Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania jodowych zwiazków kompleksowych z niejonowy¬ mi zwiazkami powierzchniowo-czynnymi.Zwiazki te posiadaja wlasnosci bakteriobójcze, grzybobójcze i wiruisobójcze oraz wlasnosci myja¬ ce, w zwiazku z tym moga byc stosowane do za¬ pobiegania zapaleniu gruczolu mlecznego u krów (Mastitis), profilaktyki i terapii grzybic, do zwal¬ czania chorób zakaznych i inwazyjnych oraz do mycia i dezynfekcji w jednym zabiegu roboczym aparatury, urzadzen i sprzetu mleczarskiego, a zwlaszcza do mycia i odkazania urzadzen udojo¬ wych. Zwiazki te moga byc równiez stosowane do mycia i dezynfekcji pomieszczen w gospodarstwach hodowlanych, przemysle spozywczym, weterynarii, medycynie, gospodarce komunalnej i transporcie.Sposób wytwarzania srodków myjaco-dezynfeku¬ jacych zawierajacych jod podany na przyklad w patentach angielskich nr 962.955, 2.977.315; ame¬ rykanskich 2.931.777, 2.759.869, 3.285.816; niemiec¬ kich: 1.134.798, 1,234.908 itp. polega na tworzeniu mieszanin jodu z detergentami (zwlaszcza z nie¬ jonowymi subsitanojami powierzchniowo-czynnymi) z ewentualnym dodatkiem stabilizatorów w postaci na przyklad kwasów — (glównie fosforowego lub cytrynowego i halogenków alkalicznych. Preparaty te wystepuja pod ogólna nazwa jodotfory.Mieszaniny jodu i chloru ze zwiazkami powierzch- niowo-cizynnymi maja te wade, ze sa nietrwale i stosunkowo latwo rozkladaja sie wydzielajac jod Z lub chlor, który dziala toksycznie na organizmy stalocieplne, wywoluja podraznienie skóry i blon sluzowych, ponadto dziala korodujace na tworzywa mytych i dezynfekowanych powierzchni.Przyczyna nietrwalosci tych preparatów jest fakt, ze sa one mieszaninami, a nie trwalymi komplekso¬ wymi zwiazkami sutostratów. Próby poprawienia trwalosci omawianych preparatów polegaly na przy¬ klad wedlug patentu niemieckiego nr 1.570.668 na tworzeniu 'specjalnej struktu»ry preparatu. Polega to na tym, ze w celu zmniejszenia szybkosci rozkladu preparatu powierzchnie jego zalewa sie monome¬ rem nienasyconym, a nastepnie polimeryzuje go wobec katalizatora wytwarzajac powloke ochronna.Sposób ten jest klopotliwy i wymagia dodatkowych operacji technologicznych.Sposób wytwarzania jodowych zwiazków kom¬ pleksowych o wlasnosciach myjaco-dezynfekujacych wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze w wyniku syntezy substratów otrzymuje sie nie mieszanine, lecz trwaly 'zwiazek kompleksowy, który nie wykazuje ujemnych wlasciwosci dotychczaso¬ wych preparatów jodowych. Uzyskuje sie trwale jodowe zwiazki kompleksowe z niejonowymi zwiaz¬ kami powierzchniowo-czynnymi dzieki zastosowa¬ niu w syntezie tych zwiazków kompleksowego jo¬ nu trójjodowego J3 zamiast, jak to stosowano w cy¬ towanych patentach jodu metalicznego oraz dzieki zastosowaniu bezwodnych lub malo uwodnionych 86 95686956 zwiazków powierzchniowo-czynnych i odpowiednich reakcja syntezy.Sposób wytwarzania wedlug wynalazku polega na tym, ze na niejonowe zwiazki powierzchniowo- czynne (na przyklad oksyalkilowane alkohole tlusz¬ czowe, ofcsyalkilowane alMlofenole, oksyalkilowa¬ ne amidy i aminy kwasów *tluszczowych itp.) dzia¬ la sie trójjodowym jonem kompleksowym J3 uzy¬ skujac jodowy zwiazek kompleksowy o wzorze ogólnym R—(0€nH2n)y-0—H ... J—J ... H— —0-,(CnH2n)y—R gdzie: R — oznacza rodnik alkilowy, arylowy, alkiloary- lowy lub aljriloloaniidowy o ilosci atomów wegla od 3—84 n — 2—4 y — oznacza ilosc grup oiksyalkiilowych 1—120.Wzór ten okresla miejsce i wiazanie jodu z sub¬ stancjami powierzohniowo^czyninyimi i wskazuje na to, ze w zwiazku otrzymanym sposobem wedlug wynalazku jod zwiazany jest wiazaniem koordyna¬ cyjnymi z wodorem grupy OH na koncu lancucha poliglikolowego czasteczki zwiazku ipowierzchniowo- czynnego. W ten sposób czasteczka jodu tworzy jak gdyby pomost miedzy dwiema czasteczkami niejonowego zwiazku powierzchiniowo-iczynnego, zwróconymi ku sobie grupami OH. Potwierdza to fakt braku tworzenia sie kompleksów jodu przy za¬ blokowanej grupie OH w zwiazkach typu alkoho- loeterów.Wszystkie te dane ustalono na podstawie przepro¬ wadzonych badan chemicznych i magnetycznego rezonansu jadrowego (NMR) ukladów wzorcowych zlozonych z prostych zwiazków, zawierajacych ana¬ logicznie jak w zwiazkach powierzchniowo^czynnych niezbedna do tworzenia kompleksu z jodem konco¬ wa grupa OH lancucha glikolowego. 40 Aby udowodnic niezbednosc grupy OH w zwiaz¬ ku eterowym do wytworzenia kompleksu z jodem przeprowadzono próby dowodowe z dwoma rodza¬ jami zwiazków: 1. z eterem metylowo-n-butylowym o wzorze CH3—O—CH2CH2CH2 CH8 bez wolnych grup OH 2. z eterem monoetylowym glikolu etylenowego o wzorze CH3 . CH2—O—CH2-^CH20H z wolna grupa OH Wykonano widma (NMR) najpierw czystych zwiazków 1 i 2, a nastepnie poddanych dzialaniu jodu (KJ + J2) wraz z czterometylosilanem ;(TMS), jako stanidartem wewnetrznym. Widmo zwiazku czystego 1 nie wykazuje zadnych róznic w sto¬ sunku do widma zwiazku 1, po reakcji z jodem.Oznacza to, ze eter metyiowo-n-foutylowy nie wia¬ ze jodu, gdyz nie posiada wolnych grup OH. Na¬ tomiast widma i(NMR) czystego zwiazku 2 i jego kompleksu z jodem sa rózne. Zaobserwowano tu znaczna róznice w wygladzie widm i w wartosciach przesuniec chemicznych sygnalu protonu grupy OH.Sygnaly protonów pozostalych grup wystfepuja przy tych samych wartosciach. W czystym zwiazku nr 2 sygnal protonu grupy OH znajduje sie przy =14,37 i posiada typowy wyglad — niski i posze¬ rzony wskutek wymiany. Natomiast w kompleksie z jodem sygnal ten znajduje sie przy 8« 5,05 i nie jest rozmyty (poszerzony). Ze wzgledu na obecnosc jodu w otoczeniu atomu wodoru grupy OH sygnal tej grupy ulegl przesunieciu w dól pola 0 A 8 <= =i0,68 ppm.Stwierdzono ponadto, w oparciu o badanie che¬ miczne, ze kompleksowy zwiazek jodu z niejono¬ wymi zwiazkami powierzchniowo-«czynnymi zawiera 2 gramoczasteczki zwiazków powierzchniowo-czyn- nych na 1 gramoczasteczke jodu aktywnego. Wy¬ niki badan nad ustaleniem maksymalnej ilosci J2, jaka wiaze dany niejonowy zwiazek .powierzchnio¬ wo-czynny, ujeto w tablicy 1.Tablica 1 Ustalenie maksymalnych mozliwosci wiazania joctu aktywnego iprzez niejonowe zwiazki powierzchniowo-czynne Nosnik jodu I II III Próba I SM Ja NJ Polaczenie Ja z NJ Kla¬ row¬ na 0,9:2 | + 0,9 :2 0,9 :2 -h + Z osa¬ dem J2 — — — Próba II SM Ja NJ 1 :2 1:2 1 :2 Polaczenie ja z NJ Kla¬ row¬ na + + + Z osa¬ dem J2 — — — Próba III SM _ja NJ 1,1:2 1,1:2 1,1:2 Polaczenie Ja z NJ Kla¬ row¬ na ± ± ± Z osa dem J2 + + + Próba IV SM ja NJ 1,5:2 1,5 : 2 1,5:2 Polaczenie Ja z NJ Kla¬ row¬ na — — — Z osa¬ dem J2 ++ ++ ++ -6H4-<°C2H48^°H 2) II - CH3(CH2)n-(OC2H4)-OH 3) m- CH3(CH2)16-CONH-(C2H40)36-H 4) SM — stosunek molowy, ) Ja — Jod aktywny w postaci KJ 6) NJ — nosnik jodu Ja 7) SM stosunek molowy jodu aktywnego do nosnika jodu NJ 8) „+" — tak 9) m—" - nieg*9S# 6 Stwierdzono, ze stabilne kompleksowe zwiazki jo¬ du mozna uzyskac tylko wtedy, gdy stosunek molo¬ wy J2 do niejonowych zwiazków powierzchniowo^ czynnych nie przekracza 1:2. Gdy ilosc dodawane¬ go jodu bedzie wyzsza niz 1 :2 nastepuje wydziela¬ nie sie niezwiazanego jodu w postaci osadu i ciecz metnieje. Synteza wedlug wynalazku jodowych zwiazków kompleksowych przebiega nastepujaco: Do nasyconego roztworu wodnego jodku metalu alkalicznego lub metali ziem alkalicznych miesza¬ jac, w temperaturze od 0°C do 70°G wprowadza sie w ilosci sitechiometrycznej lub zblizonej do stechio- metrycznej jod metaliczny otrzymujac trójjodowy jon kompleksowy J3, Otrzymany jon kompleksowy dozuje sie do bezwodnego lub malo zawodnionego niejonowego zwiazku powierzchniowo-czynnego w ilosciach nie wiekszych niz 1 gromaczasiteozka J3 na dwie gramoczasteczki zwiazku powierzchniowo- czynnego. Reakcje prowadzi sie w temperaturze nie przekraczajacej 70°C, a (temperature reguluje sie stosujac odpowiednie dozowainie J3 i chlodzenie.Sporzadzone sposobem wedlug wynalazku jodo¬ we zwiazki {kompleksowe z niejonowymi zwiazka¬ mi powierzchniowoczynnymi przygotowuje sie do bezposredniego uzyttku przez ich rozpuszczenie w wodzie z ewentualnym dodatkiem ogólnie zna¬ nych srodków wspomagajacych ich dzialanie dro- bnoustrojobójcze ii myjace, jak: kwasy alikiloarylo- sulfonowe i alkilosulfonowe ich alkaliczne sole, alkiloloamidy kwasów tluszczowych, karboksyme- tyloceululoza itp. Sposób wedlug wynalazku pozwa¬ la uzyskac trwale jodowe zwiazki kompleksowe, o silnych wlasnosciach batoteriogrzybo- i wirusobój- czych w polaczeniiu z wlasnosciami myjacymi, któ¬ re nie wykazuja dzialan ubocznych, nie wywoluja podraznienia skóry i blon sluzowych oraz nie sa toksyczne dla organizmów stalocieplnych. Na bazie tych zwiazków mozna wytwarzac szeroka game preparatów dezynfekujacych i myjaco-dezynfeku¬ jacych, iktóre moga byc stosowiane w weterynaria, medycynie, rolnictwie, w przemysle mleczarskim, miesnym, w wielu galeziach przemyslu spozywcze¬ go w gospodarce komunalnej i transporcie.Wymienione dzialanie myjaco-dezynfekiujace pre¬ paratów sporzadzonych na bazie zwiazków otrzy¬ manych sposobem wedlug wynalazku ustalono w oparciu o przeprowadzone badania. Badania te polegaly na: 1) okresleniiu drobnouistaiojobójczosci w stosunku do zastosowanych bakterii i grzybów w zaleznosci od stezenia jodu aktywnego, temperatury, czasu ipH, 2) okresleniu zdolnosci myjacej, polegajacej na usuwaniu tluszczu i bialka mlecznego z (powierzchni szkla w zaleznosci od rodzaiju zwiazku powierzch¬ niowo-czynnego, dodatków wspomagajacych, steze¬ nia, pH i temperatury kapieli, a takze rodzaju i wa¬ runków tworzenia sie zabrudzen mlecznych.Nizej podane przyklady objasniaja blizej sposób wytwarzania zwiazków jodu, ich strukture i dzia¬ lanie myjaco-dezynfekujace.Przyklad I. 6,6 kg jodku potasu rozpuszcza sie w 4,6 kg wody. Do roztworu dodaje sie 10,12 kg jo¬ du metalicznego, otrzymujac w czasie reakcji che¬ micznej temperature nie wyzsza niz 70°C. Otrzy¬ many roztwór trójjodku potasu wprowadza sie do reaktora z mieszadlem, zawierajacego 100 kg alko¬ holu laurylowego zeteryfikowanego glikolem dzie- sieoioetylenowym. Mieszanine reakcyjna chlodzi sie tak, aby jej temperatura nie przekroczyla 70°C.W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly jodowy zwiazek kompleksowy, który rozpuszcza sie w wo¬ dzie bez oznak rozkladu. Tak otrzymany zwiazek rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w sto¬ sunku 1: 5 do 1 :200 czesci wagowych.Strukture otrzymanego cieklego jodowego zwiazku .kompleksowego ustalono na podstawie analizy jego widma (NMR). Okazalo sie, ze róznica miedzy wid¬ mem tego jodowego zwiazku a widmem samej czy¬ stej substancji powierzohniowo^czynnej jest taka sama jak widm kompleksu jodowego nr 2 Ukladu wzorcowego i czystego zwiazku alkoholoeterowego.Ze wzgledu na obecnosc jodu w otoczeniu atomu grupy OH — sygnal tej grupy wytworzonego zwia¬ zku ulegl przesunieoiiu w dól pola o A8 = 0,67 ppm (spadek od 5,05 do 4,38). Jest to spadek typowy dla koordynacyjnego wiazania jodu z wodorem grupy OH na koncu lancucha .poliglikjolowego.Przyklad II. 1,30 kg jodku potasu rozpuszcza sie w 0,9 kig wody. Do roztworu dodaje sie miesza¬ jac 7,97 kg 'jocki metalicznego utrzymujac tempera¬ ture nie wyzsza niz 70°G. Otrzymany roztwór trój¬ jodku potasu wprowadza sie do reaktora z mie¬ szadlem zawieradacego 10 kg alikoholu okfcadecyio- wego zeteryfikowanego glikolem osiemnaHtoetyle- nowym i 5 kg alkoholu laurylowego zeteryfikowa¬ nego glikolem dziesiecioetylenowym.Mieszanine reakcyjna chlodzi sie tak, alby jej temperatura nie przekroczyla 70°C. W wyniku re¬ akcji otrzymuje sie ciekle jodowe zwliazki komplek¬ sowe, rozpuszczalne w wodzie, bez oznak rozkladu.Tak otrzymane zwiazki kompleksowe rozciencza sie do bezposredniego uzytku woda w stosunku od 1 :5 do 1 :200 czesci wagowych. W widmie NMR otrzy¬ manego cieklego, jodowego zwiazku kompleksowego obserwuje sie przesumiedie sygnalu grupy OH w dól pola o A8=0,66 ,ppm (ispadek od 5,05 do 4,39 ppm).Tego rodzaju zmiana sygnalu grupy OH jest typo¬ wa dla wiazania OH .... J—J ... OH—...Przyklad III. Sporzadzenie preparatu myjaco- dezynfekuijajcego na bazie jodowego zwiazku kom¬ pleksowego 2 dodatkiem substancji wspomagaja¬ cych: 1,5 kg jodku sodu rozpuszcza sie w 1,15 kg wody Do roztworu dodaje sie 2,54 kg jodku meta¬ licznego, uitrzymujac w czasie reakcji temperature nie wyzsza niz 70°C. Otrzymany roztwór trójjodku sodowego wprowadza sie do reaktora z mieszadlem zawierajacego 10 kg. alkoholu izotridecylowego zwe¬ ryfikowanego glikolem dziesiecioetylenowym i 10 kg monoetanoloamidu kwasów lojowych oksyetyle.no- wanego 35 molami tlenku etylenu. Mieszanine chlo¬ dzi sie tak, aby jej temperatura nie przekroczyla 70°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekly jodo¬ wy zwiazek kompleksowy, rozpuszczaiLny w wodzie bez oznak rozkladu, do którego dodaje sie jako srodek wspomagajacy 5 kg dodecylobenizenosulfo- nianu sodowego. Tak otrzymany preparat, zaleznie od iprzeznaozenia, rozciencza sie woda w stosunku od 1:5 do 1 : 200 czesci wagowych.Przyklad IV. 0,57 kg jodku litu rozpuszcza sie 40 45 50 55 GO&4 95C w 0,5 kg wody. Do roztworu dodaje sie 1,1 kg jodu metalicznego, utrzymujac w czasie reakcji tempe¬ rature nie wyzsza niz 70°C. Otrzymany roztwór trójjodku sodowego wprowadza sie do reaktora z mieszadlem zawierajacego 5 kg alkoholu laurylo- wego zeteryfikowanego glikolem dziesiecioetyleno- wym i 10 kg alkoholu oktadecylowego zeteryfiko- wanego glikolem osiemnasloetylenowyim. Mieszainuine chlodzi sie tak, alby jej temperatura nie przekroczy¬ la 70°C. W wyniku reakcji otrzymuje sie ciekle jo¬ dowe zwiazki kompleksowe rozpuszczalne w wodzie bez oznak rozkladu, zaleznie od przeznaczenia, roz¬ ciencza sie je woda w stosunku od 1:5 do 1 :200 czesci wagowych. Analiza widma i(NMR) pottowierdza kompleksowa budowe otrzymanego zwiajzku.Przyklad V. 1,16 kg jodku potasu rozpuszcza sie w 0,83 kg wody. Do 'roztworu dodaje sie mie¬ szajac 1,78 kg jodku metalicznego utrzymujac (tem¬ perature nie wyzsza niz 70°C. Otrzymany wodny roztwór trójjodku potasu wprowadza sie do reakto¬ ra z mieszadlem, zawierajacego 5 kg lanoliny ze- teryfiikowanej glikolem siedemdziesieciopiecioetyle- nowym, 10 kg alkoholu laurylowego zeteryflkowa- nego iglikoilem dziesiecioetylenowym i 8 kg eteru, mono-n-okftadecylowego glikolu osiemnastoetyleno- wego. Mieszanine reakcyjna chlodzi sie tak, alby temperatura jej nie przekroczyla 70°C (optymalna —40°C). W wyniku reakcji otrzymuje sie zwiazki kompleksowe jodu z substancjami powierzchniowio- czynnymi, rozpuszczalne w wodzie bez oznak roz¬ kladu. Otrzymane organiczne zwiazki komplekso¬ we jodu rozpuszcza sie w wodzie w odpowiednim stosunku, zaleznym od przeznaczenia. Analiza wid¬ ma (NMR) potwierdza kompleksowa strukture wy¬ tworzonego zwiazku.Przyklad VI. 1^14 kg jodku potasu rozpuszcza sie w 0,82 kg wody. Do roztworu dodaje sie 2,88 kg jodu metalicznego, ultrzymujac temperature reakcji nie wyzsza niz 70°C (optymalna 35—40°C). Otrzy¬ many roztwór trójjodkiu potasowego wprowadza sie do reaktora z mieszadlem, zawierajacego 5 kg eteru trzydziestopi^cioetylenowego stearytnomonoetanolo- aimidu, 5 kg eteru mono-n^oktadecylowego glikol^ osiemnastoetylenowego i 10 kg eteru mono-n-dode- cyiowego glikolu dziesiecioetylenowego. Mieszanine reakcyjna chlodzi sie tak, alby jej temperatura w czasie reakcji nie przekroczyla 70°C {optymalna —40°C). W wyniku reakcji otrzymuje sie zwiazki kompleksowe jodu ze zwiazkami powierzchniowo- czynnymi, rozpuszczalne w wodzie bez oznak roz¬ kladu. Otrzymane organiczne zwiazki kompleksowe jodu rozpuszcza sie w wodzie w odpowiednim sto¬ sunku, zaleznym od 'przeznaczenia preparatu. Ana¬ liza widma (NMR) potwierdza kompleksowa struk¬ ture uzyskanego zwiajzku.Przyklad VH. 0,7 kg jodku potasowego roz¬ puszcza sie w 0,5 kg wody. Do roztworu dodaje sie mieszajac 1 kg jodu metalicznego utrzymujac temperature reakcji nie wyzsza niz 70°C. Otrzyma¬ ny roztwór trójijodku potasowego wprowadza sie do reaktora z mieszadlem, zawierajacego 5,3 kg gli¬ kolu studwudziestuetylenowego i 10 kg eteru mono- -n^lodecylowago glikolu dziesiecioetylenowego. Mie¬ szanine reakcyjna chlodzi sie tak, aby jej tempera¬ tura w czasie reakcji nie przekroczyla 70°C W wy- $ niku reakcji otrzymuje sie zwiazki kompleksowe jo¬ du z substancjami powierzchmowo-czynnymi roz¬ puszczalne w wodzie. Analiza widma (NMR) po¬ twierdza 'kompleksowa strukture wytwarzanego zwiazku.Przyklad YIKI. 1,44 kg jodku potasu rozpusz¬ cza sie w 1,02 kg wody, Do roztworu dodaje sie 2,2 kg jodu metalicznego utrzymujac temperature reakcji nie wyzsza niz 70°C. Otrzymany roztwór ¦trójjod(ku potasowego wprowadza sie do reaktora z 'mieszadlem, zawierajacego 15 kg alkoholu laury- nowego etoksylowanego dziesiecioma molami tlenku etylenu oraz dwunastoma molami itlenku propylenu i 18 kg alkoholi lojowych etoksylowanych 12 molami tlenku etylenu i 15 molami tlenku propylenu.Mieszanine reakcyjna chlodzi sie tak, aby jej temperatura nie przekroczyla 70°C. W wyniku re¬ akcji otrzymuje sie zwiazki kompleksowe jodu ze zwiazkami 'powierzchniowoHCzynnymi, rozpuszczalne w wodzie. Analiza widma (NMR) potwierdza kom¬ pleksowa strukture wytwonzonych zwiazków.Przyklad X. Przebadano w sposób znany dzia< lanie drobinoustrojobójjcze preparatów jodoforowych, w stosunku do testowanych bakterii i grzybów.Przeprowadzono ;ba/daniia w zakresie wplywu: a) stezenia jodu aktywnego, to) temperatury, c) czasu, d) pH na zdolnosc drolbnousitrojobójcza na przykladzie jo¬ doforu uzyskanego z alkoholu oktadecylowego zete- ryfikowanego glikolem osiemnastoetylenowym. ad a) Badania w zakresie wplywu stezenia jodu aktywnego na zdolnosc drobnoustrojotoójcza jodofo- ru przeprowadzono przy nastepujacych zalozeniach: — stezenie roztworów drobnoustrójobójczyeh: 0,85, 170, 225, 340, 510 ppm w przeliczeniu na jod ^ aktywny, — pH — charakterystyczne dla danego stezenia jodoforu, — temperatura dzialania roztworów bakteriobój¬ czych — 20°C, — czas dzialania roztworów bakteriobójczych — minu$, — podloza do hodowli di^noustrojów: bakterie-agar odzywczy, agar z 5% krwi baraniej, bulion o pH 7,2^7,6, podloze Loevensteina, grzyby M — agar Satoourando, bulion Sabourando, 50 Drobnouistrojofbójczosc poszczególnych próbek jo¬ doforu (w %) obliczono wedlug wzoru: gdzie: Db — drotonoustrojobójiczosc w %, Kj — liczba komórek drobnoustrojów, które prze¬ zywaja przy dzialaniu okreslonego roztwo¬ ru jodoforu w okreslonych warunkach, Kk — liczba zywych komórek drobnoustrojów, na które nie dzialano jodoforem (kontrola).Otrzymane wyniki przedstawiono w tablicy 2. r;-86 956 9 10 Tablica 2.Wplyw stezania JA na dzialanie bakteriobójcze jodoforu L.p. | 1 2 3 4 6 7 8 9 Drobnoustroje testowe Bacillus subtilis Streptococcus faecalis Eriisipelothrix insidiosa Escherichia coli Salmonella cholerae suis Pseudomonas aerugiinosa Proteus vulgaris Staphylocoocus aureus Candida albicans Aspergillus fuimigaituis Drobnouisttrojobójczosc w % przy stezeniu JA: 0 ppm 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 85 ppm 53 27 18 99 99,6 170 ppm 70 50 43 36 76,5 50 74 99,5 99,6 225 ppm 87 75 70 53 50 88 100 86 99,6 100 340 ppm 99,8 100 95 99,9 82 97 100 99,9 100 100 510 ppm 100 100 100 100 100 | 100 100 | 100 100 100 (b) Badania wplywu temperatury dzialania jo- — .stezenie jodoforu — 170 ppm jodu aktywnego, doforu na jego zdolnosc drobnoustofljobójciza prze- — pozostale zalozenia — jak w punkcie a), prowadzono przy zalozeniach: — temperatura dzialania roztworów drobnoustro- Uzyskane wyniki przedstawiono w tablicy 3. jobójozych: 15, 20, 25, 30, 35°C, 35 Tablica 3 Wplyw temperatury na dzialanie bakteriobójcze jodoforu L.p. 1 2 3 4 6 7 8 9 Drobnoustroje testowe Bacillus subitilds Streptococcus fiaecaiis Erisiipelotrix insidiosa Escherichia coli Salmonella cholerae suis Pseudomonas aeruginosa Piroteus vulgaris Staphylococcus aureus Candida al/bicans Aspergillus fumigatus Drobnoustrojobójczosc srednio w % °C 70 52 50 37 74 49 7\5 99,5 99^6 °C 70 52 50 39 28 76 50 74 100 99,7 05°C 70 52 50 38 24 75 50 76 99,6 100 °C 70 52 50 36 26 74 48 75 99,7 99,6 °C 70 52 50 37 75 50 75 | 1100 | M,6 | c) Badania zaleznosci 2dolnosci drolbnoustrojoibój- —i stezenie razitworów djx)Jbnoiistrooobójczych: czej jodofom od czasu jego dzialania pnraprowadejo- 170 ppm jodu atotywnego, no w nastepujacych warunikach: — temperatura cMalanaa jodoforu: 20°C, — czas dzialania roztworów jodbforowych: 1, 3, — pozostaje parametry — jak w punkcie a). , 10, 20 i 30min., 65 Uzyskane wyniiki pirzedstawiow) w tablicy 4.S«956 11 12 Tablica 4 Wplyw czasu na dzialanie bakteriobójcze jodoforu L,p. | 1 2 3 4 i 6 7 8 | 9 | Drobnoustroje testowe Bacililuis sufotiliis Streptococcus faecalis Eri'Siipeloithrix intsiidioisa Escherichia coli Sailimonella cholerne suis Pseudomoinas asruginosa Proteus vuiligaos Staiphylocoocuis aureus Candida albicans Aspergillus fuimigatus | Drobnoustrójowosc w % przy czasie dzialania w min. 1 75 21 16 2 3 14 23 76 73 | 3 79 48 34 7 49 32 57 88 87 | 87 49 42 22 24 76 48 71 98 99,5 99 55 71 32 33 94" 68 80 99,5 100 | 20 99,4 64 93 48 47 95 71 91 100 100 99,8 67 100 55 51 | 95,5 75 95 | 100 100 | d) Badania wplywu pH na drobinouisibrojoibójczosc — pozostale zalozenia ¦— jak w punkcie a), jodafoiTi wykonano przy nastepujacych zalozeniach: Regulacje pH ftirowadzono przy pomocy kwasu — ipH preparatów jodotforowych: 1, 3, 6 i 9, ortofosforowego i trqjipó(li(fo(s£oiraniu sodu. — stezenie roztworów jódoforowych — 170 ppm, Otrzymane 'wyniki przedstawiono w tablicy 5.Tablica 5 Wplyw ipH ,na dzialanie- bakteriobójcze jodoforu L.p. 1 1 2 1 3 1 4 1 5 1 6 7 a 1 $ Drobnoustroje testowe ¦Baocillus subtilis < Streptococcus; faecalis ,Eri'sipeloithrix insidosa , Escherichia coli Salmonella •cholerae suiis : Pseudomonas aeruginosa ,.Proteus vulgairis Staphylococcus aureus ; Candida alb^cans . ,\ Aspergillus ,fumigatus ,,, Drobnoustrojobójczosc w % przy pH 1 99,9 100 100 100 100 <100 100 100 99 99,7 3 99,9 100 100 99,6 100 100 100 99 99 99,7 6 70,0 52 50 .. 77,5 50 ...74 99,5 90,6 9 100 | 100 100 100 99,8 99,9 99,3 | 99,9 | 98 | 99 Przedstawione wyniki poerwalaja stwierdzic, ze wodaije minimalny lub zerowy przyrost zdolnosci wzrost stezenia jododforów powoduje wprost pro- drobnoustrojobójcBej jodoioru. Zmiana temperatury porcjonalny warost jego zdolnosci biobójczej mikro- w giranioaoh 15—35°C nie wplywa na dzialanie dro- organizmów — az do pewnego istezenia granicznego, bnooistrejobójcze przy stalym stezeniu jodoforu. po przelkroozeniu fkitórego dalsizy wzrost stezenia po- 65 Zdolnosc drobnoustrojobójcza przy stalym stezeniu8695S 13 14 jodu aktywnego i stalej temperaturze jest funkcja Rosnie ona silnie przy dzialaniu jodoforu w okre¬ sie do 15 minut, przy czyni szybkosc wzrostu Jest rózna dla róznych organizmów. Girzyiby wykazuja wyraznie mniejsza odipornosc na dzialanie jodofo¬ rów niz bakterie. Dzialanie bakteriobójcze jodoforu jest odwrotnie proporcjonalne do wartosci pH — najpierw nastepuje spadek dróbnoustrojobójczosci az po pH 6—7, a nastepnie jej wzrost.• Podsumowujac — dzialanie drobnousftorojobójcze jodoforów zalezy od ich stezenia, pH oraiz czasu ich kontaktu z mikiroorganiizmami, a nde zalezy od tem¬ peratury w graniach 15^35°C i jest rózne w sto¬ sunku do róznych szczepów drobnoustrojów.Przyklad X. Przebadano w sposób znany zdolnosc myjaca, polegajaca na usuwaniu tluszczu i bialka mlecznego z powierzchni szkla przez pre-? paraty jodoforowe zawierajace jodowe zwiazki kom¬ pleksowe z substancjami powierzchrriowo-czynnym^ otrzymane sposobem wedlug wynalazku, stosujac ja¬ ko metode oceny pomiar zwilzalnosci szkla metoda wagowa. Jako podstawowe skladniki preparatów za¬ stosowano zwiazki kompleksowe jodu z nastepuja- cyimi zwiazkami powierzchniowo-czynnymi: I — nonylofenol zeteryfakowany glikolem osmio- etylonowym, II — alkohol oktadecylowy zeteryfikowany gliko¬ lem 18-etylenowyni, III — monoetanoloaniid kwasów lojowych zeteryfi¬ kowany glikolem trzydziestopiecioetylenowym.Do kazdego zwiazku kompleksowego dodano ko¬ lejno nastepujace pirocenrbowe (wagowe) ilosci do¬ datków wspomagaijacyoh: 1—100% etenolu, 2^20% dwuetanoloaniidu kwasu laurylowego, 3—15% karboksymetylocelulozy, 4—10% siarczanu sodowego alkoholu laurylowego, ^10% dodecylofoenzenosuifonianu sodowego, 6—30% siarczanu sodowego alkoholu laurylowego, 7—30% dodecylobenzenosulfonianu sodowego, 8—60% siairczanu isodowego alkoholu laurylowego, 9—60% dodecylobenizenosuILfonianu sodowego, —60% kwasu dodecylobenzenosulfonowego.Z kazdego ze zwiazków komipleksowych uzyska¬ no 10 kompozycji jodoforowych srodków myjacych, które rozcienczono woda do Stezenia 150 ppm jodu aktywnego i przy tym stezeniu badano wplyw do¬ datków wspomagajacych na wlasnosci myjace jodo¬ forów. Równoczesnie w tych samych warunkach przebadano wlasnosci myjace zwiazków komplek¬ sowych jodu z substancjami powierzchniowo-czyn¬ nymi. Temperatura roztworów myjacych wynosila °C, pH — charakterystyczne dla danego stezenia jodoforu.Uzyskane wyniki przedstawiono w tablicy 6.Jak wynika z przedstawionych rezultatów prepa¬ raty jodoforowe uzyskane na bazie zwiazków kom¬ pleksowych jodu z substancjami powierzchniowo- czynnymi wykazuja bardzo dobre wlasnosci my¬ jace (wyrazone jako zwilzalnosc szkla w %). Dzia¬ lanie myjace jodoforów w ukladach z tluszczem Tablica 6 Wplyw dodatków wspomagajacych na wlasnosci myjace zwiazków kompleksowych jodu ze zwiazkam: pówierzchniowo-czynnymi 40 45 Zabru¬ dzenie mleko spo¬ zywcze o za¬ wartosci tluszczu 2% i [kwasowo¬ sci 6,5—7,4° SH wg PN- 61/A-86003 smietana isipozywcza o zawartosci 18% tluszczu i kwasowo¬ sci 12°SH wedlug PN- 70/A-86050 Dodatek wspo¬ maga¬ jacy 1 2 3 4 6 7 8 9 bez dodatków 1 2 3 4 6 7 8 9 bez dodatków Zwilzalnosc szkla w % I 91,26 91,74 93,43 92,06 92,11 92,49 93,11 95,60 96,74 97,46 95,29 88,72 89,10 92,16 89,99 90,42 91,39 91,98 92,26 93,45 95,32 83,24 II 74,51 75,82 78,38 81,43 83,04 64,39 105,37 86,61 90,22 91,92 79,56 69,51 70,97 711,96 74,34 76,42 78,54 79,92 81,80 85,63 87,20 77,46 iIII 72,84 59,83 66,91 78,38 ,45 86,28 87,45 88,88 90,00 91,46 62,65 58,33 47,56 54,76 61,54 63,98 71,80 76,41 80,15 84,59 86,05 64,09 1 i bialkiem imlecznyim jest funkcja wielu zmiennych, takich jak budowa chemiczna jodoforu, jego steze¬ nie w kapieli myjacej, pH i temperatura kapieli, rodzaj i warunki tworzenia sie usuwanych zabru¬ dzen mlecznych (przede wszystkim zawartosc tlusz¬ czu w zabrudzeniach, i ich sitopnia rozkladu bio- chemlioznego oraz czasu trwania procesu ich przy- sychania do brudzonej powierzchni) i innych. PL