Opublikowano: 10.11.1970 59265 KI. 5 d, 15/02 MKP E 21 f urn- UKD 622.273.2 Wspóltwórcy wynalazku: prof. dr inz. Jerzy Rabsztyn, doc. dr inz. Ry¬ szard Adamek, inz. Slawomir Starzynski Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Sposób tamowania pustek poeksploatacyjnych w systemie ubierkowym, oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób tamowania pustek poeksploatacyjnych w wyrobiskach prowa¬ dzonych systemem ubierkowym w obudowie prze¬ znaczonej do podsadzania oraz urzadzenie przenos¬ ne wykonane z tworzywa odpowiednio trwalego i wytrzymalego dla warunków górniczych do stoso¬ wania tego sposobu.Do uformowania materialu podsadzkowego w sciane podpierajaca strop wyrobiska oraz przy pod¬ sadzce hydraulicznej do oddzielania od niego wody jest konieczna tama podsadzkowa. Znane dotych¬ czas tamy podsadzkowe sa zbudowane zwykle z pio¬ nowych stojaków drewnianych, osadzonych nieru¬ chomo obydwoma koncami w gniazdkach to jest we wglebieniach spagu i stropu, które laczy sie pozio¬ mymi belkami zwanymi ryglami. Nastepnie, rygle te sa rozpierane rozporami drewnianymi o strop i spag wyrobiska lub ocios czola sciany. Calosc tamy jest pokryta plótnem podsadzkowym wzmocnionym drutami.Glówna wada tych tam jest ich nierozbieralnosc pod naporem materialu podsadzkowego. W miare postepu frontu scianowego stawiana jest nowa ta¬ ma, pozostawiajac poprzednia w przestrzeni pod¬ sadzanej. Powoduje to zuzycie duzej ilosci drewna, plótna podsadzkowego, drutu, gwozdzi, koniecznosc dostawy tych materialów, wysoki koszt i duze za¬ potrzebowanie robocizny. .Znana jest równiez rozbieralna czolowa tama pod¬ sadzkowa'ze stylonu. Sklada sie ona z dwóch ram 15 20 przymocowanych kotwami jedna do spagu, a druga do stropu. Miedzy ramami zamocowana jest mocna tkanina stylonowa pod katem 70°, która podczas podsadzania wybrzusza sie powodujac bardzo duze trudnosci, a czasem nawet niemozliwosc zwolnienia dolnej ramy z zakotwienia. Tama ta nie znalazla praktycznego zastosowania.Znana jiest ponadto tama podsadzkowa z elemen¬ tów powtarzalnych. Sklada sie ona ze stalowych sto¬ jaków rozsuwnych usztywnianych sworzniami, rygli stalowych, zastrzalów rozsuwnych laczonych równiez sworzniami, drutu i zwyklego plótna pod¬ sadzkowego. Tame ta ustawia sie pod katem wiek¬ szym lub równym 25° do pionu w kierunku prze¬ strzeni tamowej. Wada powyzszej tamy rozbieralnej jak i tam tradycyjnych jest, ze sa one sztywno roz¬ parte.'o spag i strop wyrobiska co stwarza, ze cala tama jest sztywna podczas podsadzania i po podsa¬ dzeniu. W miare postepu frontu eksploatacyjnego nastepuje zawsze obnizenie sie stropu i odprezanie sie spagu powodujace jego podnoszenie czyli tak zwana konwergencja.Konwergencja ta powoduje przy tamach trady¬ cyjnych wyginanie stojaków, a nawet ich lamanie, natomiast w tamach podsadzkowych rozbieralnych wyginanie stojaków rozsuwnych, ucinanie sworzni laczacych' wsporniki z rdzennikami i stwarza trud¬ nosci przy rozbieraniu. Przy obecnej technice wypel¬ niania podsadzka hydrauliczna przestrzeni poeks¬ ploatacyjnych charakteryzujacej sie duzymi wydaj- 59 2653 nosciami przekraczajacymi 800 m3/godz., uderzenia masy podsadzkowej na konstrukcje tamy niejedno¬ krotnie przewyzszaja napór statyczny mieszaniny na tamy. Przejecie tak duzej sily chwiloweji, pochodza¬ cej z energii kinetycznej materialu podsadzkowego, 5 przez sztywna konstrukcje tamy, wymaga bardzo duzej jej wytrzymalosci, która osiaga sie przez ry¬ glowanie i rozpieranie przy pomocy rozpór drew¬ nianych lub metalowych.Wszystkie niedomagania i wady dotychczas zna- 10 nych sposobów budowy tam tradycyjinych i prze¬ nosnych w systemie ubierkowym oraz konstrukcji tych tam usuwa calkowicie sposób tamowania pu¬ stek poeksploatacyjnych oraz urzadzenie do sto¬ sowania tego sposobu wedlug wynalazku. 15 Sposób wedlug wynalazku, w którym stosuje sie elastyczna przepone odgradzajaca czesc robocza wy¬ robiska od czesci tamowanej, polega na tym, ze przepone z jednej strony w czesci górneji zamoco- wuje sie do pierwszego rzedu obudowy znajduja- 20 cej sie w tamowanej czesci wyrobiska za pomoca pasów, które najpierw zaklada sie na stropnice od strony roboczej, przewleka pomiedzy stropem a stropnica do przestrzeni tamowanejl, podciaga prze¬ pone do góry pod strop, opasuje stropnice i jedno- 25 czesnie stojaki i ponownie przewleka pod stropem koncówki tych pasów do przestrzeni roboczej i za- mocowuje, a z drugiej strony w czesci dolnej do pierwszego rzedu stojaków znajdujacych sie w prze¬ strzeni roboczej za pomoca pasków, którymi napi- 30 na sie przepone, opasuje stojaki i zawiazuje ich kon¬ ce od strony przestrzeni roboczej tak, aby po pod¬ sadzeniu wyrobiska, przez pociagniecie jednego z konców paska nastapilo zluzowanie przepony umoz¬ liwiajace jeji zdjecie z obudowy. Natomiast dolna 35 krawedz przepony zamocowuje sie z dolnym zna¬ nym uszczelnieniem przez punktowe sczepianie iglicami.W pewnych przypadkach gdy wymagane jest sil¬ niejsze zamocowanie przepony zwlaszcza przy du- 40 zych naporach mieszaniny podsadzkowej, zamoco¬ wanie górnej czesci przepony mozna wykonac w sposób nastepujacy. Po podciagnieciu przepony do góry pod strop, pasy mocujace najpierw okreca sie wokól stropnic pierwszego rzedu obudowy znajdu- 45 jacych sie w otamowanej przestrzeni, a nastepnie wokól stropnic drugiego rzedu i wyprowadza sie pod stropem nad stropnicami pierwszego rzedu do prze¬ strzeni roboczej i zamocowuje.Tak wykonane otamowanie wyrobiska ma te waz- 50 na zalete, ze zapewnia wielokrotne stosowanie tej samej tamy przy calkowitym pewnym zabezpiecze¬ niu wyrobiska i przy znacznym obnizeniu kosztów robocizny. Demontaz i ustawianie tamy w nowym miejscu mozna wykonac w bardzo krótkim czasie 55 przy minimalnym zapotrzebowaniu nowych mate¬ rialów.Urzadzenie do tamowania sposobu wedlug wyna¬ lazku Jest uwidocznione w przykladowym wykona¬ niu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sekcje 60 tamy w widoku z przodu, fig. 2 — jej rzut z góry w przekroju wzdluz linii A—A zaznaczonej na fig. 1, tlg. 3 — gietki lacznik w widoku z przodu, fig. 4 — jege widok w podluznym przekroju, fig. 5 — zaw¬ leczke zabezpieczajaca, fig. 6 — iglice, fig. 7 — ta- 55 4 me w widoku z przodu, fig. & — jeji widok w po¬ przecznym przekroju, a fig. 9 i 10 — przedstawiaja sposoby zamocowania tamy do obudowy pod stro¬ pem wyrobiska.Urzadzenie sklada sie z sekcji S, z których kazda jest zaopatrzona w przepone 1 posiadajaca na swej powierzchni wzdluz i wszerz przymocowane gietkie ciegna 2 z wystajacymi na zewnatrz w czesci górnej; pasami mocujacymi 3, a w dolnej pasami mocujaco- -uwalniajacymi 4.Pasy mocujace 3 na swych koncach maja zamo¬ cowane koncówki zaczepowe lub wykonane otwory zaczepowe 5. Do przepony 1 i do gietkich ciegiel 2 w górnej czesci sekcji S zamocowane sa na stale metalowe zaczepy 6, natomiast na krawedziach pio¬ nowych tych sekcji sa przymocowane obejimy 7 sluzace do laczenia z soba sasiednich sekcji S przy pomocy gietkiego lacznika 8. Skrajne obejmy 7 i gietki lacznik 8 w jednakowej odleglosci maja otwo¬ ry 9 na zawleczke 10. Wzdluz krawedzi pionowej kazda sekcja S ma przymocowany iglicami 12 uszczelniajacy fartuch 11.Sposób tamowania pustek poeksploatacyjnych w oparciu o wyzej opisane urzadzenie do stosowania tego sposobu wykorzystujac drewniana obudowe wyrobiska ma nastepujacy przebieg.Na nowej linii tamowania wykonuje sie uszczel¬ nienie 13 przy spagu wyrobiska sposobem trady¬ cyjnym przy uzyciu zwyklego plótna podsadzkowe¬ go i drutu, mocujac je do stojaków drewnianych obudowy 14 znajdujacej sie w pierwszym rzedzie przestrzeni roboczej. Nastepnie do drewnianej obu¬ dowy 15 znajdujacej sie w pierwszym rzedzie w przestrzeni otamowanej lub jednoczesnie do obu¬ dowy 15 i 16 pierwszego i drugiego rzedu, zawiesza sie i mocuje pod stropem wyrobiska sekcje S tamy o dlugosci 10—15 mb. za pomoca pasów mocuja¬ cych 3, metalowych zaczepów 6 i koncówek zacze- powych 5, co przedstawiono przykladowo na rysun¬ ku fig. 9 i 10.Zamocowanie sekcji S tamy tylko do pierwszego rzedu obudowy 15 uwidocznione na rysunku fig. 9 polega na zalozeniu od strony roboczej na stropnice rzedu obudowy 15 pasa mocujacego 3, przewlecze¬ niu go miedzy stropem wyrobiska a stropnica rzedu obudowy 15 do przestrzeni tamowanej, podciagnie¬ ciu sekcji S tamy pod strop wyrobiska, utrzyma¬ nia jej w tym polozeniu, opasaniu pasem mocuja¬ cym 3 stropnicy i stojaka rzedu obudowy 15 w gór¬ nej jego czesci j ponownym przewleczeniu pasa mo¬ cujacego 3 pomiedzy stropem, a stropnica rzedu obudowy 15 do przestrzeni roboczeji, gdzie zaczepia sie go na metalowy zaczep 6 zamocowany w górnej czesci sekcji S za pomoca koncówki zaczepowej lub otworu zaczepowego 5, których jest kilka na koncu kazdego pasa mocujacego 3.Natomiast zamocowanie sekcji S tamy jednoczes¬ nie do rzedów obudowy 15 i 16 uwidocznione na ry¬ sunku fig. 10 polega najpierw na zalozeniu od stro¬ ny roboczej na stropnice rzedu obudowy 15 pasa mocujacego 3, przewleczenie go miedzy stropem wy¬ robiska, a stropnica rzedu obudowy 15 do przestrze¬ ni tamowanej, podciagnieciu sekcji S tamy pod strop wyrobiska, utrzymaniu jeji w tym polozeniu, opasaniu jeden raz wokól stropnicy rzedu obucjowy5 59 265 6 15 pasem mocujacym 3, a nastepnie na opasaniu tym samym pasem mocujacym 3 stropnicy rzedu obudowy 16 i ponownym przewleczeniu konca pasa mocujacego 3 do przestrzeni roboczeji nad stropni¬ ca rzedu obudowy 15. Tak zalozone i przewleczone pasy mocujace 3 zaczepia sie za pomoca koncówek zaczepowych lub otworów zaczepowych 5 znajduja¬ cych sie na koncach pasów mocujacych 3, za meta¬ lowe zaczepy 6 zamocowane w górnej czesci sekcji S.Polaczenia sasiednich sekcji S wzdluz ich piono¬ wych krawedzi dokonuje sie za pomoca skrajnych obejm 7, w które wciaga sie gietki lacznik 8 i za¬ klada metalowe zawleczki 10 w otwory 9, znajdu¬ jace sie w skrajnych obejmach i na koncach giet¬ kiego lacznika 8. Polaczenie to uszczelnia sie za po¬ moca fartuchów 11, przypinajac je iglicami 12 do przepony 1 wzdluz krawedzi pionowych laczonych sekcji S. Nastepnie napina sie plaszczyzne tamy pod katem a równym lub mniejszym od kata naturalne¬ go stoku odsaczanego materialu podsadzkowego wzgledem plaszczyzny poziomej i mocuje ja do sto¬ jaków rzedu obudowy 14 za pomoca pasków mo- cujiaco-uwalniajacych 4, najpierw przez opasanie kazdym z nich stojaka, a nastepnie zawiazanie kon¬ ców paska od strony przestrzeni roboczej.Polaczenie konstrukcji tamy z uszczelnieniem 13 dokonuje sie przy spagu wyrobiska przez punktowe spiecie iglicami 12 przepony 1 ze zwyklym plótnem podsadzkowym uszczelnienia 13 wzdluz tamy.Rozbieranie konstrukcji tamy odbywa sie przy wykonaniu powyzszych czynnosci w odwrotnej ko¬ lejnosci. Dolnego uszczelnienia tamy nie rozbiera sie.Dla zastosowania tamy wedlug wynalazku przy podsadzce suchej, przepona 1 tamy powinna byc wykonana w postaci siatki, a elastyczne ciegna 2 wzmacniajace pokrycie tamy oraz pasy mocujace 3 i paski mocujaco-uwalniajiace 4 moga posiadac mniejsza wytrzymalosc. Sposób tamowania jest ana¬ logiczny jak dla tamy z podsadzka hydrauliczna z ta róznica, ze rozbieranie tamy, jej przenoszenie i zakladanie na obudowe kopalniana na nowej linii tamowania wykonuje sie jak w warunkach prowa¬ dzenia podsadzki suchej. PL