Opublikowano: 5.1.1972 64227 KI. 67 a, 9 mnmw4 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Jan Grajcar, Bogdan Zajac Wlasciciel patentu: Politechnika Czestochowska, Czestochowa (Polska) Sposób zwiekszania twardosci, gladkosci i odpornosci na scieranie powierzchni plaskiej jednoczesnie na calej szerokosci tej po¬ wierzchni oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób zwiekszania twardosci, gladkosci i odpornosci na scieranie po¬ wierzchni plaskiej, jednoczesnie na calej szerokosci po¬ wierzchni dogniatanej oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu, przy dogniataniu.Dotychczas plaskie powierzchnie obrabiano narze¬ dziem, na którego czolowej powierzchni znajdowaly sie elementy dogniatajace przykladowo w postaci kulek.Obróbka powierzchni plaskiej, polega na docisnieciu narzedzia do obrabianej powierzchni, przy czym narze¬ dzie posiadalo ruch obrotowy a przedmiot ruch posu¬ wisty, wzglednie, narzedzie ruch obrotowy i posuwisty.Dotychczas, powierzchnie plaskie obrabiane na dro¬ dze zgniotu powierzchniowego — metodami statyczny¬ mi, sa obrabiane narzedziami, których elementy dognia¬ tajace posiadaja ruch wokól wlasnej osi i wokól osi narzedzia. Torem ruchu tych elementów jest okrag. Na¬ rzedzia te sa przykladane do dogniatanej powierzchni czolowo.Dotychczas stosowane sposoby dogniatania powierzch¬ ni plaskich sa bardzo pracochlonne. Narzedzia do do¬ gniatania wymagaja duzych sil przylozonych wzdluz ich osi, co niekorzystnie wplywa na lozyskowanie wrzecio¬ na obrabiarki, na której przeprowadzany jest proces dogniatania. Elementy oddzielajace poszczególne kulki i zabezpieczajace je przed wypadaniem, w dotychczas stosowanych narzedziach szybko zuzywaja sie z uwagi na rózne warunki pracy kulki w zaleznosci od jej przy¬ lozenia na obwodzie narzedzia.Gladkosciowa obróbka przez dogniatanie, pod wzgle- 10 15 20 25 30 dem uzyskania zadanej klasy chropowatosci powierzch¬ ni, zastepuje wszystkie znane sposoby obróbki gladko¬ sciowej a ponadto, powierzchnia po dognieceniu jest utwardzona i posiada wieksza odpornosc na scieranie.Celem wynalazku jest skrócenie czasu dogniatania po¬ wierzchni plaskiej oraz zwiekszenie trwalosci urzadze¬ nia do dogniatania, przez opracowanie takiego urzadze¬ nia do dogniatania, które umozliwia zwiekszenie pred¬ kosci ruchu wzglednego urzadzenia wzgledem obrabianej powierzchni, przy jednoczesnym zmniejszeniu sily do¬ cisku elementów dogniatajacych do powierzchni obra¬ bianej.Wytyczone zadanie zostalo rozwiazane w ten sposób, ze obrabiany przedmiot zamocowuje sie na stole obra¬ biarki. Urzadzeniu dogniatajacemu nadaje sie ruch obro¬ towy. Obracajace sie urzadzenie dogniatajace, dociska sie do przesuwajacej sie prostopadle do osi urzadzenia, powierzchni obrabianej. Dogniatanie odbywa sie przy jednoczesnym toczeniu i slizganiu sie elementów dognia¬ tajacych.Urzadzenie wedlug wynalazku, wykonane jest w po¬ staci trzpienia walcowego, na którym wycieto rowek wzdluz linii srubowej, którego poczatek i koniec pola¬ czony jest kanalem wykonanym wewnatrz trzpienia. W rowku i kanale znajduja sie elementy dogniatajace w postaci kulek. Kulki zabezpiecza sie przed wypadaniem z rowka przykladowo oslona zamocowana na trzpieniu.Oslona jest wykonana w postaci cienkosciennej tulej¬ ki, na której wycieto rowek wzdluz linii srubowej, o skoku równym skokowi linii srubowej, nacietej na 642273 64227 4 trzpieniu o szerokosci mniejszej od srednicy kulki. Ruch kulek otrzymuje sie dzieki sile tarcia, powstalej na sku¬ tek sily docisku urzadzenia dogniatajacego do obrabia¬ nej powierzchni oraz obrotu urzadzenia i ruchu wzgled¬ nego urzadzenia wzgledem przedmiotu.Sposób zwiekszania trwalosci, gladkosci i odpornosci na scieranie powierzchni plaskich przez dogniatanie, wedlug wynalazku pozwala uzyskac zadanej klasy chro¬ powatosc obrabianej powierzchni, a czas obróbki jest krótszy od czasu obróbki dotychczas stosowanego. Po- wierzchnie^dojmiata sie równomiernie na calej zadanej szerokosci < przedmiotu obrabianego, stosujac odpowied¬ niej: szerokosci urzadzenie do dogniatania.Urzadzenie do dogniatania jest dociskane do obra¬ bianego *przedmiotu ze znacznie mniejsza sila niz jest to wymagane przy stosowaniu dotychczasowych narzedzi, z uwagi na to, ze przeznaczony na dogniatanie caly nad¬ datek materialu jest dogniatany przez kolejno nastepu¬ jace po sobie kulki. Wystepujace mniejsze naciski przy obróbce, zmniejszaja zuzycie sie obrabiarki, na której przeprowadza sie dogniatanie.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia widok urzadzenia i obrabianego przedmiotu w kie¬ runku obrabianej powierzchni, a fig. 2 widok w kie¬ runku prostopadlym do obrabianej powierzchni.Przebieg obróbki powierzchni dogniatanej jest naste pujacy: przedmiot obrabiany 5 mocuje sie znanym spo¬ sobem na stole obrabiarki, urzadzeniu dogniatajacemu zamocowanemu we wrzecionie obrabiarki, nadaje sie ruch obrotowy oraz ruch prostopadly do jego osi. Na¬ stepnie urzadzenie przesuwa sie w kierunku przedmio¬ tu obrabianego 5, przy czym powierzchnia obrabiana jest mocowana tak, by byla równolegla do osi urzadze¬ nia w kazdym nastepnym polozeniu urzadzenia.Po dosunieciu urzadzenia do obrabianego przedmio¬ tu 5, dociska sie je do obrabianej powierzchni z sila potrzebna do dokonania zgniotu. Elementy dogniatajace, na skutek ruchów urzadzenia i jego docisku do obra¬ bianej powierzchni, dogniataja ja w wyniku wlasnego obrotu i poslizgu kulki. Powierzchnia obrabiana jest 5 dogniatana przez kolejno nastepujace po sobie kulki.Urzadzenie dogniatajace wedlug wynalazku, sklada sie z trzpienia walcowego 1 z nacietym po linii srubowej rowkiem 2, przy czym poczatek i koniec rowka 2 laczy kanal 3. W rowku 2 i kanale 3 znajduja sie elementy dogniatajace w postaci kulek. Oslona 6 z wycietym row¬ kiem, przymocowana do trzpienia 1 zabezpiecza kulki przed wypadaniem, które w wyniku ruchów i docisku urzadzenia do powierzchni obrabianej * przesuwaja sie w rowku 2 i kanale 3. PL PL PL