Wykonanie urzadzen nastawczych do walków pedni ciernych napotyka na znacz¬ ne trudnosci, jezeli przestawianie walków ma sie odbywac bez poslizgu oraz bez ko¬ niecznosci stosowania wiekszego wysilku i bez straty czasu. Przyczyna tych trudnosci jest daznosc walków do zachowania pod¬ czas ruchu raz obranej drogi i wynikajacy z daznosci tej opór, stawiany kazdej zmia¬ nie polozenia walków. Przy przestawianiu na walki oddzialywaja stale sily, wynika¬ jace z ruchu pedni, oraz sily, dzialajace tylko podczas przestawiania, wskutek cze¬ go walki daza do obrania innej drogi ru¬ chu, przyczem podczas nastawiania wal¬ ków zachodza czesto zjawiska, które wply¬ waja niekorzystnie na prace pedni i nieza¬ wodnosc jej nastawienia.Znane juz jest urzadzenie tego rodza¬ ju, które pozostawia walkom calkowita swobode ruchu obrotowego we wszystkich kierunkach, przyczem zapomoca urzadze¬ nia tego przestawia sie tylko czopy wal¬ ków tak, ze sily, dzialajace na pednie z zewnatrz, nie dzialaja na walki bezpo¬ srednio, wobec czego walki zmieniaja stop¬ niowo swe polozenie, a droga, obrana przez walki, odpowiada wtedy w zupelnosci wy¬ padkowej sil, oddzialywajacych na nie, Ten sposób samoczynnego nastawianiasie Wt&CW UW fffit calkowicie zadowala¬ jacy, poniewaz wymaga dzialania znacz¬ nych s!J;«stalajiicyGh,fc Stóre niezayf$z* mo¬ ga byc stosowane; pomimo tego zdarza sie, ze walki nie zajmuja cdarazu polozenia ostatecznego, lecz wakuja sie wokolo tego polozenia. Wynalazek niniejszy opiera sie na zasadzie pozostawienia walkom swobo¬ dy ruchu obrotowego dookola dwócfy iylko osi. Wykonane w ten sposób urzadzenie równiez pqpia4a wy^ej wyipiwiooe zalety, wskutek czego usuniete sa opisane powy¬ zej niedogodnosci.Przy pozostawieniu walkom swobody ruchu obrotowego dookola dwóch tylko osi wysi$puJ3£$ sily dzialaja w tetn sposób, ze walek dazy do pozostawania w pla¬ szczyznie swego obrotu, wskutek czego wprawienie w ruch urzadzenia nastaweze- go powoduje zawsze obrót walka tylko wo¬ kolo osi, znajdujacej sie w plaszczyznie symetrji walka. Walek jest zatem umie¬ szczony ze swa osia obrotu w ten sposób, ze os obrotu rzeczywista lub geometrycz¬ na, lezaca w plaszczyznie symet^i walka, zostaje przytrzymywana tak, iz walek wa¬ ha sie swobodnie wokolo niej. Qg ta jest nastawiona ukosnie wzjgl$d$m ^redjiipy walka, przeprowadzonej przez punkty sty¬ ku walka z biezniami, mianowicie w ten sposób, ze jest cofnieta w kierunku obrotu o pewiea k%t C$L$ra t$gQ pochylenia osi j«t odsuniecie j#j od pgt&zem* równowagi niestalej, wzgledogg na dzialanie ukladu §il- Polozenia powyz¬ sze okresla plaswzyzna, przeprowadzona przez Huje styku wal^a z piersci^aiarai bjtónitw^eiai i wmteg&die dq niej Ijuje proste, prtywm te o$iatel# sa jedf*ocze- snifi 0#iAinL 4ogkd& którycfe ga pokrecane walki p*oy fegnkicji recznej, N* tymmiw W$$fatmWQ& schematycz¬ nie prz^teaiot wymfazku w WJku przykla¬ dali wyk&m&i*, Fig- i prrodfc&wk upwszczoay sche¬ mat wza&mu, ft fifc 2 — seksm&l wie¬ cej wyczerpujacy, fig. 3 i 4 przedstawiaja jyzyklad wykonania wynalazku w czescio¬ wym przekroju i w widoku zgóry, wzgled¬ nie zboku, przyczem wewnatrz walków sa umieszczone ukosnie sworznie, sluzace ja¬ ko osie; fig. 5 i 6—w widoku i w przekroju inny przyklad wykonania, w którym obrót walka wokolo ukosnie ustawionej idealnej osi jest umozliwiony przez odpowiednie osadzenie walka, które ogranicza moznosc pokrecania walka w ten sposób, ze pokre¬ canie walka moze odbywac sie tytlko do¬ okola jednej osi. Przekrój urzadzenia, przedstawiony na fig, 6, jest przeprowa¬ dzony wzdluz linji 28—28, która jest pro¬ stopadla do osi ukosnej. Fig. 7 przedsta¬ wia wykonanie bocznych prowadnic urza¬ dzenia, uwidocznionetgo na poprzednich fi¬ gurach. Fig. 8 przedstawia schematycznie inna odmiane wykonania wynalazku, w której wzmiankowana os geometryczna miesci sie pomiedzy bocznemi lapkami, o- bejmujacemi walek z pewnym luzem i u- mozliwiajacemi pokrecanie walka tylko w jednym kierunku. Fig. 9 przedstawia prze¬ krój lapek oraz ich rozmieszczenie wzgle¬ dem w&lka. Fig. 10 i 11 przedstawiaja w widoki! zfesiku, wzglednie w przekroju po¬ ziomym, odmiane wykonania wynalazku, nadajaca sie zwlaszcza do pedni o zmien¬ nym kierunku obrotu i zaopatrzona w sa- moccynnk naslawlaae czopy oporowe* Fig. 12 ym4ocmm jsrwkrój pedni o stozko¬ wych pierscieniach kie&nowyeb \ odmien¬ nie wykonalem lozysku, przyczem pier¬ scienie hiwmowe przecieto wzdluiz lu aapedz&aegp* a walki wzdlw pla¬ szczyzny, przeschodzaeej przs& uk^sn^ o- sie, celem uwidocznienia tych osi Wedlug schematu (fifc l) wa&k $ znaj¬ duje sie pomiedzy pierscieniami bjgznip- wemi l i 2; gdy piGfceelen 1 obraca sie w kierunku strzalki 7, to Wfcfek 1 c&rftca sie w kierunku strzalki ft tte%& srodek 4 wal¬ ka 3 jest nieruchomy, to walsk wprawia w rwh omeeim 2 z Gzybkmm f&m% «y&- — 2 —kosci pierscienia 1, lecz w kierunku od¬ wrotnym. Jezeli zas pierscien 2 jest nieru¬ chomy, to walek toczy sie w ten sposób, ze srodek 4 posuwa sie wzdluz linji 9", 9", przyczem szybkosc tego ruchu jest równa polowie szybkosci pierscienia 1.Poniewaz na fig. 1 zamiast pierscieni biezniowych przedstawiono prostolinijne prowadnice, które posiadaja powierzchnie biezniowe o ksztalcie pólcylindrów, któ¬ rych wspólna osia jest linja 9", 9", nasta¬ wienie walka w celu zmiany stosunku przekladni moze sie odbywac tylko zapo¬ moca pokrecania go wokolo osi 9", 9".Oczywiscie nastawianie walków w ten spo¬ sób musialoby byc polaczone ze slizganiem sie ich w kierunku poprzecznym do pro¬ wadnic, o ileby nie zastosowano specjal¬ nych narzadów, umozliwiajacych uniknie¬ cie tego poslizgu. Poslizg ten i wspóldzia¬ lanie wszystkich sil, dzialajacych na wa¬ lek, sa przyczyna znacznych oporów, po¬ wstajacych przy zmianie polozenia walka i wywoluja zarazem niebezpieczenstwo uszkodzenia pedni.W mysl wynalazku niniejszego urza¬ dzenie nastawcze oddzialywa na walki bez¬ posrednio, pozostawiajac walkom jedno¬ czesnie dostateczna swobode zmian polo¬ zenia pod wplywem dzialajacych na nich sil. Jezeli walek, znajdujacy sie w poloze¬ niu, uwidocznionem na fig. 1, ma byc po¬ krecony dookola osi 9", 9", to musi wyko¬ nac na powierzchni biezniowej pewna dro¬ ge, skierowana poprzecznie do kierunku za¬ sadniczego swego ruchu. Walek zmienia polozenie w ten sposób, ze przebywa dro¬ ge te bez poslizgu, przyczem zmiana polo¬ zenia walka wymaga wlaczenia do zespo¬ lu sil pewnej skladowej ruchu obrotowego dookola osi 9", 9".Warunkom tym stanie sie zadosc, jeze¬ li walek, pokrecajacy sie wokolo osi 9", 9", moze sie dodatkowo obracac dookola osi 9—9, mieszczacej sie w plaszczyznie symetrji walka i nachylonej do osi 9", 9", wzglednie 9', 9', przyczem os 9—9 wyprze¬ dzana zostaje przez srednice 5, 6 w kie¬ runku obrotu walka.Fig. 2 przedstawia inny schemat urza¬ dzenia wedlug wynalazku. Walek 3, któ¬ ry toczy sie pomiedzy pierscieniami biez- niowemi 1 i 2, jest umieszczony w ramie 11, osadzonej obracalnie na czopach 10.Rama 11 jest polaczona w odpowiedni spo¬ sób z urzadzeniem nastawczem i zaopa¬ trzona w podpory 13, w których sa umie* szczone lozyska walka 12, os którego lezy w plaszczyznie styku walka z pierscienia¬ mi biezniowemi. Polozenie walka 12 jest okreslone przez kierunek ruchu, zaznaczo¬ ny strzalka 7.Urzadzenie, przedstawione schematycz¬ nie na fig. 2, moze byc wykonane w roz¬ maity sposób; na rysunku uwidoczniono kilka takich przykladów. W wykonaniu wedlug fig. 3 i 4 walek 3 jest osadzony w ramie 11, polaczonej w odpowiedni sposób (np. zapomoca dzwigni katowej) z urza¬ dzeniem nastawczem i umocowanej zapo¬ moca czopów w klatce do walków omawia¬ nej pedni. Walek 3 moze równiez obracac sie na pierscieniu 15, zaopatrzonym w o- twory, w których osadzony jest sworzen 16, przesuniety przez lozysko 14, posia¬ dajace wyskok 20, zamocowany w ramie 11 zapomoca nagwintowanego sworznia 21 i nasrubka 22. Pierscien 15 jest zaopatrzo¬ ny wewnatrz w wystepy, których po¬ wierzchnie sa prostopadle do osi sworznia 16 i opieraja sie na odpowiednich po¬ wierzchniach lozyska 14.Walek moze sie obracac nietylko do¬ okola czopów 10, lecz moze sie równiez pokrecac na sworzniu 16, osadzonym w lo¬ zysku 14. Pierscien 15 mozna pokrecac wraz z osadzonym na nim walkiem 3 wo¬ kolo osi 9—9. Polozenie tej osi, oznaczone na fig. 3 linja 9—9 odpowiada kierunkowi obrotu walka, oznaczonemu strzalka 7.Gdy walek i pierscien biezniowy obracaja sie w odwrotnym kierunku (strzalki 17,18}, to czop 16 powinien byc przestawiony w polozenie, oznaczone linja 19—19 (lig- 3), W wykonaniu wedlug fig. 5 i 6 watek 6 fpoikreca sie woikolo geometrycznej osi 9—9, która powstaje w ten sposób, ze wal¬ kowi osadzonemu na czopie i mogacemu sie poruszac w dowolnym kierunku pozo¬ stawia sie swobode ruchu tylko w kierunku pozadanym.W ramie 11, obracajacej sie na czo¬ pach 10 i polaczonej z urzadzeniem na- stawczem, jest umocowany nieruchomy sworzen 4, na którym jest osadzony wa¬ lek 3 za posrednictwem lozyska kulkowe¬ go 23 z kulista powierzchnia biezniowa; lo¬ zysko kulkowe pozostawia walkowi swobo¬ de ruchu obrotowego we wszystkich kie¬ runkach, lecz ruch obrotowy walka w jed¬ nym z kierunków ograniczaja jednak pro¬ wadnice 24, które sa umocowane na sworz¬ niu 4 z obu stron walka 3 i stykaja sie z nim. Prowadnice te sa zaopatrzone we wkladki, nasady lub cylindryczne wystepy 27 z otworami szczelinowemi 29, które sa nastawiane w pozadanym kierunku, mia¬ nowicie prostopadle do osi 9—9. Prowad¬ nice opieraja sie z jednej strony na ramie 11, z drugiej zas strony na nasrubku 26, nakreconym na sworzen 4. Sworzen 4 jest splaszczony na odcinkach, mieszczacych sie w otworach 29, wskutek czego prowad¬ nice 24 nie obracaja sie.Dzieki takiemu wykonaniu otworów 29 i przesunietego przez nich sworznia 4 wa¬ lek moze pokrecac sie tylko w jednym kie¬ runku — wokolo osi 9—9, wskutek czego walek moze obracac sie na sworzniu 4 wo- góle tylko dookola dwóch osi.Prowadnice tarczowe moga byc zasta¬ pione, jak przedstawiono na fig. 7, lapka¬ mi prowadniczemi 34, które opieraja sie na walku po obu stronach otworów szcze¬ linowych. Poza tern urzadzenie nie rózni sie niczem od urzadzenia, uwidocznionego na fig* 5 i 6.Pokretnosc walka wokolo geometrycz¬ nej osi 9—9 mozna osiagnac równiez w in¬ ny sposób. Walek moze byc osadzony (fig. 8-—ill) np. na fculistem lozysku kulko- wem tak, ze moze sie poruszac w dowol¬ nym kierunku, lecz jest przytrzymywany zapomoca odpowiednio uksztaltowanych ostrzy, walków lub tym podobnych narza¬ dów, pomiedzy któremi a walkiem pozo¬ stawia sie jednak pewien luz w celu unik¬ niecia tarcia, gdy walek obraca sie w na- lezytem polozeniu. Zasade dzialania tego urzadzenia wyjasniaja fig. 8 i 9. Z obu stron walka znajduja sie na sworzniu 4 lapki przylgowe 44, które na wewnetrznej stronie, zwróconej ku watkowi (fig. 9 przedstawia przekrój prostopadly do osi 9—9), posiadaja ostrza, walki lub tym po¬ dobne czesci, przylegajace do walka 3 wzdluz pewnej linji i ustalajace w ten spo¬ sób os, dookola której walek moze sie po¬ krecac. Ostrza te sa tepe lub nieco zaokra¬ glone tak, ze walek posiada pewna moz¬ nosc wahania sie (jak zaznaczono na ry¬ sunku linjami przerywanemi); pomiedzy ostrzami i walkiem pozostawia sie pewien luz, aby uniknac ciaglego tarcia podczas obrotu walka.Fig. 10 i 111 przedstawiaja wykonania urzadzenia nastawczego nawrotnej pedni ciernej. Lapki przylgowe 44, wyposazone w ostrza, osadzone sa luzno na nierucho¬ mym sworzniu 4, zamocowanym w ramie 11, obracajacej sie na czopach 10. Na sworzniu 4 jest osadzone równiez lozysko kulkowe 23 walka 2, posiadajace kulista powierzchnie biezniowa pierscienia ze¬ wnetrznego. Nasrubek 26 sluzy do zmoco- wania poszczególnych tych czesci na sworzniu. W ramie // oraz na podkladce 30 umocowane sa nieruchomo czopy 25, które sluza jako zatrzymy lapek przylgo- wych 44, pomiedzy któremi walek obraca sie z pewnym luzem. Gdy kierunek obrotu walka ulega zmianie, to walek pociaga za soba lapki 44, które obracaj a sie az do u- derzenia o odpowiedni zatrzym 25. Lapki — 4 —44 sa wykonane w ten sppsób, ie zatrzy¬ muja sig przy zatrzy^ach 25 w polozeniu 9—9, nlt9 ten? w pofosOTW /9—19* w kto- rem ppzostaja tek dlugo., jak dhi£o oie zsu&tia sie jlóeruask oherotu walka* usta¬ lajac pplozenie osi dookola której walek 3 jnoze sig pokrecac.Na fig- 12 przedstawiono czesc pedni ze $tozkowemi powierzph&iaw biezjiiowe- jjctf /, 2, pomiedzy którecii znajduja sie waiki 3, przyczem pierscienie pedni sa przedstawione w przekroju pionowym, na¬ tomiast walek jest przeciety plaszczyzna, przechodzaca przez os 9—9. Sworznie 4 sa osadzone w taflczy 30, która jest pola- czoga z powolnie obracajacym sie walem 3/. Walki sa umocowane na tych sworz¬ niach tak, jak to przedstawiono na fig. 3 i 4. Sworzen 4 jest zaopatrzony w odsade, na której opiera sie lozysko 14, zabezpie¬ czone przed przesuwaniem sie wzdluz sworznia 4 zapomoca lonka 32. W lozysku tern sa zamocowane dolne czesci obu czo¬ pów 16, których górne czesci sa osadzone w pierscieniu 15 walka 3. Pierscien 15 i lo¬ zysko 14 sa wykonane w ten sposób, ze umozliwiaja pokrecanie walka wokolo czopów 16. PL