Wynalazek dotyczy elektrycznej ma¬ szyny do pisania z obrotowym cylindrem czcionkowym, nastawianym zapomoca zde¬ rzaków i nastepnie uruchomianym naciska- nemi klawiszami w celu uderzania o papier.Wynalazek polega na tern, ze na wale obrotowym, zaopatrzonym w naped elek¬ tromagnetyczny, polaczonym z cylindrem czcionkowym zapomoca przekladni i umie¬ szczonym w zasadzie równolegle do osi cylindra czcionkowego, jest osadzone ra¬ mie zderzakowe, na którego drodze umie¬ szczone sa zderzaki, poruszane klawiszami.To ramie stanowi badz narzad napedzajacy (wycinek zebaty) przekladni, znajdujacej sie miedzy walem a cylindrem czcionko¬ wym, badz tez jest z ta przekladnia pola¬ czone. Promien tego narzadu napedzajace¬ go jest wiekszy od promienia narzadu na¬ pedzanego (kola zebatego), luk zas, na któ¬ rym umieszczone sa zderzaki, lezy miedzy osia cylindra czcionkowego i osia ramienia zderzakowego, czyli walem napedowym.Urzadzenie takie wymaga, aby porusza¬ ne klawiszami zderzaki lezaly na luku ko¬ lowym o stosunkowo malym kacie srodko¬ wym. Posiada to szczególne znaczenie wte¬ dy, gdy czcionki sa umieszczone na calym obwodzie cylindra czcionkowego. Gdyby w tym przypadku ramie zderzakowe znajdo¬ walo sie na wale cylindra czcionkowego, to zderzaki musialyby byc umieszczone na lu-ku o duzym kacie srodkowym, wskutek czego trudne byloby laczenie nastawianych przez to ramie dzwigni czcionkowych. Waz¬ na jest nastepnie ta okolicznosc, ze luk ko¬ lowy, na którym umieszczone sa zderzaki, znajduje sie miedzy ramieniem zderzako- wem, a osia cylindra czcionkowego. Pozwa¬ la to na wspóldzialanie zderzaków z dzwi¬ gniami czcionkowemi bez koniecznosci na¬ dawania maszynie duzych wymiarów. Po¬ nadto urzadzenie takie umozliwia stosowa¬ nie krótkiego ramienia zderzakowego o nie¬ znacznym oporze, co posiada duze znacze¬ nie ze wzgledu na moznosc szybkiego i ci¬ chego pisania na tego rodzaju maszynie.Na rysunku fig. 1 przedstawia prze¬ krój podluzny maszyny, fig. 2 — poziomy przekrój wzdluz linji 2 — 2 na fig. 1, fig. 3 — szczególy osadzenia cylindra czcion¬ kowego w lozyskach oraz wycinka zebate¬ go, sluzacego do obracania tego cylindra, w przekroju wzdluz linji 3 — 3 na fig. 1, fig. 4 — widok zgóry szczególów wedlug fig. 3, fig. 5 — w polozeniu wyzwolonem narzady, sluzace do ryglowania zderzaka cylindra czcionkowego, fig. 6 i 7 przedsta¬ wiaja szczególy mechanizmu zderzakowego w widoku zprzodu i zgóry; fig. 8 — po¬ wiekszenie urzadzenia do cofania w polo¬ zenie srodkowe walu wycinka i cylindra czcionkowego w widoku w kierunku strza¬ lek 11 — 11 na fig. 1, fig. 9 — widok zgóry urzadzenia do ryglowania cylindra czcion¬ kowego w polozeniu srodkowem, fig. 10 — widok zgóry mechanizmu do przelaczania rzedów, fig. 11 — pionowy przekrój wzdluz linji 14 —14 na fig. 10, fig. 12 — widok zprzodu mechanizmu do przelaczania rze¬ dów, fig. 13 — widok zgóry urzadzenia do ograniczania ruchu obrotowego walu wy¬ cinka, fig. 14 — podobny widok innej od¬ miany wykonania, fig. 15 — widok z lewe¬ go boku wedlug fig. 14, fig. 16 — przekrój podluzny odmiany przedniej czesci maszy¬ ny, fig. 16a, 16b i 16c przedstawiaja szcze¬ góly do fig. 16; fig. 17 — widok zprzodu sprezyn stykowych, przedstawionych na fig. 16.Cylinder czcionkowy 1 (fig. 1) jest umo¬ cowany na wale 2, który jest w znany spo¬ sób osadzony przesuwnie w kierunku osio¬ wym w tulei 10, zaopatrzonej w kólko ze¬ bate 11 (fig. 1 — 5), i daje sie obracac w rurce 12 (fig. 1), posiadajacej ramiona boczne 13, 14. Rurka 12 wraz z ramionami 13, 14 tworzy wahacz, osadzony wahliwie na ostrych koncach srubek 15, 16 tak, iz cylinder czcionkowy moze wykonywac ruch drukujacy w kierunku, prostopadlym do osi walka 17 do papieru (fig. 1), Za¬ ostrzone sruby 15, 16 sa osadzone w lozy¬ skach 18, 19 (fig. 2, 3). Pret 20 laczy ramie 14' z ramieniem 21, osadzonem na osi 22 kotwiczki elektromagnetycznej 25, osadzo¬ nej obrotowo na zaostrzonych koncach srub 23, 24. W razie wzbudzenia elektromagne¬ su 26 nastepuje ruch drukujacy cylindra czcionkowego wskutek obrotu kotwiczki 25.Elektromagnes 26 jest polaczony równo¬ legle z elektromagnesami 27, 28 (fig. 1, 2), wywolujacemi obrót cylindra czcionkowe¬ go, i zostaje wzbudzony wskutek nacisnie¬ cia klawisza. Ruch drukujacy jest jednak narazie uniemozliwiony dzieki zapadce 29 (fig. 1 i 5), która przytrzymuje tuleje 31, przesuwana wdól po czworograniastym wale 30. W poprzecznym rowku 32 tej tulei znajduje sie krazek 33, osadzony na ramie¬ niu 34 wahacza 12, 13, 14 (fig. 1, 5). Zwol¬ nienie tej zapadki 29 nastepuje dopiero przed zakonczeniem obrotu cylindra czcion¬ kowego, wskutek czego tuleja 31 jest poru¬ szana wdól, cylinder zas moze wykonac ruch drukujacy.Obrót cylindra czcionkowego jest usku¬ teczniany w ten sposób, ze wycinek zebaty 36 (fig. 1 — 3), osadzony na wale 30 i za¬ zebiajacy sie z kólkiem zebatem 11 tulei 10, zostaje obrócony zapomoca jednego z e- lektromagnesów 27, 28 w prawo, lub tez zapomoca drugiego z tych elektromagne¬ sów w lewo o tyle, az ramie zderzakowe — 2 —3?r thnóteowane iia wale 30, uderzy o je¬ den z drazków oporowych 38, wysuniety wskutek nacisniecia odpowiedniego kla¬ wisza. Aby ramie zderzakowe nie moglo odskoczyc, jest ono zaopatrzone w zapad¬ ki 39, 40, które sa prowadzone w szczeli¬ nach i naciskane sprezynami srubówemi 41\ 42, w chwili zas gdy ramie zderzakowe 37 natrafia na wysuniety drazek oporowy 38, zapadka zahacza sie o tyl tego drazka, utrzymujac cylinder w nastawionem polo¬ zeniu, z którego zostaje zwolniony dopiero wskutek cofniecia sie wysunietego drazka oporowego 38.Odskoczeniu ramienia 37 przeszkadza równiez .zapadka 150 (fig/ 14, 15), która jest osadzona obrotowo na czopie 151 i od¬ ciagnieta normalnie sprezyna 752, z chwila zas wzbudzenia jednego z elektromagne¬ sów 27 lub 28 zapada w zebaty drazek 153, umocowany na obrotowej kotwiczce elek¬ tromagnesów. Po rozmagnesowaniu sie e- lektromagnesu sprezyna 152 cofa zapadke 150 tak, iz ramie 37 zostaje wyzwolone, a cylinder czcionkowy moze byc cofniety w polozenie wyjsciowe.Odsuwanie zapadki 29, a tern samem oswobadzanie cylindra czcionkowego, jest uskuteczniane tuz przed ukonczeniem obro¬ towego ruchu cylindra w ten sposób, ze dzwignia dwuramienna 43, 44 (fig. 13, 14), wystajaca nieco po obydwóch stronach ra¬ mienia zderzakowego 37, zostaje nacisnie¬ ta w kierunku wstecznym wskutek zderze¬ nia sie z danym drazkiem oporowym 38.Dzwignia dwuramienna 43, 44 jest polaczo¬ na z zapadka 29 zapomoca preta 45 (fig. 1).Wyzwolenie cylindra czcionkowego do ru¬ chu drukujacego jeszcze przed ukoncze¬ niem obrotu ma na celu przyspieszenie pracy, które jest mozliwe, poniewaz uru¬ chomienie mechanizmu drukujacego, wy¬ magajace pewnego czasu na pokonanie bez¬ wladnosci, moze odbywac sie równiez pod¬ czas ostatniego okresu obrotowego ruchu cylindra.Obrót wsteczny cylindra czcionkowego do polozenia wyjsciowego jest uskutecznia¬ ny zapomoca sprezyny 46 (fig. 1, 8), która sciaga obydwie dzwignie kolankowe 47, 48, dociskajac je do krazka 49, osadzonego na wycinku zebatym 36. Trzpienki oporowe 52, 53, osadzone na kadlubie maszyny do pisania, zapewniaja ustawianie sie calego ukladu w polozeniu wyjsciowem. Zastoso¬ wanie sprezyny powoduje nietylko prosto¬ te konstrukcji, lecz jest dogodne równiez z tego wzgledu, ze opór, stawiany obroto¬ wi cylindra czcionkowego w obydwie stro¬ ny, jest jednakowy, przyczem obrót wsteczny jest uskuteczniany zawsze z jed- dnakowa sila, bez wzgledu na kierunek u- przedniego wychylenia.Aby cylinder czcionkowy i narzady, obracajace ten cylinder, nie cofnely sie po¬ za polozenie wyjsciowe, przewidziane jest urzadzenie nastepujace. Na wale 30 umoco¬ wany jest zderzak 54 (fig. 1 i 9), wspól¬ dzialajacy z dwiema zapadkami 55, 56.Czopy tych zapadek osadzone sa na czwo¬ rograniastych pretach 57, 58, przymocowa¬ nych do kadluba maszyny zapomoca srub 59 i wyregulowanych zapomoca srub na- stawczych 60. W razie nacisniecia klawisza, umieszczonego po prawej stronie maszyny, zostaje zwolniona zapadka 56, tak iz wal 30 moze obracac sie w prawo. Obrót wstecz¬ ny ograniczony jest wówczas pozostajaca na miejscu zapadka 55, zapadka 56 zas za¬ pada na droge przynaleznego zderzaka 54 i zapobiega jego odskoczeniu. W razie na¬ cisniecia klawisza z lewej strony maszyny, dzialanie jest podobne. Zwolnienie zapa¬ dek 55 lub 56 jest uskuteczniane zapomo¬ ca dwóch dzwigni kolankowych 61 (fig. 1), z których kazda posiada pionowe ramie z trzpienkiem 62, siegajacym w szczeline pionowego ramienia odpowiedniej zapadki.Poziome ramie dzwigni kolankowej 61 (fig. 1) opiera sie w polozeniu spoczynko- wem o nastawny zderzak 63, sluzacy do re¬ gulowania polozenia tej dzwigni wzgledem — 3 —zapadki. Dzwignie kolankowe 61 osadzone sa na walach 64, których zewnetrzne kon¬ ce posiadaja ramiona 65, polaczone draz¬ kami 66 z ramionami 67, które sa umocowa¬ ne na palakach stykowych 68 (fig. 2), obra¬ cajacych sie na osi 69 w razie nacisniecia klawisza. W ten sposób w razie nacisniecia kazdego klawisza zostaje zawsze wyzwolo¬ na jedna z zapadek 55 lub 56 tak, iz cylin¬ der czcionkowy moze obrócic sie w prawo lub w lewo. Na kazdym palaku stykowym 68, 133 umocowane jest ramie 67, które przy nacisnieciu klawisza zwalnia jedna z zapadek 55 lub 56. Zamiast dwóch zapadek 55, 56 moze byc zastosowana tylko jedna, która przy koncu ruchu wstecznego zapada w szczeline.W celu ulatwienia dokladnego ustawia¬ nia poszczególnych narzadów, jak zderza¬ ka 54, kotwiczki elektromagnesu 27, 28, tulei 31, krazka 49, a zwlaszcza wycinka 36, osadzonych na wale 30, wal ten moze posiadac przekrój czworokatny.Przesuw wsteczny cylindra czcionko¬ wego, w kierunku od walka, jest wywoly¬ wany zapomoca osobnego elektromagnesu 70 (fig. 2), badz tez zapomoca sprezyny, naprezanej podczas ruchu drukujacego.Kotwiczka 71 elektromagnesu, uskutecz¬ niajacego ruch wsteczny, umocowana jest na wale 72, obracajacym sie na zaostrzo¬ nych srubach (fig. 2). Na wale tym osadzo¬ ne jest równiez ramie 73 (podobnie jak ra¬ mie 21 na osi 22, fig. 6); ramie 73 jest sprzegniete drazkiem 74 z ramieniem 13* wahacza 12, 13, 14 (fig. 2). Tuz przed doj¬ sciem cylindra czcionkowego do papieru elektromagnes 70 zostaje wzbudzony na skutek ruchu drukujacego i cofa cylinder czcionkowy w polozenie wyjsciowe, w któ- rem nastepuje znowu wylaczenie tego elek¬ tromagnesu. Jesli zas ruch wsteczny jest uskuteczniany nie zapomoca elektromagne¬ su, leczy zapomoca sprezyny odciagajacej, to sprezyna ta moze byc osadzona miedzy mamieniem 13' a kadlubem maszyny. Po¬ wyzsza czynnosc moze byc równiez odwró¬ cona, to jest uderzenie cylindra czcionko¬ wego o papier moze byc uskuteczniane za¬ pomoca sprezyny, a ruch wsteczny moze zapewniac elektromagnes, napinajacy spre¬ zyne.W celu wyrównania nierównomiernych impulsów pradu, w szczególnosci pradu zmiennego, mozna przewidziec miedzy ko¬ twiczka 25 a wahaczem 12, 13, 14 (fig. 2) sprezyste polaczenie, np. pret 20 moze byc zastapiony sprezyna srubowa.Liczba klawiszów literowych jest dwu¬ krotnie wieksza od liczby czcionek, znajdu¬ jacych sie w jednym rzedzie cylindra czcionkowego. Wskutek tego, oprócz prze¬ laczania rodzaju pisma, to jest przelacza¬ nia na duze litery (rzad trzeci i czwarty) oraz przelaczania na liczby i znaki (rzad piaty i szósty), przy naciskaniu polowy klawiszów uskuteczniane jest nietylko ob¬ racanie cylindra, ale równiez osiowe prze¬ suwanie go w zakresie tego samego rodza¬ ju pisma o jeden rzad, a mianowicie z pierwszego rzedu na drugi, z trzeciego na czwarty lub z piatego na szósty. Takie wlasnie osiowe przesuwanie cylindra czcionkowego, ponizej nazywane przelacza¬ niem rzedów, uskutecznia elektromagnes 76 (fig. 10), umieszczony pod plyta podsta¬ wowa 75 maszyny.W znanych konstrukcjach elektroma¬ gnes jest wlaczany za kazdem uderzeniem klawisza, to jest równiez podczas pisania liter, niewymagajacych przelaczania rze¬ dów, a kotwiczka elektromagnesu jest wte¬ dy ryglowana lub tez elektromagnes jest odlaczany od mechanizmu, uskuteczniaja¬ cego przesuw pionowy cylindra czcionko¬ wego. W przeciwienstwie do takiego zna¬ nego ukladu w konstrukcji wedlug niniej¬ szego wynalazku prad jest wlaczany do elektromagnesu, przelaczajacego rzedy, dopiero wtedy, gdy naciskane sa klawisze liter, wymagajacych takiego przelaczania, przyczem liczba niezbednych przelaczen _ 4 _tego rodzaju jest znacznie zmniejszona, poniewaz z posród dwóch czcionek, znaj¬ dujacych sie jedna nad druga w kazdej grupie rzedów cylindra, przelaczana jest zawsze tylko ta czcionka, która rzadziej powtarza sie podczas pisania.Na dolnym koncu walu 2 cylindra czcionkowego znajduje sie gniazdo 77 (fig. 1), w którem umieszczona jest kulka 79, przymocowana do konca popychacza 78.Popychacz polaczony jest przegubem krzy¬ zowym 80, 81 z palakiem przelaczajacym 82, utworzonym z dwóch pretów (fig. 1 i 10). Palak 82 jest osadzony obrotowo na srubach zaostrzonych 83, 84. Wolny koniec palaka przelaczajacego opiera sie dwoma wygietemi wystepami 86 na miekkiej pod¬ kladce 85. Przelaczanie rodzaju pisma jest uskuteczniane zapomoca dwóch klawiszów u1 i u2 (fig. 2), których drazki klawiszowe 87 (fig. 1) polaczone sa z lacznikami 88. Do bezszumnego ograniczania i dokladnego nastawiania wielkosci tego ruchu przela¬ czajacego oraz do cofania klawisza przela¬ czajacego w polozenie wyjsciowe sluza dwie polaczone ze soba dzwignie 89, 90, z których jedna jest osadzona na drazku klawiszowym 87, a druga — na wahaczu 91; dzwignie te sa odciagane zapomoca sprezyny 92. Z chwila nacisniecia klawisza, powodujacego przelaczanie rodzaju pisma, dzwignie 89 i 90 wyprostowuja sie. Prety, z których sklada sie palak przelaczajacy 82, posiadaja u góry dwa równolegle lukowate przedluzenia 93, miedzy któremi znajduja sie cztery krazki 94. W razie przelaczania rzedów miedzy dwa takie krazki wsuwa sie lukowato wygiety klin 95 (fig. 10, 11), u- mocowany na czworograniastym wale ko¬ twiczki 96 elektromagnesu 76. Dwie plytki 97, 98 (fig. 11, 12), przytwierdzone do ko¬ twiczki 96, ograniczaja z obydwóch stron ruch klina i kotwiczki. Sprezyna 99 (fig. 10) odciaga zarówno klin, jak i kotwiczke, w polozenie wyjsciowe. Aby klin, wsuniety miedzy dwa krazki, nie mógl wysunac sie, przewidziana jest zapadka 100, która dzie¬ ki sprezynie 101 normalnie zazebia sie z zebem 102 kotwiczki i która w razie wzbu¬ dzenia elektromagnesu 76 zostaje przycia¬ gnieta do tego elektromagnesu.Na plytce ograniczajacej 98 osadzony jest krazek 103 (fig. 12), który z chwila u- ruchomienia mechanizmu do przelaczania rzedów dociska sprezyne kontaktowa 104 do srubki kontaktowej 106, przymocowanej do sprezyny 105.Takie urzadzenie kontaktowe posiada nastepujace dzialanie. Elektromagnesy do obracania cylindra czcionkowego oraz elek¬ tromagnes, uskuteczniajacy ruch drukuja¬ cy cylindra, sa polaczone równolegle. Me¬ chanizm drukujacy pozostaje zaryglowany dopóty, dopóki obrót cylindra jest prawie calkowicie ukonczony. Przelaczenie rze¬ dów powinno odbywac sie jednoczesnie z ruchem obrotowym cylindra. Gdy kat ob¬ rotu cylindra czcionkowego jest bardzo maly, to wspomniany wyzej warunek mo¬ ze nie zostac spelniony, poniewaz ruch dru¬ kujacy rozpocznie sie za wczesnie, zanim zostanie ukonczone przelaczenie rzedu. W celu usuniecia powyzszej trudnosci dziala¬ nie elektromagnesu drukujacego zostaje nieco opóznione, np. zapomoca specjalnego uzwojenia. Urzadzenie, przedstawione na rysunku, jest tak wykonane, aby przy dru¬ kowaniu liter, wymagajacych przelaczania rzedów, nie odbywalo sie bezposrednie wla¬ czanie elektromagnesu drukujacego, ale aby odnosny kontakt byl wlaczany dopiero dzieki wzbudzeniu elektromagnesu do przelaczania rzedów.Klawiatura maszyny (fig. 1, 2) posiada uklad, dostosowany do ksztaltu rak, co jest szczególnie dogodne w razie pisania dziesieciopalcowa metoda, tak zwana sle¬ pa, przyczem palce w normalnem poloze¬ niu reki sa oparte na wyzej polozonych kla¬ wiszach górnych rzedów. Dalsze ulepszenie polega na polaczeniu powyzszego ukladu klawiatury z urzadzeniem, w którem klawi- — 5 —sze wspóldzialaja z zapadkami, wyzwala- nemi przy koncu ruchu drukujacego, dzieki czemu nacisniete klawisze nie potrzebuja byc zwalniane przed uderzeniem nastep¬ nych, tak iz reka moze spoczywac na kla¬ wiszach. Dzieki takiemu ukladowi klawia¬ tury maszyna wedlug wynalazku pozwala na prawie jednoczesne pisanie dwóch lub kilku liter, czyli umozliwia bardzo szybkie pisanie krótkich, zwlaszcza czesto powta- rzajacych sie slów, poniewaz przy celo¬ wym podziale liter na klawiaturze mozna bardzo czesto napisac kilka liter jednym ruchem, przesuwajac poprostu palec z jednego klawisza na klawisz, polozony ni¬ zej, lub na obydwa polozone nizej klawi¬ sze. Dalsze ulepszenie klawiatury polega na tern, ze poszczególne lub wszystkie kla¬ wisze, jakie sa dotykane palcami przy nor- malnem polozeniu reki, posiadaja odmien¬ nie uksztaltowane powierzchnie, dajace sie z latwoscia wyczuwac zapomoca kon¬ ców palców, a to w tym celu, aby piszacy, w przypadku pisania tak zwana metoda slepa, mógl latwiej wyczuwac, ze dotyka wlasciwych klawiszów. Np. wedlug fig. 1 i 2 klawisze d, okreslajace normalne polo¬ zenie kciuka, sa czesciowo wklesle, lub tez mozna temu klawiszowi i innym klawi¬ szom, jakie sa dotykane przy normalnem polozeniu reki, nadac chropowata, naci¬ nana lub inaczej uksztaltowana powierzch¬ nie, pozostale zas klawisze gladko oszlifo¬ wac. Mozna równiez wszystkie klawisze, dotykane palcami przy normalnem poloze¬ niu rak, zaopatrzyc w gladkie powierzch¬ nie, a klawisze pozostale — w powierzch¬ nie inaczej uksztaltowane. Inna zaleta kla¬ wiatury polega na tern, ze zastosowano dwa klawisze z odstepu, które polozone sa obok lub tuz przed klawiszami d, okresla- jacemi normalne polozenie kciuka reki, dzieki czemu nie zmieniajac polozenia reki mozna zwyklem przesunieciem kciuka wboik lub wprzód uruchomic wspomniane klawi¬ sze z odstepu lewym lub prawym kciu¬ kiem; zaleznie od tego, jak jest wygod¬ niej.Znana wada dotychczas stosowanych maszyn do pisania polega na tern, ze po¬ dzial liter na klawiaturze jest niecelowy.Pisanie na maszynie byloby ulatwione, a sprawnosc pisania moglaby byc znacznie zwiekszona, gdyby uklad byl obrany we¬ dlug czestosci powtarzania sie poszczegól¬ nych liter i polaczen literowych, Taka zmiana nie byla jednak dotychczas mozli¬ wa, poniewaz piszacy przyzwyczaili sie do dotychczasowego ukladu, a przy zmianie byliby zmuszeni uczyc sie pisac nanowo.Trudnoscta w maszynie wedlug niniejszego wynalazku usunieta jest w ten sposób, ze zarówno klawisze, jak i cylinder czcionko¬ wy, daja sie z latwoscia wymieniac. W ten sposób poczatkujacy, którzy nie przy¬ zwyczaili sie do dotychczasowego, niecelo¬ wego ukladu klawiszów, oraz piszacy, którzy chca przyzwyczaic sie do nowego ukladu, maja moznosc zmienic zwykly u- klad klawiszów na bardziej celowy, przy- czem mozna z latwoscia osadzic cylinder czcionkowy, odpowiadajacy nowemu ukla¬ dowi.Aby klawisze poszczególnych rzedów czcionek nie byly wzgledem siebie prze¬ stawione, lecz lezaly jeden za drugim, drazki klawiszowe dwóch dolnych rzedów czcionek sa wygiete wbok, a mianowicie jeden w prawo, drugi w lewo (fig. 2).Wszystkie drazki klawiszowe 110 klawi- szówJiterowych posiadaja wspólna os 113 (fig. 1 i 16), która, jak przedstawiono na fig. 1, moze byc podtrzymywana podpórka¬ mi 114. Nad kazdym drazkiem klawiszo¬ wym znajduje sie drazek posredni 115, który sklada sie z dwóch pretów. Górne krawedzie drazków klawiszowych leza miedzy temi pretami, wskutek czego jeden drazek jest prowadzony na drugim. Draz¬ ki posrednie posiadaja równiez wspólna os 116. Miedzy pretami drazków posrednich 115 znajduja sie tarcze 115', opierajace sie — 6 —© dolny koniec dragów klawiszowych.Sprezyny 7/7 odciagaja drazki posrednie wdól tak, iz opieraja sie swym dolnym koncem 118 na podkladce 119, wyscielonej pilsnia lub skóra. Wewnetrzne konce draz¬ ków klawiszowych i drazki posrednie, po¬ czynajac od swej osi az do srodkowego punktu tarczy 115* wzglednie trzpienka i/5" (fig. l£)f sa tak rozmieszczone, ze droga klawisza ku dolowi i droga drazka posredniego sa zawsze jednakowe, mimo róznych dlugosci drazków klawiszowych, to jest tarcze 115' lub trzpienki H5" osadzo¬ ne sa dalej wtyl lub wprzód maszyny, za¬ leznie od dlugosci drazka klawiszowego.Dokladne ograniczenie zasiegu ruchu draz¬ ków klawiszowych i posrednich wgóre i wdól jest uskuteczniane zapomoca progu 120 w ksztalcie ceownika.Ha fig. 16 przedstawiony jest inny przyklad wykonania drazka posredniego 115 ze szczelina, w której znajduje sie trzpieniek 115" drazka klawiszowego 110.Podkladka 119 (fig, 1) jest w tej odmianie zbyteczna.Wolne konce drazków posrednich 115 zaopatrzone sa w zapadki 121, z których dwie zaopatrzone sa w wystep, wspóldzia¬ lajacy z plytkami 123, dajacemi sie obra¬ cac na wspólnej osi 69 (fig. 1 i 2). Plytki te zapomoca popychacza 124 obracaja dra¬ zek 125 na oisi 126. Drugi koniec tego draz¬ ka znajduje sie w szczelinie trzpienka sru¬ bowego 127, który osadzony jest obrotowo w uszku drazka oporowego 38 i moze byc -nastawiany na wysokosc, Lozyska 128 drazka 125 daja sie obracac w czesci ka¬ dluba 129 maszyny. Sprezymy 130 dopro¬ wadzaja drazek oporowy 38 i polaczone z ~mm narzady zpowrotem w polozenie wyj¬ sciowe po dokonanem uderzeniu czcionki •©papier.•Dzieki opisanemu ukladowi drazków (lig. 1 i 2) osiaga sie, ze wszystkie klawi- ~s»e sa opuszczane wdól jednakowo i wy¬ woluja jednakowy ruch zapaJek 12//draz¬ ków oporowycfc 38, sprezyn kowtaktowyck i hmych narzadów, aczkolwiek drazki ida' wiszowe, pomimo róznej dlugosci, obracaja sie na wspólnej osi* Drazki klawiszowe, Le¬ zace równolegle obok siebie, moga oddzia¬ lywac na promieniowo rozmieszczone draz¬ ki oporowe 38 bez obawy zakleszczenia «*e oraz bez potrzeby dokladnego wykonania poszczególnych j&arzadów.Nad plytkami 123 z obydwóch strona maszyny znajduje cie wspomniany wyzej palak 68 (fig. 1 i 2j, który wskutek naci¬ sniecia klawisza zostaje podniesiony zapo moca odpowiedniej plytki123 i wlacza za* pomoca sprezyny kontaktowej 131, wygie¬ tej w ksztalcie litery U, i przeciwleglych kontaktów 132 prad do jednego z elektro¬ magnesów 27, 28 i do elektromagnesu 26.Czesc 133 palaka jest uruchomiana zapor moca jednej z zapadek 1211 lezacych obok siebie. Palaki te, znajdujace sie zarówno z prawej jak i lewej strony maszyny, stano¬ wia kontakty elektromagnesów 76 do prze¬ laczania rzedów czcionek.Urzadzenie daje moznosc rozmieszcze¬ nia liter aa cylindrze czcionkowym tak, alby z dwóch liter, nastawianych zapomoca ob¬ rotu o ten sam kat, litera najczesciej uzy- wana byla umieszczona w górnym rzedzie cylindra czcionkowego, dzieki czemu gaoz- na pisac przewaznie bez przelaczania rze¬ dów.Odmienne urzadzenie kontaktowe przed¬ stawione jest na fig. 16, J6a, 16^ tóc i i3- W urzadzeniu tern plytki 123 maja za za¬ danie tylko uruchomianie .drazków i25 i 38 zapomoca popychacza 124. Wlaczanie kontaktu jest uskuteczniane zapomoca dwóch polozonych jeden nad drugim paja¬ ków 68 i 133, umieszczonych z lewej i pra¬ wej strony maszyny.Palaki 133 wykonane sa w postaci J*e- bów,, wskutek czego zeby obydwóch pala- ków 68 i 133 moga sie zazebiac, a same pa iaski moga -byc poruszone ^niezaleznie *od sie¬ bie zapemoca" zapadki 121. Paliki sa ®sa- — 7dzone obrotowo na wspólnej osi 2ZO i opic* raja sie na górnym brzegu zapadek 121, natomiast zeby dolnego palaka 68 opiera¬ ja sie na zapadkach klawiszów, które nie powoduja przelaczania rzedów, a powo¬ duja tylko zanikniecia kontaktów elektro¬ magnesów do obracania cylindra i do dru¬ kowania czcionek, zeby zas górnego pala¬ ka 133 opieraja sie o zapadki klawiszów, powodujacych przelaczanie rzedów. Te za¬ padki klawiszów zamykaja obwód pradu elektromagnesów do obracania cylindra i do przelaczania rzedów, przyczem elektro¬ magnes przelaczajacy zamyka kontakt elek¬ tromagnesu drukujacego, natomiast pierw¬ sze wymienione palaki wlaczaja tylko kon¬ takty do dokonania obrotu i drukowania.Styk zostaje dokonany w ten sposób, ze na kazdym palaku 68 i 133 umocowane jest ramie 211 z krazkiem 212 z materjalu izola¬ cyjnego, który to krazek w razie nacisnie¬ cia odpowiedniego klawisza dociska dwie sprezyny kontaktowe 213 do dwóch spre¬ zyn kontaktowych 214. Na fig. 17 uwidocz¬ niono obydwa palaki kontaktowe z krazka¬ mi 212, oddzialywajacemi na pary sprezyn kontaktowych. Sprezyny kontaktowe jednej pary wlaczaja obwód elektromagnesów do obracania cylindra i do drukowania czcio¬ nek, natomiast pozostale sprezyny kontak¬ towe zamykaja tylko obwody elektroma¬ gnesu do obracania cylindra i elektroma¬ gnesu do przelaczania rzedów. Urzadzenie posiada te zalete, w porównaniu z wyzej opisanem urzadzeniem, w którem powinny byc normalnie naciskane dwie, a przy prze¬ laczaniu rzedów trzy sprezyny kontaktowe, ze wszystkie klawisze wymagaja jednako¬ wej sily do ich nacisniecia.Dwie pary kontaktów, znajdujace sie z kazdej strony maszyny, polaczone sa z klockiem 215, który zapomoca srub 216 przymocowany jest do plytki izolacyjnej 218, a zapomoca srub 217 przytwierdzony jest do dwóch lozysk 219. Sruby 216 sluza jednoczesnie do polaczenia wszystkich sfrezyn kontaktowych z odpowiedhiemi przewodami, poniewaz gwintowane tuleje srub 216 stanowia jednoczesnie nakretki srub zaciskowych 220. Wskutek takiej kon¬ strukcji wszystkie sprezyny kontaktowe moga byc latwo wymieniane.Nad zapadkami 121 znajduja sie z pra¬ wej i lewej strony dwa palaki 134 (fig, 1), dajace sie obracac na osi 135. Kazdy z tych palaków polaczony jest zapomoca lacznir ków 736 z kotwiczka 25_ elektromagnesu drukujacego 26. Palak 134 podczas swego ruchu wdól, zanim czcionka dosiegnie pa¬ pieru, napotyka poziome ramie podniesio¬ nej zapadki 121 i wyzwala te zapadke tak, iz czesci, zwolnione przez te zapadke, po¬ wracaja w polozenie wyjsciowe, wzglednie styk zostaje przerwany pomimo tego, ze klawisz jest w dalszym ciagu nacisniety.Opisane urzadzenie, w którem kontakto¬ wanie jest uskuteczniane przy pomocy za¬ padek 121 i palaków kontaktowych 68, 133, posiada te zalete, ze przerwanie pradu elektrycznego jest niezalezne w czasie od ruchu wstecznego narzadów, sluzacych do nastawiania czcionek, a to dzieki temu, ze ramiona zapadek 121, mierzone od osi do powierzchni oparcia plytek 123 oraz do po¬ wierzchni oparcia palaków kontaktowych 68 i 133, moga byc dluzsze lub krótsze; równiez palaki kontaktowe moga byc krót¬ sze lub dluzsze, wskutek czego zeslizguja sie one wczesniej lub pózniej z zapadek.Taka niezaleznosc posiada duze znaczenie, poniewaz przy szybkiej pracy maszyny prad elektryczny powinien byc przerywa¬ ny mozliwie najwczesniej, aby cylinder czcionkowy mógl po wydrukowaniu litery wrócic natychmiast w polozenie wyjsciowe, natomiast z drugiej strony drazek oporo¬ wy 38 powinien pozostawac w wysunietem polozeniu dopóty, dopóki cylinder czcion¬ kowy nie rozpocznie ruchu wstecznego, któ¬ ry ze wzgledu na przyspieszenie podczas obrotu nie moze nastapic w chwili prze¬ rwania pradu. — a —Opisane Urzadzenie do przerywania pradu elektrycznego umozliwia poza tern dostosowanie sily uderzenia czcionek do liczby zadanych odbitek, poniewaz mozna nastawiac palak 134 tak, aby wczesniej lub pózniej oddzialywal na zapadki 121, wskutek czego prad bedzie przerywany wczesniej lub pózniej, a tern samem ude¬ rzenie czcionek bedzie odpowiednio slab¬ sze lub silniejsze/ Czas wlaczenia pradu moze byc wyregu¬ lowany równiez tak, aby litery o wiekszej powierzchni, np. „W" albo „M", byly odbi¬ jane z wieksza sila, niz inne, np. kropka lub przecinek, które w razie silnego uderze¬ nia przebijaja papier. W tym celu palak 134 winien posiadac taki ksztalt, aby na¬ potykal wczesniej odpowiednia zapadke 121 mniejszych znaków, a pózniej — wiek¬ szych, albo tez mozna nadac zapadkom 121 rózny ksztalt, tak aby ich ramie poziome wystawalo odpowiednio wyzej lub nizej. PL