Wynalazek dotyczy mjechanizmu wy¬ bierajacego i drukujacego do aparatu tele¬ graficznego synchronicznego lub arytmicz¬ nego, pracujacego alfabetem wieloimpulso- wym, i ma na celu uproszczenie budowy me¬ chanizmu wybierajacego i calego aparatu.Wynalazek polega na tym, ze mecha¬ nizm wybierajacy zawiera zespól zatrzy- mowy, skladajacy sie z tylu szeregów ze¬ bów zatrzymowych, z ilu impulsów znako¬ wych sklada sie litera uzytego alfabetu, przy czym kazdy szereg zawiera zebów za¬ trzymowych dwa razy wiecej niz szereg poprzedni oraz taka sama liczbe drazków zapadkowych, uruchamianych przez odpo¬ wiedni impuls.W dalekopisie wedlug wynalazku czcionka, odpowiadajaca odebranemu sy¬ gnalowi, zostaje wprowadzona w poloze¬ nie drukowania bezposrednio po odbiorze ostatniego jego impulsu, co czyni zbednym osobny mechanizm do rejestrowania impul¬ sów i do drukowania danej litery przy od¬ biorze litery nastepnej.Dalekopis wedlug wynalazku ma poza tym nowa budowe mechanizmu do wyko¬ nywania czynnosci nastepujacych po od¬ biorze ostatniego impulsu litery oraz upro¬ szczona budowe mechanizmu do wykony¬ wania czynnosci ubocznych, jak zmiana re¬ jestru, przesuw wierszowy, cofanie karetki i dzwonek.Rysunek przedstawia przyklad daleko¬ pisu wedlug wynalazku, mianowicie od¬ biorczy dalekopis '.arytmiczny, pracuj afcy alfabetem piecioimpulsowym. Fig. 1, 2, 3, 4 przedstawiaja jego widok przedni, górny, prawy i lewy, przy czym niektóre czesci skladowe sa czesciowo usuniete, fig, 5 przedstawia karetke z kólkiem czcionko¬ wym, fig, 6, 7, 8 przedstawiaja czesci skla¬ dowe, fig. 9 przedstawia schematycznie wzajemny uklad walka, kólka czcionkowe¬ go i kadluba, fig. 10 przedstawia czescio¬ wy Iwidok tlylny dalekopisu, fig. 11, 12 przedstawiaja schematycznie jego czescio¬ wy widok prawy i górny, fig. 13, 14, 15, 16 — szczególy mechanizmu do wykony¬ wania czynnosci ubocznych, fig. 17 przed¬ stawia odmiane mechanizmu wedlug fig. 13 — 16, fig. 18— szczegól jarzma zapad¬ kowego i ramion drazków zapadkowych.Kadlub dalekopisu sklada sie z plyty podstawowej 14 i plyt,bocznych 11, 12, wy¬ konanych z plyta podstawowa 14 z jednej sztuki materialu. Na plycie podstawowej 14 ustawiony jest silnik napedowy 16 z wa¬ lem napedowym 18.Elektromagnes odbiorczy 20 jest osa¬ dzony na wsporniku 21, przymocowanym do plyty bocznej 11 srubami 22. Ma on dwie cewki, nasadzone na rdzenie, wysta¬ jace ku górze z jarzma 23. Kotwica 24 elektromagnesu 20 jest skrzydelkami 26 osadzona obrotowo na sworzniu 27 i jest odciagana od biegunów elektromagnesu 20 sprezyna srubowa 28, przymocowana do sruby regulacyjnej 29, wkreconej we wspornik 31, w który wkrecone sa tez sru¬ by nastawcze 32, 33, o które opieraja sie ramiona 34, 36 kotwicy 24, co ogranicza jej skok w obu kierunkach.Wal 39 (fig. 5) kólka czcionkowego 38 jest osadzony obrotowo w ramionach 41, 42 karetki 43, osadzonej przesuwnie dwoma ramionami 45, zaopatrzonymi kazde w kwadratowy otwór 46, na kwadratowym trzpieniu 48, zaopatrzonym w czopy, z któ¬ rych jeden tkwi w otworze wspornika 49, przymocowanego sworzniami 50 (fig. 12) do plyty bocznej 11, a drugi — w otworze ply¬ ty bocznej 12, poza która wystaje trzon trzpienia 48. Kólko czcionkowe 38 odbija litery na tasmie papierowej 55, biegnacej z krazka 61 przez krazki prowadnicze 65, walek 53 i prowadnice 60.Kólko czcionkowe 38 jest napedzane srubowym kolem zebatym 51, zaklinowa¬ nym na wale 39 i zazebionym ze srubowym kolem zebatym 52, które jest ujete dwoma krazkami 185, osadzonymi na rozwidlonej nasadce 184 karetki 43, ma w piascie otwór kwadratowy i jest osadzone prze¬ suwnie na kwadratowym odcinku 54 walu 56, osadzonego obrotowo z jednej strony w plycie bocznej 12, a z drugiej strony w osadzonej obrotowo w plycie bocznej 11 wspólnej piascie 57 dwóch kól zebatych 58, 59. Kola zebate 58, 59 sa napedzane silnikiem 16 za posrednictwem srubowego kola zebatego zaklinowanego na wale 18, zazebionego z nim srubowego kola zebate¬ go 64, kola zebatego 63, sprzezonego z ko¬ lem zebatym 64 koleczkiem 66 (fig. 10), i kola zebatego 62, wiruja wiec one stale.Kolo zebate 62 jest osadzone obrotowo na sworzniu 67, przymocowanym do plyty bocznej 11, kola zas zebate 63, 64 sa osa¬ dzone obrotowo na wale 68 wybieraka, na¬ pedzanym przez nie poskokowo sprzeglem ciernym 69. Wal 56 jest napedzany sko¬ kami przez kola zebate 58, 59 podwójnym sprzeglem ciernym, zlozonym z jednej stro¬ ny z przekladki 72, krazka 73 i sprezyny 74, przymocowanej do walu 58, a przyci¬ skajacej powierzchnie boczna- krazka 73 za posrednictwem przekladki 72 do po¬ wierzchni bocznej kola zebatego 59, z dru¬ giej zas strony z krazka 76, polaczonego z piasta 57 kól zebatych 58, 59, i przeklad¬ ki 71, przyciskanej do powierzchni bocz¬ nej zespolu zatrzymowego 77, osadzonego na wale 56 za pomoca sruby naciskowej, wkreconej w jego piaste 78. To podwój- — 2 -ne sprzezenie walu 56 z kolami zebatymi 58, 59 ma na celu zapewnienie prawidlo¬ wego ustawienia kola czcionkowego .38 walem 56 mimo ewentualnego niedopisania jednego z obu sprzegiel ciernych.Zespól zatrzymowy 77 zawiera trzy tar¬ cze zatrzymowe 79, zaopatrzone w piec szeregów zebów zatrzymowyeh 81, 82, 83, 84, 85, oraz w szósty szereg dodatkowych zebów zatrzymowych 86 w liczbie dwóch, zwróconych w strony przeciwne. Wszyst¬ kie zeby zatrzymowe jednego szeregu leza w jednej plaszczyznie i wspólpracuja z je¬ dnym z pieciu drazków zapadkowych 91, 92, 93, 94, 95 wzglednie z dodatkowym drazkiem zapadkowym 96. Drazki zapad¬ kowe 91, 92, 93, 94, 95, 96 sa osadzone wahliwie na sworzniu 97, przymocowanym do plyty bocznej 11.Liczba zebów zatrzymowych j est w kaz¬ dym szeregu dwa razy wieksza, niz w po¬ przednim, Pierwszy szereg zawiera dwa zeby zatrzymowe 85, zwrócone w strony przeciwne. Drugi szereg zawiera cztery zeby zatrzymowe 84, ustawione tak, ze zab 85 szeregu poprzedniego lezy naprzeciw¬ ko wrebu miedzy dwoma zebami 84. Trze¬ ci szereg zawiera osiem zebów zatrzymo¬ wych 83, czwarty — szesnascie zebów za¬ trzymowych 82 i wreszcie piaty ^— trzy¬ dziesci dwa zeby zatrzymowe 81. Zeby za¬ trzymowe kazdego szeregu leza naprzeciw¬ ko wrebów miedzyzebowych szeregu na¬ stepnego. Dodatkowe zeby zatrzymowe 86 sa skierowane prostopadle do obu ze¬ bów zatrzymowych 85 szeregu pierwszego.Tego rodzaju rozmieszczenie zebów zatrzy¬ mowych daje ogólem na obwodzie zespolu zatrzymowego 77 szescdziesiat cztery po¬ zycje, z których na kazda przypada jeden z zebów zatrzymowych jednego z szere¬ gów.Kolo zebate 52 ma zebów dwa razy wie¬ cej niz kolo zebate 57, kólko czcionkowe 3S wykonywa wiec pelny obrót na kazde pól obrotu walu 56. Poniewaz wal 56 i czesci osadzone na nim maja stosunkowo znaczna mase, zmniejszenie jego szybkosci obrotowej zmniejsza opór bezwladnosci masy mechanizmu. Kólko czcionkowe 38 ma dwa rzedy czcionek, z których kazdy zawiera trzydziesci dwie czcionki.Drazki zapadkowe 91, 92, 93, 94, 95, 96 maja ksztalt jednakowy (fig. 3). Kazdy z nich ma na górnym koncu zapadke 99, wspólpracujaca z zebami zatrzymowymi odpowiedniego szeregu, boczne ramie 101 z wystepem 102 i dolne ramie 103, zakon¬ czone ukosnym scieciem 104, wspólpracu¬ jacym z odpowiednim ukosnym scieciem po¬ przeczki 106 jarzma zapadkowego 107, osadzonego wahliwie na sworzniu 108, przymocowanym do plyty bocznej 11, a unoszonego przez sprezyne srubowa 109 do oparcia o mimiosrodowaj (tulejke 111, równiez przymocowana do plyty bocz¬ nej 11.W polozeniu spoczynkowym drazki za¬ padkowe 91, 92, 93, 94, 95 pod dzialaniem sprezyny srubowej 112 opieraja sie ramie¬ niem dolnym 103 o mimosrodowa tulejke 114, zapadka 99 jest wysunieta spomiedzy zebów zatrzymowych odpowiedniego szere¬ gu, a sciecie ukosne 104 znajduje sie nad poprzeczka 106 jarzma zapadkowego 107.Dodatkowy natomiast drazek zapadkowy 96 jest" obrócony nieco w lewo wzgledem pozostalych drazków zapadkowych, tak iz dolny koniec jego ramienia dolnego 103 opiera sie o prawa powierzchnie poprzecz¬ ki 106 jarzma zapadkowego 107, a jego za¬ padka 99 jest wprowadzona miedzy zeby zatrzymowe, przy czym opiera sie o nia jeden z dodatkowych z^bów zatrzymowych 86. Górna krawedz poprzeczki 106 (fig. 18) jest nieco pochyla, mianowicie jej ko¬ niec po stronie drazka zapadkowego 95 znajduje sie wyzej.Przy obróceniu jednego z drazków za¬ padkowych, np. pierwszego drazka zapad¬ kowego 91, w lewo jego sciecie ukosne 103 popycha poprzeczke 106 w dól, przez co — 3 —dolny koniec dodatkowego drazka zapad¬ kowego 96 zostaje zwolniony i drazek ten pod dzialaniem sprezyny 112 obraca sie w prawo, wysuwajac swoja zapadke 99 spod dodatkowego zeba zatrzymowego 86. W nastepnej chwili jarzmo zapadkowe 107 wraca w polozenie górne, popycha dodatko¬ wy drazek zapadkowy 96 calkiem w prawo, a pierwszy drazek zapadkowy 91 zatrzy¬ muje w nadanym mu polozeniu lewym,. Wy¬ suniecie zapadki 99 dodatkowego' drazka zapadkowego 96 spod dodatkowego zeba zatrzymowego 86 zwalnia wal 56, który obraca sie wprawo az do oparcia sie najbliz¬ szym zebem zatrzymowym 85 szeregu pierwszego o zapadke 99 pierwszego draz¬ ka zapadkowego 91, wprowadzona miedzy zeby zatrzymowe przy obrocie tego drazka w lewo. Wal 56 obróci sie przy tym o cwierc obrotu, sprzezone zas z nim kólko czcionkowe 38 obróci sie o pól obrotu. Gdy nastepnie zostanie tak samo poruszony drugi drazek zapadkowy 92, zwalnia on tak samo pierwszy drazek zapadkowy 91 i zab zatrzymowy 85 szeregu pierwszego, co po¬ zwala na obrócenie sie walu 56 az do opar¬ cia sie najblizszym zebem zatrzymowym 84 szeregu drugiego o zapadke 99 drugiego drazka zapadkowego 92, to jest o jedna ósma obrotu, kólka zas czionkowego 38 o cwierc obrotu. Przy nastepnym kolej¬ nym, takim samym poruszeniu drazków za¬ padkowych trzeciego 93, czwartego 94 i piatego 95 tak samo zwalniaja sie one ko¬ lejno, o ich zapadki 99 opiera sie kolejno najblizszy z zebów zatrzymowyeh 83, 82, 81 szeregu trzeciego, czwartego, piatego, wal 56 obraca sie kolejno o jedna szesnasta, jedna trzydziesta druga, jedna szescdziesiata czwarta obrotu, kólko zas czcionkowe kolejno o jedna ósma, jedna szesnasta, jedna trzydziesta druga obrotu.W sumie wiec obróci sie kólko czcionko¬ we 38 o trzydziesci jedna trzydziesta dru¬ ga obrotu.Takie same zjawiska zachodza, jezeli sposród drazków zapadkowych 91, 92, 93, 94, 95 poruszyc kolejno nie po kolei wszyst¬ kie, lecz tylko niektóre, kazdy z nich bo¬ wiem zwalnia w sposób rozpatrzony kazdy z poprzednich, a kat, o który obróci sie wal 56 i kólko czcionkowe 38 az do oparcia najblizszego zeba zatrzymowego szere¬ gu tego, który odpowiada poruszonemu drazkowi zapadkowemu, o zapadke 99 tego drazka, nie zalezy od tego, którego szeregu zebem zatrzymowym byl on oparty po¬ przednio. Tak np. przy poruszeniu czwarte¬ go drazka zapadkowego 94 wal 56 obróci si^ az do oparcia sie najblizszym zebem za¬ trzymowym 82 szeregu iczwartego o za¬ padke 99 tego drazka o jedna trzydziesta druga obrotu, kólko zas czcionkowe 38 — o jedna szesnasta obrotu, niezaleznie od tego, czy poprzednio byl on oparty jednym z dodatkowych zebów zatrzynuowych 86 o zapadke 99 dodatkowego drazka zapad¬ kowego 96, czy jednym z zebów zatrzy- mowych 85 szeregu pierwszego o zapadke pierwszego drazka 91, czy jednym z ze¬ bów 84 szeregu drugiego o zapadke dru¬ giego drazka 92, czy wreszcie jednym z ze¬ bów 83 szeregu trzeciego o zapadke trze¬ ciego drazka 93.Poruszajac kolejno niektóre z drazków zapadkowych 91, 92, 93, 94, 95 w jednej z trzydziestu jednej mozliwych kombina- cyj, mozna doprowadzic kólko czcionko- kowe 38 do kazdego z jego trzydziestu je¬ dnego róznych polozen (polozeniem trzy¬ dziestym drugim jest polozenie spoczynko¬ we). Jezeli np. poruszyc kolejno drazki zapadkowe drugi 92 i piaty 95, to po zwol¬ nieniu dodatkowego drazka zapadkowego 96 wal 56 obróci sie az do oparcia sie najblizszym z zebów zatrzymowych 84 sze¬ regu drugiego o zapadke 99 drugiego draz¬ ka zapadkowego 92, to jest o jedna ósma obrotu, nastepnie zas po zwolnieniu dru¬ giego drazka zapadkowego 92 obróci sie on az do oparcia sie najblizszym z z^bów za¬ trzymowych 81 szeregu piatego o zapadke — 4 —99 piatego drazka zapadkowego 95, to jest o jedna szescdziesiata czwarta obrotu, czyli razem o dziewiec szescdziesiatych czwar¬ tych obrotu, kólko zas czcionkowe 38 obró¬ ci sie o dziewiec trzydziestych drugich obrotu.Poruszanie odpowiednich drazków za¬ padkowych jest rozrzadzane przez elektro¬ magnes odbiorczy 20 pod wplywem odbie¬ ranych impulsów.Na pionowym ramieniu 36 kotwicy elektromagnesu 20 osadzony jest kra¬ zek 116 i oporek 117. Dzwignia rozrucho¬ wa 118 jest osadzona obrotowo na sworzniu 119, przymocowanym do tarczy nastaw- czej 121, osadzonej obrotowo okolo osi walu 68 na plycie bocznej 11 i zaopatrzo¬ nej w podzialke oraz we wskazówke ze sruba zaciskowa 122. Koniec dzwigni roz¬ ruchowej 118 i oporek 117 sa uciete skosnie (fig. 10) w celu ulatwienia ich wspólpracy.Sprezyna srubowa 124, zaczepiona jednym koncem o trzpieniek tarczy nastawczej 121, a drugim — o ramie poprzeczne 126 dzwigni rozruchowej 118, stara sie prze¬ krecic te dzwignie w lewo do oparcia o opo¬ rek 125, gdy jednak elektromagnes 20 jest wzbudzony, opiera sie ona o oporek 117, Dzwignia rozruchowa 118 jest zakonczona dwiema zapadkami 128, 129. W stanie spoczynkowym o zapadke 129 opiera sie ramie 131 wybieraka 132, zaklinowanego na wale 68. Drugie ramie 134 wybieraka 132 wspólpracuje z zapadka 128. Wybie¬ rak 132 sklada sie z dwóch piecioramiennych gwiazd 13&, 137. Konce ich odpowiednich ramion sa polaczone trzpienkiem 146, na którym osadzony jest wahacz 141, 142, 143, 144, 145, zlozony z choragiewki 147 i pal¬ ca 148. Choragiewki 147 wszystkich wa¬ haczy sa umieszczone w jednej plasz¬ czyznie po stronie gwiazdy 136, tak iz przy obrocie wybieraka 132 napotykaja krazek 116, jezeli elektromagnes 20 jest wzbudzo¬ ny, a nie napotykaja go, jezeli jest rozma¬ gnesowany. Palce 148 poszczególnych wa¬ haczy leza w plaszczyznach róznych, kazdy naprzeciwko wystepu 102 odpowiedniego drazka zapadkowego, mianowicie palec 148 pierwszego wahacza 141 naprzeciwko pierwszego drazka zapadkowego 91, palec 148 drugiego wahacza 142 — naprzeciwko drugiego drazka zapadkowego 92 i tak dalej. Palec 148, wspólpracujacy z bocz¬ nym ramieniem 101 odpowiedniego drazka zapadkowego 91, 92, 93, 94, 95, stanowi od¬ powiednio wyoblone przedluzenie po¬ przeczki wahacza 141, 142, 143, 144, 145.Predkosc obrotowa silnika napedowe¬ go 16 jest dobrana tak, ze wybierak 132 obraca sie z szybkoscia taka, iz po jego zwolnieniu impulsem rozruchowym palec 148 kazdego z wahaczy przechodzi pod wystepem 102 odpowiedniego drazka za¬ padkowego w chwili odbioru odpowiednie¬ go impulsu znakowego.Gdy po linii nic nie jest nadawane, elektromagnes 20 jest wzbudzony pradem spoczynkowym i wszystkie czesci dalekopi¬ su odbiorczego, z wyjatkiem silnika i kól zebatych pedni, sa w spoczynku. Gdy kotwica 24 pod wplywem impulsu rozrucho¬ wego przechyli sie w lewo, dzwignia rozru¬ chowa 118 zsuwa sie z oporka 117 i prze¬ chyla w lewo, zapadka 129 zwalnia ramie 131 i wybierak 132 zaczyna obracac sie w prawo.Przy impulsach przerwowych obrót wy¬ bieraka 132 nie wplywa na stan innych czesci mechanizmu. Przy impulsie nato¬ miast pradowym kotwica 24 elektromagne¬ su 20 przechyla sie w pirawo i wprowadza krazek 116 na droge choragiewki 147 wa¬ hacza. Przy przechodzeniu odpowiednie¬ go wahacza nad krazkiem 116 zostaje on uniesiony i jego palec 148 unosi wystep 102 odpowiedniego drazka zapadkowego, przez co obraca ten drazek w lewo. W ten spo¬ sób przy odbiorze kolejnych impulsów zna¬ kowych zostaja kolejno obrócone w lewo te sposród drazków zapadkowych, które odpowiadaja odebranym impulsom prado- — 5 —wym, nie zostaja zas poruszone te z nich, które odpowiadaja impulsom przerwowym.Kolejne poruszenie odpowiednich draz¬ ków zapadkowych ustawia w sposób rozpa¬ trzony kólko czcionkowe 38. Wydrukowa¬ nie wyznaczonej w ten sposób litery i to¬ warzyszace mu czynnosci zostana rozpa¬ trzone nizej.Bezposrednio przed zakonczeniem obro¬ tu wybieraka 132 ramie 134 napotyka za¬ padke 128 i obraca dzwignie rozruchowa 118 w prawo-, zapadka 129 zostaje wprowa¬ dzona na droge ramienia 131 i zatrzymuje wybierak 132. Dzwignia rozruchowa 118 pozostaje podparta na oporku 117 az do odbioru nastepnego impulsu rozruchowego.W tym czasie zab 151, przymocowany do tarczy 167 sprzegla ciernego 69 (fig. 11, 12) i obracajacy sie z walem 68, napotyka dzwignie 153, osadzona obrotowo na sworzniu 108 i przylegajaca do przesunie¬ tego przez otwór plyty bocznej 11 ramie¬ nia 154 jarzma zapadkowego 107. Jarzmo zapadkowe 107 zostaje pchniete w dól i zwalnia ostatni z drazków zapadkowych 91, 92, 93, 94, 95, wysuwajac jego zapadke 99 spod opartego o nia zatrzymowego zeba zespolu zatrzymowego 77. Równoczesnie ramie 158 wybieraka 132 napotyka wystep 102 dodatkowego drazka zapadkowego 96 i przechyla go w lewo, wprowadzajac jego zapadke 99 na droge dodatkowych zebów zatrzymowych 86, przy czym drazek za¬ padkowy 96 pozostaje zatrzymany w tym polozeniu przez powrót jarzma zapadkowe¬ go w polozenie spoczynkowe. Zespól za¬ trzymowy 77 i sprzezone z nim kólko czcionkowe 38 zostaje w ten sposób zwol¬ nione i obraca sie az do polozenia spoczyn¬ kowego, w którym jeden z dodatkowych zebów zatrzymowych 86 opiera sie o zapad¬ ke 99 dodatkowego drazka zapadkowego 96.Polozenie spoczynkowe wybieraka 132 daje sie nastawiac tarcza nastawcza 121 tak, by uzyskac zgodnosc fazowa jego obro¬ tu z odbiorem impulsów znakowych.Przy nadawaniu szybkim, zwlaszcza maszynowym, moze sie zdarzyc, jezeli lite¬ ra, odebrana ostatnio, jest umieszczona w takim miejscu obwodu kólka czcionko¬ wego 38, od którego kólko to ma do wyko¬ nania do polozenia spoczynkowego obrót o kat znaczny, ze w chwili odbioru impulsu rozruchowego litery nastepnej, a nawet jej pierwszego impulsu znakowego, kólko czcionkowe 38 i zespól zatrzymowy 77 nie doszly jeszcze do polozenia spoczynkowego i o zapadke 99 dodatkowego drazka za¬ padkowego 96 w chwili jej wysuwania z drogi dodatkowych zebów zatrzymowych 86 nie oparl sie jeszcze zaden z nich. By mimo to w takim przypadku uzyskac pra¬ widlowe ustawienie kólka czcionkowego, ma zespól zatrzymowy 77 szybkosc wieksze niz wybierak 132. Jak wykazuje prosty rachunek, a potwierdza doswiadczenie, naj¬ korzystniejszy stosunek szybkosci kólka czcionkowego 38 do szybkosci wybieraka 132 wynosi okolo 2,5. Poniewaz zespól za¬ trzymowy 77 obraca sie dwa razy wolniej od kólka czcionkowego 38, stosunek jego szybkosci do szybkosci wybieraka ld2 wy¬ nosi okolo 1,25. Dzieki temu kólko czcion¬ kowe 38, po odbiciu odebranej litery i swoim zwolnieniu, dogania niejako wy¬ bierak 132, uruchomiony juz do odbioru litery nastepnej, tak iz oparcie sie zeba za¬ trzymowego o zapadke 99 jednego z draz¬ ków zapadkowych zachodzi zawsze w po¬ lozeniu prawidlowym.Równiez i w przypadku, gdy na po¬ czatku odbioru danej litery kólko czcion¬ kowe 38 i zespól zatrzymowy 77 sa w po¬ lozeniu spoczynkowym, moze nie dojsc do oparcia zeba zatrzymowego o zapadke 99 odpowiedniego drazka zapadkowego, mia¬ nowicie w przypadku, gdy pierwszymi dwoma lub trzema impulsami znakowymi danej litery sa impulsy pradowe. Przy od¬ biorze pierwszego impulsu znakowego ze¬ spól zatrzymany zostaje zwolniony i za- — 6czyna sie obracac; na droge zebów zatrzy- mowych 85 szeregu pierwszego zostala przy tym wprowadzona zapadka 99 pierw¬ szego drazka zapadkowego 91, lecz do oparcia tego zeba o te zapadke musi ze¬ spól zatrzymowy 77 wykonac cwierc obro¬ tu. Nim to nastapi, zostaje odebrany dru¬ gi impuls znakowy, pierwszy drazek zapad¬ kowy 91 zostaje zwolniony i zastapiony drugim drazkiem zapadkowym 92. Ponie¬ waz jednak zapadka 99 drugiego drazka zapadkowego 92 wchodzi na droge zebów zatrzymowych 84 szeregu drugiego wpraw¬ dzie przed zebem zatrzymowym 85 szeregu pierwszego, lecz za pierwszym zebem za¬ trzymowym 84 szeregu drugiego, oprze sie wiec o nia drugi z zebów zatrzymowych 84 szeregu drugiego i kólko czcionkowe 38 zo¬ stanie ustawione prawidlowo.Dzieki wiec temu, ze skok zespolu za- trzymowego 77 jest przy kolejnych impul¬ sach znakowych coraz to mniejszy, a kólko czcionkowe zostaje zwolnione bezposrednio po wydrukowaniu litery odebranej, ma ono wiecej czasu na osiagniecie polozenia spo¬ czynkowego i ponowne ustawienie.Mechanizm drukujacy jest napedzany silnikiem 16 za posrednictwem kól zeba¬ tych 59, 162, sprzegla ciernego 163 i walu 160, osadzonego obrotowo w plytach bocz¬ nych 11 i zabezpieczonego przed przesu¬ nieciem tulejka 164. Jest on rozrzadzany tarcza kciukowa 167, zaklinowana na wale 68 i zaopatrzona w wyciecie 168 (fig. 11).Wyciecie to wspólpracuje z ramieniem 169 dzwigni katowej 171, osadzonej obrotowo na sworzniu 172, osadzonym w plycie bocz¬ nej 12. O koniec drugiego ramienia 173 dzwigni 171 opiera sie jeden z trzech kciu¬ ków 174 tarczy kciukowej 176, zaklinowa¬ nej na wale 160. Na tym samym wale 160 zaklinowana jest tarcza 179 (fig. 4) z trze¬ ma wycieciami 180 na obwodzie, o który opiera sie pod dzialaniem sprezyny srubo¬ wej 182 dzwignia 181, zaklinowana na wale 48.Przy odbiorze litery i obrocie walu 68 z wybierakiem 132 tarcza kciukowa 167 po¬ rusza dzwignie 171 w chwili odbioru ostat¬ niego impulsu znakowego, gdyz jej ramie 169 zapada w wyciecie 168, przez co wal 160 izostaje izwolniony na jedna) ytrzecia obrotu, po czym zostaje zatrzymany przez oparcie sie kciuka 174 tarczy kciukowej 176 o ramie 173 dzwigni 171. W czasie obrotu walu 160 dzwignia 181 wpada pod wplywem sprezyny 182 w jedno z trzech wyciec 180 tarczy 179, a wal 48 wykony¬ wa krótki obrót w lewo, przez co kólko czcionkowe 38 uderza o tasme papiero¬ wa 55.Do dokladnego ustawienia czcionki kól¬ ka czcionkowego 38 w srodku podzialki czcionkowej sluzy tarcza ustawcza 187 (fig. 8), zaklinowana na wale 39 kólka czcionkowego 38 i zaopatrzona naprzeciw¬ ko kazdej jego czcionki we wrab 190. Na sworzniu 189 osadzony jest obrotowo w karetce 43 drazek 188, naciskany w prawo (fig. 5) sprezyna plaska 191 i przylegajacy do prowadnicy 193, biegnacej wzdluz cale¬ go dalekopisu, a osadzonej w plycie bocz¬ nej 12 i we wsporniku 49. Przy pochyle¬ niu karetki 43 ku walkowi 53 wchodzi dra¬ zek 188 w odpowiedni wrab 190 tarczy ustawczej 187. Równoczesnie srubowe ko¬ lo zebate 51 zostaje czesciowo wysuniete z zazebienia ze srubowym kolem zebatym 52, by pozwolic na dokladne ustawienie kólka czcionkowego 38 z walkiem 39, bez oporu ze strony czesci mechanizmu zwia¬ zanych z walem 56.Posuw literowy polega na posuwaniu karetki 43 z kólkiem czcionkowym 38, pa¬ pier zas, prowadzony po walku 53, pozo¬ staje nieruchomy. Z dolnej czesci karetki 43 (fig. 5, 7) wystaje ku dolowi ramie 197 ze sworzniem 198, na którym osadzona jest obrotowo zapadka popychowa 199 z ze¬ bem 201, wspólpracujaca z zebatka prze¬ suwna 205, i zapadka zaporowa 200 z ze¬ bem 203, wspólpracujaca z zebatka nieru- 7 —choma 206. Zebatki 205, 206 sa osadzone w plycie bocznej 12 i we wsporniku 49, przy czym zebatka przesuwna 205 jest zawieszona otworami podluznymi 207 na sworzniach 208. Na sworzniach 208 mie¬ dzy zebatkami 205, 206 zawieszony jest ukosnymi otworami podluznymi 212 drazek 210, który przy przesunieciu go w prawo unosi sie ku górze.Posuw karetki 43 zachodzi w chwili, gdy wal 160, zwolniony dzwignia 171, wykonal jedna trzecia obrotu. Na wale 160 zaklino¬ wana jest tarcza skrzydelkowa 178 z trze¬ ma skrzydelkami, wygietymi w prawo. W wyciecie, odpowiadajace jednemu z tych skrzydelek, zapada pod wplywem sprezy¬ ny srubowej 216 krazek 217, osadzony na ramieniu 218, przymocowanym do zebatki przesuwnej 205, która przesuwa sie w pra¬ wo o dlugosc otworu podluznego 207 i za¬ padka popychowa 199 posuwa karetke 43, przy czym zab 203 zapadki zaporowej 200 przeskakuje w nastepny wrab zebatki nie¬ ruchomej 206.Przy drukowaniu nastepnej litery na po¬ czatku obrotu walu 160 skrzydelko' tar¬ czy skrzydelkowej 178 popycha zebatke przesuwna 205 krazkiem 217 w lewo. Ka¬ retka 43 jest jednak oparta zapadka zapo¬ rowa 200 o zapadke nieruchoma 206, talj iz zab 201 zebatki popychowej 199 prze¬ skakuje w nastepny wrab zebatki przesuw¬ nej 205. Po wykonaniu obrotu walu 160 nastepuje nowy posuw karetki 43 w sposób rozpatrzony.Wyciecie 180 tarczy 179 i skrzydelka tarczy 178 sa wzajemnie przesuniete ka¬ towo tak, ze naprzód zostaje poruszona dzwignia 181, a nastepnie przesunieta w prawo zebatka przesuwna 205, w polozeniu bowiem spoczynkowym walu 160 dzwignia 181 opiera sie o obwód tarczy 179 tuz przed jednym z wyciec 180. Natychmiast wiec po odbiorze litery zostaje ona wydrukowa¬ na, po czym karetka 43 posuwa sie do miej¬ sca drukowania litery nastepnej.Do nabarwiania kólka czcionkowego 38 sluzy krazek barwikowy 220, przylegajacy do bocznej powierzchni kólka czcionkowe¬ go 38 i przymocowany do dwóch ramion 221, osadzonych wahliwie na wystepie 222 karetki 43. Na plycie bocznej 12 umiesz¬ czony jest kalamarz 223 z poduszka 224, Na poczatku kazdego wiersza krazek bar¬ wikowy 220 przylega do poduszki 224 i na¬ syca sie barwikiem.Zmiana rejestru z liter na cyfry i od¬ wrotnie polega na pionowym przesuwaniu walka 53. Wal 231 walka 53 jest osadzony obrotowo w ramionach 232 dwóch wsporni¬ ków 226, 227, osadzonych za pomoca pier¬ scieni 229 ze srubami naciskowymi na wa¬ le 228, osadzonym obrotowo w plytach bocznych 11, 12. Do wsporników 226, 227 sa tez przymocowane ramiona krazków na¬ ciskowych 234, 236, przyciskajacych pa¬ pier 55 do powierzchni walka 53.Na wale 228 osadzona jest sruba nacis¬ kowa 225 dzwignia katowa 254, nadajaca walowi 228 obrót, przy którym walek 53 przesuwa sie w góre i w dól; dzwignia 254 ma trzpieniek 259, wspólpracujacy z je¬ zyczkiem 258 dzwigni 257, osadzonej obro¬ towo na sworzniu 257a w plycie bocznej 12, oraz trzpieniek 261, wspólpracujacy z boczna powierzchnia dzwigni 268, osa¬ dzonej obrotowo na wale 228. Dolne konce dzwigni 257, 268 sa polaczone przegubowo z drazkami pociagowymi 264, 270, majacy¬ mi na koncu prawym wystep 265, 271 i wglebienie 266, 272, w które wchodzi zab 299 walu trójkatnego 161, gdy ten koniec drazka pociagowego 264, 270 pochylic w dól.Drazki pociagowe 264, 270 sa polaczo¬ ne na koncu lewym ze sprezynami srubo¬ wymi 275, odciagajacymi je w lewo.Wspornik 227, dzwigajacy walek 53, ma przedluzenie 278, zaostrzone na koncu 279, opartym o krazek 282 dzwigni zapadkowej 281, osadzonej wahliwie na plycie bocznej 12 i sprezyna srubowa 283 przyciskanej do — 8 —zaostrzonego konca 279 przedluzenia 278 tak, iz dociska je badz do trzpienka 284, badz do trzpienka 286. Trzpienki 284, 286 sa osadzone w plycie bocznej 12.Do rozrzadu zmiany rejestru i innych czynnosci ubocznych zaklinowana jest na wale 56 tarcza palcowa 288, zaopatrzona w cztery pary palców 291, 292, 293, 294. Pal¬ ce kazdej pary sa skierowane w strony przeciwne i leza w tej samej plaszczyznie, tak iz przy kolejnych pólobrotach walu 56 przechodza przez te same polozenia, palce natomiast par róznych leza w plaszczy¬ znach róznych. Palce 291, 292, 293, 294 wspólpracuja z drazkami pociagowymi 250, 264, 270, 341 tak, iz przy obrocie walu 56 kolejno naciskaja w dól ich wystep 251, 265, 271 wzglednie nasadke 339 wbrew si¬ le napiecia sprezyny srubowej 354. Jezeli po odbiorze odpowiedniej kombinacji im¬ pulsów wal 56 zostaje zatrzymany w polo¬ zeniu takim, iz jeden z palców 291, 292, 293, 294 przylega do wystepu 251, 265, 271 wzglednie do nasadki 339 jednego z draz¬ ków pociagowych 250, 264, 270, 341, to da¬ ny drazek pociagowy pozostaje w poloze¬ niu pochylonym w dól. Przy nastepuja¬ cym bezposrednio potem obrocie walu 160 zab 299 walu trójkatnego 161, stanowiace¬ go przedluzenie walu 160, wchodzi we wglebienie 252, 266, 272, 344 danego drazka pociagowego i pociaga go w prawo (fig. 6).By zapobiec przy tym zbednemu ude¬ rzeniu kólka czcionkowego 38 o papier 55, prowadzony na walku 53, tarcza nastaw- cza 187 ma w miejscach odpowiadajacych tym polozeniom kólka czcionkowego 38, w których zostaje ono ustawione przy odbio¬ rze jednej z kombinacyj impulsów odpo¬ wiadajacych czynnosciom ubocznym, wre¬ by plytsze 192, którymi opiera sie w takim przypadku o drazek 188, zanim kólko czcionkowe 38 dotknie papieru 55.By równoczesnie zapobiec zbednemu posuwowi karetki 43, osadzona jest obroto¬ wo na sworzniu 331, przymocowanym do plyty bocznej 12, zapadka 329 (fig. 1, 4, 7), sztywno polaczona z dzwignia 330 a wcho¬ dzaca w wyciecie 333 zebatki przesuwnej 205. Drazki pociagowe 250, 264, 270, 341 maja wystep 334, który przy pociagnieciu jednego z nich w prawo napotyka ramie 335 dzwigni 330 i wbrew sile napiecia spre¬ zyny srubowej 336 obraca zapadke 329 w lewo, tak iz wchodzi ona w wyciecie 333 zebatki przesuwnej 205 i zapobiega jej ru¬ chowi.Aby zapewnic calkowite pociagniecie w prawo zebem 299 drazka pociagowego 250, 264, 270, 341 mimo zwolnienia w tym czasie walu 56, kazdy z tych drazków jest zaopa¬ trzony w wystep 350, którym po rozpocze¬ ciu suwu w prawo przylega do dolnej kra¬ wedzi plaskownika 351, przez co zostaje utrzymany w polozeniu dolnym az do za¬ konczenia swego suwu. Pod drazkami po¬ ciagowymi umieszczony jest plaskownik 352, zapobiegajacy ich nadmiernemu opad¬ nieciu i za dalekiemu pociagnieciu zebem 299. Plaskowniki 351, 352 sa przymocowa¬ ne do wspornika 353, przymocowanego do plyty bocznej 12.Przy odbiorze kombinacji impulsów od¬ powiadajacej przejsciu na cyfry wal 56 zo¬ staje ustawiony w polozeniu takim, ze je¬ den z palców drugich 292 przylega do wy¬ stepu 265 drugiego drazka pociagowego 264 (fig. 4, 6, 15) i naciska go w dól. Przy obrocie walu 160, 161 zab 299 pociaga dra¬ zek pociagowy 264 w prawo. Dzwignia 257 zostaje obrócona w lewo, jej jezyczek 258 naciska w lewo trzpieniek 259 dzwi¬ gni 254, wal 228 zostaje obrócony w prawo, walek 53 zostaje przesuniety w dól, przy czym zaostrzony koniec 279 przedluzenia 278 przeskakuje przez krazek 282, który zaraz potem zaskakuje za niego od dolu, przyciska przedluzenie 278 do trzpienka 286 i w len sposób utrzymuje walek 53 w jego polozeniu dolnym, w którym drukuja sie cyfry. Przebieg ten przedstawia sche¬ matycznie fig. 15. — 9 —Analogicznie po odbiorze kombinacji impulsów odpowidajacej przejsciu na lite¬ ry jeden z palców trzecich 293 przylega do wystepu 271 trzeciego drazka pociagowego 270. Gdy drazek pociagowy 270 zostaje pociagniety w prawo, dzwignia 268 zostaje obrócona w lewo i naciska w lewo trzpie- niek 261 dzwigni 254, wal 228 zostaje obró¬ cony w prawo, walek 53 zostaje przesu¬ niety w góre, krazek 282 zaskakuje za za¬ ostrzony koniec 279 przedluzenia 278 od góry i przyciska go do trzpienka 284.Do posuwu wierszowego sluzy rozrza¬ dzany palcem pierwszym 291 pierwszy dra¬ zek pociagowy 250, dzwignia 247 i drazek 246. Obrotowi walka 53 w kierunku od¬ wrotnym zapobiega kólko zapadkowe 238, osadzone na jego wale 231, i zapadka 239 ze sprezyna plaska 241. Na wale 231 jest równiez osadzone kólko popychowe 242, sluzace do posuwu wierszowego, Obok niego osadzona jest obrotowo na wale 231 dzwignia 243 z zapadka 244. Dzwignia 245 sluzy do nastawiania skoku posuwu wier¬ szowego. Dzwignia 243 jest u góry polaczo¬ na przegubowo z drazkiem 246, drugim kon¬ cem polaczonym przegubowo z dzwignia 247, osadzona obrotowo na sworzniu 248, osadzonym w plycie bocznej 12. Dolny ko¬ niec dzwigni 247 jest polaczony przegubo¬ wo z pierwszym drazkiem pociagowym 250 (fig. 6). Na nieruchomym sworzniu 305 (fig. 7) osadzona jest obrotowo dzwignia 302, skladajaca sie z ramienia 303, wspól¬ pracujacego z zebem 334 drazka pociago¬ wego 250, i wichrowatego do niego ramie¬ nia 304, wchodzacego w wyciecie 308 draz¬ ka 210, który przy ruchu w prawo zostaje uniesiony i unosi zeby 201, 203 zapadek 199, 200 z wrebów zebatek 205, 206, zwal¬ niajac tym karetke 43, która powraca do swego skrajnego polozenia lewego pod dzialaniem sily napiecia sprezyny srubowej 309 (fig. 1, 9), której jeden koniec jest przymocowany do kozla 311 na plycie pod¬ stawowej 14, a drugi — do drazka 312, jed¬ nym koncem polaczonego przegubowo sworzniem 314 z karetka 43, a drugim — z koncem drazka 315, osadzonego przegu¬ bowo sworzniem 316 w kozle 311. Tym sposobem otrzymuje sie sile w przyblize¬ niu stala, ciagnaca karetke 43 w lewo. Do utrzymania drazka 210 w polozeniu unie¬ sionym az do calkowitego przesuniecia ka¬ retki 43 w lewo sluzy zapadka katowa 318 (fig. 7), której ramie 319 ma zab 321, przy¬ trzymujacy ramie 304 az do chwili, gdy znajdujacy sie na karetce 43 trzpieniek 322 uderzy o ramie 323 zapadki 318 i obróci ja w lewo wbrew sile napiecia sprezyny sru¬ bowej 324.Po odbiorze kombinacji impulsów od¬ powiadajacej posuwowi wierszowemu je¬ den z palców pierwszych 291 przylega do wystepu 251 pierwszego drazka pociago¬ wego 250. Gdy drazek pociagowy 250 zo¬ staje pociagniety w prawo, dzwignia kato- wa 302 obraca sie w lewo i ramieniem 304 przesuwa drazek 210 w prawo, co w sposób opisany zwalnia, karetke 43, która przesu¬ wa sie calkowicie w lewo, po czym zwalnia drazek 210, przytrzymany zapadka 321, przez co zeby 201, 203 zapadek 199, 200 znów zapadaja we wrab zebatek 205, 206.Równoczesnie drazek pociagowy 250 obra¬ ca dzwignie 247 w lewo, drazek 246 zosta¬ je pociagniety w lewo, dzwignia 243 zostaje obrócona w lewo, zapadka 244 obraca wa¬ lek 53 w lewo, tasma papierowa 55 zostaje posunieta o jeden wiersz. Przebieg ten przedstawia schematycznie fig. 16, Prócz drukowania liter, cyfr i znaków pisarskich dalekopis daje sygnal dzwieko¬ wy uderzaniem dzwonka, które jest roz¬ rzadzane czwartym drazkiem pociagowym 341 (fig. 4, 6, 13) po przejsciu na cyfry i przy którym dzwignia 342, osadzona na wale 228, pociaga w lewo przymocowany do niej drazek rozrzadczy 338 tak, iz jego nasadke 339 (fig. 6) wprowadza na droge palców czwartych 294. 'Przy odbiorze kom¬ binacji impulsów odpowiadajacej dzwon- — 10 —kowi palec 294 nasadka 339 naciska w dól drazek pociagowy 341. Przy obrocie walu 160 drazek pociagowy 341 zostaje pocia¬ gniety zebem 299 w prawo i za posrednic¬ twem dzwigni 346 uderza mloteczkiem 347 o dzwonek 348. Przy odbiorze tej samej kombinacji impulsów bez uprzedniego przejscia na cyfry nasadka 339 nie stoi na drodze palca 294 i drazek pociagowy 341 nie zostaje pociagniety.Wspólpraca poszczególnych mechaniz¬ mów dalekopisu przebiega wiec w sposób nastepujacy. Kolejne impulsy sygnalu od¬ biera elektromagnes odbiorczy 20. Impuls rozruchowy powoduje rozruch walu 68 wy¬ bieraka 132, który przy nastepujacych po impulsie rozruchowym impulsach znako¬ wych, zaleznie od ich jakosci, przechyla odpowiednie drazki zapadkowe 91, 92, 93, 94, 95. Po odbiorze pierwszego wsród im¬ pulsów znakowych impulsu pradowego i przechyleniu pierwszego sposród draz¬ ków zapadkowych zostaje zwolniony ze¬ spól zatrzymowy 77, wal 56 zaczyna sie obracac, ustawiajac kólko czcionkowe 38 i tarcze palcowa 288.Bezposrednio po odbiorze piatego im¬ pulsu znakowego wal 68 wycieciem 168 tarczy kciukowej 167 zwalnia wal 160, który zaczyna sie obracac wraz z walem trójkatnym 161.Jezeli odebranej kombinacji impulsów odpowiada wydrukowanie jednej z liter lub cyfr, to wal 160 wycieciem 180 tarczy 179 powoduje jej wydrukowanie przez uderze¬ nie kólkiem czcionkowym 38 o papier 55 i zaraz potem skrzydelkiem tarczy skrzy¬ delkowej 178 popycha w lewo zebatke prze¬ suwna 205, która w ruchu powrotnym daje posuw literowy przez posuniecie karetki 43. Tymczasem wal 68 przy koncu swego obrotu ramieniem 158 pochyla dodatkowy drazek zapadkowy 96 i równoczesnie ze¬ bem 151 tarczy kciukowej 167 zwalnia ostatnio pochylony drazek zapadkowy, przez co wal 56 z zespolem zatrzymowym 77, kólkiem czcionkowym 38 i tarcza pal¬ cowa 288 zostaje zwolniony i wraca do po¬ lozenia spoczynkowego.Jezeli natomiast odebranej kombinacji impulsów odpowiada wykonanie przez da¬ lekopis jednej z czynnosci ubocznych i je¬ den z palców tarczy palcowej 288 zostal ustawiony nad jednym z drazków pociago¬ wych, drazek ten zostaje zaraz po zwol¬ nieniu walu 160 pociagniety zebem 299 wa¬ lu trójkatnego 161, zapadka 329 zapobie¬ ga posuwowi karetki 43 i wsuwa sie wyste¬ pem 350 pod plaskownik 351, przeprowa¬ dzajac przy dalszym obrocie walu 160, 161 dana czynnosc uboczna do konca, mimo zwolnienia tymczasem walu 56 z tarcza palcowa 288.W dalekopisie wedlug fig. 17 nie ma sprezyn unoszacych drazki pociagowe, któ¬ re w stanie spoczynku opieraja sie tutaj o zab 299 walu trójkatnego 161. Drazki te, z których rysunek przedstawia drazek po¬ ciagowy 250a, maja zab 252a, którego ukosna plaszczyzna 400 lezy na drodze ze¬ ba 299 walu trójkatnego 161. Jezeli nad danym drazkiem pociagowym nie stoi pa¬ lec tarczy palcowej 288, to przy obrocie walu trójkatnego 161 drazek pociagowy, pod dzialaniem sprezyny srubowej 275, opierajacej sie jego pociagnieciu w prawo; zostaje uniesiony, a zab 299 przesuwa sie pod jego zebem 400. Jezeli natomiast pa¬ lec 29la tarczy palcowej 288 jest ustawio¬ ny nad wystepem 251a drazka pociago¬ wego 250a i nie pozwala mu sie uniesc, to drazek pociagowy 250a zostaje za zab 400 pociagniety zebem 299 walu trójkatnego 161 w prawo, przy czym wystepem 350a wsuwa sie pod plaskownik 351a i zostaje mimo zwolnienia palca 29la utrzymany w zetknieciu z zebem 299 az do zakonczenia swego suwu.Wazna cecha odmiany wedlug fig. 17 pole¬ ga na tym, ze palce tarczy palcowej 288 przy obrocie podczas wybierania litery nie styka¬ ja sie z wystepami drazków pociagowych. — 11 —Posuw wierszowy moze równiez byc nie¬ zalezny od powrotu karetki, moze miec osobny drazek pociagowy i byc rozrzadza¬ ny osobnym sygnalem.Liczba szeregów zebów zatrzymowych i drazków zapadkowych moze byc mniej¬ sza od liczby impulsów znakowych w lite¬ rze uzytego alfabetu. Kazdy szereg zebów zatrzymowych z odpowiednim drazkiem zapadkowym odpowiada w tym przypadku jednemu z kolejnych impulsów okreslonej czesci tej litery, na impuls zas pozostaly lub na impulsy pozostale reaguja inne na¬ rzady dalekopisu, np. narzady rozrzadza¬ jace przejsciem na cyfry i na litery. PL