Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 14.07.1975 79012 KI. 42k, 38/02 MKP G01m 13/04 Twórcawynalazku: Zbigniew Kusznierewicz Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Warszawska, Warszawa (Polska) Sposób okreslania momentu tarcia w lozyskach tocznych Wynalazek dotyczy sposobu okreslania momentu tarcia w lozyskach tocznych metoda dobiegu stosowane¬ go zwlaszcza w procesie ich docierania, selekcji lub testowania.W znanym sposobie okreslania sredniego momentu tarcia metoda dobiegu w funkcji predkosci obrotowej pierscien wewnetrzny lozyska jest wcisniety na nieobracajacy sie walek. Na zewnetrzny pierscien jest wcisniety krazek o znanej masie obciazajacej lozysko i o znanym masowym momencie bezwladnosci. Krazek jest rozpedza¬ ny, za pomoca urzadzenia sluzacego do tego celu, do predkosci obrotowej wiekszej od predkosci, dla której bedzie okreslany moment tarcia. Nastepnie to urzadzenie jest odlaczane i mierzy sie opóznienie katowe krazka spowodowane oporami ruchu. Pomiary te polegaja na mierzeniu odstepu czasu miedzy dwiema okreslonymi predkosciami obrotowymi lozyska. A na podstawie uzyskanych danych z pomiaru jest obliczany nastepnie moment tarcia w lozysku.Sposób ten daje mozliwosc pomiaru momentu tarcia tylko dla predkosci obrotowej lozyska sredniej w okreslonym przedziale. Dokladnosci pomiarów sa niejednakowe, poniewaz dla róznych przedzialów predkosci obrotowej rózne sa opory ruchu krazka o powietrze i drgania spowodowane niewywazeniem krazka.Celem wynalazku jest usuniecie wyzej opisanych niedogodnosci przez opracowanie sposobu mierzenia momentu tarcia w lozyskach tocznych w ten sposób, aby na pomiar nie wplywaly opory powietrza i drgania.Dalszym celem jest opracowanie metody mierzenia oporów tarcia dla okreslonej predkosci obrotowej lozyska tocznego.Cel ten osiagnieto w ten sposób, ze jeden z pierscieni lozyska tocznego, pierscien pierwszy, jest wprowadza¬ ny w ruch obrotowy o stalej okreslonej predkosci. Natomiast pierscien drugi zostaje obciazony masa o znanym masowym momencie bezwladnosci wywolujaca zadane obciazenie. Na skutek momentu tarcia w lozysku pierscien drugi wraz z masa zaczyna sie poruszac ruchem przyspieszonym. Przez pomiar tego przyspieszenia jedna ze znanych metod, np. stroboskopowa lub za pomoca fotoelementu zliczajacego przesuniecia katowe tego pierscienia, nastepnie okresla sie na podstawie znanej zaleznosci fizycznej moment tarcia.Zaleta sposobu bedacego przedmiotem wynalazku jest duza dokladnosc pomiaru nieosiagalna za pomoca poprzednio opisanego znanego sposobu. Wysoka dokladnosc jest spowodowana tym, ze pomiar przyspieszenia2 79 012 pierscienia obciazonego masa odbywa sie przy jego malej predkosci obrotowej, kiedy jego opory tarcia o powietrze i drgania sa znikomo male. Moment tarcia wyznaczony tym sposobem jest mierzony dla okreslonej predkosci obrotowej lozyska.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przykladzie, przy czym na rysunku podano schemat urzadzenia sluzacego do pomiaru momentu tarcia sposobem bedacym przedmiotem wynalazku.Przyrzad do pomiaru sklada sie z silnika 1 o regulowanej predkosci obrotowej, który napedza poprzez przekladnie paskowa 2 walek 3 i obrotomierz 4 mierzacy predkosc obrotowa tego walka. Na walku 3 osadzone jest badane lozysko toczne 5. Na pierscieniu zewnetrznym 6 lozyska 5 jest osadzony krazek 7 o znanym masowym momencie bezwladnosci i o znanej masie. Do okreslenia przyspieszenia katowego krazka 7 sluzy stroboskop w postaci neonówki 8 i szeregu otworów 9 w krazku 7 umieszczonych w równomiernych odstepach oraz stoper. Sposób pomiaru jest nastepujacy: za pomoca silnika 1 walek 3 zostaje wprawiony w ruch obrotowy o predkosci takiej dla której jest okreslany moment tarcia. Wówczas pierscien zewnetrzny wraz z masa 7 obciazajaca lozysko zaczyna poruszac sie ruchem przyspieszonym. Gdy osiagnie on predkosc kilku obrotów na minute dokonuje sie pomiaru czasu stoperem miedzy kolejnymi sygnalami odpowiadajacymi róznym predkos¬ ciom obrotowym z urzadzenia stroboskopowego i oblicza sie moment tarcia ze znanej zaleznosci fizycznej: Mt = J-E J — masowy moment bezwladnosci krazka z pierscieniem zewnetrznym lozyska E — opóznienie katowe pierscienia zewnetrznego lozyska PL