownie ogrzewa do temperatury 373 K, utrzymujac mase reakcyjna w stanie wrzenia przez 1 godzine. Po uplywie tego czasu zawartosc reaktora chlodzi sie do temperatury 293 K i zobojetnia wydzielony w procesie estryfikacji kwas octowy przez dodanie 0,84kg kwasnego weglanu sodowego. Zawartosc reakto¬ ra spuszcza sie do kwasoodpornego ekstraktom rozdzielacza i wyodrebnia z niej ester kwasu octowego i alkoholu erukowego etoksylowanego 36 molami tlenku etylenu za pomoca ekstrakcji — przy uzyciu 5dm3 benzenu. Warstwe benzenowa przesacza sie przez zloze (ok. 1 kg) bezwodnego siarczanu sodowego. Benzen oddestylowuje sie, a otrzymany ester kwasu octowego i etoksylowanego alkoholu erukowego wprowadza sie do reaktora kwasoodpornego, zaopatrzonego w mieszadlo mechaniczne, termometr i wkraplacz.Do reaktora dodaje sie nastepnie 0,108 kg nadtlenku benzoilu i mieszajac podgrzewa sie zawartosc reaktora do temperatury 353 K. Z kolei przy ciaglym mieszaniu w czasie 1 godziny wkrapla sie do reaktora 2,10 kg monomeru kwasu akrylowego. Nie przerywajac miesza¬ nia mase rakcyjna podgrzewa sie do temperatury 413 K i w tej temperaturze prowadzi sie reakcje kopolimeryzacji jeszcze przez 4 godziny. Nastepnie do otrzymanego w reaktorze kopolimeru octanu trzydziestoszesciooksyety- lenowanego alkoholu erukowego i kwasu akrylowego dodaje sie 2,22 kg wodorotlenku potasowego rozpusz- czoego w 96% alkoholu etylowym. Zamkniety chlodnica zwrotna reaktor ogrzewa sie do temperatury 373 Ki wtej temperaturze utrzymuje sie mase reakcyjna przez 2 godziny. Otrzymana sól potasowa kopolimeru trzydzies- toszesciooksyetylenowanego alkoholu erukowego i kwasu akrylowego oddziela sie od pozostalych skladni¬ ków mieszaniny poreakcyjnej za pomoca wirówki.Wydzielona sól kopolimeru wprowadza sie do emalio¬ wanego lub szklanego reaktora. Zawartosc miesza sie za pomoca mechanicznego mieszadla i pod cisnieniem atmosferycznym dozuje sie do niego za pomoca wkraplacza 1,768 kg wodnego dwubromojodku potaso¬ wego, zawierajacego 73,87% KJBr2 i 26,13% H^.Temperature egzotermicznej reakcji utrzymuje sie w granicach 303-313 K przez stopniowe dozowanie w czasie 0,25-0,5 godziny roztworu KJBr2 oraz przez chlodzenie reaktora woda. W wyniku reakcji otrzymuje sie rozpuszczalny w wodzie kopolimer etoksylowanego alkoholu erukowego i kwasu akrylowego skomplekso- wany bromkiem jodu, wykazujacy wlasnosci sekwestru- jaco-myjaco-dezynfekujace. Ogólna wydajnosc syntezy kopolimeru wielofunkcyjnego wynosi 89,8%.Przyklad V. Do reaktora kwasoodpornego zaopa¬ trzonego w plaszcz grzejny, chlodnice i mieszadlo mechaniczne, wprowadza sie 9,86 kg eteru 9,12- oktadekadienowego glikolu dziesieciobutylenowego o wzorze CH3(CH2)4CH = CHCH^H — CH(CH2)8 — (OC4H4)io— OH, 1,02kg bezwodnika kwasu octowego i 0,06 kg kwasu p-toluenosulfonowego. Mieszajac zawar¬ tosc reaktora podgrzewa sie pod chlodnica zwrotna do temperatury 373 K i utrzymuje sie w tej temperaturze przez 3 godziny. Nastepnie do reaktora dodaje sie 2dm3 wody i ponownie ogrzewa do temperatury 373 K, utrzymujac mase reakcyjna w stanie wrzenia przez 1 godzine. Po uplywie tego czasu zawartosc reaktora chlodzi sie do temperatury 293 K i zobojetnia sie wydzielony w procesie estryfikacji kwas octowy przez dodanie 0,84 kg kwasnego weglanu sodowego. Zawar¬ tosc reaktora spuszcza sie do kwasoodpornego ekstrak¬ tom rozdzielacza i wyodrebnia z niej ester kwasu octowego i alkoholu linolowego etoksylowanego dziesie-9 112 147 10 cioma molami tlenku butylenu za pomoca selektywnej ekstrakcji — przy uzyciu 5dm3 benzenu. Warstwe benzenowa przesacza sie przez zloze (ok. 1 kg) bezwodnego siarczanu sodowego. Benzen oddestylowuje sie, a otrzymany ester kwasu octowego i oksybutyleno- wanego alkoholu linolowego wprowadza sie do reaktora kwasoodpornego, zaopatrzonego w mieszadlo mechani¬ czne, termometr i wkraplacz. Do reaktora dodaje sie nastepnie 0,088 kg nadtlenku benzoilu i mieszajac podgrzewa sie zawartosc reaktora do temperatury 353 K.Z kolei przy ciaglym mieszaniu w czasie 1 godziny wkrapla sie do reaktora 4,32 kg monomeru kwasu akrylowego. Nie przerywajac mieszania mase reakcyjna podgrzewa sie do temperatury 413 K i w tej temperaturze prowadzi sie proces polimeryzacji jeszcze przez 4 godziny. Nastepnie do otrzymanego w reaktorze kopolimeru octanu dziesieciooksybutylenowanego al¬ koholu linolowego i kwasu akrylowegoModaje sie 3,92 kg wodorotlenku potasowego rozpuszczonego w 96% alkoholu etylowym. Zamkniety chlodnica zwrotna reaktor ogrzewa sie do temperatury 373K i w tej temperaturze utrzymuje sie mase reakcyjna przez 2 godziny. Otrzymana sól potasowa kopolimeru dziesie¬ ciooksybutylenowanego alkoholu linolowego i kwasu akrylowego oddziela sie od pozostalych skladników mieszaniny poreakcyjnej za pomoca wirówki. Wydzielo¬ na sól potasowa kopolimeru wprowadza sie do emaliowanego lub szklanego reaktora. Zawartosc reaktora miesza sie za pomoca mechanicznego mieszadla i pod cisnieniem atmosferycznym dozuje sie do niej za pomoca wkraplacza 2,503 kg wodnego roztworu chloro- bromojodku potasowego, zawierajacego 56,20% KJBrCl i 43,80% H2O. Temperature egzotermicznej reakcji utrzymuje sie w granicach 298-308 K przez stopniowe dozowanie w czasie 0,3-0,5 godziny roztworu KJBrCl oraz przez chlodzenie reaktora woda. W7 wyniku reakcji kompleksowania otrzymuje sie rozpuszczalny w wodzie kopolimer oksybutylenowanego alkoholu linolowego i kwasu akrylowego skompleksowanego z halogenami, charakteryzujacy sie wlasnosciami sekwestrujaco-myja- co-dezynfekujacymi. Ogólna wydajnosc procesu wytwa¬ rzania kopolimeru wielofunkcyjnego wynosi 89,5%.Przyklad VI. Do reaktora kwasoodpornego, zaopa¬ trzonego w element grzejny, chlodnice i mieszadlo mechaniczne wprowadza sie 105,9kg mieszaniny niena¬ syconych alkoholi tluszczowych etoksylowanych 18 molami tlenku etylenu w stosunku do sredniego ciezaru czasteczkowego — o wzorze ogólnym R—(OC2H4)i8— OH, gdzie R — oznacza nienasycony alifatyczny rodnik weglowodorowy o dlugosci lancucha weglowego od Cu do C22. Z kolei do reaktora dodaje sie 10,2 kg bezwodnika kwasu octowego i 0,07 kg kwasu p-toluenosulfonowego.Mieszajac zawartosc reaktora podgrzewa sie pod chlodnica zwrotna do temperatury 373 K i utrzymuje w tej temperaturze przez 3 godziny. Nastepnie do reaktora dodaje sie 20dm3 wody i ponownie ogrzewa do temperatury 373 K, utrzymujac mase reakcyjna w stanie wrzenia przez 1 godzine. Po uplywie tego czasu zawartosc reaktora chlodzi sie do temperatury 293 K i zobojetnia wydzielony w procesie estryfikacji kwas octowy przez dodanie 8,4 kg kwasnego weglanu sodowego. Zawartosc reaktora spuszcza sie do kwasoodpornego ekstraktora- rozdzielacza i wyodrebnia z niej estry kwasu octowego i oksyetylenowanych nienasyconych alkoholi tluszczo¬ wych za pomoca selektywnej ekstrakcji — przy uzyciu 50 dm3 benzenu. Warstwe benzenowa przesacza sieprzez zloze 'ok. 10kg) bezwodnego siarczanu sodowego.Ben?.ln oddestylowuje sie, a nastepnie otrzymane estry kwasu octowego i oksyetylenowanych nienasyconych alkoholi tluszczowych wprowadza sie do reaktora kwasoodpornego, zaopatrzonego w mieszadlo mechani¬ czne, termometr i wkraplacz. Do reaktora dodaje sie nastepnie 1,52 kg nadtlenku benzoilu i mieszajac podgrzewa sie zawartosc reaktora do temperatury 353 K.Z kolei przy ciaglym mieszaniu w czasie 1 godziny, wkrapla sie do reaktora 43,2 kg monomeru kwasu akrylowego. Nie przerywajac mieszania mase reakcyjna podgrzewa sie do temperatury 413 K i w tej temperaturze prowadzi sie proces kopolimeryzacji jeszcze przez 4 godziny. Nastepnie do otrzymanych w reaktorze kopolimerów octanów etoksylowanych nienasyconych kwasów tluszczowych i kwasu akrylowego dodaje sie 28,0kg wodorotlenku sodowego rozpuszczonego w 96% alkoholu etylowym. Zamkniety chlodnica zwrotna reaktor ogrzewa sie do temperatury 373 K i w tej temperaturze prowadzi sie proces zmydlania i neutraliza¬ cji przez 2 godziny.Otrzymane sole sodowe kopolimerówetoksylowanych nienasyconych alkoholi tluszczowych i kwasu akrylowe¬ go oddziela sie od pozostalych skladników mieszaniny poreakcyjnej za pomoca wirówki. Wydzielona mieszani¬ ne soli sodowych kopolimerów wprowadza sie do emaliowanego reaktora. Zawartosc miesza sie zapomoca mechanicznego mieszadla i pod cisnieniem atmosferycz¬ nym dozuje sie do niej 42,81 kg wodnego roztworu trójodku potasowego, zawierajacego 78,46% KJ 3 i 21,54% H2O. Temperature egzotermicznej reakcji utrzy¬ muje sie w granicach 303-313K przez stopniowe dozowanie w czasie 0,3-0,5 godziny roztworu KJ3 oraz przez chlodzenie reaktora woda. Produktem reakcji kompleksowania sa rozpuszczalne w wodzie kopolimery oksyetylenowanych nienasyconych alkoholi tluszczo¬ wych C14-C22 i kwasu akrylowego skompleksowanego z jodem, wykazujace jednoczesnie wlasnosci sekwestruja- ce, myjace i dezynfekujace. Laczna wydajnosc procesów wytwarzania kopolimerów wielofunkcyjnych wynosi ok. 90%. W ten sposób otrzymane kopolimery po rozcienczeniu woda w stosunku od 1:10 do 1:200 mozna stosowac jako srodki sekwestrujaco-myjaco-dezynfeku- jace do czyszczenia urzadzen sanitarnych- i posadzek w gospodarstwie domowym oraz w obiektach uzytecznosci publicznej, do mycia i odkazania aparatury udojowej, butelek, naczyn, zbiorników, aparatury i urzadzen w przemysle mleczarskim, miesnym, piwowarskim, winiar¬ skim oraz w innych galeziach przemyslu spozywczego.Przyklad VII. Wytworzony wedlug przykladu I kopolimer trójoksyetylenowanego alkoholu oleilowego i kwasu akrylowego skompleksowany z jodem poddano badaniom sekwestrujacym znana metoda. Wtym celu do kilku kolb stozkowych o pojemnosci 200 cm3 odpipeto-11 112 1 :¦#¦ 12 wano po 10 cm3 1% wodnego roztworu kopolimeru o pH = 8,0, zawierajacego dodatkowo 0,4g/dm3 dziewie- ciooksyetylenowanego nonylofenolu, dodanego w celu zmniejszenia szybkosci sedymentacji osadu oraz po 5cm3 2% roztworu Na2Cb. Do kolby nr 1 wkroplono z biurety 0,5cm3 0,44% roztworu CaCl2-6H20. Zawartosc kolby mieszano w ciagu 3 minut, a nastepnie mierzono przepuszczalnosc swiatla. Jako roztwór odniesienia zastosowano roztwór z kolby nr 2, do którego nie wkroplono roztworu CaCh^óH^. Dla znalezienia zdolnosci sekwestrujacej sporzadza sie krzywawzorcowa zaleznosci przepuszczalnosci swiatla od zawartosci w roztworze CaCb. Znajac przepuszczalnosc swiatla badanego roztworu srodka sekwestrujacego odczytuje sie z krzywej wzorcowej zawartosc w nim CaCh, co pozwala obliczyc pojemnosc sekwestrujaca badanego sekwestranta. Znaleziona w ten sposób zdolnosc kompleksowania jonów Ca2+ przez badany kopolimer wynosi 98 mg CaCOy^g i zblizona jest do zdolnosci sekwestrujacej pirofosforanu czterosodowego.Przyklad VIII. Wytworzony wedlug przykladu I kopolimer trójoksyetylenowanego alkoholu oleilowego i kwasu akrylowego skompleksowany z jodem poddano badaniom na zdolnosc myjaca w porównaniu ze znanym krajowym srodkiem do mycia naczyn „Nefryt", którego zdolnosc myjaca przyjeto za 100%. Badania prowadzono w nastepujacych warunkach: powierzchnia brudzona i myta — plytki szklane o scisle okreslonych wymiarach i z tego samego rodzaju szkla, zabrudzenie — mleko spozywcze o zawartosci 2% tluszczu i kwasowosci 6,5—7,4°SH wg PN—61/A—86003, czas brudzenia — 15 minut, czas wysychania zabrudzonych plytek — 18 h w temperaturze 293 K i wilgotnosci wzglednej .65%, stezenie wodnego roztworu srodka myjacego — 12g/dm3 „Nefryt" i 3,77g/dm3 kopolimeru, temperatura mycia — 308 K. Jako metode oceny zdolnosci myjacej zastosowano pomiar zwilzania szkla metoda wagowa.Zwilzalnosc powierzchni szkla (w procentach) obliczo¬ no ze wzoru: 7 = al0Q b i gdzie: Z — zwilzalnosc w %, a — masa wody w gramach, która zwilza¬ la plytke szklana umyta kopolimerem, b — masa wody w gramach, która zwilza¬ la tego samego rodzaju i o tych samych wymiarach plytke szklana, umyta-roztwo- rem wzorcowym "(roztworem „Nefrytu").Ustalona w ten sposób zdolnosc myjaca badanego kopolimeru wynosi 117,5% i jest wyzsza od znanego srodka do mycia naczyn „Nefryt** o 17,5%.Przyklad IX. Przebadano znanymi metodami mi¬ krobiologicznymi dzialanie bójcze kopolimeru otrzyma¬ nego wedlug przykladu I w odniesieniu do drobnoustro¬ jów wystepujacych w monokulturach (bakterii chorobo¬ twórczych i grzybów). Okreslono minimalne stezenie bójcze zwiazku w stosunku do drobnoustrojów testo¬ wych w zaleznosci od czasu dzialania i temperatury (288—310 K). Wyniki przedstawia tablica 1.Tablica Stezenie mikrobiobójcze kopolimeru wielofunkcyjnego Rodzaj drobnoustroju 1 Escherichia coli beta-hemolitvczne Staphylococcus aureus Pseudomonas aeruginosa Streptococcus pyogenes ¦ Candida albicans Proteus yulgaris Trichophytonverrucosum Microsponim gypseum Czas dzialania w min. 2 5 10 30 60 5 10 30 60 5 10 30 60 5 10 30 60 5 10 30 60 5 10 30 60 5 10 30 60 5 10 30 60 Stezenie bójcze 3 — 0.3% bez zmian bez zmian . — 0,5% bez zmian bez zmian — 0,8% bez zmian bez zmian —¦ 0,3% bez zmian bez zmian — 1.0% bez zmian bez zmian — 0.9% bez zmian bez zmian — 0,4% bez zmian bez zmian — 0,75% bez zmian bez zmian Kontrola 4 wzrost obfm wzrost obfity wzrost obfity wzrost obfity wzrost ohlft\ wzrost obfitv wzrost obfity wzrost obfity Przedstawione wyniki pozwalaja stwierdzic, ze zwiazek otrzymany wedlug wynalazku wykazuje dzia¬ lanie bójcze w stosunku do drobnoustrojów testowych.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania kopolimerów wielofunkcyj¬ nych, wykazujacych wlasnosci sekwestrujace, myjace i dezynfekujace o wzorze 2 przedstawionym na rysunku w którym R — oznacza rodnik alkilowy C2—Cu, y = 3-12, m = 2^,n=I-5qp=l-8,Z=l-10,Me,Na,lubK,X = J, Br lub Cl, znamienny tym, ze najpierw etoksylowany nienasycony alkohol tluszczowy poddaje sie estryfikacji13 H2 147 14 za pomoca bezwodnika octowego w temperaturze 372 K w obecnosci katalizatora, po czym octan nienasyconego alkoholu tluszczowego kopolimeryzuje sie z kwasem akrylowym w obecnosci nadtlenku benzoilu pod cisnieniem atmosferycznym w temperaturze 353-413 K, a wytworzony kopolimer poddaje sie neutralizacji i zmydleniu za pomoca wodorotlenku metalu alkalicznego w temperaturze 373 K pod cisnieniem atmosferycznym i nastepnie kompleksuje sie wytworzona sól metalu alkalicznego kopolimeru etoksylowanego alkoholu tluszczowego i kwasu akrylowego za pomoca nasycone¬ go wodnego roztworu trójhalogenku potasowego, przy czym na dwie grupy hydroksylowe kopolimeru wprowa¬ dza sie nie wiecej niz jedna czasteczke trójhalogenku potasowego. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako trójhalogenki potasowe stosuje sie KJ3, KBn, KJBr: KJCI2, KJBrCl, otrzymywane w temperaturach nie wyzszych od 333 K przez dzialanie w stosunkach stechiometrycznych wolnymi chlorowcami lub zwiaz¬ kami miedzhalogenowymi na halogenki potasowe w postaci nasyconych roztworów wodnych. ,0 w LnHMu-M -%'£• -&*£*-- Ms-C^a W*: M -*M-M/c//i/y-/0cmAj„-o- c -a * chscooh fiu1 r HH'CHlCHk}HIOLmMimln 0 C CH, * f * CH.- CH i COOH lctH,-coo)z 353 413* 5h 0 jlAly -lOC-bJt-O-C-CHi CH CH -fili -CU -\ COOH p *p 2112 147 fi i [CH CH fcH,- CH~ \ l COOH/p * (p z+z) MeOH --— - 373 * CH -CH J-CHM - CH COlMelp t z CH^COOMe * p z H^O tfy* 3 o fi jiHJr)i)CmH2m!n-Oh CH - (H -j-CH* - CH- I { COOMe Ip * ^/r/0 0,2 h Uibr 4 -CH -CH+CHL -CH-\ I -CH- CHA CH - CH \ COOMe/p \MeO0C )fi *ztx Iz kJiór 2 Rys A Prac. Poligr. UP PRL. Naklad 120 + 18 egz.Cena 45 zl / PL