Przedmiotem wynalazku jest kolek rozprezny, szczególnie do podwieszania, z tuleja rozprezna, która w zakresie rozprezania ma podluzne szcze¬ liny i z usytuowanym w tulei rozpreznej elemen¬ tem rozpreznym, przy czym ksztalty przekrojów poprzecznych lezacych w zasadzie prostopadle do osi glównej kolka, co najmniej na odcinku odpo¬ wiadajacym czesci dlugosci kolka na obrysie wewnetrznym tulei rozpreznej i na obrysie ze¬ wnetrznym elementu rozpreznego odbiegaja od przekroju kolowego, przy czym ich profile umoz¬ liwiaja rozprezanie, poprzez obrót elementu roz¬ preznego. . Do podwieszania stropów, okladzin, pomostów, rur, przewodów lub tym podobnych sa znane róz¬ nego rodzaju urzadzenia. Poniewaz wszystkie te urzadzenia znajduja zastosowanie w wielkich seriach, stawia sie im zadanie, aby ich podwie¬ szanie odbywalo sie przy malym nakladzie czasu i bez szczególnego nakladu narzedzi. Najczesciej elementy do podwieszania sa uksztaltowane jako kolki rozprezne z tuleja roz¬ prezna i elementem rozpreznym. Na przyklad znany jest element do podwieszania w rodzaju kolka, którego czesc rozprezna sklada sie z blachy falistej, na której jest umieszczona przesuwnie rozcieta "tuleja rozprezna. Falisty ksztalt zewne¬ trzny rozszerza sie w kierunku przedniego konca w zwiazku z czym osiowe przesuniecie tulei roz¬ preznej w kierunku czesci rozpreznej na skutek 2 wbijania, powoduje promieniowe rozparcie tulei rozpreznej. Dalsze znane urzadzenie do podwieszania skla¬ da sie w zasadzie z elementu rozpreznego o prze- kroju poprzecznym kolowym oraz z rozcietej tulei o przekroju poprzecznym pierscieniowym, w której umieszczony jest przesuwnie element roz¬ prezny o stozkowym zakonczeniu. W urzadzeniu tym przez wyciaganie na zewnatrz elementu roz- preznego z otworu znajdujacego sie w materiale, który ma byc umocowany, rozszerza sie promie¬ niowo tuleja rozprezna na skutek czego nastepu¬ je zakotwienie w tym otworze. Wada pierwszego z wymienionych wyzej urza- dzen polega na tym, ze wymagane przesuniecie osiowe tulei rozpreznej w stosunku do wprowa¬ dzonego do otworu elementu rozpreznego moze byc dokonane tylko w sposób wymagajacy bar¬ dzo duzego nakladu czasu i za pomoca dodatko- wego narzedzia na przyklad mlotka. Przebieg tej operacji uniemozliwia w powaznym stopniu montaz wstepny elementów wspóldziala¬ jacych z elementami podwieszonymi, jaik na przy¬ klad czlonów o przestawnej wysokosci, haków od- 26 czepialnych lub tym podobnych. Moze byc po¬ trzebny równiez dodatkowy montaz elementów, który szczególnie na wielkich wysokosciach pod¬ wieszania okaze sie bardzo uciazliwy. Wada drugiego z wymienionych urzadzen pole- ga na tym, ze wymagany do rozparcia tulei roz- 106 085IW -,^": -V-,' ;3 •'¦' ^v '-¦¦¦.; ¦¦¦-¦.. ¦ preznej rodzaj przesuniecia to znaczy wyciaganie na zewnatrz elementu rozpreznego z otworu, u- warunkowany nieokreslona z góry glebokoscia wsadu i zalezny od rodzaju i jakosci wykonania otworu wykazuje przy seryjnym zastosowaniu, 5 zawsze rózne odstepy punktów odczepiania od materialu do umocowania. Na skutek tego jest konieczne, dodatkowe wymagajace nakladu czasu podwieszenie wzglednie wstawianie dalszych czesci przylaczanych do elementu celem zamoco- 10 wania. Dalsza powazna wada jest rozprezanie elemen¬ tu wylacznie pod obnizeniem. W nastepstwie te¬ go drgania i zmienne obciazenie powoduja, ze tuleja rozprezna moze sie zwezac promieniowo 15 tak, ze skutecznosc zakotwiczenia elementu calko¬ wicie maleje. Znana z innych dziedzin zasada rozprezania kolków nie ma zastosowania w omawianej dzie¬ dzinie. Tak wiec niekorzystnie odbija sie na 20 przyklad przekrecenie elementu rozpreznego w tulei rozpreznej kolka rozpreznego do tego. stop¬ nia, ze tego rodzaju kolki musza posiadac osio¬ we prowadzenie miedzy elementem rozpreznym a tuleja rozprezna. Z tego powstaje zaleznosc 25 osiowego polaczenia ksztaltowego miedzy tuleja rozprezna a elementem rozpreznym. Wystepujace przy podwieszeniach praktycznie wylacznie obcia¬ zenia rozciagajace nie moga wywolac rozprezenia wtórnego tulei, co powoduje, ze caly kolek wlacz- 30 nie z tuleja rozprezna moze byc wyrwany z otwo¬ ru. Równiez wystepujace w kierunku dlugosci kolka sily zmienne odbijaja sie ujemnie na tego rodzaju kolku rozpreznym, gdzie na podstawie osiowego polaczenia ksztaltowego tuleja rozprez- 35 na porusza sie w zaleznosci od elementu rozprez¬ nego. Celem wynalazku jest opracowanie kolka roz¬ preznego nadajacego sie szczególnie do podwie¬ szen bez specjalnego nakladu narzedzi, który juz 40 w stanie nieobciazonym zapewni wystarczajace za¬ kotwiczenie, wzrastajace wraz z wielkoscia obcia¬ zenia. . Cel ten osiagnieto za pomoca skonstruowania kolka rozpreznego, w którym co najmniej czesc 45 obrysu zewnetrznego elementu rozpreznego i/lub co najmniej czesc.obrysu wewnetrznego tulei roz¬ preznej rozciaga sie w przekroju poprzecznym co najmniej nad czescia dlugosci kolka w kierunku jego przedniego zakonczenia. Uformowanie obrysu 50 wewnetrznego tulei rozpreznej wzglednie obrysu zewnetrznego elementu rozpreznego odbiegajace od przekroju poprzecznego o ksztalcie pierscienia wzglednie kola powoduje, ze tuleja rozprezna przez przekrecenie elementu rozpreznego w sto- 55 sunku do tulei rozpreznej rozpreza sie. Przez roz¬ ciagajace sie do przedniego konca kolka rozsze¬ rzanie tulei rozpreznej i/albo elementu rozprez¬ nego osiaga sie to, ze przesuniecie elementu roz¬ preznego w stosunku do tulei rozpreznej powodo- 60 wane obciazeniem w kierunku osiowym elemen¬ tu rozpreznego, pociaga za soba dodatkowe roz¬ parcie tulei rozpreznej a w nastepstwie rozsze¬ rzenie. Odbiegajace od przekroju poprzecznego o ksztal- 65 " •/ 4 cie pierscienia wzglednie kola profilowanie obry¬ su wewnetrznego tulei rozpreznej wzglednie obrysu zewnetrznego elementu rozpreznego moze byc do¬ wolnie uksztaltowane. Obrys zewnetrzny elemen¬ tu rozpreznego moze byc uksztaltowany na przy¬ klad w przekroju poprzecznym w formie krzyw¬ ki a kontur wewnetrzny tulei rozpreznej w prze¬ kroju poprzecznym w formie spirali. Równoczes¬ nie obrys zewnetrzny elementu rozpreznego i 0- brys wewnetrzny tulei rozpreznej w przekroju poprzecznym moga byc uksztaltowane podobnie w mimosród podwójny tak, ze od poprzecznego przekroju o ksztalcie kola wzglednie pierscienia powstaja punkty na obrysach co zapewnia roz¬ parcie przy przekrecaniu czesci w stosunku do siebie. Przy udoskonaleniu uksztaltowania w po¬ staci wielokata o bokach lukowatych z zaokra¬ glonymi katami osiaga sie szczególnie przy roz¬ pieraniu calej strefy rozparcia równomierny roz¬ dzial obciazenia. Jako szczególnie korzystne okazalo sie uksztal¬ towanie, w którym obrys zewnetrzny elementu rozpreznego jest uformowany w rodzaju elipsy. Przy czym przez rodzaj elipsy nie nalezy rozu¬ miec elipsy w. znaczeniu matematycznym, lecz tym okresleniem zwraca sie uwage na to, ze pro¬ filowanie, które wykazuje korzystnie tylko dwa symetryczne obszary wykraczajace poza podsta¬ wowy poprzeczny przekrój kolowy daje sie bar¬ dzo ekonomicznie uksztaltowac. Ten obrys ze¬ wnetrzny w rodzaju elipsy dla elementu rozprez¬ nego moze wspóldzialac zarówno z jednym rów¬ niez w rodzaju elipsy przekrojem poprzecznym obrysu tulei rozpreznej jak i równiez z dwoma, w danym przypadku o pólkolistej formie, umiesz¬ czonymi przesuwnie z mimosrodowym uksztalto¬ waniem obrysu wewnetrznego tulei rozpreznej. W pierwszym przypadku dla rozparcia, kat obro¬ tu ma okolo 90° a w drugim przypadku kat ma okolo 180°. Wykonanie rozszerzenia w stosunku do tulei rozpreznej i elementu rozpreznego moze nastapic w sposób rózny. Raz moze to byc uksztaltowanie rozszerzajace tylko obrys zewnetrzny elementu rozpreznego innym razem moze byc uksztaltowa¬ ny rozszerzajaco w kierunku przedniego konca tylko obrys wewnetrzny tulei rozpreznej. Ze wzgledu na równomierne rozlozenie obciazenia w strefie rozpierania kolka jest jednak celowe 0- brys wewnetrzny tulei rozpreznej jak i równiez obrys zewnetrzny elementu rozpreznego uksztal¬ towac równomiernie rozszerzajaco w kierunku przedniego konca. W odniesieniu do kierunku dlu¬ gosci kolka samo rozszerzenie moze byc umiesz¬ czone w dowolnym miejscu. Przede wszystkim rozszerzaja sie jednakze co najmniej czec obrysu zewnetrznego elementu rozpreznego i/albo co naj¬ mniej czesc obrysu wewnetrznego tulei rozprez¬ nej na dlugosci przekroju poprzecznego w kie¬ runku przedniego konca kolka. Rozumiec nalezy, ze przy wewnatrz tego samego kolka stosowanej kombinacji uksztaltowania i rozszerzania, jest tez mozliwe zastosowanie rozszerzania tylko obrysu wewnetrznego tulei rozpreznej, albo rozszerzania tylko obrysu zewnetrznego elementu rozpreznego106 035 6 lub tez rozszerzania na obu czesciach. Przy tym wymagane pod obciazeniem doprezenie kolka przez posuniecie elementu rozpreznego przeciwnie do tulei rozpreznej szczególnie jest wtedy sku¬ tecznie osiagane, kiedy owe zakresy obrysu ze¬ wnetrznego elementu rozpreznego i/albo obrysu wewnetrznego rozszerzaja sie w kierunku przed¬ niego konca kolka, a które za pomoca przekrece¬ nia elementu rozpreznego wywoluja rozparcie ra¬ zem w wzajemnym zazebieniu i dlatego tez ra¬ zem ze soba wspóldzialaja. Zakresy te sa zakre¬ sami przekraczajacymi podstawowy kolowy przekrój poprzeczny uksztaltowania zarysu ze¬ wnetrznego elementu rozpreznego i sa -zgodne z zakresami podstawowego kolowego przekroju poprzecznego uksztaltowania zarysu wewnetrzne¬ go tulei rozpreznej. Zgodnie z dalsza postacia wykonania wynalaz¬ ku podluzne szczeliny tulei rozpreznej przebie¬ gaja co najmniej na czesci swej dlugosci, nachy¬ lone do glównej osi kolka. Na skutek takiego ukladu szczelin zakresy przekraczajace podsta¬ wowy kolowy przekrój poprzeczny uksztaltowa¬ nia obrysu zewnetrznego elementu rozpreznego, rozszerzajace sie w kierunku konca kolka a wy¬ wolujace pod obciazeniem wymagane doprezenie rozparcia nawet przy niedostatecznym rozparciu wskutek przekrecenia elementu rozpreznego, w zadnym przypadku nie wjadaja calkowicie do szczelin tulei rozpreznej, lecz zapewniaja dosta¬ teczne rozparcie tulei. Szczególnie przy zastoso¬ wanej wewnatrz kombinacji uksztaltowania i roz¬ szerzenia tego samego zakresu, dlugosc kolka jest przewidziana do przyjecia skladowej sily, skiero¬ wanej do przedniego konca kolka i wywolanej przekreceniem elementu rozpreznego. Korzystnie "ma zderzak sluzacy do ograniczenia osiowej przesuwalnosci elementu rozpreznego wzgledem tulei rozpreznej. Zderzak ten wykorzystuje skladowa sily skie¬ rowanej do przedniego konca kolka, w celu pro¬ mieniowego rozparcia tulei rozpreznej. Stwarza to mozliwosci wykonania elementu szybkonapre- zajacego, który znajduje zastosowanie nie tylko do podwieszenia elementu. Przy tego rodzaju ele¬ mencie szybko naprezajacym tylny koniec ele¬ mentu rozpreznego posiada w miejsce urzadzenia podwieszajacgo, na przyklad glowice, która ma srodki przylozenia do osadzania narzedzi dla ru¬ chu obrotowego. Taki szybko naprezajacy element znajduje zastosowanie na przyklad do umocowy¬ wania okladzin, oslon lub tym podobnych, przy czym glowica spelnialaby wtedy funkcje nosna. Zgodnie z wynalazkiem, zderzak moze byc uksztaltowany jako kolnierz oporowy, umieszczony w tylnym obszarze elementu rozpreznego, prze¬ kraczajacy na zewnatrz obrys wewnetrzny tulei rozpreznej. Zamiast tego kolnierza oporowego zgodnie z dalsza postacia wykonania wynalazku zderzak moze byc uksztaltowany na przedzie tu¬ lei rozpreznej do wewnatrz jako zebro prze¬ kraczajace obrys wewnetrzny tulei rozprez¬ nej. ' Rodzaj takiego zderzaka dla tulei rozpreznej daje na przyklad mozliwosc przejecia wystepujacej na skutek przekrecenia elementu rozpreznego osiowej sily skladowej, skierowanej w kierunku przedniego konca kolka, po pewnym wyrównaniu osiowego luzu wewnatrz tulei roz¬ preznej tak, ze caly do dyspozycji stojacy kat o- brotu moze byc wykorzystny wylacznie do roz¬ parcia * tulei rozpreznej. Ma to znaczenie szczegól¬ nie w przypadku koniecznosci przezwyciezeniu wielkich tolerancji otworu i przy umocowyWa¬ niach w miekkich materialach. Zastosowanie kol¬ ka rozpreznego zgodnie z przedstawionym wyna¬ lazkiem zostanie w sposób istotny ulatwione za¬ równo dla podwieszen jak równiez dla innych ce¬ lów, jesli beda przewidziane zaczepy oporowe do ograniczenia glebokosci, które przy wprowa¬ dzeniu dp otworu opra sie na powierzchni ma¬ terialu do umocowania. Na tej podstawie tuleja rozprezna ma na tylnym koncu zaczep oporowy do ograniczenia glebokosci przekraczajacy pro¬ mieniowo obrys zewnetrzny. Zaczepy oporowe moga byc uksztaltowane na przyklad w formie kolnierza zwiazanego z tuleja rozprezna. Odpo¬ wiednio do dalszych przykladów wykonania wy¬ nalazku- istnieje mozliwosc zaopatrzenia elementu rozpreznego na jego tylnym zasiegu w zaczep oporowy do ograniczenia glebokosci, przekracza¬ jacy promieniowo obrys zewnetrzny tulei roz¬ preznej. Jako zaczep oporowy nadaje sie na przy¬ klad umieszczony na elemencie rozpreznym kol¬ nierz, którego promien zewnetrzny przekracza obrys zewnetrzny tulei rozpreznej. Przedmiot wynalazku jest . uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia tufeje rozprezna w przekroju, fig. 2 — tuleje rozprezna wedlug fig. 1 w prze¬ kroju wzdluz linii II-II, fig. 3 — tuleje rozprezna wedlug fig. 1 w widoku z góry, fig. 4 — element rozprezny, fig. 5 — element rozprezny wedlug „fig. 4 w widoku z boku, fig. 6.— element rozprez¬ ny wedlug JLig. 4 w widoku z góry, fig. 7 — kom¬ pletny kolek rozprezny z tuleja rozprezna i ele¬ mentem rozpreznym w polozeniu nie rozprezonym, fig. 8 — tuleje rozprezna w dalszej formie wyko¬ nania wynalazku w przekroju, fig. 9 — tuleje rozprezna zgodnie z fig. 8 w widoku z boku, fig. 10 — kompletny kolek rozprezny wedlug fig. 8 w polozeniu nie rozprezonym. Na fig. 1 do 3 jest widoczna tuleja rozprezna 1. Wewnetrzny obrys tulei 1 przedstawia,, jak to szczególnie na fig. 3 jest widoczne, profil w ro¬ dzaju elipsy, który sie rozszerza ku przedniemu koncowi tulei rozpreznej 1. Tylny koniec tulei przedstawia zaczep oporowy 2 wystajacy na ze¬ wnetrznym obrysie promieniowo w formie kolnie¬ rza. W kierunku podluznym kolka rozpreznego tuleja rozprezna 1 ma dwie szczeliny 3, z któ¬ rych jedna przechodzi przez zaczep oporowy 2. W podanym przykladzie ilosc szczelin 3 moze byc w zaleznosci od potrzeb zwiekszona. Zgodnie z fig. 4 do 6 przedstawiono element rozprezny 4. Fig. 6 przedstawia czesc rozprezajaca 4a elemen¬ tu rozpreznego 4 w przekroju elipsy, której o- brys rozszerza sie ku przedniemu koncowi. Tylny koniec czesci rozprezajacej 4 jest ograniczony kol¬ nierzem oporowym 5. Element rozprezny 4 ma na tyle kolnierza opo¬ li 40 50 55 60\ 106 085 rowego przylaczona czesc 6 w formie ucha, któ¬ rej otwór 7 sluzy do wprowadzania dalszych ele¬ mentów. Fig. 7 przedstawia gotowy kolek rozprez¬ ny z polaczonymi razem elementami rozpreznymi 4 i tuleja rozprezna 1 w polozeniu nie rozpreza¬ jacym. To polaczenie elementu rozpreznego 4 z tuleja rozprezna 1 jest ulatwione szczególnie przez szczeline 3 przechodzaca przez zaczep oporowy 2. Na fig. 7 przedstawiony kolek rozprezny jest za¬ kotwiony w przewidzianym do tego celu otworze w ten sposób, ze kolek wsadza sie do tego otwo¬ ru tak daleko, ze zaczep oporowy 2 opiera sie na powierzchni materialu zawierajacego otwór. Na¬ stepnie obraca sie element rozprezny w dowolnym kierunku o 90°. Na podstawie rozszerzajacej sie do przodu tulei rozpreznej 1 elementu rozprez¬ nego 4 powstaje sila skladowa, która dazy do wciskania elementu rozpreznego 4 do podstawy otworu. Tej sile skladowej przeciwdziala kolnierz oporowy 5 elementu rozpreznego 4 wspierajacy sie na tulei ropreznej 1 tak, ze tuleja rozprezna 1 rozszerza sie w sposób wymuszony i przez to nastepuje kotwienie w otworze. Po obciazeniu kol¬ ka rozpreznego silami dzialajacymi na element rozprezajacy 4 wystepuje osiowy ruch wzgledny miedzy elementem rozpreznym 4 a tuleja rozprez¬ na 1, który na skutek rozszerzajacych sie obry¬ sów powoduje dalsze rozpieranie tulei 1. Na fig. 8 do 9 jest przedstawiony dalszy przy¬ klad wykonania oznaczonej tu przez 8 tulei roz¬ preznej. Wewnetrzny obrys tulei rozpreznej 8 przedstawia profil uksztaltowany w rodzaju elip¬ sy, która rozszerza sie ku przedniemu koncowi tulei 8. Tuleja rozprezna ma równiez szczeliny 9, które sa nachylone do osi glównej. Zlaczone z przednim koncem tulei rozprezajacej zebro 10, wystajace do wnetrza tulei rozpreznej jest wyko-% nane -jako zderzak. | Fig. 10 przedstawia kolek rozprezny skladajacy sie z elementu rozpreznego wedlug fig. 4 do 8 i tulei rozpreznej wedlug fig. 8 i 9. Fig. 10 przed¬ stawia jak osiowo skierowana skladowa sila jest przyjmowana przez wykonany na tulei rozpreznej 8 zderzak uksztaltowany jako zebro 10. W ten sposób zaoszczedza sie tu po jednym zderzaku na elemencie rozpreznym 4. Kolnierz oporowy 5 ele¬ mentu rozpreznego 4 sluzy w tym przypadku do ograniczenia glebokosci i kolka rozpreznego tak. ze odpada zaczep oporowy 2 odpowiadajacy tulei rozpreznej zgodnie z fig. 1 do 3. Przy rozszerzeniu sie tulei rozpreznej 8 prze¬ suwa sie strefa oporu zebra 10 w zaleznosci od rozszerzania, w kierunku przeciwnym do kierun¬ ku wprowadzania kolka rozpreznego. Wskutek te¬ go powstaje szczególnie przy wielkich toleran¬ cjach otworu lub miekkim materiale do umoco¬ wania, korzystnie dzialajace wyrównanie tak, ze i w tych przypadkach osiaga sie optymalne roz¬ parcie przez pelne wykorzystanie kata przekre- PL PL PL PL PL PL PL