Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.VII.1969 57503 KI. 42 m6,13/24 MKP G 06 k |9/2,Cf Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Andrzej Potynski, mgr inz. Ryszard Rawski Wlasciciel patentu: Politechnika Warszawska (Katedra Konstrukcji Przy¬ rzadów Precyzyjnych), Warszawa (Polska) Prowadnica tasmy w czytniku tasmy dziurkowanej Przedmiotem wynalazku jest prowadnica tasmy w czytniku tasmy dziurkowanej.W znanych konstrukcjach prowadnic tasmy dziurkowanej stosuje sie do zmiany szerokosci prowadnicy róznego rodzaju zarzutki opuszczane z góry na prowadnice albo elementy przesuwane w poprzek po dnie prowadnicy tworzace bok na¬ stawny prowadnicy. Zarówno zarzutki, jak i ele¬ menty przesuwne maja, ze wzgledów konstruk¬ cyjnych, z reguly niewielka dlugosc w kierunku ruchu tasmy.Innym znanym rozwiazaniem konstrukcyjnym jest prowadnica tasmy, w której boczne nastaw¬ ne elementy prowadzace tasme sa uksztaltowane jako walcowe kolki, lub kolki zaopatrzone w rol¬ ki, które mozna przestawic w poprzek prowad¬ nicy, lub wysuwac z dolu, zaleznie od szerokosci czytanej tasmy. Prowadzenie boków tasmy za po¬ moca tych kolków lub rolek jest punktowe, a za¬ tem bardzo krótkie.Znane sa takze prowadnice tasmy, w których tasma jest prowadzona od dolu przez walcowy walek poprzeczny wzgledem -tasmy, przy czym na tym walku znajduja sie wystepy albo plytki prowadzace boki tasmy. Przez obrót walka na¬ stepuje zmiana szerokosci prowadnicy, bowiem coraz to inne wystepy, czy plytki staja sie bocz¬ nymi prowadnicami. Te plytki lub wystepy musza byc ze wzgledów konstrukcyjnych krótkie. 10 15 20 25 30 Wszystkie opisane rozwiazania konstrukcyjne prowadnic maja te wade, ze z powodu niewielkiej dlugosci bocznych elementów prowadzacych, na¬ stepuje szybkie zuzycie tych elementów oraz in¬ tensywne niszczenie boków czytanej tasmy, zwla¬ szcza szczególnie mocne w szybkich i bardzo szyb¬ kich czytnikach, stosowanych przy nowoczesnych elektronicznych maszynach cyfrowych. Prowadze¬ nie tasmy jest niepewne, a czytanie zakonczen tasmy lub tasmy z uszkodzonymi brzegami jest niemozliwe.We wszystkich opisanych konstrukcjach pro¬ wadnicy tasmy otwory w prowadnicy sluzace do odczytywania sciezki prowadzacej sa kolowe, co w przypadku niedokladnej szerokosci tasmy po¬ woduje przeklamania.Celem wynalazku jest stworzenie takiej kon¬ strukcji prowadnic tasmy dziurkowanej, któraby zapewnila duza dlugosc prowadzenia tasmy i to zarówno przed, jak i za elementami odczytuja¬ cymi, dzieki temu pozwolila przy duzych predko¬ sciach czytania uzyskac pewne, prostoliniowe pro¬ wadzenie tasmy, zmniejszenie zuzycia krawedzi tasmy i boków prowadnicy, oraz zapewnila do¬ statecznie pewne czytanie zakonczen tasmy i pro¬ wadzenie tasmy z czesciowo uszkodzonymi brze¬ gami.Ponadto dalszym celem wynalazku jest zapew¬ nienie wygodnego zakladania tasmy oraz latwej i dogodnej zmiany szerokosci prowadnicy zaleznie 5750357503 od szerokosci tasmy, jak równiez bezblednego czy¬ tania tasmy o niedokladnej szerokosci.Te cele zostaly osiagniete w ten sposób, ze pro¬ wadnica o zmiennej szerokosci sklada sie ze sta¬ lej listwy wzdluznej stanowiacej jeden bok i dno 5 prowadnicy, oraz kilku nastawnych elementów stanowiacych drugi bok prowadnicy przystoso¬ wanych zaleznie od szerokosci czytanej tasmy do opuszczania do poziomu dna listwy stalej, przy czym istote wynalazku stanowi to, ze elementy 10 nastawne sa uksztaltowane równiez jako listwy wzdluzne prowadzone obrotowo na przegubie o óst równoleglej do listwy stalej w sposób umo¬ zliwiajacy opuszczanie tych listew oraz podnosze¬ nie do polozenia roboczego. 15 Nastawianie szerokosci prowadnicy zaleznie od szerokosci czytanej tasmy odbywa sie za pomoca urzadzenia skladajacego sie z trzech dzwigni ka¬ towych, do których sa przytwierdzone odpowied¬ nie listwy nastawne, pierwsza, druga lub trzecia, 20 przy*czym wszystkie dzwignie katowe sa ulozys- kowane na tym samym przegubie. Ponadto to urzadzenie sklada sie ze sprezyn naciskowych lub naciagowych dzialajacych bezposrednio lub po¬ srednio na te dzwignie, utrzymujacych listwy 25 nastawne w górnym polozeniu, z tarczy krzyw¬ kowej naciskajacej swym czolem, lub z tarcz krzywkowych naciskajacych swym obwodem za¬ leznie od polozenia katowego tych tarcz na pierw¬ sza dzwignie albo na pierwsza i druga równocze- 30 snie w kierunku przeciwnym dzialaniu tych spre¬ zyn.Te krzywki sa tak uksztaltowane, ze sa przy¬ stosowane do opuszczania do dna prowadnicy sta¬ lej odpowiednio jednej listwy nastawnej; lub 35 dwóch równoczesnie celem uzyskania skokowej zmiany szerokosci prowadnicy.Ponadto otwór w listwie stalej sluzacy do od¬ czytywania sciezki prowadzacej tasmy dziurko¬ wanej posiada ksztalt wydluzony w kierunku sze¬ rokosci tasmy dla zapewnienia mozliwosci czy¬ tania tasmy o malo dokladnej szerokosci.Zastosowanie wynalazku umozliwia bardzo latwa zmiane szerokosci prowadnicy za pomoca jednego 45 pokretla z jednoczesnym wylaczaniem nieczyn¬ nych elementów czytajacych, jak to pokazano na dalej opisanych przykladach rozwiazan konstruk¬ cyjnych, co jest szczególnie wazne w nowoczes¬ nych elektronicznych maszynach cyfrowych, które posluguja sie tasma róznej szerokosci. Dalej za- 50 pewnia ono dobre prowadzenie tasmy w dlugich, trwalych i dzieki temu nie niszczacych tasmy prowadnicach, oraz moznosc stosowania tasmy o duzych odchylkach szerokosci bez pogorszenia zdolnosci rozdzielczej odczytu sciezki prowadza- 55 cej.Wszystkie te zalety sa szczególnie wazne dla szybkich i bardzo szybkich czytników tasmy dziur¬ kowanej np. 1000 i wiecej rzadków na sekunde.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony i blK 60 zej objasniony na przykladzie wykonania na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia uklad ru¬ chomych listew zmieniajacych szerokosc rozsta¬ wienia prowadnicy, fig. 2 przedstawia ksztalt otworu sluzacego do odczytywania sciezki prowa- 65 40 dzacej, fig. 3, 4 i 5 — polozenie listew prowadnic dla trzech róznych szerokosci tasmy, a fig. 6 i 7 — rózne przykladowe rozwiazania mechanizmu do zmiany szerokosci prowadnicy.Prowadnica wedlug wynalazku o zmiennej sze¬ rokosci przedstawiona na fig. 1, sklada sie ze sta¬ lej listwy 4 stanowiacej jeden bok i dno prowad¬ nicy, oraz z wewnetrznych nastawnych listew 1 i 2 i zewnetrznej nastawnej listwy 3, w ksztalcie klawisza. Wszystkie nastawne listwy 1,' 2, 3 po¬ siadaja prowadzenie obrotowe wokól przegubu 19 0 osi równoleglej do stalej listwy 4 i umieszczo¬ nej na przyklad w niej, co umozliwia opuszczanie tych listew dla zrównywania ich wierzchów z po¬ ziomem dna prowadnicy. Tego rodzaju wyrównywanie wierzchów we¬ wnetrznych nastawnych listew 1, 2 z dnem pro¬ wadnicy, jak to uwidacznia fig. 3, 4 i 5, poczyna¬ jac od pierwszej nastawnej listwy 1 lub z nia drugiej 2 powieksza skokowo szerokosc dna, a wiec szerokosc prowadnicy. Na fig. 3 odsloniety bok pierwszej wewnetrznej nie opuszczonej na¬ stawnej listwy 1, na wprost boku stalej listwy 4, stanowi drugi bok prowadnicy, a na fig. 4 lub fig. 5 drugim bokiem prowadnicy jest odsloniety juz bok kolejnej z brzegu nie opuszczonej nastaw¬ nej listwy 2 lub 3.Do zmiany szerokosci rozstawienia prowadnic sluzy mechanizm nastawczy, przedstawiony na fig. 6 lub 7. Dzialanie mechanizmu nastawczego przedstawione na fig. 6, jest nastepujace.Przez wyciagniecie walka 9 w kierunku strzalki nastepuje sciskanie sprezyny 12, nastepnie nalezy obrócic walek 9 tak, aby naprzeciw ogona dzwig¬ ni katowej 11 znalazl sie wystep tarczy 7. Po zwolnieniu walka 9 sprezyna 12 cofa go do polo¬ zenia poczatkowego. Wówczas tarcza 7 naciska wystepem na ogon dzwigni katowej 11 w kierun¬ ku przeciwnym dzialaniu sprezyny 6 obraca ja i chowa w ten sposób listwe 1 prowadnicy.W czasie obrotu walek 9 swoja pletwa obraca przelacznik 8 wylaczajacy nieczynne czujniki od¬ czytu. Ustalacz 10 utrzymuje walek 9 w odpowied¬ nim polozeniu, uniemozliwiajac dalszy obrót. Po kolejnym obrocie walka 9 w tym samym kie¬ runku naprzeciw ogonów dzwigni katowych 11 i 13 znajduje sie nastepny wyzszy wystep tar¬ czy 7. Po zwolnieniu walka 9 sprezyna 12 cofa walek 9 do polozenia poczatkowego i równoczesnie chowa za pomoca dzwigni katowych 11 i 13 listwy 1 i 2 prowadnicy. Aby mechanizm dzialal pra¬ widlowo, moment sprezyn 6 dzialajacy na dzwig¬ nie 11 i 13 musi byc wydatnie mniejszy od mo¬ mentu wywolanego dzialaniem sprezyny 12.Dzialanie mechanizmu pokazanego na fig. 7 jest nastepujace.Przez obrót walka 14 krzywka 18 powoduje obrót dzwigni katowej 16 w kierunku przeciw¬ nym dzialaniu sprezyny 6 i chowa listwe 1 po¬ wodujac powiekszenie szerokosci prowadnicy. Pod¬ czas dalszego obrotu walka 14 druga krzywka 15 osadzona na walku 14 chowa dodatkowo poprzez dzwignie katowa 17 listwe 2 i powieksza szero¬ kosc prowadnicy.5 Natomiast dla jednoczesnego opuszczania wszy¬ stkich nastawnych listew 1, 2, 3, az do zrównania ich wierzchów z poziomem dna prowadnicy, sluzy zewnetrzna nastawna listwa 3 uksztaltowana jako klawisz osadzony obrotowo na osi 19 za posred¬ nictwem dzwigni katowej 20 (fig. 6) lub 21 (fig. 7), którego nacisniecie do oporu powoduje jedno¬ czesne opuszczenie wszystkich pozostalych na¬ stawnych listew 1, 2, na przyklad za posredni¬ ctwem wystepów na tych listwach.Zrównanie z poziomem dna wierzchów wszyst¬ kich nastawnych listew umozliwia boczne wsu¬ niecie tasmy na dno prowadnicy dla rozwiazan konstrukcyjnych tego wymagajacych.W listwie 4 zastosowano otwór 5 sluzacy do odczytywania sciezki prowadzacej, podluzny w kie¬ runku szerokosci tasmy, przedstawiony na fig. 2.Dzieki temu bez pogarszania zdolnosci rozdziel¬ czej, uklad staje sie niewrazliwy na duze odchylki szerokosci tasmy. PL