Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia nowych l-nitro-9-alkiloaminoalkiloaminoakry- dyn lub ich soli o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza metyl, etyl, propyl, izopropyl, butyl, izobutyl, izopentyl, benzyl lub cykloheksyl, zas n jest równe 2 lub 3.Dotychczas znane sa z patentu brytyjskiego nr 1.093.847 1-nitro-dwualkiloaminoalkiloaminoakry- dyny o wzorze ogólnym 2, w którym R1 jest rów¬ ne R2 i oznacza grupe metylowa lub etylowa, zas n = 2,3. Zwiazki te charakteryzuja sie identycz¬ nymi podstawnikami przy Nw. Sposób otrzymywa¬ nia tych zwiazków polega na kondensacji 1-nitro- -9-chloroakrydyny o temperaturze topnienia 150— 151°C z dwualkiloaminoalkanoamina w srodowisku rozpuszczalnika organicznego, np. fenolu lub kre¬ zolu, w temperaturze 20—100°C, a nastepnie wy¬ dzieleniu uzyskanego produktu ze srodowiska re¬ akcji znanymi sposobami, np. przez ekstrakcje.Niedogodnoscia opisanych zwiazków jest ich nie- trwalosc, szczególnie w roztworach wodnych, w których latwo ulegaja hydrolizie do 1-nitroakry- donu, produktu nierozpuszczalnego w wodzie, co uniemozliwia przechowywanie ich przez dluzszy czas. Ponadto, zwiazki te wykazuja znaczna wraz¬ liwosc na swiatlo, które je dezaktywuje.Sposób otrzymywania l-nitro-9-alkiloaminoalki- loaminoakrydyn lub ich soli o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza metyl, etyl, propyl, izopro¬ pyl, butyl, izobutyl, izopantyl, benzyl lub cyklo- 15 20 heksyl, zas n jest równe 2 lub 3 w reakcji kon¬ densacji wedlug wynalazku polega na tym, ze chlorek /l-nitroakrydylo-9/-pirydyniowy lub 1-ni- tro-9-chloroakrydyne, wzglednie ich sole, miesza sie z fenolem i ogrzewa do temperatury od 50 do 80°G, ochladza do temperatury pokojowej, dodaje alkiloaminoalkiloamine o wzorze NH2(CH2)n—NHR, w której R i n maja podane wyzej znaczenie lub jej sól i calosc ponownie ogrzewa do temperatury od 50 do 120°C, a nastepnie mieszanine poreak¬ cyjna wylewa sie do duzej ilosci niepolarnego roz¬ puszczalnika organicznego nie mieszajacego sie z woda i alkalizuje roztworem wodorotlenku alka¬ licznego, ekstrahuje rozpuszczalnikiem organicz¬ nym nie mieszajacym sie z woda, suszy i krysta¬ lizuje oraz ewentualnie przeprowadza w sole kwa¬ sów nieorganicznych, jak chlorowodorki, bromo- wodorki, siarczany lub w sole kwasów organicz¬ nych, jak mleczany, cytryniany, bursztyniany, wzglednie wytracony osad monochlorowodorku 1- -nitroJ9-alkiloaminoalkiloaminoakrydyny ewentu¬ alnie zakwasza sie eterowym roztworem chloro¬ wodoru i krystalizuje z rozpuszczalnika organicz¬ nego.Sposób otrzymywania nowych l-nitro-9-alkilo- aminoalkiloaminoakrydyn lub ich soli o wzorze ogólnym 1, w którym R i n maja podane wyzej znaczenie, wedlug wynalazku polega na tym, ze l-nitro-9-fenoksyokrydyne lub jej sól miesza sie z fenolem i dodaje alkiloaminoalkiloamine o wzo^ 106 7523 106 752 4 rze NH2(CH2)n—NHR, w której R l n maja wyzej podane znaczenie w postaci soli, calosc ogrzewa do teniperatury od 80 do 120°C, nastepnie mieszanine poreakcyjna wvl^wa sie do duzej ilosci rozpusz- czalhika org&nlcMefeo nie mieszajacego sie z wo¬ da, zas wytracony ksad monochlorowodorku 1-ni- tro-9-alkilo^minoalkiloaminoakrydyny alkalizuje *qcCyor^m,,wodorotlenku alkalicznego, ekstrahuje KwpusBCtarnikielH organicznym nie mieszajacym sie z woda, suszy i krystalizuje oraz ewentualnie przeprowadza w sole kwasów nieorganicznych, jak chlorowodorki, bromowodorki, siarczany, lub w so¬ le kwasów organicznych, jak mleczany, cytrynia¬ ny, bursztyniany, wzglednie wytracony osad mo- nochlorowodorku 1-nitro-9-alkiloaminoalkiloamino- akrydyny ewentualnie zakwasza sie eterowym roz¬ tworem chlorowodoru w celu otrzymania dwuchlo- rowodorku i krystalizuje z rozpuszczalnika orga¬ nicznego.Wlasciwosci przeciwnowotworowe przedmioto¬ wej grupy pochodnych l-nitro-9-aminoakrydyny, a mianowicie nowych l-nitro-9-alkiloaminoalkilo- aminoakrydyny badano wielokrotnie opisanymi ni¬ zej testami i uzyskano we wszystkich testach wy¬ soka aktywnosc przeciwnowotworowa.I. Metody in vitro 1) Hodowla tkankowa (linie KB) Badania prowadzono metoda hodowli tkankowej opracowanej przez Eagle'a i Foleya Cancer Re¬ search 18, 1017—25 (1958), zmodyfikowanej przez Smitha i wspólpracowników (Cancer Research 19, 843—846 (1959)).Doswiadczenia wykonywano na komórkach no¬ wotworowych pochodzenia ludzkiego tzw. linii KB, przy uzyciu pozywki Eagle'a z dodatkiem 1% su¬ rowicy cielecej.Testowano w probówkach, szczepiac je czterema mililitrami zawiesiny (40—80 tysiecy komórek), co jest równoznaczne 40—80 mg bialka komórkowego.Oznaczenie to przeprowadzono fotometrycznie przy uzyciu odczynnika Folina-Cicalteana metoda opra¬ cowana przez V. J. Oyama (Proc. Soc. Exp. Biol.Mód. 91, 305—7 (1956)).Równoczesnie z zaszczepieniem probówek komór¬ kami dodawano 0,2 ml wodnego roztworu badane¬ go zwiazku tak, aby stezenie wynosilo \100, 10, 1, 0,1, 0,61, 0,001 fig/ml pozywki. Probówki inkubo- wano w temperaturze 37°C. Po 72 godzinach ozna¬ czano przyrost bialka komórkowego w probówkach, do których dodawano preparat oraz w probów¬ kach kontrolnych.Kazde stezenie badano równolegle w dwóch pro¬ bówkach. Wyznaczano takze stezenie substancji, przy których osiaga sie zahamowanie przyrostu bialka komórkowego o 5(f/» — jest to tzw. ID50.Procent zahamowania obliczono wedlug wzo¬ ru: konc. ii. BK w kontr. — — konc. ii. BK w tekscie — poczatk. ii. BK w kontroli Zgodnie z ogólnie przyjetymi normami4) za ak¬ tywne przyjmuje sie te zwiazki, których ID50 = ** i fig/ml. Leiter i wspólpracownicy (Cancer Res.Supl, Cancer Chemoth, Sereening Data XXXV. 2, 25^ 522—580 (1965)) uwazaja, ze zwiazki takie bez wzgledu na wyniki badan in vivo winny byc pod¬ dane badaniom klinicznym. Zwiazki z wyzej wy- 5 mienionej grupy byly testowane ta metoda kilka¬ krotnie. ID50 wynosi odpowiednio 0,Q1—0,001 mg/ /ml. 2) Metoda Miyamury (komórki raka Ehrlicha) Metoda ta polega na oznaczeniu zahamowania 10 czynnosci dehydrogenez komórek raka Ehrlicha (5-108 w ml) przez badane zwiazki, czego miara jest srednica strefy niezredukowanego barwnika radoksowego (resazuryny) powstala wokól cylin- derka z 1% roztworem badanego zwiazku po 5 go- 15 dzinach inkubacji w temperaturze 37°C. Zgodnie z przyjetymi ogólnie kryteriami zwiazki, dla któ¬ rych strefa zahamowania wynosi co najmniej 200 mm przyjmujemy za aktywne.Prezentowane do opatentowania nowe pochodne 20 akrydyny wykazuja wyjatkowo wysoka aktyw¬ nosc przeciwnowotworowa w tym tescie, która wy¬ nosi dla poszczególnych zwiazków od 26 do 42 •mm. 3) Hamowanie kielkowania nasion rzezuchy (test 25 wzrostowy) Na plytce Petriego o srednicy 80 mm umieszcza sie mozliwie równomiernie 20—25 nasion rzezuchy na dwóch warstwach bibuly. Nastepnie na plytki nalewa sie 30 ml roztworu badanego zwiazku o ste- 30 zeniu 1 mg/ml, a na plytke kontrolna — wode destylowana. Plytki przez dobe inkubowano w temperaturze 20—30°C po czym mierzono dlugosc kielków.Efekt hamowania wyraza sie w procentach 35 zmniejszania sredniej dlugosci kielków badanych w stosunku do kontrolnych.Procent hamowania kielkowania nasion rzezuchy dla zglaszanej grupy zwiazków wynosi odpowie¬ dnio 86—88°/o. 40 U. Metody in vivo Hamowanie wzrostu mysiego miesaka Grockera (Sa-180).Do doswiadczenia stosowano myszy w wieku 0- kolo 3 miesiecy i wadze okolo 25 g. Szczepiono je « skrawkiem nowotworu (Sa-180) i dzielono na gru¬ py: jedna kontrolna — 10 sztuk i dwie do czte¬ rech grup „leczonych" (po 7 sztuk).Badane zwiazki w odpowiednich dawkach poda¬ wano dootrzewnowo, po uprzednim oznaczeniu 50 maksymalnej dawki tolerowanej.Jako kryterium oceny dzialania przeciwnowo- tworowego badanych zwiazków przyjeto procento¬ wa róznice pomiedzy srednimi ciezarami guzów myszy kontrolnych i otrzymujacych preparaty, u- 55 wzgledniajac efekty toksyczne. Za aktywne uzna¬ wano te zwiazki, które co najmniej dwukrotnie hamowaly wzrost guzów nowotworowych powyzej 40°/o, nie wywolujac przy tym padania zwierzat (2 sztuki), ani srednich strat ciezaru 4 g. 60 Badania in vivo poszczególnych zwiazków zglo¬ szonych do opatentowania przeprowadzono wielo¬ krotnie, np. dla preparatu oznaczonego nr kodo¬ wym C-846, to jest dwuchlorowodorku l-nitro-9- -izopropyloaminopfopyloaminoakrydyny-24-krotnie « i stwierdzono nastepujace hamowanie wzrostu mie-iófttt* e saka Crockera (Sa-180) w zaleznosci od dawki: przy dawkach 0,2—0,4 mg/kg, 0/o hamowania wy¬ nosil odpowiednio 67—81.Dla preparatu oznaczonego symbolem kodowym C-845 to jest dwuchlorowodorku l-nitro-9-etylo- aminopropyloaminoakrydyny uzyskano nastepujace hamowanie wzrostu miesaka Crockera (Sa-180) 48%, 49% i 57Vo przy dawce 0,2 mg/kg.Analiza aktywnosci biologicznej poparta zostala szczególowymi badaniami farmakologicznymi. W wyniku 72-godzinnej obserwacji ustalono LD5o preparatu C-846 dla myszy i szczurów (mg/kg): mysz szczur 2,2±0,1 0,95±0,1 p.o. 126,2±24,7 126,7±17,8 Ponadto okreslono maksymalna tolerowana daw¬ ke (MTD) dla myszy i szczurów (mg/kg): mysz szczur i.v. 1,85 0,63 p.o. 27,21 75,04 Preparat C-846 krwi i czynnosc nie dzialal na cisnienie tetnicze oddechowa u królików i kotów po podaniu dootrzewnowym w dawkach do 10 mg/ /kg. Wprowadzany dozylnie w dawkach od 2 mg/ /kg sprowadzal nieznaczna krótkotrwala hipoto¬ nie, której towarzyszylo odruchowo przyspieszenie i poglebienie oddechów. Po dawkach duzych — po¬ wyzej 8 mg/kg, równolegle notowano przemijajace zmiany elektrokardiograficzne, polegajace na za¬ burzeniu przewodnictwa przedsionkowo-komoro- wego i srodkoworowego — przedluzenie odcinka PQ oraz poszerzenie zespolu QRS. Dawka letalna dla królików i kotów ok. 15 mg/kg (i.v.) sprowa¬ dzala trwala hipotonie i zaburzenia oddechu az do bezdechu wlacznie.W ukladzie in vivo i in vitro preparat C-846 wykazywal dzialanie spozmolityczne. Na modelu jelita cienkiego swinki morskiej (stezenie od 5X X10~6) i szczura (stezenie od 10-5) notowano spa¬ dek napiecia miesniowego i zanik spontanicznej perystaltyki. In vivo dzialanie takie w stosunku do jelita cienkiego królika i kota oraz miesniówki pecherza moczowego rejestrowano po dozylnym wprowadzeniu preparatu w dawkach powyzej 5 . mg/kg.Preparat C-846 nie wykazywal wyrazniejszego i ukierunkowanego dzialania na centralny system nerwowy: w dawkach do 1/10 LD50 nie wywieral wplywu na dzialanie leków nasennych u myszy (luminal, wodnik chloralu) i drgawkotwórczych (akrdiozol, strychnina). Nie wplywal tez w tych dawkach w istotny sposób na spontaniczna i sy¬ tuacyjnie wymuszona aktywnosc motofyczna my¬ szy.Badania przewlekle przeprowadzono na szczu¬ rach i królikach przez pelny 3-miesieczny okres ekspozycji, wprowadzajac dawki odpowiadajace 1/150, 1/100 i 1/50 LD5<. Ta ostatnia dawka byla dawka maksymalnie przez ten okres tolerowa¬ na. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 Czynnosciowo próby watrobowe (ALAT, Aspat, fosfataza kwasna i zasadowa, próba tymolowa) nie wskazywaly na wystepowanie zmian patologicz¬ nych. Nieznacznie tylko (i to wylacznie po najwyz¬ szej dawce) w miare przedluzenia czasu ekspozy¬ cji, obserwowano podwyzszenie aktywnosci kwa¬ snej fosfatazy.Równoczesnie wykonywane próby nerkowe (cle- arance kreatyninowy, przesaczalnosc klebuszkowa), nie wykazaly odchylen od normy. Nie stwierdzono tez, by preparat C-846 wplywal na krew obwodo¬ wa (uklad bialo- i czerwonokrwinkowy, plytki krwi, hematokryt, hemoglobina), ani tez na szpi¬ kowy uklad krwiotwórczy. Pewnemu przedluzeniu ulegl w 3 miesiacu czas krzepniecia krwi.Histologicznie notowano w zakresie ukladu lim- fatycznego zmniejszenie ilosci centrów rozrodczych i spadek ilosci malych limfocytów. Wystepowaly nadto zmiany zwyrodnieniowe w zakresie nablon¬ ka plciowego w obrebie jader, zaburzenia w sper¬ matogenezie, zmniejszenie sie ilosci plemników: ponadto zluszczanie sie nablonka jelitowego i za¬ nik tam utkania gruczolowego. Poza tym narzady wewnetrzne zmian drobnowidowych nie wykaza¬ ly.Preparat C-846 nie hamowal zdolnosci szczurów do zapladniania, ani tez samic do zachodzenia w ciaze, jednakze ilosc noworodków w miocie mala¬ la: zwolniony tez byl ich rozwój osobniczy. Nie stwierdzano natomiast wystepowania makroskopo¬ wych nalformacji.Preparat C-846 w stezeniach od 0,05 do 1,0% wy¬ wieral miejscowe dzialanie drazniace. Zmianom tym, przy wprowadzeniu dozylnym, zapobiegalo stosowanie jako rozpuszczalnika — buforu fosfo¬ ranowego o pH 7.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest mozli¬ wosc uzyskania nowych zwiazków, charakteryzu¬ jacych sie wysoka aktywnoscia przeciwnowotwo¬ rowa, potwierdzona przez przeprowadzone testy in vitro i in vivo, oraz mniejsza toksycznosc o- gólna niz 1 -nitro-dwualkiloaminoalkiloaminoakry- dyny.W przeciwienstwie do znanej i opisanej wyzej grupy pochodnych l-nitro-9-dwualkiloaminoalka- noaminoakrydyny pochodne, stanowiace przedmiot zgloszenia, wykazuja znacznie wieksza trwalosc, szczególnie w roztworach wodnych, co jest bardzo cenna ich wlasnoscia z uwagi na przechowywa¬ nie.'Umozliwia to przygotowanie róznych form le¬ ku, stosowanego na wieksze niz poprzednio spek¬ trum nowotworów jak preparat C-283 o wzorze o- gólnym 2, w którym n = 2,3 zas Ri i R2 sa rów¬ ne i oznaczaja metyl lub etyl.Sposób otrzymywania l-nitro-9-alkiloaminoalki- loaminoakrydyny lub ich soli ilustruja podane ni¬ zej przyklady.Przyklad I. Do 3,4 g chlorku /1-nitroakrydy- lo-9/pirydyniowego dodaje sie 15 g fenolu i ogrze¬ wa w ciagu 15 minut w temperaturze 60°C. Ozie¬ bia sie, dodaje 2,1 g dwuchlorowodorku 3-izopro- pyloaminy i ponownie ogrzewa w ciagu 45 minut w temperaturze 80°C. Mieszanine poreakcyjna o- ziebia sie, dodaje 20 ml benzenu i calosc wylewa powoli do stezonego, 20% roztworu wodorotlenkul mm i potasowego. Po zalkalizowaniu ekstrahuje sie 3- -krotnie benzenem.Polaczone ekstrakty benzenowe suszy sie bez¬ wodnym siarczanem magnezowym, a po odsacze¬ niu srodka suszacego zakwasza sie eterowym roz¬ tworem chlorowodoru. Wytri^cony pomaranczowy olej rozpuszcza sie w bezwodnym etanolu, ogrze¬ wa z weglem aktywowanym, a po odsaczeniu wegla dodaje sie suchego eteru i pozostawia do krystalizacji. Otrzymuje sie pomaranczowe krysz¬ taly dwuchlorowodorku i-nitro-9-izopropyloamino- propyloamino-akrydyny o temperaturze topnienia okolo 230°C z rozkladem. Wydajnosc 78%.Analogicznie otrzymuje sie cytrynian o tempe¬ raturze topnienia okolo 300°C, winian o tempera¬ turze topnienia 150°C i inne sole. Analiza chroma¬ tograficzna X na obojetnym tlenku glinu (Typ E) W ukladzie benzen : octan etylu : amoniak (15 :58 : : 1) — Rr = 0,60.Analiza elementarna dla wzoru CiftH24N4°2cl2: obliczono: 55,79% C, 5,90% H, 13,70% N znaleziono: 55,96% C, 5,66% H, 13,61% N.Przyklad II. 2,61 g l-nitro-9-chloroakrydyny rozpuszcza* sie w 10 g fenolu i ogrzewa w ciagu 15 minut, w temperaturze 60°C.Po' oziebieniu mieszanine poreakcyjna alkalizuje sie 20% wodnym roztworem wodorotlenku potaso¬ wego, wytracony osad saczy, przemywa eterem i suszy pod próznia. Do otrzymanych 3 g l-nitro-9- -fenoksyakrydyny dodaje sie 15 g fenolu i 1 g N-etyloaminopropyloaminy i ogrzewa w tempera¬ turze 90°C w ciagu 0,5 godziny. Mieszanine pore¬ akcyjna oziebia sie, dodaje 20 ml eteru i calosc wylewa powoli do nadmiaru eteru (okolo 500 ml).Nastepnie zakwasza sie eterowym roztworem chlo¬ rowodoru, saczy wydzielony osad i krystalizuje 2- -krotnie z absolutnego etanolu. Otrzymuje sie w ten sposób 2,8 g dwuchlorowodorku l-nitro-9-ety- loaminopropyloaminoskrydyny o temperaturze top¬ nienia okolo 255°C z rozkladem.. Analiza chromatograficzna (TLC) na obojetnym tlenku glinu (Typ E), w ukladzie cykloheksan : : aceton : amoniak (37 : 37 :1) — RF = 0,54.Analiza elementarna dla wzoru: CigH2202N4Cl2X XlH20 obliczono: 53,12% C, 5,70% H, 13,77% N znaleziono: 53,S5% C, 5,45% H, 13,73% N Przyklad III. 2 g chlorku /l-nitroakrydylo-9/- -pirydyniowego z 10 g fenolu ogrzewa sie 10 minut w temperaturze 80°C. Po ochlodzeniu dodaje sie 1,5 g dwuchlorowodorku benzyloaminopropylaminy i ponownie ogrzewa 1 godzine w temperaturze 100PC. Po ochlodzeniu wylewa sie do duzej ilosci wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Oleisty o- sad ekstrahuje octanem etylu.Dodatkiem sterowego roztworu chlorowodoru wytraca sie dwuchlorowodorek l-nitro-9-benzylo- aminopropyloaminoakrydyny, który krystalizuje sie z mieszaniny metanolu i steru.Otrzymuje sie 1,25 g (50% wydajnosci) dwuchlo¬ rowodorku 1-nitrobenzyloaminopropyloaminoakry- dyny w temperaturze topnienia 198°C.Analiza chromatograficzna (TLC) na obojetnym tlenku glinu (typ E) w ukladzie: cykloheksan : oc¬ tan etylu : amoniak (37 :37 :1) — Rr = 0,37.Analiza elementarna dla wzoru C28H24N4O2CI2 obliczono: 57,86% C, 5,49% H, 11,74% N otrzymano: 57,72% C, 5,26% H, 11,60% N Przyklad IV. 2 g chlorku /l-nitroakrydylo-9- 5 -/pirydyniowego i okolo 10 g fenolu ogrzewa sie 10 minut w temperaturze 80°C. Ochladza sie, do¬ daje 1,3 g dwuchlorowodorku izopentyloaminopro- pyloaminy i ogrzewa sie 1,5 godziny w temperatu¬ rze 100°C. Wyodrebnia sie tak, jak w przykladzie 10 III, otrzymujac 1,25 g (50% wydajnosci) dwuchloro¬ wodorku 1-nitro-9-izopentyloaminopropyloaminoa- krydyny o temperaturze topnienia 180°C z roz¬ kladem. Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu (Typ g) w ukladzie: cykloheksan: oc- a tan etylu: amoniak (37:37:4) — Rr = 0,50.Analiza elementarna dla wzoru: C21H28N4O2CI2 X H20 obliczono: 55,15% C, 6,61% H, 12,25% N otrzymano: 55,53% C, 6,67% H, 12,23% N 20 Przyklad V. 3,4 g chlorku /l-nitroakrydylo-9/- -pirydyniowego i 15 g fenolu ogrzewa sie 10 mi¬ nut w temperaturze 80°C.Po ochlodzeniu dodaje sie /1,16 g propyloamino- -propyloaminy i ogrzewa sie 1,5 godziny w tem¬ peraturze 100°C. Przerabia sie tak, jak w przy¬ kladzie III, otrzymujac 1,8 g dwuchlorowodorku l-nitro-9-propyloaminopropyloaminoakrydyny o temperaturze topnienia 234°C z rozkladem.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku 10 glinu (Typ E) w ukladzie benzen: metanol (10:1) — Rr = 0,4.Analiza elementarna dla wzoru C19H24N4O2CI2 obliczono: 55,47% C, 5,88% H, 13,62% N n otrzymano: 55,48% C, 5,87% H, 13,51 % N Przyklad VI. 4,3 g <0,01 mola) chlorku /1-ni- troakrydylo-9/-pirydyniowego, okolo 15 g fenolu ogrzewa sie 15 minut w temperaturze 80°C. Ozie¬ bia sie, dodaje 1,6 g dwuchlorowodorku 3-metylo- ^ aminopropyloaminy i ogrzewa 0,5 godziny w tem¬ peraturze 80°C. Wyodrebnia sie tak, jak w przy¬ kladzie I, otrzymujac dwuchlorowodorek l-nitro-9- -metyloaminopropyloaminoakrydyny o ciemnozóltej barwie i temperaturze topnienia okolo 255°C z roz- „ kladem.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu (typ E) w ukladzie n-heptan: aceton: amo¬ niak (35:35:1) — Rr = 0,27.Analiza elementarna dla wzoru: C17H20N4O2CI2 00 obliczono: 52,68% C, 5,29% H, 14,38% N otrzymano: 52,35% C, 5,35% H, 14,53% N Przyklad VII. 3,4 g chlorku /1-nitroakrydylo- -9/-pirydyniowego rozpuszcza sie w 10 g fenolu i ogrzewa 15 minut w 80° C. Po oziebieniu dodaje 95 sie 2,1 g chlorowodorku 3-butyloaminopropyloami- ny i ogrzewa sie ponownie 1 godzine w 80°C.Oziebia sie, dodaje eteru i calosc wylewa do oziebionego wodnego roztworu wodorotlenku sodu..Ekstrahuje sie eterem, po uprzednim osuszeniu to ekstraktów eterowych, zakwasza sie eterowym roz¬ tworem chlorowodoru.Wytracony higroskopijny osad krystalizuje sie kilkakrotnie z mieszaniny absolutnego etanolu i eteru. Otrzymuje sie dwuchlorowodorek l-nitro-9- •b -butyloaminopropyloaminoakrydyny z wydajnoscia106 752 10 52%, o temperaturze topnienia 215°C z rozkla- Analiza chromatograficzna cienkowarstwowa na obojetnym tlenku glinu (typ E) w ukladzie ben¬ zen: octan etylu: amoniak: (15:59:1) — RF = 0,83.Analiza elementarna dla wzoru: C20H25N4O2CI2: obliczono: 55,50% C, 5,92% H, 12,97% N znaleziono: 55,43% C, 5,98% H, 1-2,70% N Przyklad VIII. 1,7 g chlorku /1-nitroakrydylo- ^/9-pirydyniowego i 10 g fenolu ogrzewa sie 10 mi¬ nut w temperaturze 80°C, dodaje 1,15 g chloro¬ wodorku cykloheksyloaminopropyloaminy i ponow¬ nie ogrzewa w ciagu 2 godzin w temperaturze 100°C. Po oziebieniu mieszanine poreakcyjna roz¬ puszcza sie w eterze i wylewa powoli do oziebio¬ nego roztworu wodorotlenku potasu. Po zalkalizo- waniu ekstrahuje sie kilkakrotnie eterem.Ekstrakt sterowy po uprzednim osuszeniu od- destylowuje sie do polowy objetosci, oziebia i krystalizuje otrzymana l-nitro-9-cykloheksyloami- nopropyloamino-akrydyne z mieszaniny suchego benzenu i eteru. Temperatura topnienia okolo 150°C z rozkladem.Analiza chromatograficzna (TLC) na obojetnym tlenku glinu (Typ E) w ukladzie benzen: metanol (10:1) — RF = 0,3.Analiza elementarna dla wzoru C22H23N4O2CI2 X H20 obliczono: 56,29% C, 6,44% H, 11,94% N znaleziono: 56,15% C, 6,32% H, 11,70% N Przyklad IX. 3,16 g l-nitro-9-fenoksyakrydy- ny, 10 g fenolu i 1,6 g chlorowodorku etyloamino- etyloaminy ogrzewa sie w ciagu 45 minut w 80°C.Dalej przerabia sie tak jak w przykladzie VIII.Otrzymuje sie pomaranczowy dwuchlorowodorek l-nitro-9-etyloaminoetyloaminoakrydyny o tempe¬ raturze topnienia 238°C z rozkladem.Analiza chromatograficzna (TLC) na obojetnym tlenku* glinu (Typ E) w ukladzie benzen: octan etylu: amoniak (15:59:1) — RP = 0,6.Analiza elementarna dla wzoru C17H20N4O2CI2 obliczono: 53,31% C, 5,26% H, 14,63% N znaleziono: 52,93% C, 5,22% H, 14,38% N Przyklad X. 1,6 g 1-nitro-9-fenoksyakrydyny, 0,8 g dwuchlorowodorku butyloaminoetyloaminy i 7 g fenolu ogrzewa sie w 100°C w ciagu 1,5 go¬ dziny. Produkt kondensacji wyodrebnia sie ze sro¬ dowiska reakcji podobnie, jak w przykladzie VII.Otrzymuje sie 1,4 g (70% wydajnosci) dwuchloro¬ wodorku 1-nitro-9-butyloaminoetyloaminoakrydyny o temperaturze topnienia okolo 227°C.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu (Typ E) w ukladzie cykloheksan: octan ety¬ lu: amoniak (37:37:1) — RF~ = 0,55.Analiza elementarna dla wzoru: C19H24N4O2CI2 obliczono: 55,52% C, 5,89% H, 13,63% N otrzymano: 53,59% C, 5,94% H, 13,39% N Przyklad XI. 3,4 g (0,01 mola) chlorku /1-ni- troakrydylo^9/-pirydyniowego ogrzewa sie z 15 g fenolu w ciagu 15 minut w 60°C. Oziebia sie, do¬ daje 1,5 g dwuchlorowodorku metyloaminoetyloa- miny i ponownie ogrzewa w 80°C w ciagu 0,5 go¬ dziny. Chlodzi sie, alkalizuje 10% roztworem wo¬ dorotlenku sodu.Wytracona pomaranczowa zasade l-nitro-9-mety- 10 15 loaminoetyloaminoakrydyny suszy sie„ zawiesza w niewielkiej ilosci eteru z uwagi na zupelna nie- rozpuszczalnosc jej ani w eterze, ani w benzenie i zakwasza eterowym roztworem chlorowodoru. Po 5 krystalizacji z suchego metanolu otrzymuje sie dwuchlorowodorek 1 -nitro-9-metyloaminoetyloami- noakrydyny z wydajnoscia 65%, o temperaturze topnienia 255°C z rozkladem.Analiza chromatograficzna (TLC) na obojetnym tlenku glinu (Typ E) w ukladzie: benzen: aceton: amoniak (3:1:2) — RF = 0,46.Analiza elementarna dla wzoru: CieH18N402Cl2 obliczono: 52,65% C, 4,97% H, 15,35% N otrzymano: 52,49% C, 5,01% H, 15,21% N Przyklad XII. 1,7 g chlorku /1-nitroakrydylo- -9/-pirydyniowego, 10 g fenolu ogrzewa sie 15 mi¬ nut w 80°C. Po oziebieniu dodaje sie 1,1 g dwu¬ chlorowodorku cykloheksyloaminoetyloaminy i o- 2Q grzewa ponownie w 120°C w ciagu 2 godzin. Pro¬ dukt kondensacji wyodrebnia sie analogicznie, jak w przykladzie XI.Otrzymuje sie 2,4 g (55% wydajnosci) dwuchlo¬ rowodorku 1-nitro-9-cykloheksyloaminoetyloamino- B5 akrydyny o temperaturze topnienia okolo 280°C z rozkladem.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu (Typ E) w ukladzie cykloheksan: octan ety¬ lu: amoniak (37:37:1) — RF = 0,37. 30 Analiza elementarna dla wzoru: C21H27N4O2CI2 obliczono: 57,58% C, 6,21% H, 12,79% N otrzymano: 57,71% C, 6,23% H, 12,82% N Przyklad XIII. 3,16 g l-nitro-9-fenoksyakry- dyny, 15 g fenolu i 1,75 g dwuchlorowodorku izo- 85 propyloaminoetyloaminy ogrzewa sie w ciagu 1 go¬ dziny w temperaturze 90°C. Produkt kondensacji wyodrebnia sie tak jak w przykladzie II.Otrzymuje sie 2,38 g <60% wydajnosci) dwuchlo¬ rowodorku l-nitro-9-izopropyloaminoetyIoaminoa- 40 krydyny o temperaturze topnienia 235°C z roz¬ kladem.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu (typ E) w ukladzie octanu etylu: etanol (10:1) — RF = 0,9. 45 Analiza elementarna dla wzoru: C18H22N4O2CI2 X H20 obliczono: 52,09% C, 5,34% H, 13,50% N otrzymano: 52,00% C, 5,40% H, 13,43% N Przyklad XIV. 1,58 g 1-nitro-9-fenoksyakry- 60 dyny rozpuszcza sie w okolo 5 g fenolu, dodaje 0,95 g dwuchlorowodorku 2-izobutyloaminoetylo- aminy i ogrzewa sie w 90°C w ciagu 1,2 godziny.Wyodrebnia sie tak, jak w przykladzie II.Otrzymuje ste dwuchlorowodorek 1-nitro-9-izo- 55 butyloaminoetyloaminoakrydyny o temperaturze topnienia okolo 230°C, z rozkladem.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu w ukladzie: cykloheksan: octan etylu: amo¬ niak (37:37;1) — RF = 0,4. 60 Analiza elementarna dla wzoru: C19H24O2N4CI2 obliczono: 55,52% C, 5,89% H, 13,63% N otrzymano: 55,8% C, 5,72% H, 13,40% N Przyklad XV. 3,15 l-nitro-9-fenoksyakrydy- ny rozpuszcza sie w 15 g fenolu, dodaje 1 g pro- 65 pyloaminoetyloaminy i ogrzewa sie 1,0 godzine w11 106 752 12 80°C. Wyodrebnia sie produkt kondensacji tak, jak w przykladzie II.Otrzymuje sie 1,2 g dwuchlorowodorku 1-nitro- -9-propyloaminoetyloaminoakrydyny o temperatu¬ rze topnienia okolo 260°C z rozkladem.Analiza chromatograficzna na obojetnym tlenku glinu w ukladzie benzen: metanol (10:1) — RF — 0,9.Analiza elementarna dla wzoru: Ci8H22N402Cl2 obliczono: 54,45% C, 5,59% H, 14,11% N otrzymano: 54,59% C, 5,40% H, 14,13% N.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania nowych l-nitro-9-alkilo- aminoalkiloaminoakrydyn lub ich soli o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza metyl, etyl, propyl, izopropyl, butyl, izobutyl, izopentyl, benzyl lub cy- kloheksyl, zas n jest równe 2 lub 3 w reakcji kondensacji, znamienny tym, ze chlorek /1-nitroa- krydylo-9/-pirydynowy lub l-nitro-9-chloroakry- dyna, wzglednie ich sole miesza sie z fenolem i ogrzewa do temperatury od 50 do 80°C, ochladza do temperatury pokojowej, dodaje alkiloaminoalki- loamine o wzorze NH2—(CH2)n NHR, w której R i n maja podobne wyzej znaczenie lub jej sól i calosc ponownie ogrzewa do temperatury od 50 do 120°C, nastepnie mieszanine poreakcyjna wylewa sie do duzej ilosci niepolarnego rozpuszczalnika organicznego nie mieszajacego sie z woda, alkali- zuje sie roztworem wodorotlenku alkalicznego i ekstrahuje rozpuszczalnikiem organicznym nie mieszajacym sie z woda, sole kwasów nieorgani- 10 W 20 25 30 cznych, jak chlorowodorki, bromowodorki, siar¬ czany lub w sole kwasów organicznych, jak mle¬ czany, cytryniany, bursztyniany, wzglednie wy¬ tracony osad manochlorowodorku l-nitro-9-alki- loaminoalkiloaminoakrydyny, ewentualnie zakwa¬ sza sie eterowym roztworem chlorowodorku i kry¬ stalizuje z rozpuszczalnika organicznego. 2. Sposób otrzymywania nowych l-nitro-9-alkilo- aminoalkiloaminoakrydyn lub ich soli o wzorze o- gólnym 1, w którym R oznacza metyl, etyl, propyl, izopropyl, butyl, izobutyl, izopentyl, benzyl lub cy- kloheksyl, zas n jest równe 2 lub 3 w reakcji kondensacji, znamienny tym, ze l-nitro-9-fenoksy- akrydyne lub jej sól miesza sie z fenolem i do¬ daje alkiloaminoalkiloamine o wzorze NH2—(CH2)n NHR, w której R i n maja podane wyzej znacze¬ nie w postaci soli, calosc ogrzewa do temperatury od 50—120°C, nastepnie mieszanine poreakcyjna wylewa sie do nadmiaru rozpuszczalnika organicz¬ nego nie mieszajacego sie z woda, zas wytracony osad monochlorowodorku l-nitro-9-alkiloaminoalki- loaminoakrydyny alkalizuje roztworem wodoro¬ tlenku alkalicznego, ekstrahuje rozpuszczalnikiem organicznym nie mieszajacym sie z woda, suszy i krystalizuje, oraz ewentualnie przeprowadza w so¬ le kwasów nieorganicznych, jak chlorowodorki, bromowodorki, siarczany lub w sole kwasów orga¬ nicznych, jak mleczany, cytryniany, bursztyniany, wzglednie wytracony osad monochlorowodorku 1- -nitro-9-alkiloaminoalkiloaminÓakrydyny ewentu¬ alnie zakwasza sie eterowym roztworem chlorowo¬ doru w celu otrzymania dwuchlorowodorku i kry¬ stalizuje z rozpuszczalnika organicznego.H02 NH (CHJn N VANAy ^H 2'n -\R WZÓR 1 NO, NH (CHJ N^Rl \AnA^ wzór bt2 DN-3, zam. 1091/79 Cena 45 zl PL