Pierwszenstwo: Opublikowano: 31.1.1970 58985 KI. 47 b, 33/20 MKP F 16 c UK Wspóltwórcy wynalazku: mgr Helena Hanczakowa, mgr inz. Jerzy Ko- mosinski, dr Aleksander Zuk Wlasciciel patentu: Politechnika Poznanska, Poznan (Polska) Sposób modyfikowania materialów lozyskowych policzterofluoroetylenem Przedmiotem wynalazku jest sposób modyfiko¬ wania materialów lozyskowych policzterofluoroty- lenem, w szczególnosci materialów z tworzyw fe¬ nolowych lub epoksydowych.Stosowane obecnie sposoby modyfikowania ma¬ terialów lozyskowych policzterofluorotylenem w przypadku powszechnie znanych lozysk z tasmy stalowej pokrytej warstwa porowatego stopu lo¬ zyskowego polegaja na wypelnianiu porowatej po¬ wierzchni sproszkowanym policzterofluorotylenem.Aczkolwiek lozyska te odznaczaja sie bardzo ma¬ lym wspólczynnikiem tarcia i wytrzymuja duze naciski, to jednak wymagaja bardzo starannego za¬ bezpieczenia przed zanieczyszczeniami.Nawet drobne wtracenia, powoduja czeste uszko¬ dzenia powierzchni stopu lozyskowego, a tym sa¬ mym wzrost wspólczynnika tarcia.Prowadzi to nierzadko do calkowitego zniszcze¬ nia lozyska. W przypadkach lozysk z tworzyw fe¬ nolowych lub epoksydowych, wzmocnionych wlók¬ nem bawelnianym, odznaczajacych sie dobrymi wlasnosciami wytrzymalosciowymi i malym jstop- niem zuzycia, stosuje sie najczesciej modyfikowa¬ nie przez wprowadzanie takich skladników jak grafit lub dwusiarczek molibdenu. Skladniki te jednak tylko w niewielkim stopniu obnizaja wyso¬ ki wspólczynnik tarcia.Inny sposób modyfikowania lozysk z tworzyw polegajacy na wykladaniu warstwowym policzte¬ rofluorotylenem powierzchni pracujacych, jest rów- 20 25 30 niez niekorzystny, poniewaz warstwa taka posia¬ da niewielka tylko zdolnosc do przenoszenia ob¬ ciazen. Latwo powstaje zjawisko plyniecia juz pod wplywem stosunkowo malych nacisków.Opisane wady eliminuje sposób wedlug wynala¬ zku pozwalajacy na wykorzystanie takich zalet po- liczterofluoroetylenu jak: bardzo maly wspólczyn¬ nik tarcia, praca w szerokim zakresie temperatur i odpornosc na dzialanie agresywnych substancji chemicznych. Ponadto policzterofluoroetylen osa¬ dzony w warstwie nosnej tworzyw termoutwar¬ dzalnych sposobem wedlug wynalazku nie ulega plynieciu i wyciskaniu pod wplywem wiekszych nacisków, a zanieczyszczenia mechaniczne zostaja latwo wcisniete w warstwe podpowierzchniowa lo¬ zyska, nie powodujac uszkodzen powierzchni wspól¬ pracujacych.Cel ten osiagnieto w sposobie wedlug wynalaz¬ ku przez wprowadzanie do pracujacej warstwy po¬ wierzchniowej policzterofluoroetylenu w postaci nitek, najkorzystniej o grubosci od 0,5 do 1,5 mm przetykanych w tkaninie bawelnianej, stanowiacej wzmocnienie lozysk z tworzyw fenolowych lub epoksydowych, w odstepach od 3 do 15 mm, wzgled¬ nie w postaci proszku lub opilek, którymi posypu¬ je sie tkanine bawelniana, nasycona zywica termo¬ utwardzalna, lub tez w postaci kolków o powierz¬ chni przekroju poprzecznego do 20 mm2, które osa¬ dza sie mechanicznie w materiale lozyskowym z termoutwardzalnego tworzywa. Stosunek wielkosci 5898558985 powierzchni wprowadzonego policzterofluoroetylenu do pracujacej powierzchni lozyska, dla kazdego z tych przypadków, moze wynosic jak 1 : 20 do 1 : 3.Ponadto powierzchnie pracujaca lozyska, po wpro¬ wadzeniu do niej policzterofluoroetylenu w trakcie wykonywania, ksztaltowania lozyska, obrabia sie mechanicznie dla odsloniecia warstwy zawierajacej policzterofluoroetylen, wyrównania jej i nadania wymaganych wymiarów.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy- * kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wycinek tkaniny bawelnianej przetka¬ nej nitkami policzterofluoroetylenu w linii osnowy, fig. 2 — w linii watku, fig. 3 — wycinek tkaniny bawelnianej^przetkanej nitkami policzterofluoro- '" etylenu w}UT|l|dzie krzyzowym (watek i osnowa), r% fig. 4 — widok w przekroju tkaniny bawelnianej nasyconej zywica termoutwardzalna i osadzony w niej policzterofluoroetylen w postaci ziaren, fig. 5 — I w widoki^ z~ góry przykladowo osadzone kolki z policzterofluoroetylenu w materiale lozyskowym, a fig. 6 — widok w przekroju.W sposobie wedlug wynalazku, tkanine bawel¬ niana 1 stanowiaca wzmocnienie lozysk z tworzyw fenolowych lub epoksydowych, przetyka sie nit¬ kami z policzterofluoroetylenu 8 o grubosci od 0,5 do 1,5 mm w zaleznosci od przeznaczenia lo¬ zysk, zachowujac odleglosc miedzy tymi nitkami od 3 do 15 mm. Nastepnie nasyca sie tak przetkana tkanine termoutwardzalna zywica, a po wyschnie¬ ciu nawija sie ja na rdzen formy prasowniczej jako pierwsza warstwe. Nastepne warstwy tworzy tka¬ nina bawelniana nasycona, bez dodatku nitek z po¬ liczterofluoroetylenu. Po utwardzeniu, lozysko ob^ rabia sie ^mechanicznie, usuwajac wierzchnia war¬ stwe utwardzonej zywicy, do odsloniecia warstwy zawierajacej policzterofluoroetylen.Przetykania nitkami z policzterofluoroetylenu tkaniny dokonuje sie w ukladzie liniowym w linii osnowy wedlug fig. 1 lub w linii watku zgodnie z fig. 2, wzglednie w ukladzie krzyzowym, w linii osnowy i linii watku wedlug fig. 3. Charakter wspólpracy pary ciernej warunkuje dobór odpo¬ wiedniego ukladu, przy czym dla ruchu zlozonego korzystniejsze jest stosowanie ukladu krzyzowe¬ go.Odmiana opisanego sposobu jest wprowadzenie do powierzchni pracujacej lozyska policzterofluo¬ roetylenu w postaci proszku lub opilek, zgodnie z fig. 4.Tkanine bawelniana 1 po nasyceniu zywica ter¬ moutwardzalna 5 posypuje sie proszkiem lub opil¬ kami policzterofluoroetylenowymi 3 i pozostawia sie do wyschniecia. Przytwierdzony w taki sposób po¬ liczterofluoroetylen zaprasowuje sie w lozysko ja¬ ko pierwsza warstwe nosna, przy czym tkanine z warstwa policzterofluoroetylenu nawija sie na rdzen formy prasowniczej powierzchnia nie pokry¬ ta policzterofluoroetylenem. Po zaprasowaniu lo¬ zyska, jego wewnetrzna powierzchnie obrabia sie mechanicznie do odsloniecia warstwy policzteroflu¬ oroetylenu.Dalsza odmiana sposobu wedlug wynalazku pole¬ ga na mechanicznym osadzeniu policzterofluoro¬ etylenu w materiale lozyskowym z termoutwar¬ dzalnego tworzywa w którym wykonuje sie w spo¬ sób znany, w odpowiednich odstepach, otwory 7 w których osadza sie policzterofluoroetylonowe kol- 5 ki wedlug fig. 5 i 6 o powierzchni przekroju po¬ przecznego do 20 mm2. Nastepnie powierzchnie robocza lozyska obrabia sie dla wyrównania i na- .dania jej wymaganych wymiarów.Lozyska modyfikowane policzterofluoroetylenem 10 sposobami wedlug wynalazku maja szerokie za¬ stosowanie w róznych ukladach ciernych jak na przyklad: lozyska ukladu hamulcowego pojazdów mechanicznych, wagonów kolejowych, lozyska ma¬ szyn wlókienniczych, lozyska walcarek, maszyn pa¬ pierniczych, lozyska srub okretowych i silników okretowych, maszyn rolniczych i poligraficznych i obrabiarek oraz jako slizgi w róznych zespo¬ lach ciernych jak strugarek, podparcia pudel wa- gonowych i lokomotyw.Szczególna zaleta tych lozysk jest to, ze moga pracowac w srodowiskach agresywnych, wzrasta ich odpornosc na wysokie temperatury, eliminuja smarowanie, a ponadto moga przenosic duze na- 25 ciski .siegajace przy mniejszych szybkosciach do 2000 kG/cm2. W przypadku tych lozysk, wspólpra¬ cujacych jako para ze stala, przy szybkosci ruchu wzglednego okolo 0,8 m/sek, wspólczynnik tarcia suchego wynosi okolo 0,09, przy naciskach 50 30 kg/cm2. PL