Opublikowano: 25.111.1971 62269 KI. 5 d, 15/02 MKP E 21 f, 15/02 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Henryk Bojanowski, Tadeusz Rachniowski, Juliusz Pellar, Wlodzimierz Lepiarz, Tadeusz Marciniak, Antoni Tyszkiewicz Wlasciciel patentu: Kopalnia Wegla Kamiennego „Mortimer-Porabka" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Zagórze (Polska) Czolowa tama podsadzkowa Przedmiotem wynalazku jest czolowa tama pod¬ sadzkowa, przeznaczona do tamowania pustki po wybranym minerale uzytecznym celem podsadze¬ nia tej pustki. Znane jest rozwiazanie tamy roz¬ bieralnej, wykonanej z tkaniny stilonowej, rozpie¬ tej pod katem 70° miedzy rama górna przystropo- wa i dolna przyspagowa. Ramy dwudzielne przy¬ mocowane sa do stropu i spagu za pomoca kotew, wpuszczonych do stropu lub spagu, a przy slabych skalach, ramy te sa rozparte za pomoca rozsuwnych rozpór. Wada tej tamy jest calkowity brak rozwia¬ zania uszczelnienia tamy pod stropem i przy spa¬ gu, gdzie wystepujace nierównosci oraz obecnosc okladzin nie pozwalaja na dokladne przyleganie ramy do stropu lub spagu, stad powstaja liczne szczeliny, które nie pozwalaja na dokladne podsa¬ dzenie pustki.Bardzo powazna woda tej tamy jest to, ze nie ma mozliwosci przy tej konstrukcji dostosowywania wysokosci tamy do zmiennej wysokosci podsadza¬ nej pustki, a brak usztywnien w pokryciu stilono- wym powoduje zjawisko silnego „wybrzuszania" sie tej tkaniny wsuktek rozciagliwosci stilonu w obec¬ nosci wody. Równiez wada tej tkaniny jest trud¬ nosc montazu i demontazu tamy w wysokiej scia¬ nie, gdzie zwlaszcza montaz i demontaz górnej ra¬ my przy stropie jest bardzo utrudniony i musi sie odbywac z drabiny.Wad tych i niedogodnosci pozarbwiona jest pow¬ tarzalna czolowa tama podsadzkowa wedlug wy- 10 20 25 30 nalazku, którego celem jest stworzenie konstrukcji tamy lekkiej, latwej w montazu i demontazu, dob¬ rze uszczelnionej pod stropem i przy spagu pokla¬ du, oraz regulowanej co do wysokosci zaleznie od zmiennej wysokosci podsadzanej pustki w wybra¬ nym pokladzie przy czym tama nie moze zbytnio sie „wybrzuszac" pod.wplywem parcia mieszaniny podsadzkowej.Szczelnosc tamy pod stropem i przy spagu osia¬ gnieto przez wyposazenie belki górnej od strony stropu, a belki dolnej od strony spagu w warstwe masy gabczastej, która powoduje dokladne uszczel¬ nienie tamy na nierównosciach górotworu oraz obok okladzin, opinajacych strop pokladu lub warstwy.Mocowanie belki górnej do stropu i belki dolnej do spagu odbywa sie za pomoca podciagarek i sciaga- rek umieszczonych na stojakach dwóch sasiednich rzedów obudowy górniczej.Dzieki takiemu rozwiazaniu tama da sie dowolnie regulowac co do wysokosci zaleznie od zmiennej wysokosci podsadzanej pustki. Aby zapobiec zja¬ wisku „wybrzuszania" sie pokrycia filtracyjnego pod wplywem parcia mieszaniny podsadzkowej za¬ stosowano pionowe ciegla o malej rozciagliwosci, przy czym ciegla te sa równiez regulowane co do dlugosci zaleznie od zmiennej wysokosci podsadza¬ nej pustki.Dla ulatwienia montazu i demontazu tamy wy¬ posazono belke górna w haki obrotowe, o takim ksztalcie, ze w górnym polozeniu na hakach tych 62 2693 wisi pokrycie filtracyjne tamy, zas po obróceniu tych haków ku dolowi pokrycie tamy samoczynnie spada z nich, co znakomicie ulatwia demontaz tamy bez koniecznosci podnoszenia pokrycia,do góry, aby zdjac je z haików. Dolna belka posiada haki nie- obrotowe, do nich mocuje sie dolne konce ciegiel nierozciagliwych, dzwigajacych pokrycie filtracyjne.Laczenie sasiednich odcinków pokrycia tamy wykonuje sie na zaklad co tez ogromnie upraszcza montaz i demontaz tamy.Tama wedlug wynalazku w przykladowym wy¬ konaniu przedstawiona jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia tame w widoku z przodu od stro¬ ny przodka scianowego, fig. 2 uwidacznia te tame w przekroju poprzecznym, na fig. 3 pokazano szczegól przytwierdzenia pokrycia filtracyjnego do belki górnej, fig. 4 przedstawia przekrój przez bel¬ ke górna wzdluz linii A—A, zaznaczonej na fig. 3, fig. 5 uwidacznia szczegól przytwierdzenia pokrycia filtracyjnego do belki dolnej w przekroju B—B, zaznaczonym na fig. 6, fig. 6 — przedstawia scia- garke oraz belke dolna w widoku z góry z linii przekroju C—C, zaznaczonego na fig. 2, fig. 7 — w przekroju polaczenie dwóch elementów pokrycia tamy, fig. 8 — uwidacznia odmiane konstrukcji tamy.Tama wedlug wynalazku sklada sie z belki gór¬ nej 1, przystropowej i dolnej 2 przyspagowej oraz pokrycia filtracyjnego 3, rozpietego pochylo miedzy belka górna 1 i dolna 2 z tym, ze belka górna 1 przyciskana jest do stropu 4 za pomoca znanej pod- ciagarki 5 umocowanej na stojaku 5a dalszego od przodka rzedu stojaków, a belka dolna 2 dociskana jest do spagu 6 za pomoca sciagarki 7, umocowa¬ nej do stojaka 7a blizszego, liczac od przodka, rze¬ du stojaków, przy czym nachylenie pokrycia tamy 3 odpowiada kierunkowi przekatriej prostokata, wyznaczonego przez dwa rzedy stojaków 5a i 7a oraz strop 4 i spag 6.Belka górna 1 zaopatrzona jest na swej górnej powierzchni w mase gabczasta, uszczelniajaca styk belki 1 ze stropem 4, oraz posiada w czesci srodko¬ wej rzad haków 9, umieszczonych obrotowo w ot¬ worach 10 i stabilizowanych za pomoca zawleczki 11 wpuszczonej w otwory 12, wykonane w belce 1.Belka dolna 2 posiada na dolnej powierzchni mase gabczasta 13, uszczelniajaca styk belki 2 ze spagiem 6 oraz posiada haki 14 wygiete do góry, umocowa¬ ne sztywno w belce 2.Pokrycie filtracyjne 3 tamy podsadzkowej, wyko¬ nane z tworzywa sztucznego o wysokiej wytrzyma¬ losci i odpornosci na gnicie i ó doskonalej odsaczal- nosci wody, posiada pochewki poziome 15 i piono¬ we 16, przez pochewki poziome 15 przeciagnie¬ to mocne, rozciagliwe ciegla poziome 17, a przez pochewki pionowe 16 przeprowadzono malorozcia- gliwe ciegla pionowe *18, korzystnie lancuchy. Cie¬ gla pionowe 18 polaczone sa bezposrednio do ha¬ ków 8 belki 1 i do haków 14 belki 2, natomiast gór¬ ne cieglo pionowe 23 jest zawieszone na obrotnych hakach 9 umieszczonych w belce 1, za pomoca ostrych klamer 22, wbitych w to cieglo, oraz krót¬ kiego lancuszka 24.Czesc pokrycia 3, znajdujaca sie powyzej górnego ciegla poziomego 23 wyksztalcona jest jako usztyw¬ niony i sprezysty pas 25, który zamyka szczeline 26 4 miedzy górnym cieglem poziomym 23 i belka 1, zas dolna czesc pokrycia 3, znajdujaca sie ponizej haka 14 dolnej belki 2 zwisa luzno w formie klebka 27, stanowiac dodatkowe uszczelnienie miedzy belka 2 5 a spagiem 6.Sciagarka 7, umocowana na stojaku 7a sklada sie z korpusu 28, kablaka 29, szczeki nieruchomej 30, szczeki ruchomej 31, pochwy 32, sruby 33 z glowa 34,'oraz sruby sciagajacej 35 z plyta dociskowa 36 10 i glowa 37, przy czym glowa 34, 37 sciagarki 7 oraz nakretka sruby podciagarki 5 maja ten sam roz¬ miar, dla umozliwienia operowania jednym wymia¬ rem klucza.Sciagarka 7 posiada ponadto oslone 38, umocowa¬ na do korpusu 28 za pomoca zeber 39. Podciagarka 15 5 jest oslonieta od strony podsadzki oslona 45, przymocowana do stojaka 5a.Polaczenie dwóch elementów tamy (fig. 7) odby¬ wa sie na zaklad tak, ze pochewki pionowe 16, za¬ wierajace ciegla pionowo 18 zachodza na siebie, 20 tworzac zaklad, gwarantujacy szczelnosc polaczenia, przy takim polaczeniu belki górnej 1 sasiednich elementów nie dochodza do siebie czolami 40, lecz tworza wolna przestrzen zlaczowa 41, zas skrajne haki 9 przyzlaczowe dzwigaja po dwa ciegla piono- 25 we (lancuchy) 18.Odmiana konstrukcji tamy polega na tym, ze gór¬ na belka 1 jest przycisnieta do stropu 4 za pomoca podciagu 42, docisnietego za pomoca dwóch podcia- garek 43 i 44, umocowanych na stojakach 7a i 7b. 30 Przy takim wykonaniu pokrycie filtracyjne 3 tamy przymocowane jest do belki górnej 1 od strony podsadzanej przestrzeni, podciagarka 5 jest zbedna, a podciagarki 43 i 44 nie sa poddane szkodliwemu dzialaniu wody i piasku. 35 Montaz tamy wedlug wynalazku przeprowadza sie poczawszy od góry w ten sposób, ze najpierw podwiesza sie belke górna 1 na podciagarkach 5 i na podciagnietej do stropu 4 belce % zawiesza sie pokrycie 3 i to zarówno ciegla pionowe 18 jak i po- 40 ziome górne ciegla 23 za pomoca lancuszków 24.Nastepnie kladzie sie na spagu 6 belke dolna 2 i do niej przymocowuje sie wyprowadzone z pochewek 16 ciegla pionowe 18, przy czym naklada sie na ha¬ ki 14 mozliwie najwyzsze ogniwo lancucha 18 dba- 45 jac o to, aby zwis tego lancucha i pokrycia 3 byl jak najmniejszy. Teraz naklada sie na stojaki 7a sciagarki 7 i sciaga belke 2 ku spagowi 6 tak, aby £ jednej strony uzyskac duza szczelnosc tamy przy spagu, a z drugiej, aby uzyskac mozliwie duzy na- 50 ciag ciegla pionowego 18 i pokrycia filtracyjnego 3 — co gwarantuje, ze w czasie procesu podsadzania nie beda sie tworzyc nadmierne „brzuchy'* w tamie na skutek parcia podsadzki.Demontaz tamy odbywa sie w kolejnosci odwrot- 55 nej, to jest najpierw luzuje sie sciagarke 7 na sto¬ jaku 7a i podnosi sie ja na tym stojaku nieco wy¬ zej, na przyklad 0,7 m i tam unieruchamia na sto¬ jaku 7a, nastepnie podnosi sie „lezaca na spagu 6 belke 2 i uklada po odczepieniu pokrycia 3 z haków 00 14 na rzedzie sciagarek zamocowanych na stoja¬ kach 7a i tu magazynuje do czasu montazu nowej tamy. Teraz zdejmuje sie pokrycie 3 z haków 9 górnej belki 1 przez obrócenie tych haków o kat 3^*0° — wtedy pokrycie 3 i lancuchy 18 same spa- 65 daja z haków 9.5 Nastepnie pokrycie wraz z cieglami zwija sie w rolke i uklada na spagu lub na belce 2 lezacej na sciagarce 7, a na samym koncu zdejmuje sie belke górna 1 z podciagarki 5 i wreszcie zdejmuje sie sama podciagarke 5 ze stojaka5a. 5 PL PL PL