dwumetylobenzylo- amine, nadto pirydyne i diazafoicyklooktan. Koirzj - simae stosuje sie odpowiedni nadmiar triazolu.Temperature reakcji mozna zmiieniac w szero¬ kim zakresie. Na ogól reakcje prowadzi sie w temperaturze okolo 0-150°C, korzystnie w tempe¬ raturze 60—120°C, w obecnosci rozpuszczalnika, takiego jak aceton lub metyloetyloketon.Do reakcji na 1 mol zwiazku o wzorze 2 korzy¬ stnie wprowadza sie 1—2 moli azolu i 1—2 moli srodka wiazacego kwas. W celu wyodrebnienia zwiazków o wzorze 1 oddestylowuje sie rozpu¬ szczalnik, pozostalosc rozpuszcza sie w rozpuszczal¬ niku organicznym i przemywa woda. Warstwe or¬ ganiczna suszy sie nad siarczanem sodowym, a rozpuszczalnik odpedza sie w prózni. Pozostalosc oczyszcza sie vna drodze destylacji lub przekrysta- liziowania.Do redukcji jako rozcienczalniki stosuje sie po¬ larne rozpuszczalniki organiczne. Naleza do nich korzystnie alkoihole, takie jak metanol, etanol, bu¬ tanol lub iz0iproipano'l„ i etery, takie jak eter ety¬ lowy lub czterowodiOTcfuran. Reakcje te prowadzi sie na ogól w tempera/turze 0—30°C, korzystnie w temperaturze 0—20°C. W tym celu na 1 mol zwiazku o wzorze 2 wprowadza sie okolo 1 mola borowodoirkiu, takiego jak borowodorek sodowy lub borowodorek litowy. W celu wyodrebnienia zwiaz¬ ku o wzorze 1 pozostalosc rozpuszcza sie np. w rozcienczonym kwasie solnym, nastepnie alkaflizuje sie lub ekstrahuje rozpuszczalnikiem organicznym, albo tylko zadaje woda i wytrzasa z rozpuszczal¬ nikiem organicznym. Dalsza obróbke prowadzi sie w znany sposób.Oprócz substancji czynnych podlanych w przyk¬ ladach szczególnie skutecznymi substancjami czyn¬ nymi sa nastepujace nowe zwiazki: l-/2-chloro- fenoksy/H2-/2,4^dwucMorof^ lo-l/-etanonn2 lub -ol-2, l-/2-ijzoprcipyilofenoksy/- -2-/2,4-dwucMorofenylo/-l-/l,2,4-triazol'ilo--l/-eta- non-2. lufo -ol-2, l-/2-.meityllofenoksy/-2-/2,4-dwu- chloTOfenylo/-l-/lr2,4^iazolilo-l/-etanon-2 lufo -ol- -2 i l-/2^cMoro^nmetylofenol^y/-2-/2,4Klwuicihloro- fenylo/-l-/lA4^iazc^iilo-'l/-€itanón-2 lufo -ol-2.Nowe substancje czynne wykazuja siikie dzia-106 362 lanie fungi/toksyczne. Nie uszkadzaja one roslin uprawnych w stezeniach niezbednych do zwalcza¬ nia grizybów. Z tych wzgledów sa one odpowiednie do wykorzystania jako srodki ochrony roslin w celu zwalczania grzybów. Srodki grzybobójcze w ochronie roslin stosuje sie do zwalczania Plasmo- diophoromycetes, Oomyioetes, Chytridiomycetes, Zygomycetes, Asoomyceites, Basidiomycetes i Deu- teromycetes.Nowe substancje czynne maja szeroki zakres dzialania i moga byc stosowane przeciwko paso¬ zytniczym grzybom, które opanowuja nadziemne czesci roslin lub z gleby atakuja rosline, oraz przeciwko czynnikom chorobotwórczym przenoszo¬ nym z nasionami. Szczególnie silne dzialanie wy¬ kazuja one przeciwko pasozytniczym grzybom na nadziemnych czesciach roslin.Nowe substancje czynne jako srodki ochrony roslin moizna ze szczególnie dobrym skutkiem sto¬ sowac do zwalczania maczniaków wlasciwych, np. do zwalczania maczniaka ogórków (Erysiphe cicho- riacearum), maczniaka jabloni (Podosphaera leuco- tricha) i maczniaka zbóz oraz przeciwko innym chorobom zbóz, np. przeciwko rdzy zbozowej.Nowe substancje czynne jako srodki ochrony ro¬ slin mozna wykorzystac do zaprawiania ziarna siewnego, do zaprawiania gleby luib do dziala¬ nia nimi na nadiziemne czesci roslin.Omawiane substancje czynne mozna przeprowa¬ dzac w preparaty o znanej postaci, takie jak roz¬ twory, emulsje, zawiesiny, proszki, pasity i granu¬ laty. Sporzadza sie je w znany sposób, np. na drodze zmieszania substancji czynnych z rozcien- czailnikami, a wiec z cieklymi rozpuszczalnikami, skroplonymi pod cisnieniem gazami i/lub ze sta¬ lymi nosnikami, ewentualnie stosujac srodki po- wiarzchmiowe czynne, a wiec emulgatory i/lub dy- spergatory i/iub srodki pianotwórcze. W przypad¬ ku wykorzystania wody jako rozcienczalnika mo¬ zna np. stosowac takze rozpuszczalniki organiczne jako rozputsizczalniki pomocnicze. Do cieklych roz¬ puszczalników zasadniczo zalicza sie zwiazki aro¬ matyczne, takie jak ksylen, toluen, benizen lub al- kidonaiftaleny, chlorowane zwiazki aromatyczne lub chlorowane weglowodory alifatyczne, takie jak chlorobenzeny, chloroetylen lub chlorek metylenu, weglowodory alifatyczne, takie jak cj^klcheksan lub zwiazki parafincwe, np. frakcje ropy nafto¬ wej, alkohole, takie jak butanol lub glikcd oraz ich etery i estry, ketony, takie jak aceton, mety- loizobutyloketon lub cykloheksanon, rozpuszczalni¬ ki silnie polarne, takie jak dwumetyloformaniid i sulfotlenek dwumetyIowy, oraz woda. Do skroplo¬ nych rozcienczalników lub nosników pochodzenia gazowego naleza ciecze, które w normalnej tem¬ peraturze i pod normalnym cisnieniem sa gazami, np. gazy aerozolotwórcze, takie jak dwuchlciro- dwufluorometan lub trójchiorofluorometan. Jako sitale nosniki stosuje sie mlewo ze skal natural¬ nych, takich jak kaolin, glinki, talk, kreda, kwarc, attapuligiit, monjtmoryloniit lub ziemia okrzemkowa oraz maczki ze skal syntetycznych, takie jak kwas krzemowy o wysokim stopniu rozdrobnienia, tlenek glinu i krzemiany. Jako emulgatory wpro¬ wadza sie emulgatory niejonowe i anionowe, takie jak polioksyetylenowe estry kwasów tluszczowych, polioksyetylenowe etery wyzszych alkoholi alifa¬ tycznych, np. alkiiloarylowe etery glikolu polietyle¬ nowego, alkLlosuilfomany, siarczany alkilowe, ary- losulfomany oraz hydrolizaty bialka, a jako dy- spergatory wprowadza sie npf lignine, lugi posiar¬ czynowe i metylcceluloze.W preparatach tych nowe substancje czynne moga wystepowac w mieszaninie z innymi znanymi substancjami czynnymi, takimi jak srodki grzybo¬ bójcze, owadobójcze, roztoczobójcze, nicieniobójcze, chwastobójcze, srodki ochrony przeciwko zeruja¬ cym ptakom, srodki wzrostowe, srodki odzywcze dla roslin i srodki polepszajace strukture gleby.Preparaty zawieraja na ogól 0,1^95% wagowych substancji czynnej, korzystnie 0,5—90% substancji czynnej.Substancje czynne mozna stosowac same, w po¬ staci preparatów lub sporzadzonych z nich przez 2ft rozcienczenie kompozycji uzytkowych, takich jak gotowe do uzytku roztwory, emulsje, zawiesiny, proszki, pasty i granulaty. Srodki stosuje sie w znany sposób, np. przez podlewanie, opryskiwanie, opryskiwanie mglawicowe, opylanie, rozsiewanie, zaprawianie na sucho, zaprawianie wilgotne, za¬ prawianie mokre, zaprawianie muliste lub inkru¬ stowanie, W przypadku stosowania jako srodka grzybobój¬ czego rua lisciach mozna stezenie substancji czyn- nej w kompozycji uzytkowej zmieniac w szerokim zakresie, na ogól w zakresie 0,1—0,00001% wago¬ wych, korzystnie 0,05—0,0001% wagowych.Przy zaprawianiu ziarna siewnego stosuje sie na ogól 0,00li—50 g substancji czynnej na 1 kg ziarna siewnego, korzystnie 0,01—10 g substancji czynnej na 1 kg ziarna siewnego.Zaprawiajac glebe wprowadza sie 1—1000. g sub¬ stancji na m8 gleby, zwlaszcza 10—£00 g substan¬ cji czynneij na m3 gleby. 40 Wieloisitronne mozliwosci zastosowania omówiono blizej w nizej podanych przykladiaich.Przyklad I. Test traktowania pedów (macz- niak zbozowy — grzybica niszczaca liscie) — dzia- 45 lanie zapobiegawcze.W celu wytworzenia korzystnego preparatu sub¬ stancji czynnej rozpuszcza sie 0,25 czesci wago¬ wych substancji czynnej w 25 czesciach wagowych dwumetylofarmamiidu i 0,06 czesciach wagowych m emulgatora z eteru alkiiioarylowego glikolu poliety¬ lenowego, a nastepnie doidaje sie 975 czesci wago¬ wych wody. Koncentrat rozciencza sie woda do zadanego w cieczy do opryskiwania stezenia kon¬ cowego. 55 W celu zbadania dzialania zapobiegawczego opry¬ skuje sie jednoiiistne rozsady jeczmienia odmiany Aonsel preparatem substancji czynnej do stanu wiJgcijnego od rosy. Po osuszeniu opyla sie rosli¬ ny jeczmienia zarodnikami Erysiphe graminis var.Q0 hordei. Po 6-dniowym utrzymywaniu roslin w temperaturze 21—22°C i przy wilgotnosci powie¬ trza 80—90% ocenia sie porazenie rosliny przez pecherzyki maczniaka. Stopien porazenia wyraza sie w procentach porazenia nietraktoiwanych ros- 65 lin kontrolnych, przy czym 0% oznacza brak po-7 razenia, a 100% oznaczal taki sam stopien poraze¬ nia^ jak u nietraktowanych roslin kontrolnych.Substancja czynna jest tym skuteczniejsza, im mniejsze jest porazenie maczniakiem.Substancje czynne, stezenia substancji czyn¬ nych w cieczy do opryskiwania oraz stopien po¬ razenia nizej w tablicy 1.Tablica 1 Test traktowania pedów (maczniak zbozowy — dzialanie zapobiegawcze).| Substancja czynna próba nietrakto- wana zwiazek o wzo¬ rze 5 (znany) zwiazek o wzo¬ rze 6 zwiazek o wzo¬ rze 7 zwiazek o wzo¬ rze 8 zwiazek o wzo¬ rze 9 zwiazek o wzo¬ rze 10 zwiazek o wzo¬ rze 11 zwiazek o wzo¬ rze 12 Stezenie sub¬ stancji czyn¬ nej w cieczy do opryski¬ wania w % wagowych — 0,025 0;025 0,025 0,025 0,025 C,025 0,025 0,025 Porazenie w % w stosunku do nietrakto- wanych ros¬ lin kontrol¬ nych 100 55,0 0,0 0,0 16,3 7,5 0,0 37,5 37,5 Przyklad II. Tes zbozowa — grzybica niszczaca liscie) — dzialanie zapobiegawcze.W celu sporzadzenia korzystnego preparatu sub¬ stancji czynnej rozpuszcza sie 0,25 czesci wago¬ wych substancji czynnej w 25 czesciach wagowych dwumetyloformaniidu i 0,06 czesciach wagowych emulgatora z eteru alkiloarylowego glikolu polie¬ tylenowego, a nastepnie dodaje 975 czesci wody.Koncentrat ten rozciencza sie woda do zadanego w cieczy do opryskiwania stezenia koncowego.W celu zbadania dzialania zapobiegawczego za¬ szczepia sie jednolistne rozsady pszenicy odmiany Michigan Amiber zawiesina uredosporów Puccinia recondita w 1% agarze wodnym. Po wysuszeniu zawiesiny zarodników opryskuje sie rosliny psze¬ nicy preparatem substancji czynnej do stanu wil¬ gotnego od rosy i dla inkubacji utrzymuje je w ciagu 24 godzin w temperaturze okolo 20°C w cieplaonni przy wilgotnosci powietrza 100%. Po uplywie 10 dni przebywania roslin w temperatu¬ rze 20°C i przy wilgotnosci powietrza 80—90% oce¬ nia sie porazenie rosildn przez rdze. Stopien pora¬ zenia wyraza sie w procentach porazenia nietrak- 362 3 towanych roslin kontrodmych, przy czym 0% ozna¬ cza brak porazenia;, a 100% oznacza taki sam sto¬ pien porazenia, jak u nietraktowanych roslin kont¬ rolnych. Substancja czynna jest tym skuteczniejsza, ; im mniejsze jest porazenie rdza.Substancje czynne, stezenie substancji czynnych w cieczy do opryskiwania oraz stopien porazenia zestawiono w tablicy 2.Tablica 2 3 Test traktowania pedów (-rdza zbozowa) — dzia¬ lanie zapobiegawcze Substancja czynna próba nietrakto- wana zwiazek o wzo¬ rze 5 (znany) zwiazek o wzo¬ rze 13 (znany) zwiazek o wzo¬ rze 6 zwiazek o wzo¬ rze 14 Stezenie sub¬ stancji czyn¬ nej w cieczy do opryski¬ wania w % wagowych — 0,025 0,025 0,025 0,025 Porazenie w % w stosunku do nietrakto¬ wanych ros¬ lin kontrol¬ nych 100 33,8 33,8 12,5 ,0 | Przyklad III. Test traktowania jabloni prze¬ ciwko : Podosphaera — dzialanie zapobiegawcze RozpuisizczaiLnik: 4,7 czesci wagowych acetonu Emulgator: 0,3 czesci wagowe eteru alkiloarylowe¬ go glikolu polietylenowego Wodia: 95 czesci wagowych 40 Ilosc substancji czynnej niezbedna dla uzyska¬ nia zadanego stezenia substancji czynnej w cieczy do opryskiwania miesza sie z podana iloscia roz¬ puszczalnika, a koncentrat rozciencza sie podana iloscia wody zawierajacej podiane dodatki. Ciecza 45 do opryskiwania spryskuje sie mlode sadzonki jablcrni znajdujace sie w stadium 4—6 lisci, az do calkowitego przemoczenia. Rosliny utrzymuje sie w ciagu 24 godizin w temperaturze 20°C w cie¬ plarni przy wzglednej wilgotnosci powietrza 70%. 50 Nastepnie zaszczepia sie je na drodze opylania zarodnikami konidialnymi maczniaka jabloniowego (Podoisphiaera leucofrieha) i umieszcza w cieplar¬ ni o temperaturze 21—23°C i o wilgotnosci wzgled¬ nej powietrza okolo 70%. Po uplywie 10 dni od 55 zaszczepienia okresla sie stopien porazenia sadzo¬ nek. Otrzymane wartosci ocen oblicza sie w pro¬ centach porazenia, przy czym 0% oznacza brak porazenia, a 100% oznacza, ze rosliny sa porazone calkowicie. eo Substancje czynne, stezenie substancji czynnych i wyniki uwidoczniono w podanej nizej tablicy 3.Przyklad IV. Test traktowania ogórków prze¬ ciwko: Erysiphe — dzialanie zapobiegawcze 65 Rozpszczalnik: 4,7 czesci wagowych acetonuo 106 362 Tablica 3 Test traktowania jabloni przeciwko Podosphaera — dzialanie zapobiegawcze.Substancja czynna zwiazek o wzorze 15 (zmiany) zwiazek o wzorze 6 zwiazek o wzorze 9 | zwiazek o wzorze 10 Porazenie w % Przy stezeniu substancji czynnej 0,001 42 0 0 Emulgator: 0,3 czesci wagowych eteru alkiloarylo- wego glikolu polietylenowego Woda: 95 czesci wagowych Ilosc substancji czynnej niezbedna dla uzyska¬ nia w cieczy do opryskiwania zadanego stezenia substancji czynnej miesza sie z podana iloscia roz¬ puszczalnika,, a koncentrat rozciencza sie podana iloscia wody zawierajacej podane dodatki.Ciecza do opryskiwania spryskuje sie mlodo¬ ciane rosliny ogórka o okolo trzech lisciach wla¬ sciwych az do calkowitego przemoczenia. Rosliny ogórka w celu osuszenia pozostawila sie w ciagu 24 godzin w cieplarni. Nastepnie w celu zaszcze¬ pienia opyla sie je zarodnikami konidiiailnymi grzyba Erysiphe cichoriaeearuim.Rosliny ustawia sie nastepnie w cieplarni w tem¬ peraturze 23^24°C przy okolo 70% wilgotnosci wzglednej powietrza. Po uplywie okolo 12 dni o- kresla sie porazenie roslin ogórka. Otrzymane war¬ tosci ocen oblicza sie w procentach porazenia, przy czym 0% oznacza brak porazenia, a 100% ozna¬ cza, ze rosliny sa porazone calkowicie.Substancje czynne, stezenia substancji czynnych i wyniki zestawiono w podanej nizej tablicy 4- Tablica 4 Test traktowania ogórków przeciwko Erysiphe — dzialanie zapobiegawcze Substancja czynna zwiazek o wzorze 16 (znany) zwiazek o wzorze 6 zwiazek o wzorze 9 zwiazek o wzorze 10 zwiazek o wzorze 11 Porazenie w % przy stezeniu substancji czynnej 0,00025 G2 12 6 16 12 1 Podane nizej przyklady objasniaja blizej sposób wytwarzania nowych substancji czynnych.Przyklad V. Wytwarzanie substancji o wzo¬ rze 1<7.Do 149 g (2,13 mola) l,2,4Htriazolu w 1500 ml acetonitrylu wkrapla sie w temperaturze wrzenia 244,6 g (0,62 mola) l^bromo-l-/4-chloirofenoksy/-2- -/2,4^wuchJoa:oienylo/-etanonu-2. Calosc ogrzewa sie w ciagu 40 godzin w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna. Nastepnie rozpuszczalnik oddestyLowuje sie pod próznia, pozostalosc rozpu¬ szcza sie w 1°00 ml chlorku metylenu i trzykrot¬ nie wytrzasa z porcjami po 500 ml wody. War¬ stwe wodma ponownie wytrzasa sie z 500 ml chlor¬ ku metylenu. Polaczone warstwy chlorku metyle¬ nu suszy sie nad siarczanem sodowym i zateza przez oddestylowanie rozpuszczalnika pod próz¬ nia.Pozostalosc rozpuszcza sie w 300 ml acetonu i zadaje 100 g szesciowodzianu kwasu naftaleno- dwuisulfonowego-li,5 w 200 ml acetonu. Otrzymuje sie 270 g (41,3% wydajnosci teoretycznej) nafta- lenodiwuBulfonianu-1,5 1-/4-*hilorofenoksy/-2-/2,4- -dwuchlorofenylo/-1-/1,2,4-itriazoililo-1/-etanonu-2 o temperaturze topnienia 198°C.Przyklad VI. Wytwarzanie substancji o wzorze 6.Z otrzymanego wedlug przykladu V naftaleno- cLwusullfaniami-1,5 l-/4-cMorofenolksy/-2-/2,4^diwu- chiorofenylo/-!-/l,2,44iriazolilo-l/-etanonu-2 dodajac roztwór wodoroweglanu sodowego uwalnia sie zasade, rozpuszcza ja w octanie tylowym i za po¬ moca eterowego roztworu kwasu chlorowodorowe¬ go przeprowadza. w chlorowodorek, który wyfcry- stalizowuje po dluzszym pozostawieniu w eterze.Otrzymuje sie z ilosciowa wydajnoscia chlorowo¬ dorek l-/4-chlorofenoksy/-2-/2,4-dwuchlorofenylo/- -l-/l,2,4-itrilazolilo-l/-etanonu-2 o temperaturze top¬ nienia 138^140°C.Przyklad VII. Wytwarzanie substancji o wzorze 9.Z 226 g (0,42 mola) naftalenodwiiisulfonianu-1,5 l-/4-cMorofenokiSy/-2-/2,4HdwTichlorofenylo/-l- -/l,2,4^triaEOililO'-l/-etanonu-2 (wedlug przykladu V) sporzadza sie gesta zawiesine w 500 ml chlorku metylenu; zadaje 1000 ml nasyconego, roztworu wodoroweglanu sodowego i miesza w ciagu 5 go¬ dzin.Wyodrebniona wairstwe organiczna suszy sie nad siarczanem sodowym i zateza pod próznia. Pozo¬ stalosc rozpuszcza sie w 1,5 litra metanolu, w tem¬ peraturze okolo 0—5°C dodaje sie 17 g (0,45 mola) borowodorku sodowego w porcjach po okolo 1 g i miesza w ciagu 15 godzin w temperaturze poko¬ jowej. Nastepnie w temperaturze 0°C wkrapla sie 2O0 ml stezonego kwasu solnego i ponownie ogrze¬ wa sie w ciagu 15 godzin w temperaturze poko¬ jowej. Mieszanine reakcyjna mieszajac wprowadza sie nastepnie do 1000 ml nasyconego roztworu wodo¬ roweglanu sodowego, warstwe wodna wytrzasa sie dwukrotnie z porcjami po 500 ml chlorku mety¬ lenu, a warstwe organiczna wytrzasa sie dwukrot¬ nie z porcjami po 200 ml wody. Polaczone war¬ stwy organiczne suszy sie nad siarczanem sodo¬ wym i zateza przez odparowanie rozpuszczalnika w prózni. Olej otrzymany jako pozostalosc roz¬ puszcza sie w 800 ml eteru i zadaje suchym chlo¬ rowodorem w nadmiarze. Otrzymuje sie 113,5 g (64% wydajnosci teoretycznej) chlorowodorku 1-/4- -c±dorofenoksy/-2-/2,4^diwuK^^106 362 11 -tTiazolitLo-l/-ertaainolii-2 w postaci mieszaniny izo¬ merów o temperaturze topnienia 157—il72°C.Analogicznie jak w przykladach V—VII wytwa¬ rza sie zwiazki podane nizej w tablicy 5.Tablica 5 Zwiazki o wzorze 1, w którytm Xn i A maja zna¬ czenie podiane nizej. 12 r19 Scheraot 2 PZG Koszalin D-1645 90 egz. A-4 Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL