Celem wynalazcy bylo znalezc aparat telegraficzny, ktpryby pozwalal za jednem przycisnieciem odpowiedniej litery na kla¬ wiaturze stacji nadawczej aparatu, otrzy¬ mac na stacji odbiorczej przycisnieta lite¬ re wedlug alfabetu (klucza) Morse'go. Je¬ zeli np* na stacji nadawczej przycisnieto klawisz, na którym oznaczono litere n, na stacji odbiorczej otrzymuje sie znak .Problem powyzszy rozwiazuje w zupelno^ sci aparat telegraficzny wynalazcy, który sila faktu dzieli sie na dwa aparaty: aparat stacji nadawczej, czyli krócej stacja nadaw¬ cza, i aparat stacji odbiorczej, czyli krócej stacja odbiorcza* Stacja nadawcza przedstawiona jest na figurach od 1 do 9, przyczem fig. 1 jest wi¬ dokiem zgóry, fig. 2 widokiem zboku, a fig. 3 przekrojem plaszczyzna pionowa AB; fig* od 4 do 8 przedstawiaja niektóre czesci skladowe stacji nadawczej. Sklada sie ona z drewnianej podstawy 1 (fig* 2 i 3)., do której przykrecono trzy sciany podporowe 2, 3 i 4 (fig. 1), (trzecia sciane 4 i*a fig,. 2 wylamano, aby mechanizm lepiej uwidocz¬ nic) i na nich spoczywa caly aparat.Rzucajaca sie w oczy czescia jest kla- wjatura zlozona z 54 klawiszy (celem zao¬ szczedzenia miejsca wylamano czesc klo- wjatury z 42 klawiszami) osadzonych na osi poziomej 5 (fig* 1 i 3) z wystajacym kli¬ nem 6 (fig* 3 i 9) przez cala dlugosc osi miedzy sciana 3 a pierscieniem 7 (flg- 1).Kazdy klawisz opatrzony jest na jednym koncu gwintowanym otworem do zakrece¬ nia sworznia 8 (fig* 3) z krazkiem izolacyj¬ nym 10 (fig. 3), na którem wycisnieto litere; drugim koncem przegubowo polaczonym zbelka }1 (fig. I i 3), W której na sworzniu 12 (fig/ 3) obraca sie krazek metalowy 13 (fig. 1 i 3), osadzony jest klawisz na psi 5 (fig. 1 i 3). Miedzy belka 11 a Jdawiszem 14 (fig, 3) znajduje sie sprezyna 15, dzieki której belka 11 wraca zawsze do najwyz¬ szego polozenia.Na osi 16 (fig. 1) miedzy sciana 2 a scia¬ na 3 (przekrój w tej czesci osi jest kwadra¬ tów^) z^aftlufe sie 54 plytek kauczukowych z wycieciami 17 i tylea cienkich plytek me¬ talowych 1S (fig. ^iCS^ tóóre -kryja sie w odpowiednich wycieciach pierwszych. W widoku (fig. 1) uwidpczniqqp, tylko 8 takich plytek, gdyz czesc wylai&ahó razehi z przyt- naleznemiL don klawiszami, a reszte wyla¬ mano dla uwidocznienia przekroju pla¬ szczyzna^ pozioma przez 4 klawisze. Plytki metalowe w ksztalcie gwiazd o ramionach szerszych 56, srednich 57 i wezszych 58 (fig. 3) zagietych we wciecia na obwody plytek kauczukowych, tworza razem z temi ostat- niemi 54 calosci, na obwodzie których po¬ wstana w ten sposób szersze, srednie i wez¬ sze pasy metalowe i równe tym ostatnim co do szerokosci pasy kauczukowe 59 (fig. 3).Przez otwory wszystkich plytek przechodza 2 druty miedziane 20 (fig. 3 i 4), których le¬ we konce dotykaja dodatkowej plytki me¬ talowej 21 (fig. 1 i 3) w ksztalcie pierscie¬ nia, po której przesuwa sie szczotka 27 (fig. 1), zaopatrzona w drugim koncu w styk dla przewodnika pradu, który osadzono w scia¬ nie 2 zapomoca izolacji 24 (fig. 1). Na pra¬ wym koncu osi 16 (fig. 1) umieszczone sa: kolo zebate 25 (fig. 1 i 2) na stale, pudelko 26 obrotowo, sprezyna uwidoczniona na fig. 7T której jeden koniec polaczony jest z osia 16 (fig. 7 i 8), a drugi z pudelkiem zapomou ca sruby 30 (fig. 7 i 8), kolo szczeblowe 27 (fig. 1 i 2) zlozone z dwu tarcz (tarcza doty<- kajaca sciany pudelka jest zarazem kól¬ kiem zapadkowem dla zapadki 29) i 6 po¬ ziomych sworzni. Z kolem szczeblowem za¬ zebia sie wycinek wewnetrznego kola zeba* tego 34 (fig.1 i 2), osadzony na osi 35 (fig. 1, 2 i 9) i polaczony przegubowo poprzecz¬ ka 36 (fig. 1 i 2) zapomoca dwu sworzni 37 i 38 (fig, 2) z belka rozwidlona 39 (fig. 1 i 2) osadzona na stale na przekroju 6 osi 5 (fig. 1 i 2). Os 5 (fig. 1) poza sciana 4 przechodzi w styk 40 (fig; 1) dla przewodnika pra4u.Do calosci naleza jeszcze zapadki 40 i 47 (fig. 1 i 2) przykrecone wkretkami do scia¬ ny 3, zapadka 29 (fig. 1 i 2) przykrecone do sciany pudelka 26, sprezyny 49 (fig. 3), 50 (fig. 2) 51,, (fig- 2) i wreszcie kólko ze¬ bate 42 (fig. 1 i 2) z wiatrakiem 43 (fig. 1 i 2).Aby zrozumiec dosc skomplikowany spo¬ sób dzialania aparatu, nalezy wpierw zdac sobie sprawe z funkcji, jakie przypadaja poszczególnym jego czesciom.Os 5 (fig. 1 i 9) przekrojem e obraca sie w scianach 2 i 3, na przekroju d osadzone sa klawisze w ten sposób, ze przycisniecie jednego z nich powoduje obrót osi wraz z osadzona na niej belka 39 (fig. 1 i 2), przy- tem reszta klawiszy pozostaje w spoczynku dzieki sprezynom 49 (fig. 3) i wycieciu 52 (fig. 3) w uchu klawisza — przekrojem c obraca sie w scianie 4 i przechodzi w styk dla przewodnika pradu.Czop 53 (fig. 1) osi 16 obraca sie w scia¬ nie 2, na przekroju kwadratowym tejze osi znajduje sie walec z plytek, dalej przecho¬ dzi w czop sciany 3 (fig. 1), na przekroju a uwidocznionym na fig. 8 osadzono kolo zebate 25 (fig. 1 i 2), którego celem jest ujednostajniac obrót osi 16, wzglednie walca z plytek, zapomoca wiatraka 43 (fig. 1 i 2). Za kolem zebatem znajduje sie sprezyna uwidoczniona na fig. 7, chroniona pudelkiem 26 ze zgrubieniem 33 (fig. 2 i 7); celem sprezyny jest lagodzic obrót spowodowany obrotem wycinka kola zebatego 34 (fig. 1 i 2) w kierunku strzalki h (fig. 2); zgrubienie 33 ma w czasie ruchu pudelka 26 podniesc zapadke 40 (fig. 1 i 2), aby ja minal czop 46 (fig. 112); zapadka 29 zmusza do obrotu pudelko 26 (gdy sie naturalnie obraca kolo szczeblowe w kierun- — 2 —ku strzalki / (fig- 2), a tern samem naciaga znajdujaca eie w pudelku sprezyne 31.Ostatnia czescia luzna na osi 16 osadzona jest kolo szczeblowe 27 (fig, 1 i 2) zapadka 47 (fig. 1 i 2) zabezpiecza przed obrotem pudelka 26 w kierunku przeciwnym strzal¬ ce f (fig. 2), tnimo naciagniecia sprezyny 31.Sprezyny: 49 (fig. 3) podnosi przyci¬ sniety klawisz do pierwotnego polozenia, 50 (fig. 2) podnosi belke rozwidlona 39 (fig. 2) a za posrednictwem poprzeczki 36 (fig. 1 i^) obraca wycinek kola zebatego 34 (fig. 1 i 2) w kierunku przeciwnym strzalce h (fig. 2) — do pierwotnego polozenia, wreszcie sprezyna 51 przyciska zapadke 29 (fig, 1 i 2) do kola zapadkowego 28 (fig. 1 i 2), które jest zarazem tarcza kola szcze¬ blowego 27 (fig- 1 i 2).Polaczenie przegubowe, laczace klawisz 14 z belka 1/ (fig. 3) zasluguje na uwage z tego wzgledu, ze dzieki skosnemu scieciu konca belki 11, opierajacej sie na takiem scieciu w czesci górnej klawisza 14, ograni¬ czone jest dzialanie sprezyny 15 (fig. 3) do takiej wysokosci, aby krazek 13 (fig. 3) nie byl chwytany we wyzlobienie, gdy kla¬ wisz jego nie bedzie przycisniety.Plytki kauczukowo-metalowe (fig. 4 daje przekrój jednej plytki plaszczyzna CD, a fig. 5 plaszczyzna EF) maja na swych obwodach, jak juz wspomniano, pasy meta¬ lowe szersze 56, srednie 57, i wezsze 58 (fig. 3), oraz pasy kauczukowe 59 (fig. 3).Plytki sa izolowane od osi 16, gdyz osadzou- ne sa na niej czescia kauczukowa 17 (fig. 4 i 5), a czesc metalowa 18, jak widac na fig. 3 nie dotyka jej (osi) zupelnie. Ilosc pasów srednich i wezszych metalowych zalezy od ilosci kresek wzglednie kropek — nie liczac pierwszej kreski, bo o ile sie kreska litera zaczyna, to na plytce odpowiada jej pas szerszy 56 (fig. 3) — litery, liczby czy zna¬ ku pisarskiego, umieszczonych na klawiszu, znajdujacym sie pod uwazana plytka.Dlaczego pierwszej kresce, o ile sie ta¬ ka litera zaczyna* odpowiada na plytce szerszy pas, mimo ze pierwsza kreska win¬ na byc równa co do dlugosci innym, bedzie wyjasnione w opisie stacji odbiorczej.Zasada dzialania w aparacie wynalazcy podobnie jak w aparacie Morse'go polega na przerywaniu pradu, tylko, gdy w drugim telegrafista musi na jedna litere recznie ty¬ le razy; przerwac prad ile znaków (kresek czy kropek) ma odpowiednia litera wedle kluczy Morse'go, to w pierwszem za jednem przycisnieciem klawisza nastepuje automa¬ tyczne przerwanie pradu tyle razy, ile zna¬ ków ina litera przycisnietego klawisza. Aby to wyjasnic nalezy sobie zdac sprawe z tego co sie dzieje, gdy telegrafista klawisz przy¬ cisnie. W pierwszym rzedzie, równoczesnie z przycisnieciem klawisza nachyla sie, po¬ suwajac sie nieco naprzód, belka // (fig. 3) (kropkowana) z krazkiem 13, tak ze on znajdzie sie we wyzlobieniu plytki przyna¬ leznej do przycisnietego klawisza. Dalej-to samo przycisniecie klawisza obrócilo os 5 o pewien kat, a tern samem obrócilo widel- kowata belke 39 (fig. 1 i 2), a ta za posred¬ nictwem poprzeczki 36 (fig. 1 i 2) obrócila wycinek kola zebatego 34 (fig. 1 i 2), obra¬ cajac równoczesnie zazebiajace sie z tam* tym kolo szczeblowe 27 (fig. 1 i 2), a dzie-* ki zapadce 29 (fig. 1 i 2) pudelko 26 (fig. 1 i 2) ze sprezyna 31 o nieco wiecej, jak je¬ den obrót — za zupelnem zciagnieciem kla¬ wisza, — co pozwolilo zaczepic zapadce 47 o zgrubienie 33 na pudelku 26 (fig. li 2), bo to ostatnie wykonawszy wiecej jak jeden obrót, minelo zapadke 47 (fig. 1 i 2). Gdy jednak wycinek kola zebatego 34, dzieki dzialaniu sprezyny 50 (fig. 2) (naturalnie gdy telegrafista zwolni palcem klawisz) zacznie sie obracac w kierunku przeciwnym strzalce h, obracajac kolo szczeblowe w kierunku przeciwnym ruchowi wskazówek zegara, ruch ten nie przeniesie sie na pu¬ delko 26, bo zapadka 29 (fig, 1 i 2) bedzie sie zeslizgiwac po zebach tarczy 28 (fig. 1 i 2). Wracajac jeszcze do poczatkowej fazy obrotów Wycinka kola zebatego 34 (fig. 1 — 3. —i 2), zauwazyc latwo, ze pierwsza czesc je¬ go obrotu zuzyje sie na naciagniecie spre¬ zyny znajdujacej sie w pudelku 26, bo ko¬ lo zebate 25 wstrzymane zapadka 40 me mo¬ ze sie obrócic tak dlugo, dopóki pudelko 26 nie obróci sie o tyle, aby swojem zgrubieniem 33 podniesc zapadke 40 i umozliwic obrót kolu 25, a zarazem osi 16 wszystkiemi plyt¬ kami; od tej chwili kiedy sie to stanie, dal¬ szemu obrotowi wycinka kola zebatego to¬ warzyszyc bedzie obrót kola 25 z plytka¬ mi, a zarazem obrót kola 42 z wiatrakiem 43. Energja zawarta w naciagnietej na po¬ czatku sprezynie dopelni obrotu osi z jej czesciami. Nalezy wreszcie wrócic do kraz¬ ka 13 (fig. 3 kropkowana), który—jak wia¬ domo — po przycisnieciu klawisza znalazl sie w wyzlobieniu przynaleznej do niego plytki. Przy obrocie wiec wszystkich ply¬ tek, uwazana plytka 17 (fig. 3) obracajac sie razem z innemi przygiela tak belke 11, ze krazek 13 znalazl sie pod plytka, a opur sciwszy przy dalszym obrocie jej wyzlobie¬ nie, dotknal swym obwodem pasa szersze¬ go metalowego, wezszego kauczukowego, sredniego metalowego, kauczukowego, wez¬ szego metalowego, kauczukowego sredniego metalowego, kauczukowego, sredniego me- talowego i wreszcie kauczukowymwrócil do dawnego polozenia. W ten sposób przewod¬ nik pradu zostal 5 razy polaczony, w tern 4 razy dluzej, raz krócej i 5 razy przerwa¬ ny, zatem stacja odbiorcza, za jednem przy¬ cisnieciem klawisza, na którym oznaczono 9— otrzymala znak --.-- co wlasnie wedle klucza Morse'go oznacza 9.Towszystko, co w zasadzie dzialania o- pisano, dzieje sie zaprzycisnieciem kazdego klawisza, z ta tylko róznica, ze ilosc pasów kauczukowych czy metalowych bedzie róz¬ na na kazdej plytce zaleznie od litery.Przytem wynalazca chce zaznaczyc, ze to, co z koniecznosci kolejno opisywane, dzie¬ je sie prawie równoczesnie, w czasie bardzo krótkim, który moze byc regulowany wiel¬ koscia skrzydla wiatraka 43 (fig. 1 i 2).Prad przeplywa z przewodnika, baterji do styku 40 (fig. 1), a zarazem do osi 5 (fig. 1), z osi do klawiszy^ i do krazków 13"(fig* 2 i 3), a stad przez metalowe pasy plytki czynny w danej chwili do drutów miedzia¬ nych i do plytki metalowej 21 (fig. 2 i 3), dalej przez szczotke 27, (fig. 1) do styku 23 (fig. 1) i znów do przewodnika pradu.Figura 10 przedstawia widok zprzodu stacji odbiorczej, przyczem kalamarz 35 przekrój ono plaszczyzna pionowa CD celem pokazania jego wnetrza; figura 11 daje rzut zgóry tejze stacji, a fig. 12 przedstawia przekrój belki 29 plaszczyzna pionowa Ab.W przykreconych do drewnianej podstawy 1 (fig. 10) scianach 2 i 3 (fig. 11) (sciane 3 wylamano na fig. 10, aby uwidocznic wne¬ trze) spoczywa caly aparat stacji odbior¬ czej. Dusza jego jest mechanizm zegarowy, zlozony z silnej sprezyny 4 (fig. 10 i 11), osadzonej na-stale jednem koncem na wale 5 (fig. 11), drugim na osi 6 (fig. 10 i 11), z osmiu kól zebatych 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 i /£(fig. 10 i 11).Sprezyna 4 nakrecona (do nakrecania wlasnie jest potrzebna zapadka 15 z kolem zapadkowem 16 fig. 10 i 11) kluczem w kierunku ruchu wskazówek zegara obraca za posrednictwem wspomnianych kól zeba¬ tych od 11 do 17 w tymze samym kierunku os 17 (fig. 11), wzglednie na stale umie¬ szczony na niej walec gumowy 18 (fig. 10 i 11). Obrót ten ujednostajnia ruch wiatra¬ ka 19 osadzonego na osi 20 (fig. 10 i 11).Druga wazna czescia aparatu sa elektro¬ magnesy 21, osadzone na drewnianej pod¬ stawie 1, które (gdy prad plynie) przycia¬ gaja belke poprzeczna z miekkiego zelaza, 22 (fig. 10 i 11), przymocowana dwoma wkretkami 23 i 24 do podluznej belki 25 (fig. 10 i 11), osadzonej obrotowo w jednej trzeciej swej dlugosci, liczac od strony elek¬ tromagnesu, na osi 26 (fig. 10 i 11) w scia¬ nach podporowych, a zgietej pod katem prostym w ramie 27 (fig. 11), zakon¬ czone czopem 28, na którym przy pomocy — 4 _zawleczki osadzono ruchomo belke 29 (fig. 10 i 11), Przekrój tejze belki z czesciami sasiedniemi plaszczyzna pionowa AB przed* stawia fig, 12, Ma ona wyciecie, którem przesuwa sie po srubie 31 (fig, 12), która do scianek 3 przykrecono ruchomo, walec gu¬ mowy 32 (fig, 12); podnoszac, wzglednie znizajac kólko metalowe 33 (fig, 10 i 12), osadzone przy pomocy sruby 34 na belce 29 (fig, 10 i 12), Kólko 34 zalozone jest w atramencie kalamarza 35 (fig, 10 i 12), w którego po¬ krywie 36 jest odpowiednie wyciecie na kól¬ ko 34 wraz z belka 29. Na osi 20 (fig, 11) oprócz wspomnianego juz wiatraka 19 i ko¬ la zebatego 14 znajduje sie gwint ostro-wy- soki 37 (fig, 11), w który wpada, gdy elek¬ tromagnesy nie dzialaja, ostrze 38 przykre¬ cone wkretkami 39 i 40 (fig, 10 i 11) do le¬ wego konca belki 25. Nadto po za kolem zebatem 14 znajduje sie tarcza 41 z wysta¬ jacym nieco czopem 42 (fig, ii), tak ze w polozeniu osi 20 jak na fig, 11 uwazany czop 42 przystawia do osadzonego w scianie 2 czopa 43 (fig, 11), wstrzymujac tern samem ruch mechanizmu zegarowego. Pozostaja jeszcze kola 34 i 45 (fig, 10 i 11) osadzo¬ ne na osi 46, umieszczonej ruchomo na wy¬ stajacych czesciach 47 (fig, 10) scian pod¬ porowych. Kolo zewnetrzne daje sie zdej¬ mowac aby umozliwic zalozenie zwoju ta¬ smy papierowej, Z chwila gdy prad plynie przez zwoje elektromagnesów 21, a te ostatnie przycia¬ gaja belke 22, a tern samem obracaja belke 25 okolo osi 26 i podnosza ostrze 38 z gwin¬ tu 37, tak ze dzieki odpychajacemu dziaj- laniu sprezyny 48 os 20 przesunie sie w kierunku strzalki a i tern samem czop 42 mi¬ nie czop 43, puszczajac w ruch mechanizm zegarowy, którego os 17, wzglednie walec kauczukowy 18 razem z walcem 50 przesu¬ wac bedzie tasmy papierowe w kierunku strzalki 6, Lewy jednak koniec belki, pod¬ noszac sie równoczesnie z ostrzem 38 pod¬ niesie takze za posrednictwem belki 29 kól¬ ko 34 z kalamarzem, tak ±t swym obwodem dotknie ono tasmy papierowej 49, przesu¬ wajacej sie na walcu 32 tuz nad pokrywa 36 kalamarza. Zaleznie od tego, czy prad plynie krócej czy dluzej, otrzymany znak bedzie kropka wzglednie kreska. Gdy prad plynac przestanie, lewy koniec belki 25 wla¬ snym ciezarem opadnie, przez co kólko 34 wejdzie do kalamarza, a ostrze 38 wpadnie w gwint 37 i przy obrocie osi 20 w prze¬ ciwnym kierunku ruchu wskazówek zegara spychac sie bedzie w przeciwnym kierunku strzalki a tak, ze po dwóch mniej wiecej ob¬ rotach uwazana os 20'znajdzie sie znów w polozeniu jak na fig, 11, to znaczy czop 42 zawadzi o czop 43 wstrzymujac ruch me¬ chanizmu zegarowego, a tern samem przery¬ wajac przesuwanie tasmy papierowej.Na tern polega automatyczne odmykanie i zamykanie mechanizmu zegarowego apai- ratu. Aby jednak zamkniecie nastapilo, os 20 musi wykonac okolo dwa obroty, bo przy gwincie o skoku jak na fig, 11 po dwóch ob¬ rotach os przesunie sie o tyle, aby czop 42 zawadzil o czop 43. Skoro os 20 zrobi dwa obroty, to os 17 zrobi Ys obrotu, zatem wa¬ lec kauczukowy 18 na niej osadzony prze¬ sunie 30/8 mm papieru, co mniej wiecej równa sie przerwie miedzy literami w alfa¬ becie Morse'go, Z tego wynika, ze przerwa miedzy znakami, która winna wynosic 1 mm, mechanizmu nie zamknie, bo nim ostrze 38 zepchnie os o 1 skok gwintu, nastapi drugi znak, co z koniecznosci spowoduje podnie¬ sienie ostrza 38 z gwintu 37, a tern samem przesuniecie osi w kierunku strzalki a, O- mówione automatyczne odmykanie i zamy¬ kanie mechanizmu zegarowego, a co poza tern idzie tasmy papierowej, które moze byc stosowane do istniejacych aparatów, w a- paracie wynalazcy ma szczególnie wazne znaczenie z tego wzgledu, ze tu na kazda litere, bez wzgledu na ilosc znaków (kropek czy kresek) ja tworzacych potrzeba jedna¬ kowo dlugiego czasu, t, j, jednego obrotu plytki 17 (fig. 3) danej litery. Gdyby wiec — 5 —nhi bylo aiitomatycznego zamykania, tasma papierowa puszczona raz w ruch, posuwala¬ by sie z jednakowa szybkoscia, wiec prze¬ rwy miedzy Kterami w aparacie wynalazcy, bylyby rózne- Aby tego uniknac, wynalazca zmuszony byl wprowadzic wspomniane au¬ tomatyczne zamykanie tasmy papierowej za przerwa równa co do czasu kresce.Wprowadzenie tego ulepszenia nasunelo wynalazcy jedna watpliwosc, a mianowicie czy bezwladnosc nie opózni przesuniecia odpowiedniej ilosci tasmy, aby pierwsza kreska litery, o ile sie nia ta zaczyna, byla równa co do dlugosci nastepnym, które ber dac odbijane bez zamykania mechanizmu zegarowego, bo jak juz wyzej wyjasniono, przerwy miedzy znakami przerwy nie spo¬ woduja. Jezeli naprzyklad stacja odbiorcza ma otrzymac znak , musi nastapic 5 zamkniec przewodnika pradu (4 dluzsze 1 krótsze) i 5 przerw (4 krótsze 1 dluzsza po literze). Pierwsze zamkniecie spowoduje wprawdzie równoczesnie dotkniecie sie kólkiem 34 tasmy papierowej i podniesie¬ nie ostrza 38 z gwintu 37, a tern samem pu¬ szczenie w ruch tasmy, ale aby to nastapilo, trzeba pewnego czasu, którego juz nie po¬ trzebuja nastepne kreski tej litery, gdyz mechanizm za pierwsza puszczony w ruch ma dzialac bez przerwy do konca litery.Z tego widac, ze czas wybicia pierwszej kreski bedzie krótszy, a tern samem krótsza bedzie pierwsza kreska. Aby temu zaradzic, wynalazca przewidzial szersze pasma me¬ talowe 56 fig. 3 dla pierwszych kresek liter czy liczb.. PL