Zlozone wlókno poliamidowe i sposóbjego wytwarzania Przedmiotem wynalazku jest zlozone wlókno poliamidowe zawierajace homopoliamid ikopoliamid utworzony z e-kaproiaktamu i soli szesciometylenodwuaminy i kwasu szesciohydrotereftalowego oraz sposób jego wytwarzania.Dzieki odpowiedniej charakterystyce skurczania wlókno wedlug wynalazku nadaje sie do stosowania jako przedza do wytwarzania ponczoch. Wytrzymalosc takiej przedzy na rozciaganie po obróbce cieplnej, przepro¬ wadzonej w stanie odprezonym, zmniejsza sie jedynie nieznacznie, a karbikowatosc i powrót poodksztalceniowy przedzy sa dobre. Przedze wedlug wynalazku mozna stosowac do dziewiarskiego wytwarzania ponczoch, które maja powierzchnie o przyjemnym wygladzie.Najkorzystniej jest, gdy we wlóknie wedlug wynalazku homopoliamid ikopoliamid sa powiazane ze soba lub sprzezone. Przez sprzezenie wlókien rozumie sie strukture, w której dwie lub kilka warstw skladników poliamidowych sa ulozone obok siebie i przylegaja do siebie wzajemnie na calej dlugosci wlókna.Jako homopoliamid najkorzystniej stosuje sie polikaproamid (poliamid 6) lub poliszesciometylenodwuamid kwasu adypinowego (poliamid 66).Kopoliamid mozna oznaczyc jako 6/6T/H/, poniewaz sklada sie on z jednostek kaprolaktamu, oznaczo¬ nych w skrócie symbolem 6 oraz z jednostek soli szesciometylenodwuaminy i kwasu szesciowodorotereftalowego, oznaczonych w skrócie symbolem 6T/H/.Kwas szesciowodorotereftalowy mozna wytwarzac przez uwodornianie kwasu tereftalowego. Wskutek róznic w konfiguracji grup kaibonylowych wystepuje on w postaci izomerów cis i trans. Kazdy z izomerów lub oba z nich mozna zastosowac jako skladniki kopoHmeryzacji kopoliamidu wedlug wynalazku.Kopoliamid mozna otrzymac przez kopolimeryzacje e-kaprolaktamu i soli szesciometylenodwuaminy z kwasem szesciowodorotereftalowym. Na przyklad, przeprowadza sie reakcje szesciometylenodwuaminy z wodnym roztworem kwasu szesciowodorotereftalowego, otrzymujac sól 1 :1, której wyznaczona ilosc dodaje sie do e-kaprolaktamu. Nastepnie mieszanine, najkorzystniej w postaci roztworu wodnego o stezeniu 60-90% wagowych, wprowadza sie do autoklawu i polimeryzuje pod cisnieniem 10-20 kG/cm2 w temperaturze 180 C—220°C w ciagu 1-3 godzin, a nastepnie cisnienie obniza sie do cisnienia atmosferycznego. Mieszanine2 71590 ogrzewa sie wówczas wciagu 1—3 godzin w atmosferze azotu i nastepnie w temperaturze 220° C—290°C pod cisnieniem 5-200 mm Hg w ciagu 0,5-5 godzin, powodujac zakonczenie polimeryzacji.Wskutek obecnosci wzglednie masywnych jednostek kwasu szesciowodorotereftalowego wkopoliamidzie, regularnosc czasteczek kopoliamidujest bardzo zaklócona, co daje w wyniku powiekszenie skurczliwosci cieplnej kopoliamidu i odpowiednie poprawienie charakterystyk karbikowatosci zlozonych wlókien. Zawartosc kopoliamidu w zlozonych wlóknach wedlug wynalazku moze byc mniejsza niz zawartosc kopoliamidu w znanym wlóknie zawierajacym homopoliamid i kopoliamid, w którym kopoliamid nie ma tak dobrej skurczli¬ wosci cieplna. Poniewaz zadane wielkosci okreslajace charakterystyki naprezeniowo^wydluzeniowe poliamidu 6 na ogól maleja na skutek wprowadzania kopoliamidu przy wytwarzaniu wlókna zlozonego, przeto zmniejsze¬ nie ilosci kopoliamidu, koniecznej do uzyskania zadowalajacej karbikowatosci jest wazna zaleta wlókna wedlug wynalazku. Dalsza zaleta tego wlókna jest latwosc, zjaka mozna je barwic.Stosunek zawartosci jednostek 6 do zawartosci jednostek 6T/H/ wkopoliamidzie powinien byc taki, ze jezeli z kopoliamidu wytwarza sie razem z homopoliamidem zlozone wlókna o postaci niewspólsrodkowego rdzenia otoczonego oslona lub wlókna o konfiguracji sprzezonej, wówczas uzyskuje sie charakterystyki karbikowatosci, dzieki którym wlókno jest dogodne do zastosowania w produkcji dziewiarskiej. Optymalny stosunek skladu zalezy od wyboru homopoliamidu i od zastosowanych warunków obróbki. Gdy jako homopoliamid stosuje sie poliamid 6, wówczas korzystna zawartosc jednostek 6 w kopoliamidzie wynosi 85%—92% wagowych, a zwlaszcza 87%-90% wagowych, podczas gdy korzystna zawartosc jednostek 6T(H) wynosi 15%—8% wagowych, a zwlaszcza 13%—10% wagowych. Gdyjako homopoliamid stosuje sie poliamid 66, wówczas korzystna zawartosc jednostek 6 w kopoliamidzie wynosi 95%—80% wagowych, a zawartosc jednostek 6T(H) od 5%-20%. Najkorzystniejsza zawartosc jednostek 6T(H) w kopoliamidzie wynosi 7%-15% wagowych.Kopoliamid uzyty w zlozonych wlóknach wedlug wynalazku moze zawierac w niewielkim stezeniu trzeci skladnik kopolimeryzacji, jesli tylko wprowadza sie go w takiej ilosci, ze jednostki 6 i 6T(H) nadal spelniaja wspomniane stosunki kopolimeryzacji. Jednakze najkorzystniej jest stosowac podwójny kopoliamid 6/6T(H).Stosunek zawartosci homopoliamidu i kopoliamidu w zlozonych wlóknach wedlug wynalazku nie ma decydujacego znaczenia, lecz homopoliamid powinien wystepowac w ilosci 30%—70% wagowych, a zwlaszcza 55%—40% wagowych, zas kopoliamid powinien wystepowac w ilosci 70%-30% wagowych, zwlaszcza 45%—60% wagowych.W celu najlepszego wykorzystania róznicy skurczliwosci cieplnej obu skladników korzystnejest tworzenie zlozonych wlókien w postaci sprzezonej, jak wspomniano powyzej. Przekrój poprzeczny zlozonych wlókien moze miec dowolny ksztalt. Zazwyczaj przekrój ten ma ksztalt kola, lecz elipsa lub wielobok sa równiez dogodne.Zlozone wlókna poliamidowe wedlug wynalazku moga byc przedzone metoda znanego przedzenia lacznego, nawijane wstanie nierozciagnietym wlókien, a nastepnie rozciagniete na skrecarce-rozciagarce.Jednakze, jak stwierdzono, poniewaz kopoliamid 6/ffT(H) ma charakter bezpostaciowy, nierozciagniete wlókna pochlaniaja w etapie nawijania wilgoc zawarta w organicznym roztworze wykonczajacym przedzenie, który zwykle stosuje sie przed rozciaganiem na skrecarce-rozciagarce. W wyniku tego wlókna sklejaja sie ze soba wzajemnie i trudno je uwolnic w procesie rozciagania. Korzystnie jest wiec wyciagac uprzedzone wlókna w sposób ciagly po wyciagnieciu, z pominieciem pierwszego nawijania wlókien nierozciagnietych.Jeden z przykladów sposobu przedzenia zlozonych wlókien poliamidowych wedlug wynalazku przebiega nastepujaco. Homopoliamid i kopoliamid przedzie sie lacznie z filiery. Uprzedzone, zlozone wlókna moczy sie olejem lub roztworem wykonczajacym przedzenie za pomoca rolki podajacej olej, nastepnie wyciaga sieje za pomoca rolki Nelsona i nawija w sposób ciagly dookola ogrzewanej rolki ciagnacej, obracanej z predkoscia obwodowa wieksza, niz obwodowa predkosc rolki wyciagajacej. W ten sposób wlókna zostaja rozciagniete i utrwalone cieplnie, a nastepnie nawija sie je na motek.Predkosc wyciagania ustala sie zgodnie z zadanym stopniem wydluzenia wlókien. Jednakze w celu zapobiegania sklejaniu sie nawinietych wlókien ze soba, korzystne jest wyciaganie i orientowanie wlókien dopóty, dopóki dwójlomnosc kopoliamidu 6/6T(H) w nawinietych wlóknach nie osiagnie przynajmniej wielkosci 35xl0~3. Ponizej tej wielkosci skladnik 6/6T(H) (kopoliamid) wlókien pochlania pewne ilosci wilgoci, wskutek czego wlókna przejawiaja dazenie do sklejania sie ze soba. Nie ma górnej granicy dwójlomnosci wytwarzanej przez wyciaganie, oczywiscie za.wyjatkiem pekania lub przecinania wlókien przy bardzo duzych stosunkach ciagniecia. Najkorzystniejsza jest jednakze dwójlomnosc o wielkosci do 55 x 10"3. W zaleznosci od predkosci wyciagania, korzystnie jest rozciagac wlókna w stosunku 3:do 6:1.Pomiar dwójlomnosci mozna przeprowadzac metoda podstawiania, która objasniono ponizej lub mozna ja mierzyc w odniesieniu do odpowiednich skladników pod mikroskopem polaryzacyjnym wyposazonym w kom¬ pensator Bellecka.3 71590 bozadane jest, by wyciagniete wlókna zostaly utrwalone cieplnie zanim zostana nawiniete na motek. Jesli wlókna nie sa utrwalone cieplnie, ksztalt motka zalamuje sie, poniewaz wlókna kiircza sie pod wplywem naprezen powrotu poodksztalceniowego po nawinieciu i gdy kurczenie sie wlókien ma duza wielkosc, moze nastapic zniszczenie szpuli. Utrwalanie cieplne powinno byc prowadzone w temperaturze wyzszej od tej, w której zanika naprezenie spowodowane powrotem poodksztalceniowym, a nizszej od temperatury topnienia kopolia- midu. Jednakze w celu najlepszego wykorzystania róznicy skurczliwosci cieplnej obu skladników, korzystnejest prowadzenie procesu utrwalania cieplnego w temperaturze 120°C—190°C, a zwlaszcza 160°C-180°C. W tej temperaturze skurczliwosc cieplna homopoliamidu zostaje zmniejszona do minimum, podczas gdy skurczliwosc cieplna kopoliamidu 6/6T(H) nie jest przesadnie obnizona.Utrwalone cieplnie zlozone wlókna poddaje sie nastepnie obróbce cieplnej w stanie odprezonym za pomoca goracego powietrza lub pary, a otrzymane wlókna mozna w razie potrzeby lekko rozciagnac. Optymalne warunki obróbki cieplnej zmieniaja sie w zaleznosci od budowy komory obróbki cieplnej, denieru przedzy i liczby wlókien. Jednakze, zazwyczaj predkosc obróbki wynosi 100—150 metrów na minute, a gdy stosuje sie gorace powietrze, temperatura ogrzewania wynosi 130°C—200°C. Do "obróbki cieplna dogodna jest walcowa komora o dlugosci 300—1000 mm.Przy uzyciu zwyklej maszyny dziewiarskiej do ponczoch mozna ze zlozonych wlókien wedlug wynalazku, poddanych obróbce cieplnej, produkowac ponczochy. Ponczochy wyrabia sie w taki sposób, aby wstanie odprezenia powstawaly na nich karbiki. Nastepnie ponczochy pierze sie w cieczy zawierajacej czynnik dzialajacy na powierzchnie, po czym barwi sie je i ostatecznie utrwala- Karbiki powstajace w ostatecznie wykonczonych ponczochach sa bardzo równomierne, a ponczochy maja bardzo przyjemny wyglad.Wynalazek jest wyjasniony w nizej podanych przykladach. Wielkosci charakterystyczne podane w przykla¬ dach mierzono nastepujacymi sposobami.Zaleznosc naprezenia od wydluzenia, wytrzymalosc na zerwanie, wydluzenie i stopien odpornosci na rozciaganie mierzono w taki sposób, ze badane wlókna klimatyzowano w atmosferze o temperaturze 25°C i wilgotnosci wzgledna 65% w stanie odprezonym, w ciagu ponad 24 godzin. Nastepnie zmierzono zaleznosc naprezenia od wydluzenia za pomoca przyrzadu Autograph do badania rozciagliwosci (produkowany przez Shimadzu Seisakusho). Notowano wydluzenie i naprezenie w chwili, gdy nastapilo zerwanie wlókien, a z naprezenia odpowiadajacego wydluzeniu w poczatkowym stadium luszczenia sie wyznaczano stopien odpornosci na rozciaganie. Wytrzymalosc na zerwanie mierzono dzielac sile przez numeracje ciezarowa w denierach danego wlókna.Skurczliwosc we wrzacej wodzie oznaczano w ten sposób, ze wlókna o dlugosci okolo 20 cm klimaty¬ zowano w atmosferze o temperaturze 25°C i przy 65% wzglednej wilgotnosci wstanie odprezonym w ciagu ponad 24 godzin. Nastepnie wlókna próbki umieszczano pod obciazeniem 100 mg na denier i mierzono dlugosc Oo) przedzy. Przedze te zanurzano we wrzacej wodzie o temperaturze 98°C pod obciazeniem 2 mg na denier na przeciag 30 minut. Nastepnie przedze suszono i klimatyzowano w temperaturze 25°C i wilgotnosci wzgledna 65%, przy czym zwracano szczególna uwage, aby przedza nie byla poddawana naprezeniom. Przedze te umieszczano ponownie pod obciazeniem lOOmg/denier i mierzono jej dlugosc (lj).% Skurczliwosc we wrzacej wodzie wyznaczano z nastepujacego wzoru: % skurczliwosci we wrzacej wodzie = :<-n——x 100 Stosunek rozciagliwosci karbików mierzy sie w ten sposób, ze przedze klimatyzowana w dokladnie takich samych warunkach, jak przy mierzeniu skurczliwosci we wrzacej wodzie umieszcza sie pod obciazeniem 2,0 mg/denier i zanurza we wrzacej wodzie na przeciag 30 sekund. Nastepnie, uwazajac by nie poddac przedzy naprezeniom, suszy sie ja i klimatyzuje w powietrzu. Przedze te nastepnie poddaje sie naprezeniu 2 mg/denier i po 30 sekundach mierzy sie jej dlugosc (12). Natychmiast po ustaniu dzialania naprezenia przedze umieszcza sie pod dzialaniem naprezenia 100 mg/denier i po 30 sekundach mierzy jej dlugosc (13). Stosunek rozciagliwosci karbików oblicza sie z nastepujacego wzoru: U - U Stosunek rozciagliwosci karbików (%) = -tj x 100 V Temperature topnienia polimeru wyznacza sie z maksimum absorpgi ciepla wtedy, gdy wyjsciowy polimer pociety na luski topnieje przy ogrzewaniu z szybkoscia 8°C/minute. Pomiar przeprowadza sie przy uzyciu analizatora termicznego DT-10 (produkcji Shimadzu Seisakusho).W celu zmierzenia lepkosci rozpuszcza sie 1,0 g polimeru wyjsciowego w 100 ml kwasu siarkowego o stezeniu 98%. Pomiar przeprowadza sie w temperaturze 25° na wiskozymetrze Ostwalda i wynik wyraza jako lepkosc wzgledna w odniesieniu do 98% kwasu siarkowego.4 71590 Przed pomiarem dwój lomnosci pojedyncze wlókno klimatyzuje sie w powietrzu o temperaturze 25°C i wilgotnosci wzglednej 65% w ciagu ponad 24 godzin. Wlókno to nastepnie umieszcza sie pod mikroskopem polaryzacyjnym w taki sposób, aby zlozona powierzchnia byla równolegla do osi swiatla i mierzy dwójlomnosc dla linii G widma sodu przy uzyciu kompensatora Bellecka.Pomiar mozliwosci barwienia przeprowadza sie nastepujaco. Rozciagniete wlókna kopoliamidu e-kapro- laktamu/tereftalanu szesciometylenodwuaminy (6/6T) o oszacowanym stosunku kopolimeryzaqi 87/13 i rozciagniete wlókna 6/6T(H) o stosunku kopolimeryzaqi 87/13 odtluszcza sie eterem i suszy. Nastepnie po 30 ng kazdego z obu rozciagnietych wlókien barwi sie w ciagu zmiennego czasu w duzym nadmiarze w kapieli barwnika blekit japonski BB (produkgi Sumitomo Chemical Industries) przy stezeniu barwnika rzedu 0,05% w temperaturze 60°C. Za pomoca substancji buforowej doprowadza sie wartosc pH kapieli do 5,5. Po wyjeciu z kapieli wlókna suszy sie w powietrzu. Zabarwione próbki rozpuszcza sie w 98% kwasie siarkowym i oznacza zawartosc barwnika w próbkach, mierzac absorpcje przy dlugosci fali 650 milimikronów na spektrofotometrze.Powrót poodksztalceniowy mierzy sie w ten sposób, ze czesc kolanowa ponczochy dzianej zwyklym sciegiem umieszcza sie pod obciazeniem 100 g w kierunku jej dlugosci pomiedzy zaciskami miernika roz¬ ciagliwosci Autograph (produkcji Shimadzu Seisakusho) i mierzy sprezystosc w kierunku szerokosci. Odleglosc pomiedzy zaciskami ustala sie na 7 cm i rozciaga próbke z szybkoscia 50 cm/minute oraz pozostawia w stanie rozciagnietym w ciagu 60 sekund, gdy odleglosc pomiedzy zaciskami wynosi 17 cm. Nastepnie wspomniana odleglosc zmniejsza sie do poczatkowych 7 cm i pozostawia próbke w tym stanie w ciagu 60 sekund. Czynnosci te powtarza sie 5 razy w celu uzyskania wielkosci powrotu poodksztalceniowego.B _ Powrót poodksztalceniowy = A + B x 100 Powrót poodksztalceniowy ponczochy wykonanej z podwójnych wlókien wedlug wynalazku wynosil 30, podczas gdy w przypadku ponczochy wykonanej ze zwyklego wlókna wielkosc ta wynosila 25.Przyklady I i II. Do wodnego roztworu, zawierajacego 85% wagowych e-kaprolaktamu dodaje sie kwas octowy w ilosci 1/700 mola, w odniesieniu do 1 mola laktamu i tlenek tytanu w ilosci 0,3% wagowego, w odniesieniu do masy laktamu. Mieszanine te polimeryzuje sie w temperaturze 257°C pod cisnieniem atmosferycznym w ciagu 19 godzin. Nastepnie uzyskany polimer, przedzie sie, tnie i formuje tabletki. Tabletki te myje sie dwukrotnie w wodzie o temperaturze 98° C wciagu 6 godzin w celu usuniecia nieprzereagowanego monomeru i suszy. Otrzymuje sie polikaproamid (poliamid 6), którego lepkosc wzgledem H2SO4 wynosi 2,66.Oddzielnie do autoklawu wprowadza sie kwas tereftalowy i uwodornia go pod poczatkowym cisnieniem lOOkG/cm* w temperaturze 150°C w obecnosci katalizatora zawierajacego ruten, w celu uzyskania kwasu szesciowodorotereftalowego. Uzyskany kwas szesciowodorotereftalowy sklada sie z40% z izomeru cis iw 60% z izomeru trans.Otrzymany kwas szesciohydrotereftalowy rozpuszcza sie w wodzie i poddaje reakcji z równomolowa iloscia szesciometylenodwuaminy, w celu dokonania syntezy soli 1 :1. Sól te dodaje sie do e-kaprolaktamu w wyzna¬ czonych ilosciach tak, aby otrzymmac mieszaniny zawierajace 30%, 15% i 10% wagowych e-kaprolaktamu.Nastepnie do uzyskanych mieszanin dodaje sie wode, aby uzyskac roztwory wodne monomeru o stezeniu 70% wagowych. Te roztwory wodne wpiwadza sie do autoklawu, zamyka i ogrzewa do temperatury 240°C w ciagu 2 godzin a nastepnie do temperatury 257°C i utrzymuje w tej temperaturze w ciagu 2 godzin, obnizajac równoczesnie cisnienie, do cisnienia atmosferycznego. Z kolei obniza sie cisnienie do 20 mmHg na przeciag 30 minut i nastepnie kazda próbke poliamidu przedzie sie przy lekkim podwyzszeniu cisnienia przez dodanie azotu, chlodzi i tnie w celu uzyskania tabletek. Tabletki te myje sie goraca woda i suszy w taki sposób,jak w przypadku produkcji poliamiiddu 6, w celu uzyskania kopoliamidów majacych odpowiednie stosunki kopolimeryzacji 6/6T(H) * 70/30, 6/6T(H) = 85/15 i 6/6T(H) = 90/10. Odpowiednie lepkosci wzgledem HaS04 wynosza 2,71, 2,6912,68.Nastepnie oddzielnie do e-kaprolaktamu dodaje sie sól otrzymana z równomolowej mieszaniny szescio¬ metylenodwuaminy i kwasu adypinowego w ilosci 15% wagowych w odniesieniu do masy kaprolaktamu, przy czym sól stosuje sie w postaci 70% roztworu wodnego. Nastepnie w drodze polimeryzacji roztworu wodnego pod cisnieniem, mycie i suszenie uzyskanego polimeru w taki sposób, jak w przypadku produkgi wspomnianych kopoliamidów, otrzymuje sie tabletki poliamidu 6/66 o stosunku kopolimeryzacji 85/15 i wzgledna lepkosci 2,71.W celu wykonania sprzezonych, zlozonych wlókien z poliamidu 6 i wspomnianych kopoliamidów, odpowiednie tabletki wprowadza sie do przedzarki, topije oddzielnie w temperaturze 265°C i nastepnie przedzie wspólnie poliamid 6 i wspomniane kopolimery w stosunku wagowym 50:50 w filierze o zlozonej srednicy 0,3 mm, majacej dysze wylotowe o przekroju kolowym.Uprzedzione polimery chlodzi sie woda o temperaturze 15°C, zmieszana z roztworem wykonczajacym zawierajacym glównie olej mineralny. Nastepnie wlókna wyciaga sie z predk^&ta 4§6 m/min, nawija w sposób5 71590 ciagly na ogrzewanej rolce ciagnacej, obracajacej sie z predkoscia obwodowa 2400 m/minute, w celu roz¬ ciagniecia i cieplnego utrwalenia wlókien w temperaturze 180°C, a na koniec nawija na beben tak, by uzyskac 17 denierowa zlozona przedze jednowlóknowa i50denierowa przedze zawierajaca 10 zlozonych wlókien, do wytwarzania obrzeza ponczochy.Przedze zawierajaca wlókna zlozone wprowadza sie z predkoscia 350 metrów/minute do komory obróbki cieplnej o dlugosci 50 centymetrów, w celu dokonania obróbki cieplnej w stanie odprezonym, poddaje obróbce cieplnej na sucho w temperaturze 160°C, wyciaga z predkoscia 250 metrów/minute, rozciaga w sposób ciagly o 33%, a nastepnie nawija. Otrzymana jednowlóknowa przedze o 17 denierach wprowadza sie do 403 iglowej, dwunitkowej dziewiarki do ponczoch i wytwarza ponczoche w ten sposób, ze obrzeze wykonuje sie systemem 406, cieniowane obrzeze systemem 57, stope systemem 820, kostke systemem 520, stope: systemem 1350, piete systemem 175 X 175 i palce systemem 200 X 210.Ponczoche wykonana na dziewiarce poddaje sie obróbce cieplnej w stanie odprezonym w parze o tempera¬ turze 100°C, a nastepnie odtluszcza w kapieli odtluszczajacej zawierajacej 2 g/litr Noigen SS (znak towarowy firmy Daiichi Industrial Pharmaceutical Co) i 1 g/litr sody amoniakalnej (stosunek kapieli 1 :100). Nastepnie ponczoche barwi sie w temperaturze 60°C w ciagu 60 minut wDiacelliton Fast YeHowG (kapiel barwiaca zawierala 0,145% barwnika w odniesieniu do wagi barwionego wlókna), Diacelliton Fast Scarlet B (0,085% wagi barwionego wlókna) i Diacelliton Briliant Blue (0,060% wagi wlókna), (wszystkie barwniki produkcji Mitsubishi Chemical Co Ltd), a pózniej naklada ja na forme nogi i utrwala cieplnie w temperaturze 110°C wciagu 60 sekund. Wyniki przedstawiono w tablicach IA i IB.Ponczochy wykonane na dziewiarce ze zlozonej przedzy wedlug przykladu I maja dobry wskaznik powrotu poodksztalceniowego, równe sciegi i nie maja poprzecznych pasków.Przyklad UL W autoklawie umieszcza sie 80 czesci wagowych adypinianu szesciometylenodwuami- ny, dodaje 30 czesci wagowych wody i kwas octowy w ilosci 1/500 mola w odniesieniu do ilosci soli adypinianu i mieszanine ogrzewa. Gdy temperatura osiagnie 200°C ustala sie cisnienie na 15 kG/cm2, a temperature stopniowo podwyzsza do 265°C w ciagu 2 godzin. Od tej chwili cisnienie stopniowo obniza sie, aby po uplywie okolo 1 godziny zrównalo sie z cisnieniem atmosferycznym. Nastepnie cisnienie obniza sie dalej, az do 300 mm Hg. Te wielkosc cisnienia utrzymuje sie w ciagu 15 minut, podczas gdy temperature stopniowo podwyzsza do 285°C. Do autoklawu wprowadza sie wówczas azot pod cisnieniem, polimer przedzie, chlodzi, tnie i wykonuje z niego tabletki. Po wysuszeniu otrzymuje sie tabletki poliamidu 66 o lepkosci wzgledem kwasu siarkowego 2,62 i temperaturze topnienia 263°C.Tabletki poliamidu 66 oraz kopoliamid 6/6T(H) = 90/10 otrzymany w przykladzie I wprowadza sie do przedzarki i lacznie przedzie sprzezone zlozone wlókna o stosunku wagowym 50:50 przy uzyciu filiery o okraglych otworach. Przedzenie prowadzi sie w zwykly sposób i równoczesnie nawija nierozciagniete wlókna i nastepnie rozciagaje.Uprzedzione wlókna poddaje sie krystalizacji w atmosferze pary o temperaturze 60°C tak, aby jednoczesnie pochlanialy one wilgoc. Nastepnie wykancza sie je i nawija z predkoscia 600 m/minute.Otrzymane nierozciagniete wlókna rozciaga sie przy stosunku rozciagania 4 :1 za pomoca rozciagarki tak, aby otrzymac dwa rodzaje rozciagnietej zlozonej przedzy, 17 denierowa o pojedynczym wlóknie i 50 denierowa o 10 wlóknach.Takie wyciagniete wlókna wprowadza sie z predkoscia 350 m/minute do komory grzejnej o dlugosci 50 cm, w celu przeprowadzenia obróbki cieplnej w stanie odprezonym. Przedze poddaje sie w ten sposób obróbce cieplnej w temperaturze 160°C w stanie odprezonym w 40% i nawija, rozciagajacja o 33%.Uzyskana karbikowana przedze podaje sie do zwyklej dziewiarki produkujacej ponczochy bez szwu i wytwarza ponczochy, stosujac 17 denierowa przedze o pojedynczym wlóknie na czesc obejmujaca noge, a 50 denierowa przedze zlozona z 10 wlókien na obrzeze, piete i palce. Wyprodukowane ponczochy poddaje sie dzialaniu wrzacej wody, aby powstaly w nich karbiki, a nastepnie odtluszcza, zabarwia, naklada na tekturowa forme i utrwala cieplnie w przegrzanej parze o temperaturze 118°C wciagu 45 sekund. Charakterystyke otrzymanej przedzy i ponczoch przedstawiono w tablicy II.Wytworzone ponczochy wykazuja dobra wielkosc powrotu poodksztalceniowego.Przyklady IV-VIL W sposób opisany w przykladzie I wytwarza sie szereg kopoliamidów 6/6T(H) o róznych stosunkach kopolimeryzacji. Pb wyciagnieciu i wysuszeniu otrzymige sie kopoliamidy, których wlasnosci podano w tablicyIII. .W wyniku wspólnego przedzenia tych kopoliamidów z poUarrrid^^^teyma^nTw sposóbjodany w przykladzie III i stosujac urzadzenie opisane w przykladzie III otrzymuje sie przedze i wykonuje z niej ponczoche. W tablicach IVAi IVB podano charakterystyki przedzy i ponczochy oraz parametry przedzenia.6 71590 Przyklady VIII-IX. Poliamid 6 stosowany w przykladzie I ikopoliamid 6/6T(H) = 87/13 Otrzymany sposobem opisanym w przykladzie I stapia sie oddzielnie i za pomoca przedzarki/rozciagarki, takiej jak w przykladzie I, wytwarza sie przedze o 20 denierach, majaca 2 wlókna. Predkosc wyciagania wynosi 600 m/minute, a predkosc rozciagania zmienia sie tak, aby uzyskac rózna wielkosc rozciagniecia, a tym samym uzyskac przedze o róznych wspólczynnikach dwójlomnosci. Temperatura rolki rozciagajacej (temperatura utrwalania cieplnego) wynosi 180°C Jako srodek wykonczajacy stosuje sie emulsje wodna zlozona glównie z oleju mineralnego (stezenie 8% wagowych). W obu przypadkach charakterystyki przedzenia sa dobre, przedza nie skleja sie, a rozciaganie przebiega prawidlowo. Uzyskana rozciagnieta przedze w stanie odprezonym poddaje sie obróbce cieplnej, a nastepnie wykonuje z niej ponczochy, które barwi sie i wykancza wedlug metody i w warunkach podanych w przykladzie I. Otrzymane ponczochy maja dobre, równe sciegi i dobre wlasciwosci rozciagliwosci. W tablicy V podano dwójlomnosc kopoliamidów 6/6T(H) po rozciagnieciu i charakterystyki zlozonej przedzy.Przyklady X-XIL Poliamid 6 i kopoliamid 6/6T(H) = 87/13 uzyty w przykladzie VIII stapia sie oddzielnie i za pomoca przedzarki/rozciagaiki, takiej jak w przykladzie VIII, przedzie zlozona przedze o 20 denierach i 2 wlóknach. Predkosc wyciagania wynosi 700 m/minute, a predkosc rozciagania 2800 m/minute.Temperature rolki wyciagajacej (temperature utrwalania cieplnego) zmienia sie w sposób podany w tablicy VI.Wykanczajacy olej mineralny o niewielkiej lepkosci stosuje sie bez emulgowania. Otrzymana przedze poddaje sie obróbce cieplna w stanie odprezonym, wykonuje z niej ponczochy, barwi je i wykancza w sposób i w warunkach podanych w przykladzie I. Wyniki przedstawiono w tablicy VI. PL PL