Pierwszenstwo; 50143 Opublikowano: 17.VIII.1961 (P 97 172) 10.X.1960 Niemiecka Republika Demokratyczna 30.X.1965 KI 29a, 6/06 MKP P 01 !!¦ O02a 41AZ UKD fi^óteKj i j Wlasciciel patentu: VEB Chemiefaserwerk „Friedrich Engels", Premnitz (Niemiecka Republika Demokratyczna) Sposób wytwarzania teksturowanej przedzy z wiazek nitek z syntetycznych liniowych polimerów wielkoczasteczkowych, zwlaszcza z poliamidów, oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu ciaglego wytwarza¬ nia teksturowanej przedzy z wiazek nitek z synte¬ tycznych liniowych polimerów wielkoczasteczko¬ wych, zwlaszcza z poliamidów, oraz urzadzenia do stosowania tego sposobu.Do wytwarzania teksturowanej przedzy stosuje sie na ogól przyjete w handlu jedwabie z synte¬ tycznych liniowych stopionych tworzyw sztucz¬ nych. Przeróbka tego juz rozciagnietego i uwolnio¬ nego od substancji ekstraktu materialu nitkowego odbywa sie najczesciej w nieciaglych i od techno¬ logii wytwarzania jedwabiu niezaleznych zabiegach roboczych, a mianowicie z reguly za pomoca jed¬ nego ze sposobów, znanych pod nazwa falszywy skret (nibyskret), kedzierzawienie pogrubiajace, kedzierzawienie brzegów lub kedzierzawienie pe¬ telkowe.Znane jest równiez ciagle 'teksturowanie mate¬ rialu wytworzonego wedlug technologii jedwabiu, przez doprowadzanie wiazki nitek po przejsciu ko¬ mory kedzierzawienia bezposrednio do mieszczacej sie za ta komora skrecarki i nawijarki.Sposoby te maja te wade, ze ze wzgledu na znaczna liczbe nieciaglych zabiegów roboczych, a mianowicie poczawszy od wytwarzania jedwabiu, poprzez teksturowanie nici i ich wykonczenie na wyrób gotowy do uzytku, wymagaja znacznego na¬ kladu, zarówno maszynowego j?.k i roboczego.Z technologii wlókien cietych znane sa ponadto . sposoby ciaglego wytwarzania nici kedzierzawio- 25 30 nych z kabli z wlókien sztucznych. Przez szerego¬ we rozmieszczenie kilku stopni traktowania, dzia¬ lajacych jednak kazdy oddzielnie, dokonywane jest tu co prawda w jednym ciaglym zabiegu roboczym zarówno rozciaganie nici jak i wyplukiwanie sub¬ stancji ekstraktu, zwlaszcza monomeru w przypad¬ ku poliamidów, oraz kedzierzawienie zgrubiajace.Poniewaz jednak do kazdego z tych procesów trak¬ towania potrzebna jest oddzielna aparatura, rów¬ niez i te sposoby wytwarzania teksturowanych nici z nietraktowanych tasm przedzalniczych nawinie¬ tych na cewki po zakonczeniu pierwotnego procesu przedzenia, nie sa ekonomiczne.Celem wynalazku jest rozwiniecie sposobu, we- dug którego proces teksturowania, obejmujacy za¬ równo rozciaganie tasm przedzalniczych, jak rów¬ niez ich kedzierzawienie lacznie z plukaniem i-utrwalaniem ksztaltu, jest wykonywany w jed¬ nym zamknietym zabiegu roboczym.Wedlug znanych sposobów, material nitkowy po rozciaganiu jest w stanie wielkoczasteczkowym za¬ mrozonym, sposobem ciaglym lub nieciaglym ke¬ dzierzawiony, utrwalamy pod wzgledem ksztaltu i przemywany. Wynalazek polega jednak na stwierdzeniu, ze przy rozciaganiu zwlaszcza nitek z poliamidu wytwarzaja sie przejsciowo strefy plyniecia, w których osiaga sie w przyblizeniu tem¬ perature mieknienia materialu wielkoczasteczko¬ wego. Chodzi w tym przypadku o proces, w którym wraz z kolejnym czesciowym miekiiieniem mate- 501433 50143 i rialu nitkowego nastepuje takze zmiana jego struk¬ tury wielkoczasteczkowej.Stwierdzono, ze wiazki nitek z syntetycznych li¬ niowych polimerów wielkoczasteczkowych, zwla¬ szcza poliamidów, mozna przerobic na teksturowa¬ na przedze w jednym lacznym zabiegu roboczym, jezeli material nitkowy bezposrednio po rozciaga¬ niu, w stanie czesciowego zmiekczenia doprowadza sie do urzadzenia, w którym podlega kedzierzawieniu speczajacemu, a warstwy nici nieregularnie pofal¬ dowane podczas procesu prasowania, przemywa sie równoczesnie goraca woda albo mieszanina wody i pary ponizej temperatury wrzenia i utrwala ksztalt. Wedlug wynalazku osiaga sie to dzieki te¬ mu, ze rozciaganie wiazki nitek jest dokonywane miedzy ukladem walków doprowadzajacych, umie¬ szczonym przed urzadzeniem kedzierzawiacym i je¬ go walkami wprowadzajacymi.W celu prowadzenia ciaglego sposobu, urzadzenie do rozciagania i urzadzenie do teksturowania sa ze soba polaczone w jedna (maszynowa jednostke, za która osadzona jest wirówka jako element nawija¬ jacy.Regulacja procesów rozciagania i odciagania od¬ bywa sie wedlug wynalazku za pomoca koordynu¬ jacego ukladu napedowego, w którym jeden walec pary walców wprowadzajacych urzadzenia specza- jaco-kedzierzawiacego i jeden walec umieszczonej za tym urzadzeniem pary walców odciagajacych sa umieszczone na jednym wale w celu wspólnego ich napedzania. Przez osiowe przesuniecie drugiego walca odciagajacego sterowana zostaje szybkosc sprzezonego z tym walcem ukladu walców dopro¬ wadzajacych i umozliwione zostaje zmienne nasta¬ wienie stosunku rozciagania.Aby umozliwic równomierne i ciagle odciaganie teksturowanej przedzy z komory pogrubiania, po¬ krytej wedlug wynalazku materialem przezroczy¬ stym, zawartosc komory speczajacej jest wedlug wynalazku badana przez zamykajacy te komore ru¬ chomy czujnik, a szybkosc odciagania jest regulo¬ wana dzieki temu, ze wodzik nici polaczony w ro¬ dzaju dzwigni z czujnikiem zmiennie przedklada odciagana nitke przed stozek walców odciaga¬ jacych.Sposób wedlug wynalazku wytwarzania tekstu¬ rowanych nici w stosunku do sposobów znanych ma te zalete, ze material nitkowy w stanie kolejno czesciowo zmiekczanym wymaga znacznie krót¬ szych okresów traktowania, wobec czego w komo¬ rze pogrubiania wymaga znacznie krótszych okre¬ sów obróbki, dzieki czemu w komorze tej moze byc równoczesnie przemywany i utrwalany pod wzgle¬ dem ksztaltu, a jednostka czasu, w której odbywa sie caly proces teksturowania, moze byc odpowied¬ nio skrócona.Dalsza zaleta polega na tym, ze dzieki polaczeniu stopni traktowania odnosnie procesu teksturowania oraz ukladowi elementów sterujacych, powoduja¬ cych doprowadzanie tasmy z wlókien sztucznych i wyciaganie oraz doprowadzanie gotowej tekstu¬ rowanej przedzy z komory pogrubiania, cala apara¬ tura jest uproszczona w stosunku do poszczegól¬ nych urzadzen niezbednych do stosowania sposo¬ bów znanych.Wynalazek jest blizej wyjasniony na zalaczonych rysunkach, na których fig. 1 uwidocznia schema¬ tycznie urzadzenie wedlug wynalazku, fig. 2 — urzadzenie rozciagajace i odprowadzajace w wido¬ ku z góry, a fig. 3 — urzadzenie wedlug fig. 2 w widoku z boku.Tasme przedzalnicza wyprzedzona wedlug tech¬ nologii wytwarzania z wlókien cietych ze stopionej substancji zawierajacej mniej wiecej 10% laktamu polimeru maloczasteczkowego, skladajaca sie z 120 poszczególnych nitek o 50 den. (5,5 tex.) o lacznym mianie 6000 den. (666 tex.), sciaga sie od góry z cewki 1, ewentualnie przy równoczesnym nada¬ waniu skretu. Po przejsciu przez hamulec 2, tasme przedzalnicza po kilkakrotnym jej owinieciu woko¬ lo ukladu walców doprowadzajacych *3, mieszcza¬ cego sie przed urzadzeniem speczajacorkedzierza- wiacym, prowadzi walec wprowadzajacy 4 pary walców 4, 16 i boczny ogranicznik 5, a miedzy ukladem walców doprowadzajacych 3 i obracajaca sie z odmienna szybkoscia para walców 4, 16 urza¬ dzenia speczajacego — kedzierzawiacego tasma przedzalnicza jest rozciagana w stosunku 1:4, zas bezposrednio potem tasma ta jest wprowadzana do komory 6 urzadzenia do pogrubiania wzglednie do teksturowania.Za pomoca goracej wody albo mieszaniny wody i pary, wprowadzanej na poczatku 7 komory i (lub), w celu podwyzszenia efektu przemywania, takze mniej wiecej posrodku komory 8, znajdujacy sie po rozciagnieciu jeszcze w stanie czesciowego zmiek¬ czenia, faldowany wedlug zasady kedzierzawienia speczajacego material jest utrwalany pod wzgle¬ dem ksztaltu podczas procesu prasowania ponizej temperatury wrzenia, najkorzystniej w tempera¬ turze 80°C, przy czym podczas przebywania nitek w tym procesie w ciagu mniej wiecej 12 sekund równoczesnie wymywane zostaja przylegajace do nitek substancje ekstraktu.Zamykajacy komore speczania lub jej przedluze-' nie 10 wygiety ruchomy czujnik 9, bada zawartosc komory. Dzieki wspóldzialaniu czujnika i prowa¬ dzeniu nitek poprzez otwór szczeliny 18 mieszczacy sie na tylnej scianie przedluzenia komory, odcia¬ gane z komory warstwy nitek sa równomiernie i sposobem ciaglym rozdzielane, przy czym szyb¬ kosc ich odciagania jest regulowana w ten sposób, ze odciagana tasma po przejsciu przez otwór szcze¬ linowy 18 i zgarniacz 12 jest zmiennie podsuwana pod odciagajaca stozkowa pare walców 13, 14 zi pomoca wodzika 11 nici polaczonego w rodzaju dzwigni z czujnikiem.Tasme przedzalnicza teksturowana, utrwalona pod wzgledem ksztaltu i plukana wedlug wyna¬ lazku, odklada sie na wirówce nawijajacej 15, przy równoczesnym wstepnym jej suszeniu i skreceniu w wirówce nawijajacej 15, i nawija sie na przy¬ klad na cewki, ewentualnie po wprowadzeniu nos¬ nika nici do zwoju wirówkowego.W ten sposób wytworzone wlókno teksturowane ma po uwzglednieniu skurczu grubosc wynoszaca mniej wiecej 1800 den. (Nm 5 = 200 tex.) oraz za¬ wiera okolo 20% wilgoci i mniej wiecej 1,5% eks¬ traktu.Fig. 2 uwidocznia koordynujace urzadzenie na¬ pedowe elementów rozciagajacych i odciagajacych 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 50143 6 wedlug wynalazku. Walec 4 pary walców wprowa¬ dzajacych 4, 16 urzadzenia speczajaco-kedzierza- wiacego i stozek 14 pary walców odciagajacych 13, 14 w celu wspólnego napedu sa osadzone na tym samym wale. Do regulowania stosunku rozciagania tasmy przedzalniczej osobny naped nie jest ko¬ nieczny. Funkcje te przejmuje para walców odcia¬ gajacych 13, 14 dzieki temu, ze obracajacy sie na skutek docisku walca 14 walec 13 jest osiowo prze¬ stawny. Przez osiowe przestawienie walca 13, które jest mozliwe takze podczas ruchu, liczba obrotów tego walca a tym sainym takze liczba obrotów sprzezonego z nim ukladu walców doprowadzaja¬ cych 3 jest zmienna, dzieki czemu takze szybkosc wprowadzania tasmy przedzalniczej i stosunek rozciagania sa sterowane.W celu umozliwienia procesu teksturowania ply¬ ta pokrywowa 17 tego urzadzenia (fig. 3) jest we¬ dlug wynalazku wykonana z materialu przezroczy¬ stego i odpowiednio odpornego na temperature. PL