Przedmiotem wynalazku jest sposób wykonywania bezskrzynkowych form odlewniczych przez wstrzeliwanie i prasowanie masy formierskiej za pomoca glowic strzalowo-prasujacych sprzezonych z usuwalnymi skrzynkami formierskimi i plytami modelowymi oraz glowica strzalowo-prasujaca maszyn formierskich.Znany jest z niemieckiego opisu patentowego RFN nr 1 941 736 sposób wykonywania bezskrzynkowych form odlewniczych z pozioma plaszczyzna podzialu za pomoca dwustronnej maszyny formierskiej, wyposazonej w przesuwne poziomo plyty modelowe i w przesuwne pionowo skrzynki formierskie, posiadajacej górna i dolna glowice strzalowo-prasujace ze zbiornikiem masy formierskiej i z plyta strzalowa stanowiaca zarazem stempel prasujacy, przy czym maszyna ta jest polaczona przewodami ze sprezarka powietrzna i z aparatura sterujaca.Zgodnie ze znanym sposobem, masa formierska jest wstrzeliwana do dwóch oddzielnych skrzynek formierskich za pomoca dwóch niezaleznych od siebie glowic strzalowo-prasuj?cych, przy czym powierzchnia poprzecznego przekroju strumieni masy formierskiej jest równa powierzchni plyt strzalowych. Predkosc wstrzeliwanej masie formierskiej nadawana jest przez dzialanie sprezonym powietrzem na górna powierzchnie tej masy, znajdujacej sie w zbiorniku glowicy strzalowej, tak iz co najmniej czesc tej masy zostaje poprzez otwory plyty strzalowej wstrzelona do skrzynki formierskiej. W znanych maszynach formierskich otwory w plytach strzalowych maja ksztalt stozków o malych srednicach albo ksztalt waskich szpar miedzypretowych, dzieki czemu uzyskuje ,sie prostolinijny i równomierny przeplyw masy formierskiej. Stozkowe otwory w plytach dmuchowych sa zbiezne albo w kierunku skrzynek formierskich albo w kierunku glowic strzalowych. Choc ten znany sposób w przeciwienstwie do wszystkich innych wczesniej znanych metod po raz pierwszy stworzyl mozliwosc wykonywania bezskrzynkowych form odlewniczych z pozioma plaszczyzna podzialu, przy optymalnym wykorzystaniu wszystkich zdobyczy technicznych w tym zakresie, to jednak ma on równiez istotne wady polegajace na tym, ze otrzymane tym sposobem formy nie odznaczaja sie w calej swej objetosci jednakowa twardoscia i wytrzymaloscia.Pneumatyczne wstrzeliwanie masy formierskiej poprzez otwory plyt strzalowych w celu wykorzystania badz to rdzeni, badz form odlewniczych znane jest równiez z artykulów L.L. Gellera i V.J. Poplawskiego pt.2 90 913 „O metodach pracy maszyn do wstrzeliwania masy formierskiej" oraz „Wybór najlepszych parametrów konstrukcyjnych dla zasobników piasku przy rdzeniarkach strzalowych", które to artykuly ukazaly sie w czasopismie „Litejnoje Proizwodstwo" nr 9/1965 i nr 10/1965, w tlumaczeniu niemieckim, Centralnego Instytutu Techniki Odlewniczej w Lipsku.Te znane sposoby, ogólnie rzecz biorac sa zadowalajace. Byly takze przeprowadzone próby z zastosowaniem normalnej, o duzej sile wiazania wewnetrznego masy formierskiej, jednakze ujawnily sie przy tym trudnosci, które nie wystepowaly przy masie o malej sile wiazania. Trudnosci te wyrazaly sie w szczególnosci w nierównomiernym zageszczeniu masy formierskiej w róznych obszarach formy, w nie wystarczajacym skupieniu masy w okreslonych partiach formy i tworzeniu sie smug na okreslonych miejscach formy.Celem wynalazku jest opracowanie takiego sposobu wykonywania bezskrzynkowych form odlewniczych o duzym zageszczeniu, aby przy wstrzeliwaniu masy formierskiej otrzymac mozliwie równomierne jej zageszczenie w usuwalnej skrzynce formierskiej oraz aby mozna bylo stosowac mase formierska o duzej sile wiazania, przy czym pod pojeciem równomiernego zageszczenia nalezy rozumiec takie miejscowe twardosci formy, miedzy którymi róznice wynosza od 10 do 15% sredniej twardosci formy.Cel ten zgodnie z wynalazkiem osiagnieto dzieki temu, ze zawarta w zbiorniku glowicy strzalowej mase formierska poddaje sie najpierw fluidyzacji przez wtloczenie do jej objetosci sprezonego powietrza za pomoca perforowanych przewodów, po czym, gdy masa ta zaczyna w calej swej objetosci „plynac", wówczas dziala sie uderzeniowo na jej górna powierzchnie silnie sprezonym powietrzem, a gdy usuwalna skrzynka formierska zostanie calkowicie wypelniona masa formierska wówczas mase te dodatkowo zageszcza sie przez wywarcie na jej powierzchnie nacisku za pomoca plyty strzalowej tak silnie, az czesc masy formierskiej poprzez otwory w plycie strzalowej z powrotem przemiesci sie do zbiornika glowicy strzalowo-prasujacej.Sposób wedlug wynalazku jest w porównaniu z wymienionymi na wstepie znanymi sposobami postepowy pod wzgledem technicznym poniewaz wytwarzane tym sposobem formy odlewnicze, jesli nawet wykonywane sa z masy formierskiej o wiekszej sile wiazania, posiadaja niezaleznie od swego ksztaltu i wielkosci nie tylko wieksza twardosc, gestosc i wytrzymalosc w calej swej objetosci, ale sa bardziej równomierne niz to bylo dotychczas osiagalne, przy czym podane wyzej wartosci graniczne sa bez trudu zachowywane. Staje sie takze mozliwe calkowite zautomatyzowanie wykonywania bezskrzynkowych, bardzo duzych form o wymiarach przykladowo do 900 mm X 900 mm X 300 mm, które bez trudu znosza zautomatyzowany transport do stanowiska odlewania, nie ulegajac najmniejszym uszkodzeniom. Inna korzyscia zgodnego z wynalazkiem sposobu, jest glównie oszczednosc sprezonego powietrza, a tym samym energii w procesie formowania. Wstrzeliwanie masy formierskiej sposobem zgodnym z wynalazkiem stalo sie jeszcze bardziej doskonale niz to bylo osiagalne do tej pory, gdyz uzyskuje sie przy tym prawie wylacznie prostolinijny ruch masy formierskiej, prostopadly do plaszczyzny plyty strzalowej i równomierne rozdzielenie masy, przez co w wiekszym niz dotychczas stopniu wykorzystuje sie energie kinetyczna dla sprezenia przemieszczanej masy przy jej zderzeniu sie z plyta modelowa i modelem. ¦ To duze przyspieszenie, a przez to i koncowa predkosc masy formierskiej spowodowane sa przez uderzeniowe dzialanie na jej wolna powierzchnie silnie sprezonym powietrzem doprowadzonym przewodem o duzym przekroju, przy czym poprzez jednoczesne przemieszczenie masy formierskiej za pomoca sprezonego powietrza przez otwory zbiornika uzyskuje sie rozluznienie (fluidyzacje) masy, unika sie tworzenia kraterów i powoduje zmniejszenie zapotrzebowania powietrza, co z kolei zmniejsza reakcyjne dzialanie wplywajacego do skrzynki formierskiej i uchodzacego z niej powietrza. W ten sposób, zgodnie z wynalazkiem, czesc wprowadzonej do skrzynki formierskiej masy, zostaje pod naciskiem plyty strzalowej z powrotem przemieszczona do zbiornika glowicy strzalowej, co ma istotne znaczenie dla uzyskania równomiernego zageszczenia formy odlewniczej w calym jej obszarze.W dalszym rozwinieciu sposobu wedlug wynalazku, celem nadania wiekszego przyspieszenia wstrzeliwanej masie, stosuje sie zbiornik masy formierskiej w ksztalcie zwezki Venturiego. Przyczynia sie to równiez do tego, ze masa formierska zostaje równomiernie i prostopadle wzgledem powierzchni plyty strzalowej wstrzeliwana do skrzynki formierskiej, bez tworzenia sie przy tym kraterów i przerywania sie strug masy formierskiej.Zgodny z wynalazkiem sposób ma szczególne znaczenie przy wykonywaniu bezskrzynkowych form z pozioma plaszczyzna podzialu, za pomoca maszyn z pozioma i przesuwna w poziomie dostawcza plyta modelowa, zjedna górna i jedna dolna usuwalnymi i przesuwaInymi w kierunku pionowym skrzynkami formierskimi, z jednym górnym i jednym dolnym stemplami prasujacymi, stanowiacymi zarazem plyty strzalowe glowic strzalowych z jedna górna i jedna dolna glowicami strzalowymi oraz ze sprezarka powietrza i aparatura sterownicza. Dopiero przy zastosowaniu zgodnego z wynalazkiem sposobu stalo sie mozliwe wykonywanie na plycie modelowej znanych bezskrzynkowych form odlewniczych z pozioma plaszczyzna podzialu o wyzej podanych wymiarach i przy uzyciu modeli o bardzo duzej wysokosci.90 913 3 Sposób wedlug wynalazku nie ogranicza sie tylko do systemu formowania na plycie modelowej lecz nadaje sie równiez dla wszystkich maszyn formierskich z co najmniej jedna skrzynka formierska, z co najmniej jedna jednostronna plyta modelowa, z co najmniej jednym stemplem prasujacym poruszajacym sie prostopadle do plyty modelowej i jedna glowica strzalowa do wprowadzania masy formierskiej do skrzynki formierskiej.Wynalazek obejmuje równiez glowice strzalowo-prasujaca maszyn formierskich do wykonywania form odlewniczych, które to maszyny sa wyposazone w co najmniej jedna dostawcza plyte modelowa, w co najmniej jeden prostopadle do plaszczyzny plyty modelowej poruszajacy sie stempel prasujacy, w jeden zbiornik masy formierskiej, jedna z przeciwnej strony stempla polozona komore piaskowa, i jedno urzadzenie zasilajace zbiornik w mase formierska.Przyklad takiej maszyny formierskiej, w której wprowadzanie masy formierskiej ze zbiornika do skrzyni formierskiej nastepuje sposobem wstrzeliwania przez otwory przelotowe plyty strzalowej opisano w niemieckim opisie patentowym nr 1 235 511. W tej znanej maszynie wspólosiowa rura dmuchowa wyposazona na swym obwodzie w znaczna ilosc otworów wchodzi z góry do komory piaskowej, która w swej górnej czesci ma ksztalt cylindryczny, a w swej czesci dolnej rozszerza sie w kierunku plyty strzalowej tworzac ksztalt leja. Skrzynia formierska jest dociskana od spodu plyty strzalowej za pomoca pneumatycznego stolu zaciskowego.Wedlug innej postaci wykonania tej znanej maszyny, wspólosiowa a w rzucie pionowym majaca ksztalt krzyza rura dmuchowa, której pionowe oraz poziome ramiona posiadaja duza ilosc otworów na swym obszarze, wchodzi od dolu do zbiornika masy formierskiej.Wedlug nastepnego przykladu wykonania tej znanej maszyny boczna sciana zbiornika masy formierskiej jest wykonana w postaci perforowanego cylindra, przez którego otwory wprowadza sie promieniowo z zewnatrz sprezone powietrze do komory masy formierskiej. Wprowadzenie znajdujacej sie w zbiorniku masy formierskiej do skrzynki formierskiej odbywa sie w ten sposób, ze przez otwory na obszarze rury dmuchowej i przez otwory w scianie zbiornika dziala sie na mase formierska sprezonym powietrzem przez co masa ta w postaci strumieni zmieszanych z powietrzem jest wdmuchiwana do skrzynki formierskiej.Glówna wada tej znanej maszyny jest zbyt silne cisnienie strumieni stanowiacych mieszanine masy formierskiej i sprezonego powietrza, które to strumienie powoduja nie tylko silne zuzywanie sie plyty dmuchowej lecz takze modelu i skrzyni formierskiej. Ponadto wada tych maszyn formierskich jest i to, ze nie nastepuje dostateczne odpowietrzanie wypelnionej masa skrzynki formierskiej, przez co praktycznie nie jest mozliwe uzyskanie formy odlewniczej o wymaganym zageszczeniu. Przyklad takiej maszyny formierskiej, w której wprowadzanie masy do skrzynki formierskiej odbywa sie za pomoca glowicy strzalowej jest takze opisany we wspomnianym na wstepie opisie patentowym niemieckim RFN nr 1 941 736. Jak tu juz przedstawiono maszyna taka potwierdzila w praktyce swoje zalety, ale mimo to pod wieloma wzgledami daje sie jeszcze ulepszac. Dotyczy to glównie ulepszenia glowicy strzalowej tak, aby za jej pomoca uzyskiwac bardziej równomiernie zageszczone, a tym samym i bardziej twarde gotowe formy odlewnicze, mniejsze zuzycie sprezonego powietrza, a takze wyeliminowanie zjawiska tworzenia sie tzw. kraterów lub urywania sie strug masy formierskiej w trakcie jej wstrzeliwania. Trudno jest uniknac, zwlaszcza przy ksztaltowaniu wysokich modeli tego, aby przy wtórnym sprezaniu za pomoca stempla prasujacego wstrzelonego w obudowe formy piasku silniejszego skupienia w miejscach formy lezacych blizej stempla niz na obszarach bardziej od niego oddalonych. ? Powyzsze wady i niedogodnosci eliminuje sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze glowica strzalowa zostala wyposazona w co najmniej jeden przewód do gazu sprezonego o malym przekroju, sluzacy do fluidyzowania znajdujacej sie w zbiorniku masy formierskiej oraz co najmniej jeden przewód o duzym przekroju do doprowadzania powietrza do wstrzeliwania. Zbiornik posiada zazwyczaj ksztalt zwezki Venturiego, co osiaga sie albo przez nadanie odpowiedniego ksztaltu jego scianom, albo tez przez umieszczenie w jego srodku przewodu o przekroju podwójnego stozka. Plyta strzalowa stanowiaca zarazem stempel prasujacy glowicy strzalowej ma przewaznie postac rusztu o najczesciej koncentrycznie ku srodkowi stempla ukierunkowanymi pretami, przy czym odstepy miedzy tymi pretami sluza jako otwory do przeplywu masy formierskiej.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia formierke wraz z glowica strzalowa do przeprowadzania zgodnego z wynalazkiem sposobu w przekroju pionowym, przy czym glowica nadaje sie zarówno do formowania skrzynkowego jak i bezskrzynkowego, fig. 2 <- formierke wraz z glowica strzalowa wedlug innego przykladu wykonania w przekroju pionowym, stosowana do wykonywania bezskrzynkowych form odlewniczych z pozioma plaszczyzna podzialu, fig. 3 innych przykladów wykonania w przekroju pionowym ifig. 5«-plyta strzalowa maszyn formierskich pokazanych na fig. 3 i 4 w widoku od dolu.Przedstawiona na fig. 1 stala glowice strzalowo-prasujaca A i poruszajaca sie wzgledem niej pionowo w dól i w góre w kierunku strzalki4 90 913 I plyte modelowa E. Ruch w góre i w dól plyty modelowej E moze na przyklad nastepowac za pomoca pneumatycznego lub hydraulicznego napedu silnikowego przez drag tlokowy E1. Przewaznie wychylna obrotowo plyte modelowa E mozna pokryc zmiennymi modelami M, a na plyte modelowa mozna nalozyc skrzynke formierska C zwyklej budowy. Brzeg plyty modelowej E posiada kolnierz, który tworzy na obwodzie pionowa krawedz uszczelniajaca E2, wzdluz której biegnie pionowo wewnetrzna krawedz obrzezna C1 skrzynki formierskiej C, uszczelniajaca przy jej nalozeniu. Poza tym brzeg plyty modelowej E jest zaopatrzony przewaznie w niepierscieniowo przebiegajacy zderzak E3, na którym opiera sie dolna krawedz obrzezna C2 nakladanej skrzynki formierskiej C i przez to zabezpiecza, aby dolna krawedz obrzezna C2 lezala na tej samej wysokosci co plaszczyzna powierzchni roboczej plyty modelowej E.Glowica strzalowo-prasujaca A sklada sie w glównych zarysach ze zbiornika a otoczonego plaszczem A1, A2, przy czym zbiornik a jest zamkniety od góry pylo- i gazoszczelnie schematycznie pokazana zasuwa zamykajaca A3, a od dolu — umocowana na niej plyta strzalowa, stanowiaca zarazem stempel prasujacy B, posiadajacy postac rusztu. Zasuwe A3 mozna przesuwac na przyklad pneumatycznie lub hydraulicznie tak, aby górne ujscie zbiornika a bylo otwarte, przez co mozna go napelnic masa formierska z nie pokazanego na rysunku zasobnika. ? Otaczajacy komore a plaszcz doprowadzajacy sprezone powietrze jest podzielony na górny plaszcz A1 i dolny plaszcz A2. Górny plaszcz A1 jest przylaczony do przewodu el o duzym przekroju, podczas gdy dolny plaszcz do przewodu e2 o mniejszym przekroju. Górny plaszcz A1 jest polaczony w swej najwyzszej czesci przez rozlozone na calym jego obwodzie stosunkowo szerokie szczeliny przelotowe 1 z najwyzsza czescia zbiornika a.Ponizej tych szczelin przelotowych 1 górny plaszcz jest polaczony ze zbiornikiem a przez duza ilosc rozlozonych takze na calym obwodzie zbiornika a otworów przelotowych 2. Dolny plaszcz A2 jest polaczony ze zbiornikiem a takze przez duza ilosc otworów przelotowych 3. Poza tym przez dolna czesc zbiornika a przechodzi kilka poprzecznych rur A4 przylaczonych do dolnego plaszcza A2. Przekrój poprzeczny rur A4 ma ksztalt stozkowy, przy czym rury te zaopatrzone sa w duza ilosc otworów 4 rozlozonych na calej ich dlugosci.Dolny koniec zbiornika a objety jest pionowo przesuwna ramka wkladkowa K. Ramka K dociskana jest do dolu przez opierajace sie na stalych czesciach zbiornika a sprezyny 6, a przez znajdujacy sie na jego górnym koncu wewnetrzny wieniec, który ma moznosc oparcia sie na wystajacym nieco na zewnatrz brzegu stempla prasujacego B, tworzacego dno zbiornika a i na nim umocowanego, zabezpieczony jest przed opadnieciem w dól.Ramka wkladkowa K ma dolny wieniec zewnetrzny, na którym umocowane jest uszczelnienie 7. Ksztalt tego dolnego wienca zewnetrznego ramki wkladkowej K odpowiada scisle ksztaltowi górnej krawedzi obrzeznej skrzynki formierskiej C, tak aby przy ruchu w góre plyty modelowej E, z nalozona skrzynka formierska C, górna krawedz obrzezna ramki C mogla szczelnie przylegac do uszczelnienia 7 ramki wkladkowej K.Przewody e1 i e2 sa przylaczone w znany sposób do ukladu powietrza sprezonego, które mozna wtlaczac dwustopniowo i które zasila w pierwszym stopniu cisnienia przewód e2 o mniejszym przekroju, a w drugim stopniu cisnienia przewód e1 o wiekszym przekroju, przy czym obydwa stopnie cisnienia moga odbywac sie w czasie. « Zarówno w skrzynce formierskiej C jak i w plycie modelowej K rozmieszczone sa otwory odpowietrzajace 8 wzglednie 9.Praca przedstawionej na fig. 1 • maszyny formierskiej do przygotowania bezskrzynkowych form odlewniczych wedlug wynalazku odbywa sie nastepujaco. Przyjmuje sie, ze plyta modelowa E opuscila sie w nie pokazane na rysunku dolne polozenie, w którym znajduje sie w dostatecznej odleglosci od ramki wkladkowej K, wypchnietej w swe najnizsze polozenie przez, sprezyny 6, tak, ze skrzynke formierska C mozna nalozyc na przewaznie wychylona obrotowo plyte modelowa.Gdy obydwa przewody e1 i e2 nie sa pod cisnieniem, wówczas skrzynke formierska C nasadza sie na plyte modelowa E, otwiera sie zasuwe zamykajaca A3 i wprowadza sie do zbiornika a okreslona objetosc masy formierskiej. Po zamknieciu zasuwy zamykajacej A3, podnosi sie plyte modelowa E na taka wysokosc, az górny brzeg skrzynki formierskiej C zostanie docisniety, przy scisnietych sprezynach 6 do uszczelniajacej ramki wkladkowej K.Nastepnie uruchamia sie znane pneumatyczne urzadzenie do napelniania masa formierska tak, ze najpierw w pierwszym stopniu cisnienia wprowadza sie sprezone powietrze do przewodu e2 o mniejszym przekroju. ' Dzieki temu sprezone powietrze dochodzi do dolnego plaszcza A2 i do poprzecznych rur A4 i wplywa przez przelotowe otwory 3 wzglednie 4 zarówno od zewnatrz jak i od wewnatrz do znajdujacej sie w zbiorniku a objetosci masy formierskiej. Przez to objetosc masy formierskiej, zwlaszcza w jej dolnej polowie przesyca sie ze wszystkich stron wewnetrznie sprezonym powietrzem i objetosc ta zaczyna „plynac". Wtedy zasila sie uderzeniowo sprezonym powietrzem przewód e1 o wiekszym przekroju, przez co takze uderzeniowo z górnego plaszcza A1 dochodzi duza ilosc sprezonego powietrza do przestrzeni pozostajacej nad znajdujaca sie90 913 w zbiorniku objetoscia masy formierskiej i jednoczesnie wplywa przez otwory przelotowe 2 z górnego plaszcza A1, zwlaszcza do górnej polowy znajdujacej sie w zbiorniku a objetosci masy i przesyca równiez jej obszary brzegowe. Zdolna juz do plyniecia w swej calosci, znajdujaca sie w zbiorniku a, objetosc masy tloczy sie wskutek uderzeniowego zasilania przez wchodzaca szerokimi szczelinami przelotowymi 1 fale powietrza sprezonego do dolu i wtlacza sie poprzez odstepy miedzy pretami wykonanego w ksztalcie rusztu stempla prasujacego B do przestrzeni formowania skrzynki formierskiej ,C, przy czym powietrze odlotowe moze odplywac przewidzianymi w skrzynce formierskiej C i plycie modelowej E otworami odpowietrzajacymi 8 wzglednie 9.Po zakonczeniu tego drugiego stopnia cisnienia wieksza czesc znajdujace! sie w zbiorniku a objetosci masy zostala wtloczona do skrzynki formierskiej. Przewód e2 sprezonego powietrza o mniejszym przekroju, dolny plaszcz A2 doprowadzajacy powietrze i poprzeczne rury A4 znajduja sie nadal pod cisnieniem tak, ze pozostajaca ewentualnie leszcze w zbiorniku a, na wysokosci poprzecznych rur A4 doprowadzajacych sprezone powietrze, pozostala objetosc masy formierskiej przesyca sie jeszcze powietrzem sprezonym dochodzacym otworami przelotowymi 3 i 4. Nastepnie plyte modelowa E przesuwa sie nieco wyzej, tak ze równiez skrzynka formierska C i ramka wkladkowa K przemieszczaja sie wzgledem stalego zbiornika a i zamykajacego ja od dolu stempla prasujacego B pionowo do góry. Stempel prasujacy B, dzialajacy w przeciwnym kierunku, wchodzi nieco w przestrzen formowania i powoduje dalsze zageszczenie znajdujacej sie tam juz wstepnie zageszczonej masy.Przy tym znajdujaca sie, zwlaszcza nad najbardziej wypuklymi miejscami modelu, mase formierska zmusza sie do powrotnego wejscia otworami do zbiornika a, co daje w nastepstwie, ze znajdujacy sie w skrzynce formierskiej C ladunek masy przybiera w calym obszarze formowania prawie równomierne zageszczenie i przez to prawie równomierna duza twardosc. Cofniecie sie masy formierskiej z przestrzeni formowania do komory zbiornika a ulatwia sie przez to, ze znajdujaca sie jeszcze w zbiorniku a mase resztkowa przesyca sie nadal powietrzem sprezonym o pierwszym stopniu cisnienia. < Gdy konczy sie wtlaczanie powietrza do przewodu a2 i gdy plyta modelowa porusza sie od dolu, uwalnia sie obecnie gotowa forme od stempla prasujacego B, a ramka wkladkowa K porusza sie do dolu dzieki sprezynom naciskowym 6 znów do swego zderzaka na stemplu prasujacym B. Skrzynke formierska C mozna wtedy wraz z forma zdjac z plyty modelowej E i doprowadzic do ukladu zalewania i chlodzenia.Doswiadczenia wykazaly, ze takim prostym, wyzej opisanym sposobem mozna wykonac bezskrzynkowe formy odlewnicze o nieosiagalnej dotychczas jednorodnosci i twardosci. < Na podstawie fig. 2 plaszczyzna podzialu. ¦« Przedstawiona czesciowo na fig. 2 maszyna formierska ma górny stempel prasujacy Ba, nie pokazany dolny stempel prasujacy, górna skrzynke formierska Ca i dolna skrzynke formierska Cb. Pionowy przesuw obydwu skrzynek nastepuje w zwykly sposób przez nieuwidocznione napedy cisnieniowe. Do pionowego przesuwu obydwu stempli prasujacych sluzy naped cisnieniowy Fa i taki sam nieuwidoczniony naped cisnieniowy, który tworzy sie kazdorazowo w znany sposób z cylindrów o przekroju pierscieniowym i przesuwnym w nich pierscieniowych tloków, których dragi tlokowe o przekroju pierscieniowym tworza jakby wyciagi teleskopowe przynaleznych cylindrów pierscieniowych. Wewnatrz pusta plyta modelowa D jest równiez w znany sposób przesuwna poziomo. » Fig. 2 przedstawia zasadnicze czesci maszyny formierskiej w tak zwanym polozeniu zaladowczym, w którym obydwie skrzynki formierskie Ca i Cb nasadzone sa na plyte modelowa D.Staly cylinder pierscieniowy górnego napedu cisnieniowego Fa tworzy razem ze swym wydrazonym cylindrycznym dragiem tlokowym, ze stalym cylindrycznym górnym plaszczem A1 doprowadzajacym sprezone powietrze i z górnym stemplem prasujacym Ba górny zbiornik, podczas ,gdy staly cylinder pierscieniowy nieuwidocznionego na rysunku dolnego napedu cisnieniowego wraz ze swym wydrazonym cylindrycznym dragiem tlokowym, z nieuwidocznionym stalym wydrazonym cylindrycznym dolnym plaszczem doprowadzajacym sprezone powietrze i z dolnym stemplem prasujacym tworzy w analogiczny'sposób dolny zbiornik masy formierskiej. Obydwa zbiorniki napelnia sie masa formierska w znany sposób. Obydwa plaszcze doprowadzajace sprezone powietrze i obydwa zbiorniki sa przylaczone w podobny sposób, jak w przypadku fig. 1 do ukladu doprowadzania sprezonego powietrza. Wnetrze plyty modelowej B mozna przylaczyc do strony ssawnej, a w danym przypadku takze od strony tlocznej pompy prózniowej. • Gdy obydwa zbiorniki zostana napelnione masa formierska, mozna te mase zasilac uderzeniowo sprezonym powietrzem, w sposób taki jak w przypadku fig. 1; przez to znajdujacymi sie w stemplach prasujacymi otworami rusztowymi wtloczyc do przestrzeni formowania obydwu skrzynek formierskich Ca i Cb, przy czym jednoczesnie zageszcza sie ja wstepnie. Mozna przy tym jednoczesnie opróznic wnetrze plyty modelowej B tak, ze wnikajace do przestrzeni skrzynek formierskich razem z masa formierska sprezone powietrze6 90 913 moze przez umieszczone na obu powierzchniach plyty modelowej otwory odpowietrzajace 9 wniknac do wnetrza plyty modelowej 0 i stamtad odprowadzic go pompa prózniowa. Potem przez uruchomienie obydwóch napedów cisnieniowych przesuwa sie obydwa stemple prasujace w kierunku do plyty modelowej D i przez to znajdujaca sie w przestrzeniach skrzynek formierskich, juz wstepnie zageszczona mase formierska powtórnie sie zageszcza tak, ze tworzy sie dwie twarde i zageszczone polówki formy, które moga wytrzymac znaczne obciazenia, i Gotowe formy przesuwa sie wtedy do zalewania i chlodzenia.Fig. 3 formierskiej do wytwarzania z pozioma plaszczyzna podzialu bezskrzynkowych form odlewniczych, która to czesc uksztaltowana jest w swej zasadniczej budowie podobnie do pokazanej na fig. 2 czesci takiej samej maszyny. Te same lub analogicznie dzialajace czesci oznaczone na fig. 3 i 4 kazdorazowo takimi samymi odnosnikami cyfrowymi, jak na fig. 2. Z fig. 3 widac, ze zbiornik a masy formierskiej uksztaltowany jest w ksztalcie zwezki Venturiego/przy czym scianka zbiornika zaopatrzona w otwory przelotowe 3, ma postac dwóch stozków, podczas gdy w przykladzie wykonania wedlug fig. 4 osiaga sie to dzieki temu, ze do cylindrycznego zbiornika a wstawiony jest dwustozkowy pojemnik 60 zaopatrzony w otwory przelotowe 3. < Wnetrze pojemnika 60 polaczone jest jednym lub kilkoma nieuwidocznionymi na rysunku przewodami laczacymi z plaszczem A1, doprowadzajacym sprezone powietrze. Scianka zbiornika masy formierskiej , przechodzi czescia, która jest nasadzona na stempel prasujacy Ba w zdejmowalna, stozkowa czesc przejsciowa 12, która swa szeroka krawedzia jest umocowana na zewnetrznej krawedzi stempla prasujacego. Ksztalt przekroju odwróconej od stempla prasujacego krawedzi stozkowej czesci przechodniej 12 odpowiada ksztaltowi przekroju zbiornika a. Zwrócona do stempla prasujacego krawedz czesci przechodniej 12 odpowiada pod wzgledem swego ksztaltu obrysowi stempla prasujacego Ba. Wskutek tego, czesc przejsciowa 12 wykazuje stopniowe przejscie na przyklad od okraglego przekroju zbiornika a do prostokatnego przekroju stempla prasujacego Ba. Tojest takze widoczne na fig. 5.< To samo odnosi sie do przynaleznego dolnego stempla Bb i przynaleznej do niego dolnej stozkowej czesci przejsciowej 12.Górna skrzynka formierska Ca i dolna skrzynka formierska Cb danej maszyny formierskiej sa kazdorazowo wymienne razem ze stozkowymi czesciami przechodnimi 12 i górnym stemplem prasujacym Ba wzglednie dolnym stemplem prasujacym Bb. W ten sposób uklad umozliwia wytwarzanie form o róznych gabarytach za pomoca jednej i tej samej maszyny formierskiej. W tym przypadku stozkowe czesci przechodnie 12 tworza zatem kazdorazowo czesci skladowe danego górnego wzglednie dolnego stempla prasujacego Ba lub Bb, których gabaryty dopasowane sa z kolei do wewnetrznych wymiarów przynaleznej górnej wzglednie dolnej skrzynki formierskiej Ca lub Cb.Dalsza zaleta stozkdWych czesci przechodnich 12 polega na tym, ze przejscia przekroju od zbiorników a do danych stempli prasujacych Ba wzglednie Bb nastepuja kazdorazowo bez „martwych narozników", a zatem przy wstrzeliwaniu masy formierskiej ze zbiornika do skrzynki formierskiej poprzez cala powierzchnie stempla prasujacego powstaje prawie prostolinijny, równomierny przeplyw masy tak, ze zwlaszcza brzegowe obszary przestrzeni skrzynek formierskich zostaja calkowicie wypelnione masa formierska i przez to zapewnione jest bardzo równomierne zageszczenie masy we wszystkich obszarach formy. < Wykonanie zbiorników a w ksztalcie zwezki Venturiego powoduje, ze przy wstrzeliwaniu masy formierskiej do skrzynek formierskich wystepuje kazdorazowo w srodkowych, zwezonych obszarach zbiorników duza predkosc przeplywu mieszaniny powietrza i masy, która ze swej strony powoduje duze kinetyczne przyspieszenie czastek masy tak, ze czastki te przechodza przez rhiedzypretowe szczeliny stempli prasujacych z duza predkoscia i sa w przestrzeniach skrzynek formierskich w duzym stopniu zageszczone. Takze opisane na wstepie cofniecie sie wskutek prasowania masy formierskiej ze skrzynek do zbiorników a polepsza sie dzieki stozkowym czesciom przechodnim 12, gdyz wobec braku „martwych narozników", znajdujaca sie w kazdorazowo sasiadujacych ze stemplami prasujacymi obszarach przestrzeni skrzynek formierskich, masa formierska moze kazdorazowo cofnac sie poprzez cala powierzchnie stempla prasujacego, przez co prasowanie nastepuje w sposób bardzo elastyczny. Dzieki temu zapewnia sie z kolei równomierne zageszczenie pozostajacej w skrzynkach formierskich masy formierskiej w calych ich obszarach. « Wreszcie, uksztaltowanie zbiornika a w ksztalcie zwezki N/enturiego ma jeszcze te zalete, ze przesycona sprezonym powietrzem objetosc masy formierskiej przy wstrzeliwaniu do skrzynek formierskich prostuje sie w rozszerzeniach zwezki Venturiego do w glównych zarysach prostoliniowego strumienia masy, która bez wszelkiego tworzenia sie kraterów wzglednie szczelin oraz bez istotnego odchylenia wzglednie zwrotu, wpada . w glównych zarysach prostopadle do plaszczyzny stempla prasujacego a przez jego otwory do skrzynki formierskiej.Wedlug fig. 5/ prety uksztaltowanego w postaci rusztu górnego stempla prasujacego Ba oraz nie90 913 7 pokazanego dolnego stempla prasujacego Bb sa przewaznie kazdorazowo ulozone wedlug zorientowanego symetrycznie do srodka wzoru w rodzaju koncentrycznych ramek. Takie rozmieszczenie pretów stempli prasujacych Ba wzglednie Bb sprzyja przez „dzialanie prostujace" równomiernemu przeplywowi masy we wszystkich obszarach powierzchni stempli prasujacych zawsze prostopadle do plaszczyzny stempla prasujacego. < PL