Wynalazek niniejszy dotyczy samolotu srubowego, w którym poszczególne lopatki smigi nosnej sa osadzone obrotowo na swych osiach, przyczem poszczególne lo¬ patki moga byc nastawiane pod róznemi katami nachylenia i wzniesienia nawet pod¬ czas obrotu smigi, tak ze wielkosc sily wznoszacej moze byc zmieniana zarówno w calosci, jak równiez w odniesieniu do róz¬ nych punktów kola obrotu, przyczem polo¬ zenia punktów lopatek odpowiadajacych najwiekszym lub najmniejszym katom wzniesienia moga byc dowolnie zmieniane, W samolotach tego rodzaju wal smigi jest narazony na dosc znaczny moment skrecajacy oraz ponadto na bardzo znacz¬ ny moment gnacy.W samolotach, wykonanych w mysl ni¬ niejszego wynalazku, momenty powyzsze zostaja opanowane przez zastosowanie lo¬ zyska kulkowego o znacznej srednicy, któ¬ rego jeden pierscien, podtrzymujacy kule, umocowany jest sztywno w kadlubie sru¬ bowca, drugi zas pierscien napedzany przez sifriik slizgowy lozyska, sluzy jako podsta¬ wa piasty smigi, w której osadzone sa lo¬ patki.Piasta smigi jest wykonana w postaci pochylonych pretów, umocowanych jedne- mi koncami na obrotowym pierscieniu lo¬ zyska kulkowego, drugie zas konce sa po¬ laczone sztywno ze soba, wzglednie piasta smigi posiada postac stozka o pelnej po¬ wierzchni.Dla zapewnienia jednoczesnego i jedna¬ kowego nastawiania wzniesienia wszystkich lopatek, zastosowany jest wspornik o zmiennej dlugosci, umocowany w przedlu¬ zeniu osi piasty, do której sa przymocowa¬ ne lopatki, przyczem do swobodnego kon¬ ca wspornika przymocowane sa ciegna, prowadzace do obsady lopatek.Taki sposób umocowania ramion lopa¬ tek smigi umozliwia osadzenie dosrodko- wych konców lopatek w oporowych lozy¬ skach piasty smigi nosnej, dzieki czemu, w celu zmiany wielkosci wzniesienia lopatek smigi, wystarczy zwylinc, wzglednie silniej napiac podtrzymujact lopatki ciegna, a to przez skrócenie, wzglednie zwiekszenie w odpowiednim stopniu dlugosci wspornika nosnego, przy jednoczesnem wysuwaniu lub wsuwaniu konców ramion lopatek do ich lozysk oporowych.W celu umozliwienia zmiany kata na¬ stawienia poszczególnych lopatek smigi wokolo ich podluznych osi, ciegna, prowa¬ dzace od ruchomego pierscienia lozyska kulkowego, jak równiez i ciegna, prowadza¬ ce od wspomnianego wyzej konca 'Wsporni¬ ka do obsady lopatek, sa umocowane do tu¬ lejek, które moga swobodnie obracac sie na ramionach lopatek, lecz sa ustalone w swem polozeniu, dzieki czemu nie moga sie przesuwac wzdluz tych ramion w kierunku ich podluznej osi.W samolotach srubowych, wykonanych wedlug niniejszego wynalazku, w odróznie¬ niu od znanych samolotów tego rodzaju, zastosowane jest urzadzenie do zmiany ka¬ ta nastawienia lopatek smigi nosnej, które to urzadzenie sklada sie z pierscienia lo¬ zyska kulkowego, wspólsrodkowego wzgle¬ dem pionowej osi smigi nosnej, który to pierscien osadzony Jest przesuwnie w oby¬ dwóch kierunkach wzdluz tej osi, oraz przychylnie pod pewnym katem do tej osi.Jeden z pierscieni lozyska kulkowego po¬ laczony jest z narzadami nastawczemi do nastawiania polozen lopatek w kierunku równoleglym do osi, drugi zas pierscien po¬ laczony jest z narzadami, sluzacemi do katowego nastawiania lopatek.W ten sposób obydwa narzady wraz z ich odnosnemi pierscieniami moga byc o- sadzone na zwyklych czopach, przyczem w czopach tych moga byc równiez przewi¬ dziane stale prowadnicze lub obrotowe na¬ rzady, aby wzgledny ruch obrotowy narza¬ dów nastawczych w stosunku do narzadów nastawczych lopatek odbywal sie przez wzgledny obrót dwóch pierscieni lozyska kulkowego.W celu zmiany nachylenia plaszczyzny obrotu lozyska kulkowego w stosunku do osi smigi nosnej stosuje sie, w mysl wyna¬ lazku, drazek, wzglednie dzwignie nastaw- cza, sprzezona sztywno z lozyskiem kulko¬ wym w kierunku osi smigi nosnej, przyczem drazek ten moze obracac sie w dowolnym kierunku, a jeden koniec jego zazebia sie z narzadem osadzonym na nieruchomym pierscieniu w osi lozyska kulkowego.Na rysunku przedstawiony jest przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia schematycznie widok zfeoku przedniej cze¬ sci samolotu srubowego, wykonanego we¬ dlug wynalazku, fig. 2 — widok samolotu srubowego zboku w zmniejszonej podzialce z odmiana urzadzenia, zapobiegajacego ob¬ rotowi kadluba samolotu podczas lotu, fig. 3 — widok zgóry na samolot srubowy w mniejszej jeszcze podzialce, a fig. 4 przed¬ stawia perspektywiczny widok ukladu Do¬ stawczego wedlug wynalazku.W kadlubie 1 samolotu srubowego (fig. 1 i 4) umocowana jest ma stale prowadnica lozyska kulkowego czyli zewnetrzny pier¬ scien 2 o duzej srednicy. Drugi wewnetrz¬ ny pierscien 3 lozyska kulkowego, osadzo¬ ny obrotowo w pierwszym, zaopatrzony jest nr stozkowy wieniec zebaty 4, zazebia¬ jacy sie ze stozkowym kolem zebatem 6, napedzanem przez zebatem 6 a silnikiem osadzone jest na wa¬ le napedowym sprzeglo 7 z wolnym bie- — 2 —giem, które po zatrzymaniu silnika umozli¬ wia swobodny obrót smigi.Wewnetrzny pierscien lozyskowy 3, który dzieki swej duzej srednicy moze przyjmowac dosc znaczne momenty obro¬ towe i sily nosne, sluzy za podstawe oporo¬ wa do piasty 8 smigi nosnej, umieszczonej w geometrycznej osi pierscienia, w której przecinaja sie podluzne osie ramion lopa¬ tek 9. Piasta 8 oparta jest na pierscieniu 3 zapomoca pochylych pretów 10. Zamiast pretów 10 mozna równiez zastosowac sztywny pelny stozek blaszany lub podobny stojak umocowany na pierscieniu 3, a pod¬ trzymujacy swym wierzcholkiem piaste 8 Piasta 8 posiada Wleje lozyskowe, umoco¬ wane mniej wiecej promieniowo, w których osadzone sa czopy ramion 9 lopatek. Na piascie 8 osadzony jest w geometrycznej osi obrotu smigi wlspornik 11 o nastawnej dlugosci, który moze byc skrócany lub wy¬ dluzany zapomoca nasttawczej tulei gwin¬ towej 12, nagwintowanej w dwóch prze¬ ciwnych kierunkach.Nastawianie kata Wzniosu lopatek usku¬ tecznia sie zapomoca ciegien 13, umocowa¬ nych jednemi koncami do pierscienia 3 o- raz ciegien 14, umocowanych jednemi kon¬ cami do górnego konca wspornika 11. Dru¬ gie konce ciegien 13 i 14 umocowane sa do tulejek 15, osadzonych na ramionach 9 lo¬ patek tak, iz ramiona lopatek moga sie obracac w tych tulejkach, lecz same tulej¬ ki nie moga sie przesuwac wzdluz ramion lopatek. Dfcieki temu dlugosc wszystkich ciegien moze byc ustalana jedynie przez wydluzanie lub skracanie dlugosci wspor¬ nika 11. Po dostatecfcnem skróceniu dlugo¬ sci wspornika 11 i wykreceniu go z piasty 8, mozna odprezyc ciegna 13 i 14 w takim stopniu, ze ramiona 9 lopatek moga byc wyjete z tulejek lozyskowych piasty 8.Korby 16, przymocowane prostopadle do ramion lopatek 9, polaczone sa zapomo¬ ca drazków 17 z zewnetrznym pierscieniem lozyskowym 18 drugiego wewnetrznego lo¬ zyska kulkowego, osadzonego wspólsrod- kowo wzgledem lozyska kulkowego 2, 3, przyczem wewnetrzny pierscien 19 tego lo¬ zyska kulkowego osadzony jest w ten spo¬ sób, ze moze byc ustalany w dowolnem po¬ lozeniu w kierunku pionowym, jak równiez nachylany w dowolnym kierunku pod pe¬ wnym katem wzgledem poziomu. W celu zapewnienia zabierania pierscienia lozy¬ skowego 18 i wprawiania go w ruch obro¬ towy lacznie z pierscieniem lozyskowym 3, ten ostatni pierscien zaopatrzony jest w szyny prowadliicze 20, miedzy któremi sli¬ zga sie trzpien 21, osadzony na stale na pierscieniu 18. Pierscien 19, jak równiez cale lozysko kulkowe, moze byc przesuwa¬ ne równolegle do gló^wnej osi piasty 8 za¬ pomoca polaczonych z tym pierscieniem drazków 22 urzadzenia nastawczego 23, 24.Na górnych koncach drazków 22 osadzony jest przegub kardanowy 25, poprzez który drazki te sa polaczone z pierscieniem 19 lozyska kulkowego 18, 19. Zamiast przegu¬ bu kardanowego moze byc w tym przypad¬ ku zastosowany równiez i inny rodzaj prze- gubu uniwersalnego, np. przegub kulowy.Ustawianie pierscienia 19 odbywa sie zapomoca drazka nastawczego 26, umoco¬ wanego na drazkach 22, lacznie z któremi moze byc nastawiany w kierunku piono¬ wym, przyczem swobodny koniec drazka 26 jest umieszczony w tulei 28 kratownicy 27, której górny koniec polaczony jest na stale z pierscieniem 19. Tuleja 28 polozo¬ na jest w geometrycznej osi lozyska kulko¬ wego 18, 19. Podnoszenie i opuszczanie lo¬ zyska kulkowego 18, 19 zapomoca drazka nastawczego 24 powoduje jednoczesna zmiane katów nastawienia wszystkich lo¬ patek smigi, natomiast nachylenie tego lo¬ zyska zapomoca drazka nastawczego 26 po¬ woduje zmiany katów wzniesienia lopatek podczas obrotu tychze.Sprzeglo 7 z wolnym biegiem ma na ce¬ lu umozliwienie swobodnego obrotu smigla po zatrzymaniu silnika. Podczas szybowe- — 3 —go lotu samolotu srubowego, smiga bedzie obracana przez powstajacy w odniesieniu do samolotu wzgledny prad powietrza.Energja nagromadzona w? smidze moze byc spozytkowana do lagodzenia uderzen przy ladowaniu przez ustawienie lopatek w ta¬ kie polozenie, przy którem nastepuje.wzno- szenie sie samolotu.Powierzchnie lub plaszczyzny sterow¬ nicze 29 (fig. 1 i 3) osadzone w kadlubie samolotu, sa zasadniczo pionowe, lecz mo¬ ga byc odchylane z tego polozenia w oby¬ dwie strony, przyczem poddane sa dzia¬ laniu pradu powietrza skierowanego wdól wskutek obrotu smigi, oraz wytwarzaja mo¬ ment, przeciwdzialajacy momentowi smigi, który zapobiega wprawianiu w ruch obro¬ towy kadldba samolotu srubowego podczas lotu.W celu zniesienia momentu skrecajace¬ go smigi stosuje sie znane stery ogonowe 29 (fig. 3) umocowane do kadluba samolotu, przyczem stery te moga byc ustawione pod róznemi katami w stosunku do pionu tak, iz wytworzony przez smige prad powie¬ trza, powodujac powstawanie przeciwnego momentu skrecajacego pochodzacego od sterów ogonowych 29, zapobiega obracaniu sie kadluba samolotu.W tymze celu mozna zuzytkowac zjawi¬ sko Magnusa zapomoca poziomego mniej wiecej wirnika 30 (fig. 2), napedzanego przez silnik z szybkoscia najkorzystniej proporcjonalna, w przyblizeniu, do szybko¬ sci smigi wznoszacej. Urzadzenie takie po¬ siada te zalete, ze wraz ze wzrostem szyb¬ kosci obrotowej tej smigi, a zatem i mo¬ mentu skrecajacego, samoczynnie wzrasta równiez dzialanie wirnika, oparte na zja¬ wisku Magnusa, czyli moment przeciwdzia¬ lajacy. PL