Pierwszenstwo Opublikowano: 20. X. 1967 53933 KI. 21 d2, 23/02 MKP H 02 k llBLiOTEKA Wspóltwórcy wynalazku: Jan Markielowski, Adolf Hryniewiecki, Tadeusz Labus, Jan Kedziera, Jan Hajduk Wlasciciel patentu: Biuro Projektów Zakladów Przeróbki Mecha¬ nicznej Wegla „Separator", Katowice (Polska) Silnik indukcyjny z wbudowanym wewnatrz hamulcem ciernym Przedmiotem wynalazku jest silnik elektryczny, indukcyjny, klatkowy specjalnie dostosowany do pracy przerywanej o duzej czestosci zalaczen z wbudowanym wewnatrz hamulcem ciernym.Znane sa silniki indukcyjne do pracy przery¬ wanej z wbudowanym wewnatrz hamulcem cier¬ nym. Najbardziej rozpowszechniony typ tych sil¬ ników ma stozkowe wirniki. Stozkowy ksztalt wir¬ nika i otworu stojana nastreczaja powazne trud¬ nosci technologiczne przy produkcji tych silników.W silnikach tych wirnik jesi.osiowo przesuwny, co stwarza dalsze trudnosci przy sprzeganiu silnika z maszyna robocza. Znane sa równiez silniki z wbudowanym wewnatrz hamulcem ciernym ma¬ jace cylindryczny wirnik, jednakze silniki te wy¬ kazuja charakterystyke niekorzystna przy pracy przerywanej o duzej czestosci zalaczen.Silnik wedlug wynalazku majacy wirnik cylin¬ dryczny, dzieki opisanym ponizej cechom konstruk¬ cyjnym, pozwala uzyskac czestosc zalaczen wyno¬ szaca do 800 na godzine przy znacznym obciazeniu momentem zamachowym i oporowym podczas roz¬ ruchu, wykazuje czas rozruchu znacznie krótszy niz silników znanych, a zarazem ma zdolnosc efek¬ tywnego hamowania urzadzen przezen napedza¬ nych z chwila wylaczenia. Te wlasciwosci decy¬ duja o zastosowaniu silnika wedlug wynalazku do napedu urzadzen sluzacych do popychania wa¬ gonów lub wozów kopalnianych, wlewków (ele¬ mentów walcowanych itp. 10 20 25 30 Wynalazek polega na wlasciwym doborze opor¬ nosci uzwojen i przewodnosci dróg rozproszen sto¬ jana i wirnika. Okazalo sie, ze przy zastosowaniu w budowie silnika stosunku opornosci fazowych uzwojenia stojana do uzwojenia wirnika w gra¬ nicach 0,25—0,35 przy stosunku opornosci czynnej wirnika do opornosci indukcyjnej silnika, zwanym poslizgiem krytycznym, wynoszacym 0,5—0,6 przy stosunku srednicy zewnetrznej do wewnetrznej sto¬ jana okolo 1,6 oraz przy zastosowaniu 16 biegunów osiaga sie wyzej wymienione zalety silnika znacz¬ nie przewyzszajace wlasciwosci silników znanych.Wymienione wyzej wartosci trzech stosunków wy¬ kraczaja poza wartosci przyjmowane w budowie znanych silników wielobiegowych. Praktyczna rea¬ lizacje podanego tu stosunku opornosci uzyskano przez zmniejszenie przekroju zlobków wirnika, a zwiekszenie przekroju zlobków stojana.Silnik wedlug wynalazku podobnie jak inne sil¬ niki z hamulcem ciernym zmienia podczas pracy szerokosc szczeliny skokowej hamulca w zwiazku ze zuzywaniem sie powierzchni ciernej. Okazalo sie, ze zachowanie szerokosci szczeliny skokowej w scisle okreslonych granicach jest pozadane ze wzgledu na poprawna prace hamulca oraz wyma¬ gana jego duza pewnosc ruchowa. Dlatego okazalo sie korzystne umozliwienie w silniku wedlug wy¬ nalazku regulacji szczeliny skokowej bez demon¬ tazu silnika. W silniku wedlug wynalazku tarcza hamulca, obrotowa wraz z walem, osadzona jest 5393353933 3 4 na wale za posrednictwem przesuwnej tulei. Z ta tuleja polaczona jest za pomoca gwintu druga tu¬ leja niosaca zwore hamulca. Gwint laczacy te tule¬ je jest zabezpieczony za pomoca wkretów przed samorzutnym odkreceniem lub zakreceniem. Jed¬ nakze glowa wkretu jest dostepna z zewnatrz przez otwór w kadlubie silnika. Dzieki temu ukladowi wystarcza wsuniecie do tego otworu narzedzia * i glebsze wkrecenie wkretu w celu odbezpieczenia Sintu. Nastepnie obraca sie tym narzedziem jed- z tulei wzgledem drugiej i ponownie gwint za- •-** ¦¦¦¦¦¦¦'t¦ * Beziiecza w nowym polozeniu, po uzyskaniu zada¬ nej szerokosci szczeliny skokowej.Silnika wedlug wynalazku jest przedstawiony na rysunku schematycznym, którego fig. 1 przedsta¬ wia wycinek blach stojana i wirnika, fig. 2 czesc przekroju osiowego silnika, fig. 3 czesc przekroju poprzecznego wirnika prowadzonego przez uklad do regulacji szczeliny skokowej hamulca przy gwincie zabezpieczonym, fig. 4 fragment fig. 3 jednakze przy gwincie odbezpieczonym.Blacha 1 stojana i blacha 2 wirnika maja wy¬ ciecia tworzace zlobki przeznaczone na umieszcze¬ nie uzwojen. Wyciecia w blachach stojana tworza zlobki o bardzo duzym przekroju na uzwojenie 3, zas wyciecia w blachach wirnika tworza zlobki na uzwojenie 4 o znacznie mniejszym przekroju.W blachach wirnika znajduja sie równiez otwo¬ ry 5 majace na celu zmniejszenie jego ciezaru.Rdzen 6 stojana jest dluzszy niz rdzen 7 wirnika, który jest zaopatrzony w element 8 kierujacy strumien magnetyczny do zwory 9. Zwora 9 po¬ laczona jest z tuleja 10, która jest wkrecona we¬ wnetrznym gwintem na tuleje 11 zaklinowana wpustem 12 na wale 13 tak, aby tuleje obracaly sie wraz z wirnikiem, lecz zachowaly przesuw- nosc w kierunku osiowym. Na tuleje 11. dziala sprezyna 14 przesuwajaca ja w kierunku zwiera¬ nia hamulca. Powstale przy wlaczeniu napiecia na uzwojenie silnika pole elektromagnetyczne w szcze¬ linie przyciaga zwore 9 do elementu 8 przez co nastepuje przesuniecie tulei wbrew dzialaniu spre¬ zyny 14 w kierunku luzowania hamulca. Hamulec cierny utworzony jest przez stozkowa tarcze 15 stanowiaca wraz z wymieniona tuleja 11 jeden element, tarcza 15 zaopatrzona jest w okladzine hamulcowa 16 i wspólpracuje z odpowiednio uksztaltowana powierzchnia cierna 17 wewnatrz obudowy 18 silnika.Polaczenie tulei 10 i 11 za pomoca gwintu jest zabezpieczone wkretem 19 w polozeniu, w którym wkret ten jest tylko czesciowo wkrecony. Wkret ten z lbem o srednicy mniejszej od rdzenia wkretu prowadzony w jednym z podluznych wyciec wyko¬ nanych na obwodzie tulei 10, wkrecany wglab na¬ rzedziem wprowadzonym przez zamykany otwór 21 w obudowie 18 odbezpiecza obrót tulei 10 wzgle¬ dem tulei 11 unieruchomionej przez zwarty hamu¬ lec, a tym samym umozliwia korekte szerokosci szczeliny skokowej 20. Wkret 19 nie wymaga za¬ bezpieczenia przed wypadnieciem lub zakrecaniem sie samorzutnym, poniewaz sila odsrodkowa dziala na niego w kierunku wykrecania, które jest ogra¬ niczone wymiarami otworu. PL