Uprawniony z patentu: The Upjohn Company, Kalamazoo (Stany Zje¬ dnoczone Ameryki) Sposób wytwarzania nowych pochodnych prostaglandyny Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych pochodnych prostaglandyny z podstawni¬ kiem metylowym lub etylowym w pozycji C-15.W szczególnosci przedmiotem wynalazku jest spo¬ sób wytwarzania nowych pochodnych prostaglan¬ dyny o ogólnym wzorze 25 lub racemicznego zwiaz¬ ku o takim samym wzorze i jego lustrzanego od¬ bicia lub 15-epimeru któregokolwiek z wymienio¬ nych zwiazków, w którym to wzorze X oznacza grupe trans —CH = CH— lub grupe —CH2CH2—, a Y i Z sa jednakowe i oznaczaja grupe —CH2CH2— lub X oznacza grupe trans —CH = = CH—, a Y oznacza grupe cis —CH = CH—, a Z oznacza grupe —CH2CH2— lub grupe cis —CH = CH—, R2 oznacza grupe metylowa lub etylowa, R4 oznacza atom wodoru lub grupe alki¬ lowa o 1—3 atomach wegla, przy czym grupa hy¬ droksylowa moze byc polaczona z pierscieniem w konfiguracji alfa lub beta. Budowe i numeracje atomów w czasteczce kwasu prostanowego przed¬ stawia wzór 1.Znane sa rózne pochodne kwasu prostanowego zwane prostaglandynami. Patrz, na przyklad, Ber- gstrom i in., Pharmacol. Rev. 20, lt!968) i zródla tam podane. Na przyklad prostaglandyna ^ (PGEj) o wzorze 2, prostaglandyna E2(PGE2) o wzorze 3, prostaglandyna E3(PGE3) o wzorze 4, dwuhydropro- staglandyna E^dwuhydro-PGEi) o wzorze 5. Znane sa tez prostaglandyny z dwurzedowa grupa hydro¬ ksylowa alfa lub beta w miejscu ketonowej grupy 15 25 30 w pierscieniu prostaglandyn E. Zwiazki te nazywa sie prostaglandynami F. Na przyklad prostaglan¬ dyna F2a(PGF2a) o wzorze 6, prostaglandyna F2P(PGF2(3) o wzorze 7. Znane sa tez prostaglan¬ dyny Fa i F|3 odpowiadajace PGEi, PGE2, PGE3 i dwuhydro-PGEi.We wzorach 2—7 liniami przerywanymi ozna¬ czono polaczenia pierscienia cyklopentanowego z podstawnikami w konfiguracji alfa, to jest pod plaszczyzna pierscienia cyklopentanowego. Gruba linia ciagla oznaczono polaczenia pierscienia cyklo¬ pentanowego z podstawnikami w konfiguracji beta, to jest nad plaszczyzna pierscienia cyklopentano¬ wego. Grupa hydroksylowa polaczona z lancuchem bocznym w pozycji C-15 posiada konfiguracje S.Stereochemie prostaglandyn omówiono w Nature, 212, 38 (1966).Czasteczki wszystkich znanych prostaglandyn posiadaja liczne srodki asymetrii i moga wystepo¬ wac w odmianie racemicznej (optycznie nieczynnej) i w jednej z dwóch odmian enancjomerycznych (optycznie czynnych), to jest prawoskretnej i lewo- skretnej.Wzory 2—7 przedstawiaja poszczególne odmiany optyczne prostaglandyny otrzymanej z okreslonych tkanek ssaków, na przyklad z gruczolów peche¬ rzykowych owcy, pluca swini lub z ludzkiej plaz¬ my nasiennej lub przez redukcje wiazania podwój¬ nego i/lub grupy karbonylowej w prostaglandynie uzyskanej z opisanych surowców. 816153 81615 4 Patrz, na przyklad, Bergstrom i in., cytowane uprzednio. Lustrzane odbicie kazdego ze wzorów 2—7 przedstawia inny enancjomer odpowiedniej prostaglandyny. Odmiana racemiczna prastaglan- dyny zawiera jednakowa ilosc czasteczek obu od¬ mian enancjomerycznych, a do prawidlowego przedstawienia odpowiedniej racemicznej prosta¬ glandyny nalezy rozpatrywac lacznie jeden ze wzorów 2—7 wraz z jego lustrzanym odbiciem. Dla wygody uzywane dalej okreslenia PGEl5 PGE2, PGE3, dwuhydro-PGE!, PGEja, PGF2a, PGF3a, dwuhydro-PGFia, PGF^, PGF2(3, PGF3|3 i dwu- hydro-PGFiP oznaczaja odmiane optycznie czynna odpowiedniej prostaglandyny o takiej samej bez¬ wzglednej konfiguracja, jak PGEt otrzymana z tka¬ nek ssaków. Jesli op& dotyczy odmiany racemicz¬ nej jednej z prostaglandyh wówczas slowo „race¬ miczna" poprzedza nazwe prostaglandyny, na przy¬ klad racemiczna PGE2 lub racemiczna PGF2.Kazda z nowych, pochodnych kwasu prostano- wego jest okreslona jednym ze wzorów ogólnych 8 lub 9, lub polaczeniem jednego z tych wzorów i jego lustrzanego odbicia, przy czym Rx oznacza atom wodoru, grupe alkilowa zawierajaca 1—8 ato¬ mów wegla lub farmakologicznie przydatny kation, R~ oznacza grupe metylowa lub etylowa, A ozna¬ cza grupe o wzorze 27 lub grupe o wzorze 28, X _oznacza grupe trans —CH = CH— lub grupe —CH2CH2—, a Y i Z sa jednakowe i oznaczaja grupe —CH2CH2— lub X oznacza grupe trans —CH = CH—. Y oznacza grupe cis —CH = CH—, a Z oznacza grupe —CH2CH2— lub grupe cis —CH = CH—. Wzór 8 nie obejmuje jednak zwiaz¬ ków, w których R2 oznacza grupe metylowa, A' oznacza grupe o wzorze 27, X oznacza grupe trans —CH = CH—, a Y i Z sa jednakowe i ozna¬ czaja grupe —CH2CH2—. We wzorze 8 grupa hy¬ droksylowa w pozycji C-15 posiada konfiguracje S, jak w znanych prostaglandynach o wzorach 2—7.We wzorze 9 grupa hydroksylowa w pozycji C-15 posiada nienaturalna konfiguracje R. Omówienie konfiguracji S i R podano w J. Chem. Education, 41, 116 (1964).Wzór 8 obejmuje zwiazki o wzorach ogólnych 10, 11, 12, 13, 14, 15, a wzór 9 obejmuje zwiazki o wzo¬ rach ogólnych 16, 17, 18, 19.Istotna cecha charakterystyczna wszystkich zna¬ nych dotad prostaglandyn jest obecnosc drugorze- dowej grupy hydroksylowej w pozycji C-15, to jest grupy atomów o wzorze 29. Prostaglandyny otrzy¬ mane z tkanek zwierzecych zawieraja zawsze wspomniana grupe atomów. W przeciwienstwie do tego kazda nowa pochodna kwasu prostanowego otrzymana sposobem wedlug wynalazku zawiera trzeciorzedowa grupe hydroksylowa w pozycji C-15, to jest grupe atomów o wzorze 30 lub odpowiada¬ jaca grupe w konfiguracji R, o wzorze 31, w któ¬ rym R2 oznacza grupe metylowa lub etylowa.Tak wiec wspomniane nowe pochodne kwasu prostanowego okresla sie jako 15-metyloprostaglan- dyny lub 15-etyloprostaglandyny, na przyklad 15-metylo-PGF2, 15-etylo-PGF2a i 15-metylo-15(R)- -PGF2p.Podobnie jak dla' wzorów 2—7, równiez kazdy ze wzorów 8—19' przedstawia optycznie czynna pochodna kwasu prostanowego -o tej samej bez¬ wzglednej konfiguracji jak PGEi uzyskiwana z tkanek ssaków. Nowe pochodne kwasu prostano¬ wego o wzorach 8—19 obejmuja takze odpowiednie 5 zwiazki racemiczne. Dla opisania zwiazku race- micznego stosuje sie jeden sposród wzorów 8—19 wraz z jego lustrzanym odbiciem. Dla wygody przyjmuje sie, ze gdy slowo „racemiczna" poprze¬ dza nazwe jednej z nowych pochodnych kwasu prostanowego, otrzymanych sposobem wedlug wy¬ nalazku, wówczas okreslenie to dotyczy zwiazku racemicznego przedstawionego odpowiednim wzo¬ rem sposród 8—19 wraz z jego lustrzanym odbi¬ ciem. Jesli slowo ,,racemiczna,, nie poprzedza nazwy zwiazku wówczas mowa jest o zwiazku op¬ tycznie czynnym okreslonym jedynie przez odpo¬ wiedni wzór spcsród 8—19 o tej samej bezwzgled¬ nej konfiguracji jak PGEL uzyskana z tkanek zwierzecych.Wedlug wynalazku, sposób wytwarzania nowej pochodnej prostaglandyny o wzorze ,25 lub race¬ micznego zwiazku o takim samym wzorze i jego lustrzanego odbicia lub 15-epimeru któregokolwiek z wymienionych zwiazków, w którym to wzorze X oznacza grupe trans —CH = CH— lub grupe —CH2CH2—, a Y i Z sa jednakowe i oznaczaja grupe —CH2CH2— lub X oznacza grupe trans —CH = CH—, a Y oznacza grupe cis —CH = CH—, a Z oznacza grupe —CH2CH2— lub grupe cis —CH = CH—, R2 oznacza grupe metylowa lub ety¬ lowa, R4 oznacza atom wodoru lub grupe alkilowa o 1—8 atomach wegla, przy czym grupa hydroksy¬ lowa moze byc polaczona z pierscieniem w kon¬ figuracji alfa lub beta, polega na tym, ze optycznie czynny zwiazek o wzorze 24 lub racemiczny zwia¬ zek o takim samym wzorze i jego lustrzane odbi¬ cie, w którym to wzorze A oznacza grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla, grupe fenylowa podstawio¬ na jednym lub dwoma atcmami fluoru, chloru lub grupami alkilowymi o 1—4 atomach wegla lub grupe aryloalkilowa o 7—12 atomach wegla, R3 oznacza grupe alkilowa o 1—8 atomach wegla lub grupe o wzorze —Si(A)3, w którym A ma wyzej podane znaczenie, X, Y, Z maja wyzej podane zna¬ czenia, poddaje sie reakcji ze zwiazkiem o wzorze R2MgX, w którym X oznacza atom chloru, bromu lub jodu, a R, ma wyzej podane znaczenie, a na¬ stepnie hydrolizuje sie uprzednio otrzymany pro¬ dukt reakcji.PGEi, PGE2, PGE3, dwuhydro-PGE! oraz odpo¬ wiadajace zwiazki PGFal PGF(3 i ich estry i przy¬ datne farmakologicznie sole nadzwyczaj skutecznie wywoluja rózne reakcje biologiczne. Z tego wzgle¬ du zwiazki te sa uzyteczne w zastosowaniach far¬ makologicznych patrz, na przyklad, Bergstrom i in., Pharmacol. Rev. 20, 1 (1968) i cytowane tam zródla.Do niektórych sposród tych reakcji biologicznych naleza: obnizanie ogólnoustrojowe, cisnienia tetni¬ czego krwi przez zwiazki PGE i PGF|3 mierzonego, na przyklad u szczurów znieczulonych barbitura¬ nem sodu, poddanych dzialaniu pentolinium i po¬ siadajacych rurki umieszczone na stale w tetnicy glównej i bezposrednio w sercu; podnoszenie cis¬ nienia krwi, mierzonego w podobny sposób, przez zwiazki PGFa; pobudzenie miesni gladkich, wyka- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 81615 6 zane na przyklad badaniami na fragmentach jelita kretego swinki morskiej, dwunastnicy królika lub okreznicy Gerbillus; wzmozenie dzialania innych srodków pobudzajacych miesnie gladkie; dzialanie zapobiegajace rozkladowi tluszczów wykazane jako przeciwstawienie ruchliwosci wolnych kwasów tluszczowych, wywolanej dzialaniem nadnercza lub zahamowanie samorzutnego wydzielania gliceryny z wyodrebnionych wysciólek tluszczowych szczura; hamowanie wydzielania soków zoladkowych przez zwiazki PGE stwierdzone u psów pobudzonych do wydzielania podawaniem pozywienia lub wlewa¬ niem histaminy; dzialanie na centralny uklad ner¬ wowy; zmniejszanie zlepiania sie plytek krwi wy¬ kazane przez pomiary przyczepnosci plytek do szkla oraz hamowanie skupiania sie plytek krwi i tworzenia skrzeplin wywolanych róznymi bodz¬ cami fizycznymi, na przyklad uszkodzeniem tetni¬ cy, i róznymi bodzcami biochemicznymi, na przy¬ klad ADP, ATP, serotoniona, trcmbina i kolage¬ nem; pobudzanie rozrostu i rogowacenia naskórka przez zwiazki PGE wykazano w zastosowaniu wo¬ bec fragmentów skóry embrionu kurczecia i szczura.Z uwagi na wspomniane reakcje biologiczne wy¬ mienione znane prostaglandyny stosuje sie do ba¬ dania, zapobiegania, kontroli lub lagodzenia licz¬ nego szeregu chorób i niepozadanych stanów fizjo¬ logicznych u ptaków i ssaków z czlowiekiem wlacz¬ nie, zwierzat gospodarskich i domowych, róznych gatunków zoologicznych oraz zwierzat doswiad¬ czalnych, jak myszy, szczury, króliki i malpy.Przykladowo zwiazki te, a szczególnie zwiazki PGE stosuje sie jako srodki zmniejszajace prze¬ krwienie nosa u ssaków z czlowiekiem wlacznie.W tym celu stosuje sie te zwiazki w dawkach od okolo 10 mig do okolo 10 g na 1 ml przydatnego farmakologicznie cieklego nosnika lub w postaci aerozolu do rozpylania, zawsze w zastosowaniach miejscowych.Zwiazki PGE stosuje sie u ssaków wlacznie z czlowiekiem i u niektórych zwierzat domowych, jak psy i swinie, dla zmniejszenia kontroli nad¬ miernego wydzielania soków zoladkowych zmniej¬ szajac tym samym lub unikajac owrzodzenia prze¬ wodu pokarmowego i przyspieszajac gojenie sie juz istniejacego owrzodzenia w przewodzie pokar¬ mowym. W tym celu zwiazki wstrzykuje sie lub wlewa dozylnie, podskórnie lub domiesniowo sto¬ sujac dawke wlewania okolo 0,1 mg:—500 mg na kilogram wagi ciala w ciagu minuty lub w cal¬ kowitej dawce dziennej wstrzyknietej lub wlewa¬ nej okolo 0,1—20 mg na kilogram wagi ciala w ciagu dnia, przy czym dokladna dawka zalezy od wieku, wagi i stanu pacjenta lub zwierzecia oraz od czestotliwosci i sposobu podawania.Zwiazki PGE, PGFa i PGF(3 stosuje sie we wszystkich wypadkach wymagajacych zahamowa¬ nia skupiania sie plytek krwi, zmniejszania wlasci¬ wosci zlepiania sie plytek i usuwania lub zapobie¬ gania powstawaniu skrzeplin u ssaków z czlowie¬ kiem wlacznie, królików i szczurów. Na przyklad zwiazki te stosuje sie do leczenia i zapobiegania zawalom miesnia sercowego, do leczenia i zapobie¬ gania zakrzepiny pooperacyjnej, do zwiekszania droznosci przeszczepów naczyniowych po zabiegu chirurgicznym i do leczenia takich stanów jak miazdzyca, stwardnienie tetnic, szkodliwe scinanie sie krwi spowodowane obecnoscia w niej tluszczu 5 i innych stanów klinicznych, w których podstawo¬ wa etiologia zwiazana jest z brakiem równowagi tluszczowej lub hiperlipemia.W tym celu podaje sie wspomniane zwiazki ukla¬ dowo, na przyklad dozylnie, podskórnie, dcmies- io niowo i w postaci jalowych wszczepów o przedlu¬ zonym dzialaniu. Dla uzyskania szybkiej reakcji, szczególnie w wypadkach naglych najkorzystniejsze jest podawanie dozylne. Stosuje sie dawki okolo 0,005—20 mg na kilogram wagi ciala w ciagu dnia, 15 przy czym dokladna dawka zalezy od wieku, wagi i stanu pacjenta lub zwierzecia i od czestotliwosci i sposobu podawania.Zwiazki PGE, PGF& i PGF(3 sa szczególnie uzy¬ teczne jako dodatki do krwi, preparatów krwi 20 i innych cieczy stosowanych w sztucznym poza- ustrojowym obiegu i w perfuzji wyodrebnionych czesci ciala, na przyklad czlonków i organów, za¬ równo polaczonych z pierwotnym cialem jak tez odlaczonych i przechowywanych lub przygotowy- 25 wanych do przeszczepienia lub tez polaczonych z nowym cialem.Podczas wspomnianych obiegów i perfuzji sku¬ piajace sie plytki moga zablokowac naczynia krwionosne lub czesci systemu obiegowego. Za- 30 blokowania tego unika sie dzieki obecnosci wspom¬ nianych zwiazków. W tym celu dodaje sie je stop¬ niowo w sposób ciagly lub w postaci jednej czy wielu porcji do krwi bedacej w obiegu, do krwi zwierzecia-dawcy, do czesci ciala poddawanej per- 35 fuzji, przylaczonej lub odlaczonej, do biorcy lub do dwóch lub tez do wszystkich sposród wymienio¬ nych w postaci dawki o stalej wielkosci równej okolo 0,001—10 mg na litr cieczy w obiegu. Szcze¬ gólnie korzystne jest stosowanie tych zwiazków 40 wobec zwierzat doswiadczalnych, jak koty, psy, króliki, malpy i szczury w celu opracowania no¬ wych sposobów i metod przeszczepiania narzadów i czlonków.Zwiazki PGE nadzwyczaj skutecznie pobudzaja 45 miesnie gladkie i odznaczaja sie takze duza ak¬ tywnoscia we wzmaganiu dzialania innych znanych srodków pobudzajacych miesnie gladkie, na przy* klad czynników pobudzajacych skurcz macicy, jak oksytocyna i róznych alkaloidów sporyszu oraz ich 50 pochodnych i analogów.Tak wiec, na przyklad PGEi, stosuje sie zamiast lub w polaczeniu z mniejszymi niz zwykle stoso¬ wano ilosciami tych znanych srodków pobudzaja¬ cych miesnie gladkie, na przyklad dla usuwania 55 objawów niedroznosci porazennej jelit lub dla kontroli lub zapobiegania atonicznemu krwawieniu macicznemu po poronieniu lub porodzie, dla dopo- mozenia w wydaleniu lozyska i podczas pologu.W tym ostatnim wypadku zwiazek PGE podaje sie 60 jako wlew dozylny natychmiast po poronieniu lub porodzie w dawce 0,01—50 mg na kilogram wagi ciala w ciagu minuty az do uzyskania pozadanego skutku. Kolejne dawki podaje sie przez wstrzyk¬ niecie lub wlewanie dozylne, podskórne lub do- 65 miesniowe podczas pologu w ilosci okolo 0,01—2 mg7 81615 8 na kilogram wagi ciala w ciagu dnia, przy czym dokladna dawka zalezy od wieku, wagi i stanu pacjenta lub zwierzecia.Zwiazki PGE i PGF|3 stosuje sie jako czynniki obnizajace cisnienie krwi u ssaków z czlowiekiem wlacznie. W tym celu zwiazki te podaje sie w po¬ staci wlewania dozylnego w ilosci okolo 0,01—50 mg na kilogram wagi ciala w ciagu minuty lub w po¬ staci pojedynczej lub wielokrotnych dawek w lacz¬ nej ilosci okolo 25!—500 mg na kilogram wagi ciala w ciagu dnia.Zwiazki PGE, PGFa i PGF(3 stosuje sie zamiast oksytocyny dla wywolania porodu u ciezarnych samie z czlowiekiem wlacznie oraz u owiec, krów i swin, w terminie prawidlowym lub bliskim pra¬ widlowego lub u ciezarnych zwierzat w wypadku smierci wewnatrzmacicznej plodu w terminie od 20 tygodni przed prawidlowym. W tym celu wlewa sie zwiazek dozylnie w dawce 0,01—50 mg na kilo¬ gram wagi ciala w ciagu minuty az do zakonczenia lub nieco przed zakonczeniem drugiego etapu po¬ rodu, to jest wydalenia plodu.Zwiazki te sa szczególnie uzyteczne, gdy samica ma ciaze dluzsza o tydzien lub wiecej od prawi¬ dlowej, a naturalny poród nie rozpoczal sie lub w 12—60 godzin po przerwaniu blon plodowych, gdy naturalny poród jeszcze sie nie rozpoczal.Zwiazki PGF, PGF, PGE stosuje sie do kontroli cyklu reprodukcyjnego u jajeczkujacych samic ssa¬ ków, zarówno u ludzi jak i u zwierzat, takich jak malpy, szczury, króliki, psy, bydlo i podobne.W tym celu podaje sie na przyklad zwiazki PGF2 lub PGF2 do calego ustroju, na przyklad dozylnie, podskórnie i dopochwowo w dawce okolo 0,001— —20 mg na kilogram ciala samicy ssaka, najko¬ rzystniej w okresie czasu od okolo poczatku ja- jeczkowania do okolo nastepnego przewidywanego poczatku miesiaczki lub tez przed tym poczatkiem.Dodatkowo wydzielaniu embriona lub plodu towa¬ rzyszy podobne podawanie zwiazku podczas po¬ czatkowej 1/3 okresu normalnej ciazy u ssaków.Jak podano uprzednio zwiazki PGE wykazuja silne przeciwdzialanie ruchliwosci wolnych kwasów tluszczowych, spowodowanej dzialaniem nadnercza.Dlatego tez stosuje sie wspomniane zwiazki w me¬ dycynie doswiadczalnej do badan, zarówno w szkle jak i w zywym ustroju, nad ssakami z czlowiekiem wlacznie, królikami i szczurami, aby poznac, zapo¬ biegac, lagodzic objawy i leczyc choroby powodu¬ jace nienormalna ruchliwosc tluszczów, i duza za¬ wartosc wolnych kwasów tluszczowych, na przy¬ klad moczówke cukrowa, schorzenia naczyniowe i nadczynnosc tarczycy.Kazda sposród nowych pochodnych 15-metylo i 15-etyloprostaglandyny objetych wzorami 8—19 jak równiez zwiazki o wzorze 11 i 12, w których w pozycji C-1,5 znajduje sie raczej grupa metylo¬ wa, niz etylowa, powoduja takie same reakcje bio¬ logiczne jak opisane uprzednio dla odpowiednich znanych prostoglandyn. Kazdy z tych 15-metylo i 15-etylozwiazków jest wiec uzyteczny w opisa¬ nych uprzednio zastosowaniach farmakologicznych i jest stosowany w opisanych uprzednio celach.Jednakze kazdy z tych 13-metylo i 15-etyloanalo- gów-prostaglandyny jest zadziwiajaco i nieocze¬ kiwanie bardziej uzyteczny niz odpowiednia znana prostaglandyna co najmniej w jednym z opisanych uprzednio zastosowan farmakologicznych, gdyz analogi maja silniejsze i bardziej dlugotrwale dzia- 5 lanie. Dlatego tez mozna stosowac rzadsze i mniej¬ sze dawki wspomnianych analogów prostaglandyny dla uzyskania pozadanych skutków farmakologicz¬ nych.Nowe analogi typu PGE, PGFa i PGF(3 objete wzorami 8—19 oraz zwiazki o wzorach 11 i 12, w których w pozycji C-15 wystepuje raczej grupa metylowa niz etylowa, stosuje sie, jak opisano uprzednio, w postaci wolnego kwasu, estru alkilo¬ wego lub soli przydatnej farmakologicznie. Gdy stosuje sie forme estru wówczas mozliwy jest do¬ wolny ester alkilowy, w którym czesc alkilowa za¬ wiera 1—8 atomów wegla, to jest ester metyIowy, etylowy, propylowy, butylowy, pentylowy, heksy- lowy, heptylowy, oktylowy i ich izomery. Jednak korzystnie jest, aby ester alkilowy zawieral 1—\ atomów wegla, z tych zas grup alkilowych szcze¬ gólnie korzystne sa grupy metylowe i etylowe z uwagi na najlepsze pochlanianie zwiazku przez cialo ludzkie lub ustrój zwierzecia doswiadczalnego.Analogi prostaglandyny podaje sie chorym róz¬ nymi sposobami dla osiagniecia róznych celów, na przyklad dozylnie, domiesniowo, podskórnie, do¬ ustnie, dopochwowo, doodbytniczo, dopoliczkowo, podjezykowo, miejscowo i w postaci jalowych wszczepów o przedluzonym dzialaniu.Dla wstrzykniec lub wlewów dozylnych korzyst¬ nie jqst stosowac izotoniczne roztwory wodne i dlatego wybiera sie w tym wypadku zwiazki w postaci wolnego kwasu lub soli przydatnej far¬ makologicznie, gdyz odznaczaja sie one zwiekszona rozpuszczalnoscia w wodzie. Dla wstrzykniec pod¬ skórnych lub domiesniowych stosuje sie jalowe roztwory lub zawiesiny kwasu, soli lub estru w srodowisku wodnym lub nie wodnym. Do podawa¬ nia doustnego lub podjezykowego stosuje sie ta¬ bletki, kapsulki i preparaty ciekle, takie jak syro¬ py, eliksiry i zwykle roztwory z uzyciem zwyklych nosników farmaceutycznych. Do podawania odbyt¬ niczego lub dopochwowego stosuje sie czopki, tam¬ pony, krazki i preparaty dajace sie rozpylac lub spieniac lub tez uzywane w postaci plukanek, a przygotowane znanymi ogólnie sposobami. Do wszczepów tkankowych stosuje sie jalowe tabletki lub kapsulki z kauczuku silikonowego lub inne formy zawierajace substancje aktywna lub nasy¬ cone nia.Nowe kwasy i estry typu PGFa i PGF(3 o wzo¬ rach 8—10 i 12—19, w których A' oznacza grupe o wzorze 27 lub 28, a równiez zwiazki o wzorze 12, które w pozycji C-15 posiadaja raczej grupe me¬ tylowa niz etylowa, wytwarza sie w szeregu prze¬ mian przedstawionych na schemacie 2, przy czym wzory 22—26 obejmuja ukazane zwiazki optycznie czynne oraz zwiazki racemiczne o wymienionych wzorach i ich lustrzane odbicia.We wspomnianych wzorach R2 oznacza grupe metylowa lub. etylowa, R4 oznacza atom wodoru lub grupe alkilowa zawierajaca 1—8 atomów wegla, X oznacza grupe —CH2CH2— lub grupe trans —CH =?= CH—, a Y i Z sa jednakowe i~ oznaczaja 15 20 25 33 35 40 45 50 55 609 81615 10 grupe —CH2CH2— lub tez X oznacza grupe trans —CH = CH—, Y oznacza grupe cis —CH = CH—, a Z oznacza grupe —CH2CH2— lub cis —CH = =CH—, zas znak „~" oznacza polaczenie grupy hydroksylowej z pierscieniem w konfiguracji alfa lub beta. A oznacza grupe alkilowa zawierajaca 1—4 atomów wegla, aryloalkilowa zawierajaca 7—12 atomów wegla, fenylowa lub fenylowa podstawiona jednym lub dwoma atomami fluoru, chloru lub grupami alkilowymi zawierajacymi 1—4 atomów wegla, a R3 oznacza grupe alkilowa zawierajaca 1—8 atomów wegla lub grupe —Si—(A)3, w której A ma wyzej podane znaczenie, przy czym poszcze¬ gólne symbole A oznaczaja jednakowe lub rózne grupy.Na przyklad grupa —Si(A) moze oznaczac trój- metylosilil, dwumetylofenylosilil lub metylofenylo- benzylosilil. Do grup alkilowych zawierajacych 1—4 atomów wegla naleza: metylowa, etylowa, propy¬ lowa, izcpropylowa, butylowa, izobutylowa, Il-rz- -butylowa i III-rz-butylowa. Do grup aryloalkilo- wych zawierajacych 7—12 atomów wegla naleza: benzylowa, fenylowa, a-fenyloetylowa, 3-fenylopro- pylowa, a-naftylometylowa, 2-(3-naftylo/etylowa.Do grup fenylowych podstawionych jednym lub dwoma atomami fluoru, chloru lub grupami alki¬ lowymi zawierajacymi 1—4 atomów wegla naleza: p-chlorofenylowa, m-fluorofenylowa, o-tolilowa, 2,4-dwuchlorofenylowa, p-III-rz-butylofenylowa, 4-chloro-2-metylofenylowa i 2,4-dwuchloro-3-mety- lofenylowa.Na schemacie 2 produkty koncowe PGFa i PGF(3 oznaczone sa wzorami 25 i 26.Wyjsciowe substancje reagujace optycznie czyn¬ ne, o wzorze 22 na schemacie 2, to jest zwiazki PGFia, PGFjP, PGF2a, PGF2(3, PGF3a, PGF3(3, dwu- hydro-PGFiOi i dwuhydro-PGF^ i ich estry alkilo¬ we sa ogólnie znane lub wytwarzane znanymi sposobami. Patrz, na przyklad, Bergstrom i in., cyt. uprzednio, patent Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3.069.322 i patent brytyjski nr 1.040.544. Wyjs¬ ciowe racemiczne substancje reagujace o wzorze 22 na schemacie 2 to jest racemiczne zwiazki PGF^, PGFj(3, PGF2oc, PGF2(3, PGF3a, PGF3f3 i ich estry alkilowe sa ogólnie znane lub wytwarzane znany¬ mi sposobami. Patrz, na przyklad, Just i in., J. Am.Chem. Soc. 91, 5364 (1969), Corey i in., J. Am.Chem. Sec. 90, 3245 (1968), Schneider i in., Chemi¬ cal Communications (Great Britain), 304 (1939), Axen, Chemical Communications, 602 (1970).Racemiczne zwiazki dwuhydro-PGF^ i dwu- hydro-PGFiP i ich estry wytwarza sie przez kata¬ lityczne uwodornienie odpowiadajacych racemicz- nych zwiazków PGF^, lub PGF2a i PGFj(3 i PGF2(3, na przyklad w obecnosci katalizatora — 5% pal¬ ladu osadzonego na weglu drzewnym w roztworze etylu w temperaturze 25°C, pod cisnieniem jednej atmosfery wodoru.Te znane kwasy i estry o wzorze 22 przetwarza sie na odpowiadajace pólprodukty 15-ketokwasy i estry o wzorze 23 przez utlenianie takimi czyn¬ nikami jak: 2,3-dwuchloro-5,6-dwucjano-l,4-benzo- chinon, aktywowany dwutlenek manganu lub nad¬ tlenek niklu, patrz Fieser i in., „Reagents for Or¬ ganie Synthesis", John Wiley and Sons, Inc., New York, N.Y., str. 215, 637 i 731. Inny sposób, stoso¬ wany szczególnie wobec substancji reagujacych o wzorze 22, w którym X, Y i Z sa jednakowe i oznaczaja grupe —CH2CH2—, polega na utlenia- 5 niu tlenem w obecnosci dehydrogonazy 15-hydro- ksyprostaglandyny z pluca swini, patrz Arkiv for Kemi 25, 293 (1966). Sustancje te stosuje sie zgod¬ nie ze znanymi sposobami. Patrz na przyklad J.Biol. Chem. 239, 4097 (1964).Zwiazki posrednie o wzorze 23 przetwarza sie na pochodne sililowe o wzorze 24 znanymi sposo¬ bami. Patrz na przyklad Pierce, „Silylation of Or¬ ganie Compunds", Pierce Chemical Co., Rocford, Illionis (1968). Obie grupy hydroksylowe substancji reagujacej o wzorze 23 zamieniaja, sie wówczas na .grupy —O—Si— dane znaczenie, a ilosc uzytego czynnika sililuja- cego jest wystarczajaca, zgodnie ze znanymi sposo¬ bami. Jesli R4 we wzorze 23 oznacza atom wodoru, wówczas grupa —COOH ulega równoczesnej prze¬ mianie na grupe —COO—Si—(A)3 przy zastosowa¬ niu w tym celu dodatkowego czynnika sililujacego.Ta ostatnia przemiana odbywa sie przy uzyciu nadmiaru czynnika sililujacego i przy przedluzo¬ nym czasie trwania reakcji. Jesli R4 we wzorze 23 oznacza grupe alkilowa, wówczas R3 we wzorze 24 oznacza równiez grupe alkilowa. Czynniki sililuja.- ce stosowane w tych przemianach sa ogólnie znane lub wytwarzane znanymi sposobami. Patrz, na przyklad, Post, „Silioones and Other Organie Sili¬ con Compunds", Reinhold Publishing Corp., New York, N.Y. (1949).Sililowy zwiazek posredni o wzorze 24 ulega przemianie na produkty koncowe o wzorach 25, 26 w wyniku reakcji najpierw z odczynnikiem Grig- narda o wzorze R2MgX, w którym R2 oznacza grupe metylowa, etylowa, a X oznacza atom chloru, bro¬ mu lub jodu. Korzystnie jest, gdy X oznacza atom bromu. Reakcje te prowadzi sie w sposób znany dla reakcji Grignarda stosujac eter dwumetylowy jako rozpuszczalnik reakcji i nasycony wodny roz¬ twór chlorku amonowego dla zhydrolizowania kompleksu Grignarda. Otrzymany trzeciorzedowy alkohol dwusililowy lub trójsililowy poddaje sie nastepnie hydrolizie woda dla usuniecia grup si- lilowych. W tym celu korzystnie jest stosowac mieszanine wody z wystarczajaca iloscia rozpusz¬ czalnika mieszalnego z woda, na przyklad sanolu, aby uzyskac jednorodna mieszanine reakcyjna. Hy¬ droliza trwa zazwyczaj od 2 do 6 godzin w tempe¬ raturze 25°C, a korzystnie jest prowadzic ja w atmosferze gazu obojetnego, na przyklad azotu lub argonu.Mieszanine izomerów 15-S i 15-R, otrzymana po reakcji Grignarda i hydrolizie rozdziela sie sposo¬ bami znanymi dla rozdzielania mieszanin pochod¬ nych kwasu prostanowego, na przyklad przez chro¬ matografie na obojetnym zelu krzemionkowym.W niektórych wypadkach latwiej jest rozdzielac przy pomocy chromatografii na zelu krzemionko¬ wym estry nizszych alkilów, a szczególnie estry metylowe pary izomerów 15-S i 15-R anizeli od¬ powiadajace kwasy. W tych wypadkach korzystnie jest estryfikowac mieszaniny kwasów, zgodnie z opisem podanym dalej, rozdzielic dwa estry, 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6011 81615 12 a nastepnie, w razie potrzeby zmydlic estry sposo¬ bami znanymi dla zmydlenia prostaglandyn F.Aczkolwiek zwiazki o wzorach 25 i 26, w których X i Y sa jednakowe i oznaczaja grupe —CH2CH2—, wytwarza sie stosujac reakcje podane na schema¬ cie 2, to jednak korzystnie jest wytwarzac te nowe analogi dwuhydro-PGFi przez uwodornienie jed¬ nego z odpowiadajacych zwiazków nienasyconych, to jest zwiazków o wzorze 25 lub 26, w których X oznacza grupe —CH = CH—, a Y oznacza —CH2CH2— lub cis —CH = CH—.Uwodornienie to korzystnie prowadzi sie sposo¬ bem katalitycznym, na przyklad w obecnosci kata¬ lizatora — 5% palladu osadzonego na weglu drzewnym, w roztworze octanu etylu w tempera¬ turze 25°C, pod cisnieniem jednej atmosfery wo¬ doru.Sposób wedlug wynalazku wyjasniaja podane nizej przyklady.Widma absorpcyjne w podczerwieni okreslano przy pomocy spektrofotometru dla podczerwieni, typ Perkin-Elmer 421. Stosowano nie rozcienczone (czyste) próbki cieczy i olejów oraz zawiesiny cial stalych--w oleju mineralnym (Nujol).Widma; MRJ okreslano przy pomocy spektrofo¬ tometru- Varian A-60 stosujac czterometylosilan jako wewnetrzny wzorzec oraz rozpuszczalniki po¬ dane ponizej.Widma masowe okreslano przy pomocy spektro¬ metru masowego Atlas CH-4 ze zródlem TO-4 (napiecie jonizacji 70 eV).Okreslenie „15-keto-" przez nazwe zwiazku do¬ tyczy analogu prostaglandyny, w którym grupa o^. wzorze 29 w pozycji 15 zostala zamieniona na grupe —CO—.Przyklad I. 15-keto-PGFja. 463 mg 2,3-dwu- chloro-5,6-dwucjano-l,4-benzochinonu dodaje sie do roztworu 600 mg PGFa w 30 ml dioksanu. Mie¬ szanine miesza sie w ciagu 24 godzin w tempera¬ turze 50°C, w atmosferze azotu, a nastepnie ochla¬ dza do temperatury 20°C i przesacza. Odsaczone cialo stale przemywa sie dwuchlorometanem. Po odparowaniu pod zmniejszonym cisnieniem przesa¬ czu polaczonego z ciecza otrzymana po przemyciu otrzymuje sie 650 mg pozostalosci która poddaje sie chromatografii na 150 g zelu krzemionkowego (Silicar CC-4; Mallinorodt), wymywajac 50% roz¬ tworem octanu etylu w Skellosolve B (mieszanina izomerów heksanu). Po odparowaniu cieczy otrzy¬ muje sie 545 mg 15-ketc-FGFja; absorpcja w pod¬ czerwieni dla 3400, 2660, 1700, 1660, 1620, 1460, 1410, 1375, 1285, 1250, 1185, 1120, 1070 i 980 cm"1.Przyklad II. 15-keto-PGFi|3. 1,0 g 2,3-dwu- chloro-5,6-dwucjano-l,4-benzochinonu dodaje sie do roztworu 1,3 g PGFi(3 w 80 ml dioksanu. Miesza¬ nine miesza sie w ciagu 24 godzin w temperatu¬ rze 50°C, w atmosferze azotu, a nastepnie ochladza do temperatury 20°C i przesacza. Odsaczona stala substancje, przemywa sie dwuchlorometanem.Po odparowaniu pod zmniejszonym cisnieniem przesaczu polaczonego z ciecza otrzymana po prze¬ myciu otrzymuje sie 1,6 g pozostalosci, która pod¬ daje sie chromatografii na 400 g zelu krzemionko¬ wego (Silicar CC-4; Mallincrodt), wymywajac 75% roztworem octanu etylu w Skellysolve B. Po od¬ parowaniu cieczy otrzymuje sie 1,15 g 15-keto- -PGF^; absorpcja w podczerwieni dla 3380, 2660, 1720, 1705, 1665, 1620, 1460, 1405, 1370, 1325, 1285, 1235, 1190, 1080, 1040 i 980 cm"1. 5 Przyklad III. 15-keto-PGF2a. Postepujac jak w przykladzie I PGF2a utlenia sie do 15-keto- PGF2a; absorpcja w podczerwieni dla 3400, 2660, 1705, 1660, 1625, 1405, 1375, 1320, 1290, 1245—1225, 1215—1175, 1115, 1075, 1050 i 980 cm"1. io Przyklad IV. 15-keto-PGF2|3. Postepujac jak w przykladzie I PGF2(3 utlenia sie do 15-keto- -PGF2(3; absorpcja w podczerwieni dla 3380, 3010, 2650, 1705, 1655, 1625, 1320, 1295, 1245—1225, 1190, 1085, 1040 i 980 cm"1. 15 Przyklad V. 15-keto-PGF3a. Postepujac jak w przykladzie I utlenia sie PGF3a do 15-keto- PGF3a.Przyklad VI. 15-keto-PGF3(3. Postepujac jak w przykladzie I PGF3(3 utlenia sie do 15-keto- 20 PGF3(3.Postepujac jak w przykladzie I estry: metylowy, etylowy, III-rz-butylowy i 2-etyloheksylowy zwiaz¬ ków PGFja, PGF!(3, PGF2a, PGF2(3, PGF3a, PGF3|3 utlenia sie do odpowiadajacych im 15-keto- zwiaz- 25 kÓW.Postepujac jak w przykladzie I racemiczne for¬ my zwiazków PGFta, PGF1^, PGF2a, PGF2|3, PGF3a, PGF3(3 i ich estry metylowe, etylowe, III-rz-buty- lowe, 2-etyloheksylowe utlenia sie do odpowiada- 30 jacych im racemicznych 15-ketozwiazków.Przyklad VII. Dwuhydro-15-keto-PGFiOL Po¬ stepujac jak podano w Arkiv for Kemi, 25, 293 (1966) dwuhydro-PGFia utlenia sie do dwuhydro- -15-keto-PGFja przy pomocy enzymu dehydroge- 35 nazy 15-hydroksyprostaglandyny z pluca swini.Postepujac jak w przykladzie VII dwuhydro- -PGFip utlenia sie do dwuhydro-15-keto-PGF^.Postepujac jak w przykladzie VII estry metylo¬ we, etylowe, III-rz-butylowe, 2-etyloheksylowe 40 zwiazków dwuhydro-PGFia i dwuhydro-PGFif* utlenia sie do odpowiadajacych im 15-ketozwiaz¬ ków.Postepujac jak w przykladzie VII racemiczne formy zwiazków dwuhydro-PGFia, dwuhydro- 45 -PGFjp i ich estrów metylowych, etylowych, Il-rz- -butylowych i 2-etyloheksylowych utlenia sie do odpowiadajacych im racemicznych 15-ketozwiaz¬ ków.Przyklad VIII. Tris-(trójmetylosililo)pochod- 50 ne 15-keto-PGFia. Mieszanine 11 ml szesciometylo- dwusilazanu i 2,2 ml trójmetylochlorosilanu dodaje sie do roztworu 545 mg 15-keto-PGFta w 55 ml czterowodorofuranu. Mieszanine te miesza sie w ciagu 16 godzin w temperaturze 25°C, w atmosfe- 55 rze azotu, a nastepnie przesacza. Przesacz odparo¬ wuje sie pod zmniejszonym cisnieniem, do pozo¬ stalosci dodaje sie 50 ml ksylenu i odparowuje mieszanine w temperaturze 60°C pod zmniejszonym cisnieniem. Dodawanie ksylenu i odparowanie 60 powtarza sie dwukrotnie. Otrzymana pozostalosc stanowi tris-(trójmetylosililo)pochodna zwiazku 15-keto-PGFia; absorpcja w podczerwieni dla 1365, 1250 i 1180 cm-i.Przyklad IX. Tris-(trójmetylosililo)pochodne 65 15-keto-PGFjP. Postepujac jak w przykladzie VIII13 81615 14 przeprowadza sie 15-keto-PGFjP w tris-(trójmety- losililo)pochodna; absorpcja w podczerwieni dla 1725, 1680, 1635, 1375, 1250, 1180, 1065, 980, 840 i 750 cm-1.Przyklad X. Tris-i(trójmetylosiiilo)pochodna 15-keto-PGF2a. Postepujac jak w przykladzie VIII przeprowadza sie 15-keto-PGF2a na tris-(trójme- tylosililo)pochodna; absorpcja w podczerwieni dla 1725, 1680, 1635, 1250 i 845 cm-1.Przyklad XI. Tris-(trójmetylosililo)pochodna 15-keto-PGF2(3. Postepujac jak w przykladzie Viii przeprowadza sie 15-keto-PGF2P w tris-(trójme- tylosililo)pochodna; absorpcja w podczerwieni dla 1725, 1680, 1635, 1250 i 845 cm"1.Przyklad XII. Tris-(trójmetylosililo)pochodna 15-keto-PGF3a. Postepujac jak w przykladzie VIII przeprowadza sie 15-keto-PGF3a w tris-(trójmety- losililo)pochodna.Przyklad XIII. Tris-(trójmetylosililo)pochodna 15-keto-PGF3(3. Postepujac jak w przykladzie VIII przeprowadza sie 15-keto-PGF3p w tris-(trójmety- losililo)pochodna.Przyklad XIV. Tris-(trójmetylosililo)pochodna dwuhydro-15-keto-PGFia. Postepujac jak w przy¬ kladzie VIII przeprowadza sie dwuhydro-15-keto- -PGFia w tris-^trójmetylosililo^ochodna.Przyklad XIVa. Tris-(trójmetylosililo)pochod- na dwuhydro-15-keto-PGFiP. Postepujac jak w przykladzie VIII przeprowadza sie dwuhydro-15- -keto-PGFi(3 w tris-(trójmetylosililo)pochodna.Postepujac jak w przykladzie VIII przeprowadza sie estry metylowe, etylowe, III-rz-butylowe i 2- -etyloheksylowe zwiazków 15-keto-PGFia, 15-keto- -PGFjP, 15-keto-PGF2a, 15-keto-PGF2|3, 15-keto- -PGF3a i i5-keto-PGF3(3, dwuhydro-15-keto-PGFja i dwuhydro-15-keto-PGFiP w odpowiadajace im bis-(trójmetylosililo)pochodne; Postepujac jak w przykladzie VIII przeprowadza sie racemiczne formy zwiazków 15-keto-PGFia, 15-keto-PGFiP, 15-keto-PGF2a, 15-keto-PGF2|3, 15- -keto-PGF3a, 15-keto-PGF3(3, dwuhydro-15-keto- -PGFta, dwuhydro-15-keto-PGF!(3 oraz estry me¬ tylowe, etylowe, III-rz-butylowe i 2-etyloheksylo- we tych zwiazków w odpowiadajace im trójmetylo- sililopochodne, przy czym kwasy zamienia sie w tris pochodne, a estry w bis pochodne.Postepujac jak w przykladzie VIII lecz stosujac odpowiednie substancje reagujace zamiast szescio- metylodwusilazanu i trójmetylochlorosilanu wy¬ twarza sie tris-i(trójfenylosililo)- i tris-(trójbenzy- losililo)pochodne zwiazków 15-keto-PGFia, 15-keto- -PGFjP, 15-keto-PGF2a, 15-keto-PGF2(3, 15-keto- -PGF3a, 15-keto-PGF3(3, dwuhydro-15-keto-PGFitt, dwuhydro-15-keto-PGFi(3 i ich form racemicznych jak równiez bis-(trójfenylosililo) i bis-(trójbenzylo- sililo)pochodne estrów metylowych, etylowych, III-rz-butylowych i 2-etyloheksylowych kazdego z wymienionych kwasów w formie optycznie czyn¬ nej i racemicznej.Przyklad XV. 15-metylo-PGFja i 15-metylo- -15(R)-PGFia. 0,55 ml 3 m roztworu bromku me- tylomagnezowego w eterze dwuetylowym dodaje sie kroplami do mieszanego roztworu 850 mg tris- -(trójmetylosililo)pochodnej 15-keto-PGFia w 25 ml eteru dwuetylowego w temperaturze 25°C. Miesza¬ nine miesza sie w ciagu 30 minut w temperaturze 25°C, po czym dodaje sie dodatkowo 0,2 ml roz¬ tworu bromku metylomagnezowego i miesza dalej w ciagu 30 minut. Otrzymana mieszanine reakcyjna 5 wlewa sie do 75 ml nasyconego wodnego roztworu chlorku amonowego w temperaturze 0°C. Po mie¬ szaniu w ciagu dalszych kilkunastu minut ekstra¬ huje sie mieszanine parokrotnie eterem dwuetylo¬ wym. io Polaczone ekstrakty eterowe przemywa sie nasy¬ conym wodnym roztworem chlorku sodowego, a nastepnie suszy nad bezwodnym siarczanem so^ dowym. Po odparowaniu eteru dwuetylowego otrzymuje sie 910 mg zóltego oleju, który rozpusz- 15 cza sie w 45 ml etanolu. Roztwór ten rozciencza sie 30 ml wody i miesza mieszanine w ciagu 4 go¬ dzin w temperaturze 25°C. Z otrzymanego roztworu odparowuje sie etanol pod zmniejszonym cisnie¬ niem, a wodna pozostalosc nasyca chlorkiem so- 20 dowym, a nastepnie ekstrahuje octanem etylu.Ekstrakt przemywa sie nasyconym wodnym roz¬ tworem chlorku sodowego, suszy nad bezwodnym siarczanem sodowym i odparowuje pod zmniejszo¬ nym cisnieniem otrzymujac 640 mg mieszaniny 15- 25 -metylo-PGFia i 15-metylo-15(R)-PGF!a i absorpcja w podczerwieni dla 3280, 2600 i 1710 cm-1.Mieszanine 15-metylo-PGFid i 15-metylo-15(R)- -PGFja rozpuszcza sie w 50 ml eteru dwuetylo¬ wego i ochladza do temperatury b°C. Nastepnie 30 dodaje sie nadmiar dwuazometanu rozpuszczonego w eterze dwuetylowym i utrzymuje mieszanine w ciagu 5 minut w temperaturze 0°C, a nastepnie w ciagu 5 minut w temperaturze 25°C. Roztwór odparowuje sie w strumieniu azotu, a pozostalosc 35 poddaje chromatografii na 550 g obojetnej krze¬ mionki, wymywajac 75% roztworem octanu etylu w Skellysolve B. Po odparowaniu frakcji z wy¬ mywania otrzymuje sie kolejno 127 mg estru me¬ tylowego 15-metylo-15(R)-PGFa, 150 mg mieszani- 40 ny estrów metylowych 15-metylo-15(R)-PGFi i 15-metylo-PGF^ i 228 mg estru metylowego 15- -metylo-PGFia.Ten ostatni krystalizuje po odstaniu sie roztworu, temperatura topnienia 72—75°C; maksimum jono- 45 we w widmie masowym dla 366, 348, 317, 313 i 294. 0,9 ml 45°/o wodnego roztworu wodorotlenku po¬ tasowego dodaje sie do roztworu 228 mg estru me¬ tylowego 15-metylo-PGF^ w mieszaninie 6,8 ml metanolu i 2,2 ml wody, w atmosferze azotu. 50 Otrzymany roztwór miesza sie w ciagu 2 godzin w temperaturze 25°C, a nastepnie do kilkakrotnie wiekszej objetosci wody. Mieszanine wodna ekstra¬ huje sie octanem etylu, zakwasza 3n kwasem sol¬ nym, nasyca chlorkiem sodowym, a nastepnie 55 ekstrahuje parokrotnie octanem etylu.Ekstrakty w octanie etylu laczy sie, przemywa kolejno woda i nasyconym roztworem wodnym chlorku sodowego, suszy nad bezwodnym siarcza¬ nem sodowym i odparowuje pod zmniejszonym 60 cisnieniem. Krystaliczna pozostalosc rekrystalizuje sie z mieszaniny octanu etylu i Skellysolye B otrzymujac 15-metylo-PGFta o temperaturze top¬ nienia 81—83°C; absorpcja w podczerwieni dla 3410, 3300, 2650, 1705, 1305, 1290, 1275, 1255, 1220, 65 1195, 1075, 980 i 915 cm-1; maksima MRJ (dwume-15 81615 16 tyloformamid) dla 5,5 i 4,4 -3,6(multiplet)S; maksi¬ ma jonowe w widmie masowym dla 643,-587 i 568.Postepujac jak poprzednio opisano zmydla sie ester metylowy 15-metylo-15(R)-PGF!a do 15-metylo- -15i(R)-PGF!a; absorpcja' w podczerwieni dla 3380, 2650, 1710, 1460, 1375, 1275—1200, 1125, 1075, 1040 i 975 cm-1; maksima MRJ (dwumetyloformamid) dla 5,50 i 4,40—3,60 (multiplet) d; maksima jonowe w widmie masowym dla 352, 316 i 263.Przyklad XVI. 15-metylo-PGF!(3 i 15-metylo- -15(R)-PGF1(3. 0,67 ml 3 m roztworu bromku mety- lomagnezowego w eterze dwuetylowym dodaje sie kroplami do mieszanego roztworu 910 mg tris-(trój- metylosililo)pochodnej 15-keto-PGFip w 25 ml eteru dwuetylowego, w temperaturze 25°C. Mie¬ szanine miesza sie w ciagu 30 minut w temperatu¬ rze 25°C, przy czym dodaje sie dodatkowo 0,3 ml roztworu bromku metylomagnezowego i miesza dalej w ciagu 15 minut. Otrzymana mieszanine re¬ akcyjna wlewa sie do mieszaniny lodu z 75 ml nasyconego wodnego roztworu chlorku amonowego.Po mieszaniu w ciagu kilku minut mieszanine ekstrahuje sie parokrotnie eterem dwuetylowym.Polaczone ekstrakty przemywa sie nasyconym wodnym roztworem chlorku sodowego, a nastepnie suszy nad bezwodnym siarczanem sodowym. Po odparowaniu eteru dwuetylowego pod zmniejszo¬ nym cisnieniem otrzymuje sie bezbarwny, lepki olej, który rozpuszcza sie w 30 ml etanolu.Roztwór ten rozciencza sie w 20 ml wody i mie¬ sza mieszanine w ciagu 3 godzin w temperaturze 25CC. Z otrzymanego roztworu odparowuje sie eta¬ nol pod zmniejszonym cisnieniem, a wodna pozo¬ stalosc rozciencza równa objetoscia nasyconego wodnego roztworu chlorku sodowego, a nastepnie ekstrahuje parokrotnie octanem etylu. Polaczone ekstrakty przemywa sie nasyconym wodnym roz¬ tworem chlorku sodowego, suszy nad bezwodnym siarczanem sodowym i odparowuje pod zmniejsza¬ nym cisnieniem otrzymujac 700 mg krystalicznej mieszaniny 15-metylo-PGFiP i 15-metylo-15(R)- -PGFjP.Po trzykrotnej rekrystalizacji tej mieszaniny z octanu etylu zawierajacego slady metanolu otrzy¬ muje sie 15-metylo-PGF!(3 o temperaturze topnie¬ nia 16'—164,5°C; absorpcja w podczerwieni dla 3250, 3160, 2700, 1710, 1330, 1315, 1305, 1085, 1035 i 970 cm-1; maksima MRJ (dwumetyloformamid) dla 5,53 (dublet) 5,10—3,6 (multiplet) i 1,20 (sin- glet) S; maksima jonowe widma masowego dla 370, 352 i 334. 15-metylo-15(R)-PGFiP otrzymuje sie z opisanej uprzednio rekrystalizacji lugów macierzystych.Przyklad XVII. 15-metylo-PGF2a i 15-me- tylo-15(R)-PGF2a. Postepujac jak w przykladzie XV przeprowadza sie 500 mg tris-(trójmetylosililo) pochodnej 15-ketG-15(R)-PGF2cx najpierw w mie¬ szanine 15-metylo-PGF2a i 15-metylo-15(R)-PGF2a, a nastepnie w odpowiadajaca mieszanine estrów metylowych. 520 mg tej mieszaniny estrów metylowych pod¬ daje sie chromatografii na 500 g obojetnego zelu krzemionkowego (Merek), wymywajac kolejno 2 litrami 20%, 6 litrami 40% i 8 litrami 50% roz¬ tworu octanu etylu w Skellysolve B. Odpowiada¬ jace ilosci cieczy wymywajacej usuwa sie po o- puszczeniu kolumny.Wymywanie prowadzi sie dalej stosujac kolejno 4 litry 50% i 4 litry 60% roztworu octanu etylu 5 w Skellysolve B. 5 litrów 60% i 5 litrów 75% roz¬ tworu octanu etylu w Skellysolve B, a nastepnie 4 litry 75% roztworu octanu etylu w Skellysolve B, zbierajac ciecz wymywajaca we frakcjach po 500 ml. Prowadzi sie dalej wymywanie stosujac ko- 10 lejno 5 litrów 75% roztworu octanu etylu w Skel- lysolve B i 6 litrów 100% octanu etylu, zbierajac odpowiednie ilosci cieczy wymywajacej we frak¬ cjach po 200 ml. Frakcje 29—35 laczy sie i odpa¬ rowuje uzyskujac 109 mg estru metylowego 15-me- 15 tylo-15(R)-PGF2a. Frakcje 39—67 laczy sie i od¬ parowuje uzyskujac 155 mg estru metylowego 15-metylo-PGF2a.Postepujac jak w przykladzie XV zmydla sie ester metylowy 15-metylo-PGF2a uzyskujac 15-me- 20 tylo-PGF2; absorpcja w podczerwieni dla 3260, 2600, 1710, 1365, 1235, 1040 i 970 cm"1; maksima MRJ (deuterochloroform) dla 5,82, 5,65—5,15 (mul¬ tiplet) i 4,2—3,8; maksima jonowe w widmie maso¬ wym dla 350, 332 i 314. 25 Postepujac jak w przykladzie XV zmydla sie ester metylowy 15-metylo-15(R)-PGF2a do 15-me- tylo-15(R)-PGF2; absorpcja w podczerwieni dla 3250, 2600, 1710, 1235, 1040 i 970 cm"1; maksima MRJ (deuterochloroform) dla 6,15 (singlet), 4,20—3,8 30 (multiplet) i 0,90 (triplet).Przyklad XVIII. 15-metylo-PGF2(3 i 15-me- tylo-15 XV 5,1 g tris-(trójmetylosililo)pochodnej 15-keto- -PGF2(3 poddaje sie reakcji z calkowita iloscia 8 ml 35 3 m bromku metylomagnezowego w eterze dwu¬ etylowym, a produkt hydrolizuje sie otrzymujac 4,37 g mieszaniny 15-metylo-PGF2(3 i 15-metylo- -15(R)-PGF2(3 w postaci ciemnego oleju. Po krysta¬ lizacji tego oleju w mieszaniny metanolu i octanu 40 etylu i po rekrystalizacji otrzymanych krysztalów z mieszaniny takich samych rozpuszczalników otrzymuje sie 15-metylo-PGF2[3 o temperaturze top¬ nienia 134—134,5°C; absorpcja w podczerwieni dla 3250, 3180, 2720, 1710, 1345, 1305, 1235, 1085, 1050, 45 970 i 920 cm-1; maksima MRJ (dwumetylosulfotle- nek) dla 5,46 (dublet), 5,0—4,0 i 3,8 (multiplet) <5; maksima jonowe w widmie masowym dla 388, 350, 332, 314, 297, 278 i 205. 15-metylo-15(R)-PGF2(3 otrzymuje sie z lugów 5o macierzystych po uprzednio opisanej krystalizacji i rekrystalizacji 15-metylo-PGF2(3.Przyklad XIX. 15-metylo-PGF3a i 15-mety- lo-15(R)-PGF3a. Postepujac jak w przykladzie XV poddaje sie reakcji tris-(trójmetylosililo)pochodne 55 15-keto-PGF3a z bromkiem metylcmagnezowym, a produkt hydrolizuje sie uzyskujac mieszanine 15- -metylo-PGF3a i 15-metylo-15(R)-PGF3a. Miesza¬ nine te zamienia sie na odpowiadajaca mieszanine estrów metylowych, które rozdziela sie przez chro- 60 matografie i zmydla uzyskujac 15-metylo-PGF3a i ,15-metylo-15(R)-PGF3a jak to opisano w przy¬ kladzie XV. Mieszanine kwasów mozna tez roz¬ dzielic sposobem opisanym w przykladzie XVI.Przyklad XX. 15-metylo-PGF3(3 i 15-metylo- 65 -15(R)-PGF3p. Postepujac jak w przykladzie XV17 81615 18 poddaje sie reakcji tris-(trójmetylosililo)pochodna 15-keto-PGF3|3 z bromkiem metylomagnezowym, a produkt hydrolizuje otrzymujac mieszanine 15-me- tylo-PGF3|3 i 15-metylo-15(R)-PGF3|3. Mieszanine te przeprowadza sie w mieszanine estrów mety¬ lowych, które rozdziela sie przez chromatografie i zmydla jak opisano w przykladzie XV. Miesza¬ nine kwasów mozna tez rozdzielic sposobem opi¬ sanym w przykladzie XVI.Przyklad XXI. Dwuhydro-15-metylo-PGFia i dwuhydro-15-metylo-15(R)-PGF1a. Postepujac jak w przykladzie XV poddaje sie reakcji tris-.(trój- mietylosililo) pochodna dwuhydro-15-keto-PGF^ z bromkiem metylomagnezowym, a produkt hydro¬ lizuje otrzymujac mieszanine dwuhydro-15-metylo- -PGFia i dwuhydro-15-15(R)-PGF!a. Mieszanine te przeprowadza sie w odpowiadajaca mieszanine estrów metylowych, które rozdziela sie przez chro¬ matografie i zmydla jak opisano w przykladzie XV. Mieszanine kwasów mozna tez rozdzielic spo¬ sobem opisanym w przykladzie XVI.Przyklad XXII. Dwuhydro-15-metylo-PGF^ i dwuhydro-15-metylo-15(R)-PGF1(3. Postepujac jak w przykladzie XV poddaje sie reakcji tris-(trój- metylosililo) pochodna dwuhydro-lS-keto-PGFjP z bromkiem metylomagnezowym, a produkt hydro¬ lizuje otrzymujac mieszanine dwuhydro-15-mety- lo-PGFiP i dwuhydro-15-metylo-15(R)-PGF1p. Mie¬ szanine te przeprowadza sie w odpowiadajaca mie¬ szanine estrów metylowych, które rozdziela sie przez chromatografie i zmydla jak opisano w przykladzie XV. Mieszanine kwasów mozna tez rozdzielic sposobem opisanym w przykladzie XVI.Postepujac jak w przykladzie XV przeprowadza sie estry metylowe, etylowe, III-rz-butylowe i 2- -etyloheksylowe bis-(trójmetylosililo) pochodnych 15-keto-PGFia, 15-keto-PGFiP, 15-keto-PGF2a, 15- -keto-PGF2|3, 15-keto-PGF3a, 15-keto-PGF3|3, dwu- hydro-15-kieto-PGFia i dwuhydro-15-keto-PGFiP w odpowiadajace im 15-metylo- i 15-metylo-15-(R) estry.Postepujac jak w przykladzie XV przeprowadza sie formy racemiczne trójmetylosililo pochodnych 15-keto-PGFia, lS^keto-PGF^, 15-keto-PGF2a, 15- -keto-PGF2|3, 15-keto-PGF3a, 15-keto-PGF3|3 dwu- hydro-15-keto-PGFia, dwuhydro-15-keto-PGF^ oraz estry metylowe, etylowe, III-rz-butylowe i 2- -etyloheksylowe kazdego z wymienionych zwiaz¬ ków, tris pochodne kwasów i bis pochodne estrów, w odpowiadajace 15-metylo- i 15-metylo- 15(R) kwasy lub estry.Postepujac jak w przykladzie XV przeprowadza sie tris-(trójfenylosililo) i tris-(trójbenzylosililo) pochodne 15-keto-PGF^, 15-keto-PGFiP, 15-keto- -PGF2a, 15-keto-PGF2|3, 15-keto-PGF3a, 15-keto- -PGF3p, dwuhydro-15-keto-PGFia, dwuhydro-15- -keto-PGFjP i formy racemiczne kazdego z wy¬ mienionych optycznie czynnych kwasów oraz bis- -(trójfenylosililo) i bis-trójbenzylosililo/pochodne odpowiadajacych estrów metylowych, etylowych, III-rz-butylowych i 2-etyloheksylowych kazdego z 5 wymienionych optycznie czynnych i racemicznych kwasów, na odpowiadajace 15-metylo i 15-metylo- -15(R) kwasy lub estry.Postepujac jak w przykladzie XV lecz stosujac bromek etylomagnezowy zamiast bromku metylo- magnezowego przeprowadza sie tris-(trójmetylosi¬ lilo), tris-(trójfenylosililo) i tris-(trójbenzylosililo) pochodne 15-keto-PGFia, 15-keto-PGFiP, 15-keto- -PGF2a, 15-keto-PGF2|3, 15Jketo-PGF3a, 15-keto- -PGF3(3, dwuhydro-15-keto-PGFia, dwuhydro-15- -keto-PGFjp i formy racemiczne kazdego z wy¬ mienionych optycznie czynnych kwasów oraz bis- -(trójmetylosililo), bis-(trójfenylosililo) i bis-(trój- benzylosililo)pochodne estrów metylowych, etylo¬ wych, III-rz-butylowych i 2-etyloheksylowych kazdego z wymienionych optycznie czynnych i ra¬ cemicznych kwasów, w odpowiadajace im 15-etylo i 15-etylo-15(R) kwasy lub estry. PL PL PL PL PL PL PL PL PL