PL68516B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 21.Y.1968 (P. 127 095) 22.V.1967 Niemiecka Republika Federalna 15.XII.1973 68516 KI. 8i,l MKP D061 3/12 UK Wlasciciel patentu: Farbenfabriken Bayer Aktiengesellschaft, Leverku- sen (Niemiecka Republika Federalna) Sposób uszlachetniania i jednoczesnego wybielania optycznego naturalnych lub syntetycznych materialów wlóknistych Przedmiotem wynalazku jest sposób uszlachet¬ niania z jednoczesnym wybielaniem optycznym na¬ turalnych i syntetycznych materialów wlóknistych przez traktowanie wodnymi preparatami zawie¬ rajacymi srodki uszlachetniajace oraz wybielacze optyczne.Pod uszlachetnianiem rozumie sie traktowanie naturalnych lub syntetycznych materialów wlók¬ nistych wodnymi preparatami ewentualnie z na¬ stepnym utrwaleniem termicznym w obecnosci ka¬ talizatorów, przy czym preparaty zawieraja zy¬ wice sztuczne utrwalajace sie na materialach wlókienniczych lub maloczasteczkowe zwiazki two¬ rzace tego rodzaju zywice, ponadto zawieraja ewentualnie srodki pomocnicze jak srodki zwilza¬ jace, zmiekczajace, ozywiajace, apreterskie i hydro- fobizujace. Tego rodzaju sposoby uszlachetniania sa przykladowo podane w „Diserens: „Neue Verfa- hren der technischen Veredelung von Textilma- terialien", tom III, strony 286—535, Fischer-Bob- sen: Internationales Lexikon", 1966 strona 1487 lub we francuskim opisie patentowym 1432003.Przy tego rodzaju uszlachetnianiu nanosi sie na materialy wlókniste przykladowo wodne prepara¬ ty zwiazków takich jak metylolomocznik, dwu- metylolomocznik, dwumetyloloetylomocznik, dwu- metylo-dwu-hydroksyetylenomocznik, czterometylo- loacetylomocznik, dwumetylolopropylenomocznik, polimetylolomelaminy, dwumetylolotriazynony, al- kileno-bis-metylolouretany, dwuepoksyd, butadie- 10 15 .20 25 80 nu, etery dwuglicydowe, sulfon dwuwinylowy lub zwiazki odszczepiajace w warunkach kondensacji sulfon dwuwinylowy i nastepnie utrwala sie ter¬ micznie w obecnosci kwasnych katalizatorów, jak chlorek, amonu, kwas solny lub siarkowy.Znany jest juz sposób polegajacy na jednocze¬ snym traktowaniu optycznymi wybielaczami i wod¬ nymi preparatami srodków uszlachetniajacych na¬ turalnych lub syntetycznych materialów wlókni¬ stych (np. austriacki opis patentowy nr 196 343, SVF (Fachorgan fur Textilveredelung) tom 19, 1964 strony 455 oraz Sicher-Bobsien, Internationales Lexikon, 1966, strona 1487). Stosowane dotychczas optyczne wybielacze wykazuja jednak istotne wa¬ dy w podanym sposobie postepowania. Z powodu kwasowosci wodnych preparatów nastepuje cze¬ sto wytracenie wybielacza optycznego ponadto wy¬ stepuje zólkniecie lub szarzenie materialów wló¬ kienniczych uwarunkowane dzialaniem katalizato¬ rów, takich jak chlorek amonu lub azotan cynku.W sposobie wedlug wynalazku jako wybielacze optyczne stosuje sie zwiazki o wzorze 1, w którym R oznacza zawierajacy grupy sulfonowe rodnik arylowy ewentualnie dalej podstawiony, Rx ozna¬ cza wodór, ewentualnie podstawiona grupe alki¬ lowa lub arylowa, grupe karboksylowa, grupe karboksyestrowa, grupe karboksyamidowa lub gru¬ pe nitrylowa, lub ich sole, przy czym rodniki R i Rj niezaleznie od siebie moga miec podane zna¬ czenie. 68 51668516 Jako rodniki alkilowe rozumie sie rodniki alki¬ lowe o 1—4 atomach wegla, ewentualnie zawiera¬ jace podstawniki jak OH, CN, COOH lub chloro¬ wiec. Odpowiednimi rodnikami alkilowymi sa przykladowo CH3, C2H5, C8H7, C4H9, C2H4C1, C2H4OH lub C2H4COOH. Jako ewentualnie podsta¬ wione rodniki szeregu benzenu lub naftalenu za¬ wierajace podstawniki takie jak grupa sulfonowa, alkilowa, alkoksylowa lub chlorowiec.Jako zawierajace grupy sulfonowe rodniki ary- lowe ewentualnie dalej podstawione rozumie sie zwlaszcza rodniki arylowe rozumie sie zwlaszcza rodniki fenylowe oraz rodniki szeregu benzenowe¬ go lub naftalenowego zawierajace co najmniej jed¬ na grupe sulfonowa oraz ewentualnie podstawniki jak grupy alkilowe, alkoksylowe, karboksyolkoksy- lowe, chlorowce i/lub grupy karboksylowe. Odpo¬ wiednimi ewentualnie podstawionymi rodnikami arylowymi sa przykladowo rodniki: fenyIowy, al- kilofenylowy, alkoksyfenylowy, chlorowcofenylowy, karboksyfenylowy, karboksyalkoksyfenylowy oraz alfa i beta — naftylowy, które ewentualnie moga zawierac dodatkowo takze grupy sulfonowe.Odpowiednimi rodnikami arylowymi zawieraja¬ cymi grupy sulfonowe sa zwlaszcza rodniki: fenyl, tolil, o-, m- i p-ksylil, etylofenyl, propylofenyl, butylofenyl, anizyl, etoksyfenyl, propoksyfenyl, butoksyfenyl, karboksymetoksyfenyl, chlorofenyl, bromofenyl, fluorofenyl, karboksyfenyl i naftyl, które zawieraja co najmniej jedna grupe sulfo¬ nowa.Jako sole nalezy rozumiec zwlaszcza sole metali alkalicznych i sole amonowe. Odpowiednimi gru¬ pami karboksyestrowymi sa przykladowo nastepu¬ jace grupy: —COOCH8 —COOC2H5, —COOC8H7 i —COOC4H9. Korzystnymi zwiazkami o wzorze ogólnym 1 sa zwiazki podane w tablicy 1, lub ich sole, zwlaszcza sole sodowe, potasowe i amonowe. 1 Nr 24 25 26 R wzór 17 wzór 2 wzór 18 : i " ' — ^—:—| ¦ Rl : H CONH2 CH3 1 Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ii ¦ 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Tablica 1 R wzór 2 wzór 2 wzór 2 wzór 2 wzór 2 wzór 2 wzór Z wzór 2 wzór 3 wzór 3 wzór 4 wzór 5 wzór 6 wzór 7 wzór 8 wzór 9 wzór 10 wzór 11 wzór 12 wzór 13 wzór 14 wzór 15 wzór 16 Ri H CH8 C2H5 CH2CH2COOH n-C4H9 Wzór 2 COOH CN H wzór 3 H H H H H H H H CH8 CH8 CH8 CH8 H Zwiazki o wzorze ogólnym 1 przykladowo sa opisane w belgijskim opisie patentowym nr 631 340.Korzystnymi zwiazkami sa zwiazki o wzorze 19, 10 w którym R' oznacza sulfofenyl, sulfotolil, sulfo- fluorofenyl i sulfochlorofenyl, R\ oznacza wodór lub R\ Oprócz zwiazków pojedynczych mozna oczywis¬ cie równiez stosowac mieszaniny róznych zwiaz- ifl ków, zwlaszcza mieszaniny izomerycznych kwasów sulfonowych otrzymanych przy sulfonowaniu kwa- - sów bis-arylotriazolilo-stilbenodwusulfonowych.Stosowane wedlug wynalazku zwiazki o wzorze 1, w którym Rt oznacza wodór lub ewentualnie 20 podstawiony rodnik arylowy otrzymuje sie przez reakcje zwiazków stilbenowych o wzorze 20, lub ich soli, z alfa-iminoketonami o wzorze 21 lub 22, w którym R2 oznacza ewentualnie podstawiony rodnik arylowy, a Rt ma wyzej podane znaczenie 25 do bis-alfa-oksiminohydrazonów, nastepne odwod¬ nienie przy jednoczesnej cyklizacji do zwiazków bis-triazolilo-/2/-stilbenu, sulfonowanie za pomoca kwasu siarkowego lub oleum i ewentualnie prze¬ prowadzenie tak otrzymanych kwasów sulfono- 80 wych w sole metali alkalicznych lub sole amo¬ nowe.Odpowiednimi alfaoksiminoketonami do reakcji ze zwiazkami stilbenowymi sa przykladowo oksi- minoacetofenon, p-metylo-, 2,4-dwumetylo-, 3,4- 35 -dwumetylo-, p-etylo-, p-propylo-, p-butylo-, p- -metoksy-, p-etoksy, p-propoksy-, p-butoksy-, p-fluoro, i p-chlorooksiminoacetofenon, oksimino- propiofenon, -butyrofenon, -walerofenon, -kapro- fenon, kwas gamma-benzoilo-gamma-oksiminoma- 40 slowy, alfa- i beta-acetonafton, alfa i beta-propio- nafton, o-, m- i p-chloro-oksiminopropiofenon, alfa-fenylo-alfa-oksiminoaceton, alfa/o-, m- i p-to- lilo/- alfa-oksiminoaceton, alfa-/3- i 4-karboksyety- lol'enylo/-alfa-oksiminoaceton, alfa-/o-, m- i p-chlo- 45 rofenylo/-alfa-oksiminoaceton, alfa-/o-, m- i p- -fluorofenylo/-alfa-oksiminoaceton, alfa-/o-, m- i p-anizylo/-alfa-oksiminoaceton, 3,4,-dwumetylo-, 2,4-dwumetylo-, 2-metoksy-4-metylo- i 2-metylo- -4-metoksy-oksiminopropiofenon, jednooksym dwu- 60 benzoilu, jednooksym dwutoluoilu.Zwiazki o wzorze 1, w którym Rx oznacza gru¬ pe karboksylowa, karboksyestrowa, karboksyami¬ dowa lub grupe cyjanowa, lub ich sole, mozna wytworzyc przykladowo przez sprzeganie zdwu- 55 azowanego kwasu 4,4'-dwuamino-stilbeno-2,2,-dwu- sulfonowego z enaminami o wzorze 23, w którym R2 oznacza ewentualnie podstawiony rodnik ary¬ lowy, Ri oznacza grupe karboksyestrowa, grupe karboksyamidowa lub cyjanowa, np, z estrami 60 kwasu beta-aminocynamonowego, kwasu 4-mety- lo-beta-aminocynamonowego, amidem kwasu beta- -aminocynamonowego lub nitrylu kwasu beta- -aminocynamonowego, odwodnienie przy jednocze¬ snej cyklizacji znanym sposobem, otrzymanych 65 zwiazków disazowych do zwiazków bis-triazolilo-5 -stilbenowych, ewentualne zmydlenie grupy kar- boksyestrowej, karboksyamidowej lub cyjanowej do grupy karboksylowej, nastepnie przez sulfono¬ wanie za pomoca kwasu siarkowego otrzymanych zwiazków bis-arylotriazolilostilbenowych i ewen¬ tualne przeprowadzenie w sole.Stosowane wedlug wynalazku wybielacze op¬ tyczne daja w przeciwienstwie do znanych znacz¬ ne lepsze wybielenia wykazujace nadzwyczaj wy¬ soka odpornosc na chlor i niespodziewanie wysoka odpornosc na swiatlo.Przy stosowaniu wybielaczy optycznych wedlug wynalazku bez wystepowania zólkniecia i szarze¬ nia mozna ponadto utrwalac srodki uszlachetnia¬ jace za pomoca chlorku amonu lub katalizatorów zawierajacych azotany, które wplywaja szczegól¬ nie korzystnie na wlasciwosci przeciwmhace uszla¬ chetnionych optycznie wybielanych materialów wlóknistych.Materialami wlóknistymi szczególnie przydatny¬ mi do traktowania sposobem wedlug wynalazku sa materialy wlókniste z celulozy, regenerowanej celulozy i poliamidów, poliestrów oraz ich miesza¬ niny lub mieszaniny z innymi wlóknami synte¬ tycznymi jak np. wlókna poliakrylowe.Potrzebne ilosci wybielaczy o wzorze 1" mozna latwo ustalic w próbie doswiadczalnej. Przewaznie wystarczaja ilosci wynoszace 0,05—3 g/l wodnych preparatów uszlachetniajacych.Nastepujace przyklady blizej wyjasniaja wyna¬ lazek.Przyklad I. 100 g dwumetylomocznika, 10 g chlorku amonu i 1 g ponizej opisanego wybiela¬ cza rozpuszczono w wodzie do ogólnej objetosci wynoszacej 1 litr. Tak otrzymanym roztworem napawano tkanine bawelniana do wchloniecia 100% kapieli, nastepnie tkanine wysuszono i grzano w ciagu 5 minut do temperatury 150°C. Tak potrak¬ towana tkanina z wykonczeniem przeciwmnacym wykazuje doskonale wybielenie o duzej odpornosci na swiatlo i chlor. Stosowany wybielacz wytwo¬ rzono w sposób nastepujacy: 40 g soli sodowej kwasu 4,4'-bis [4-fenylo-v-triazolilo-/2/]-stilbeno-2,2 -dwusulfonowego rozpuszczono mieszajac w tem¬ peraturze 80°C w 120 ml stezonego kwasu siarko¬ wego. Mieszanine sulfonacyjna mieszano nastepnie w ciagu godziny w temperaturze 105—110°C, po czym ochlodzono do temperatury 40—50°C i wmie¬ szano do 600 ml wody. Osad otrzymany po doda¬ niu 80 g soli kuchennej i ochlodzeniu do tempe¬ ratury 10°C, odsaczono i rozpuszczono na goraco w 400 ml wody, otrzymany roztwór zobojetniono soda, oczyszczono i zadano 65 g soli_ kuchennej.Wybielacz optyczny wytracony po ochlodzeniu do temperatury 0°C szybko odsaczono i wysuszono.Stanowi on zólty proszek o odcieniu zielonym rozpuszczajacy sie w wodzie z silnie niebieska fluorescencja odpowiadajacy prawdopodobnie wzo¬ rowi 24.Przyklad II. 300 g dwumetylopropylenomocz- nika, 2 g soli sodowej kwasu dwubutylonaftale- nowego i 3 g wybielacza prawdopodobnie o wzo¬ rze 25, rozpuszczono w wodzie razem z 100 ml 20%-kwasu solnego do objetosci 1 litra. Tak otrzy- 516 6 manym roztworem nasycono tkanine bawelniano- -poliestrowa /35/65/ do wchloniecia 100% kapieli.Nastepnie tkanine wysuszono . do 10% wilgot¬ nosci i w tym stanie magazynowano w ciagu 24 5 godzin, po czym potraktowano rozcienczonym roz¬ tworem sody, przeplukano i wysuszono. Tak po¬ traktowana tkanina z wykonczeniem przeciwmna¬ cym wykazuje bardzo dobre wybielenie o wysokiej odpornosci na swiatlo i chlor. Stosowany wybie- 10 lacz wytworzono przez sulfonowanie kwasu 4,4'- -bis-[4,5-dwufenylo-v-triazolilo-/2/]-silbeno-2,2/- -dwusulfonowego stezonym kwasem siarkowym i nastepne wytworzenie soli sposobem wedlug przy¬ kladu I. 15 Podobne wyniki otrzymano przy stosowaniu za¬ miast wyzej podanego wybielacza podanych w ta¬ blicy 3 wybielaczy o prawdopodobnych wzorach równiez podanych w tablicy 4.Wybielacze podane w tablicy 3 otrzymano przez 20 sulfonowanie wedlug przykladu I zwiazków po¬ danych w tablicy 2.Tablica 2 nr 1 2 3 4 1 5 R8 wzór 27 wzór 27 wzór 28 wzór 29 wzór 30 R4 CH2CH2COOH COOH wzór 28 H CH3 Tablica 3 Zwiazek o wzorze 31 nr 1 2 3 4 • 5 R wzór 32 wzór 32 wzór 33 wzór 34 wzór 35 Ri CH2CH2COONa COONa wzór 33 H CH3 Przyklad III. 2 g podanego w przykladzie I wybielacza rozpuszczono w 1 litrze wodnej ka- 45 pieli uszlachetniajacej, która zawierala 300 g ste¬ zonego wodnego preparatu dwumetylo-lo-dwuhy- droksyimidazolidonu, 25 g azotanu cynku, 30 g emulsji polietylenowej, 1 g 60%-owego kwasu oc¬ towego i 0,6 g znanego handlowego emulgatora. 50 Roztworem tym napawano tkanine bawelniana po¬ liestrowa /35/G3/ i wyzeto do zawartosci 100% ka¬ pieli. Nastepnie tkanine wysuszono, w ciagu 8 se¬ kund ogrzano do temperatury 190°C i w ciagu 15 minut do 160°C. Otrzymana tym sposobem nie- 55 kurczliwa i niemnaca sie tkanina wykazuje do¬ skonale wybielenie o doskonalej odpornosci na swiatlo i chlor. Dobre wyniki osiagnieto takze przy stosowaniu zamiast wyzej podanego wybie¬ lacza podanych w przykladzie II wybielaczy lub 60 wybielaczy podanych w tablicy 5, o prawdopo¬ dobnych wzorach równiez podanych w tablicy 5.Otrzymano je wedlug przykladu I przez sulfono¬ wanie zwiazków wyjsciowych z tablicy 4 poda^ nych w belgijskim opisie patentowym nr 631340 65 i nasteprfie przeprowadzenie w sole.68 516 nr 1 2 3 4 Tablica 4 Zwiazek o wzorze 26 R8 wzór 27 wzór 28 wzór 36 wzór 37 R4 CH3 H H 1 H | Tablica 5 Zwiazki o wzorze 31 nr 1 2 3 4 R wzór 32 wzór 33 wzór 38 wzór 39 Ri CH, H H H 8 PL PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób uszlachetniania i jednoczesnego wy¬ bielania optycznego naturalnych lub syntetycznych materialów wlóknistych przez traktowanie wod¬ nymi preparatami srodków uszlachetniajacych i wybielaczy optycznych, znamienny tym, ze jako wybielacze optyczne stosuje sie zwiazki o wzo¬ rze 1, w którym R oznacza zawierajacy grupy sulfonowe rodnik arylowy ewentualnie dalej pod¬ stawiony, Rj oznacza wodór, ewentualnie podsta¬ wiona grupe alkilowa lub arylowa, grupe karbo¬ ksylowa, grupe karboksyestrowa, grupe karboksy- amidowa lub grupe nitrylowa, lub ich sole.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako wybielacze optyczne stosuje sie zwiazki o wzorze 19, w którym R' oznacza sulfofenyl, sul- fotolil, sulfofluorofenyl i sulfochlorofenyl, R^ ozna¬ cza wodór lub R\

3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako wybielacz optyczny stosuje sie zwiazek o wzo¬ rze 2

4. ;0-Q-cH*fH-p f N $o%h soTh n "i R .W S03H wzo'rl SO-H -GL. wzór 2 -0"CH3 wzdr3 -Oc' C3H7 «3H wz(M N—Sro3H w"3 -0:CH SCKH -CHj $0SH wzór 5 wzdr6 wzór 7 wzdr8 wzór 3 wzdr10 ERRATA Lam 3, wiersz 12 i 13 jest: zwlaszcza rodniki arylowe rozumie sie zwlaszcza rodniki szeregu powinno byc: zwlaszcza rodniki szereguKI. 8i,l 68 516 MKP D061 3/12 wzór 11 / S0,H OCH3 * wzdH4 V^-S03H ct * ivzdH2 _/ \ Vv // ~€kcl wzdr 13 COOH "U N ^-S03H wzór 15 wzdH6 ¦^3 S0,H (S0}H)2 wzdH7 wzór 18 ^XQ-«*--Q<.X.. SO3H 503H wzdr l9 SO3H 503H wztfr20 -NH-NH, Rz-C-0 RrC=N0H R2~C=N0H a-c=o R, - CH = C- (?2 NH2 wztfr2) wz8r22 wzdr 23 ""jS~q"e;q—-p-cr^ ¦SOaNa 303Na so3Na wzdr 24S03Na 503Na H^-S03Na Na035 -v wzór 25 3jrQ---p Ka "O wz S03H SO3H wzór 26 -{3"CH; wzdr28 -// \-0CH2COOH wzór 29 RtQ-CH-CH R| SOjNo wzflr -O wzór 30 S03Na K< 31 -CO0H -SO3NCI ^<7A-CH3 \_ / 2 ivztfr32 wztfr33 wzar34 COONa ^S03 Na wzar 35 50 OCH3 3Na -Q-0CH3 -Q-F wzór36 wzdr37 *03Na wzor38 wz^r39 W.D.Kart. C/887/73, 115 + 15, A4 Cena 10 zl T KI.8i,l 68516 MKP D061 3/12 PL PL