Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.XI.1972 66437 KI. 21c,68/50 MKP H02h 3/06 Twórca wynalazku: Piotr Malewski Wlasciciel patentu: Zaklady Energetyczne Okregu Gentralnego, Warszawa (Polska) Mechanizm zwloczny w ukladach automatyki wielokrotnego SPZ Przedmiotem wynalazku jest mechanizm zwlocz¬ ny znajdujacy zastosowanie w ukladach automaty¬ ki wielokrotnego SPZ linii elektroenergetycznych wysokiego napiecia, a takze w systemach auto¬ matycznej regulacji procesów technologicznych.Do uzyskania zwloki czasowej w urzadzeniach odtwarzajacych zadany program stosuje sie prze¬ kazniki zwloczne lub czlony zlozone z kilku tych przekazników w przypadku odtwarzania bardziej skomplikowanego programu, na przyklad wielo¬ krotnego SPZ linii elektroenergetycznych wysokie¬ go napiecia. Stosowanie wielu przekazników po¬ woduje znaczne rozbudowanie ukladu, który staje sie skomplikowany i kosztowny. Ponadto znane przekazniki czasowe na prad staly stosowane w stacjach elektroenergetycznych pozwalaja na uzys¬ kanie zwloki czasowej w zakresie do 20 sek, co ogranicza ich stosowanie tylko do przypadków, w których ten zakres czasu moze byc wykorzy¬ stany.Wymienionych niedogodnosci jest pozbawiony mechanizm zwloczny wedlug wynalazku skladaja¬ cy sie z zespolu kól zebatych i wahadlowego opóz¬ niacza i charakteryzujacy sie tym, ze jest wypo¬ sazony w dwa elektromagnesy, z których elektro¬ magnes hamujacy jest umieszczony w poblizu wa¬ hadlowego opózniacza w celu jego unieruchomie¬ nia, powodujacego zatrzymanie zespolu kól obra¬ cajacych sie pod wplywem napietej sprezyny dzia¬ lajacej na dzwignie zaopatrzona w segment blo- 10 25 30 kujacy i polaczona z drugim elektromagnesem roz¬ ruchowym sluzacym do napinania wymienionej sprezyny. Duze kolo zebate jest wyposazone w zapadke i jest luzno osadzone na wale, na którym jest zaklinowane kolo zapadkowe, kolo sprzegajace i kolo blokujace. Odmiana mechanizmu polega na tym, iz pomiedzy elektromagnesem hamujacym a wahadlowym opózniaczem jest zamocowany ele¬ ment posredniczacy do przenoszenia ruchu zwory tego elektromagnesu na ciezarek opózniacza.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladowym wykonaniu na rysunku, który przed¬ stawia mechanizm zwloczny w widoku bocznym w stanie zablokowanym, to jest przy niewzbudzo- nym elektromagnesie rozruchowym.Jak uwidoczniono na rysunku, mechanizm zwlo¬ czny wedlug wynalazku sklada sie z wahadlowe¬ go pózniacza 1 polaczonego sztywno z segmentem 2, który opierajac sie kolejno z obu swych stron — podczas drgania ciezarków opózniacza 1 — na zebach kola 3, powoduje opózniony obrót tego ko¬ la zblokowanego z malym kolem 4, które z kolei jest zazebione z kolem 5. Kolo 5 jest wraz z ma¬ lym kolem 6 zaklinowane na osi 7. Z kolem 6 zazebia sie duze kolo 8 wyposazone w zapadke 9 i osadzone luzno na osi 10, na której zaklinowa¬ ne sa kolejno, kolo zapadkowe 11, kolo sprzega¬ jace 12 zaopatrzone w glebokie wyciecie uwidocz¬ nione na rysunku linia przerywana, oraz kolo blo¬ kujace 13 majace wciecie dla segmentu blokuja- 66 43766 437 3 cego 14, który jest polaczony sztywno z dzwignia 15 osadzona obrotowo na osi 16. Do jednego z kon¬ ców dzwigni 15 jest zaczepiona sprezyna 17, któ¬ ra napina sie przez wzbudzenie elektromagnesu 5 rozruchowego 18 polaczonego z ta dzwignia za po¬ moca ciegla 19.W sklad mechanizmu wchodzi ponadto elektro¬ magnes hamujacy 20, umocowany nad jednym z ciezarków wahadlowego opózniacza 1. Elektromag- 10 nes 20 moze byc wzbudzony stykiem przekaznika, stykiem pomocniczym napedu wylacznika lub ukladem elektronicznym.Dzialanie mechanizmu zwlocznego wedlug wy¬ nalazku przebiega w sposób nastepujacy: 15 Krótkotrwale wzbudzenie elektromagnesu roz¬ ruchowego 18 powoduje zmiane polozenia dzwigni IS, której os symetrii znajdzie sie w polozeniu a—a. W tym polozeniu zostaje napieta sprezyna 17 oraz obrócone czesciowo na osi 10 w kierunku 20 przeciwnym do ruchu wskazówek zegara kola 11, 12 i 13, wskutek tego, iz podczas zmiany poloze¬ nia dzwigni 15 jej segment 14 wysunie sie z wy¬ ciecia kola blokujacego 13, a równoczesnie koniec dzwigni 15 wejdzie w symetryczne wyciecie kola 25 sprzegajacego 12 powodujac obrót tego kola i zblokowanych z nim kól 11 i 13, przy czym za¬ padka 9 nieruchomego kola 8 przeskoczy o jedno zaglebienie kola zapadkowego 11. W tym poloze¬ niu mechanizm jest przygotowany do pracy. 30 Odwzbudzenie elektromagnesu rozruchowego 18 powoduje rozpoczecie cyklu pracy. Napieta spre¬ zyna 17 wywoluje powolny powrót dzwigni 15 z polozenia a—a do polozenia pokazanego na rysun¬ ku. Koniec dzwigni 15 dzialajac na boczna po- 35 wierzchnie wyciecia w kole 12 powoduje jego obrót oraz zblokowanych z nim kól 11 i 13 w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, przy czym kolo zapadkowe 11 powoduje obrót zblokowanego z nim po przez zapadke 9 duzego * kola zebatego 8. Ruch obrotowy tego kola powo¬ duje obracanie sie kól 6, 5, 4 i 3 i jest opózniany na skutek oporu stawianego przez segment 2 wa¬ hadlowego opózniacza 1. Obrót wymienionych kól trwa az do zajecia przez dzwignie 15 polozenia 45 przedstawionego na rysunku, w którym to polo¬ zeniu nastepuje zblokowanie kól.Poszczególne elementy mechanizmu sa w przy¬ kladowym wykonaniu tak dobrane, iz obrót dzwig¬ ni 15 ze skrajnego polozenia a—a do skrajnego 50 polozenia pokazanego na rysunku, powoduje obrót kól osadzonych na osi 10 o kat 60°, co przy istnie¬ jacej przekladni zazebionych kól 8 i 6 wywoluje obrót kola 6 i walka 7 o 360°, przy czym obrót walka 7 wykorzystano jako naped do wykonania 55 programu w przylaczonych zespolach. Ustalono ta¬ kze, iz najkorzystniejszym czasem trwania opisa¬ nego powyzej obrotu jest czas 9 sekund. Jest to czas zwloki wynikajacej z dzialania wahadlowego opózniacza 1.Czas trwania powrotu dzwigni 15 z polozenia a—a do polozenia pokazanego na rysunku — usta¬ lony korzystnie na 9 sekund — mozna dowolnie przedluzyc za pomoca elektromagnesu hamujace¬ go 20, którego wzbudzenie powoduje przyciagnie¬ cie jednego z ciezarków opózniacza 1 i tym samym zablokowanie kola 3 — oraz kól pozostalych przez segment 2, a zatem zahamowanie calego mecha¬ nizmu do czasu, az elektromagnes 20 zostanie od- wzbudzony. Wówczas mechanizm wykonuje pozo¬ stala czesc obrotu.Wzbudzenie elektromagnesu hamujacego 20, po¬ wodujacego jak opisano powyzej zatrzymanie cy¬ klu roboczego mechanizmu, moze nastepowac kilkakrotnie w czasie jednego cyklu i na czas do¬ wolnie dlugi. Stanowi to niespotykana zalete me¬ chanizmu wedlug wynalazku pozwalajaca na jego wszechstronne wykorzystanie do róznych celów.Przeprowadzone próby i doswiadczenia wykazaly wysoka sprawnosc mechanizmu i jego liczne za¬ lety eksploatacyjne. PL