PL49521B3

PL49521B3 -

Info

Publication number: PL49521B3
Application number: PL97457A
Authority: PL
Original assignee: Ciba Societe Anonyme
Filing date: 1961-10-09
Publication date: 1965-04-15

Description

Pierwszenstwo: 02.111.1961 Szwajcaria Opublikowano: 16.VIII.1965 49521 KI 8 m, 2/01 MKP D 06 p UKD jh« Wlasciciel patentu: CIBA Societe Anonyme, Bazyleja (Szwajcaria) Sposób barwienia wlókien zawierajacych azot barwnikami metalizowanymi Przedmiotem patentu glównego nr 49.329 jest sposób barwienia lub drukowania wlókien zawie¬ rajacych azot, polegajacy na tym, ze na wlókna wprowadza sie wodna kapiel lub paste, zawiera¬ jaca barwnik do welny i srodek pomocniczy, który z woda i ewentualnie z dodatkami zdolny jest do tworzenia ukladu skladajacego sie z dwóch ciek¬ lych wodnych faz o ograniczonej wzajemnej roz¬ puszczalnosci, przy czym stosunek ilosciowy wody (zawierajacej ewentualnie dodatki) do srodka po¬ mocniczego jest tak dobrany, aby powstawal uklad •0 ograniczonej rozpuszczalnosci (koazerwacja), przy czym taki uklad istnieje juz przy stosunkowo ma¬ lej zawartosci srodka pomocniczego i w duzym za¬ kresie tego ukladu o ograniczonej rozpuszczalnosci faza bogatsza w srodek pomocniczy stanowi glów¬ na czesc ukladu, po czym material wlóknisty po¬ kryty wodna kapiela poddaje sie bez suszenia po¬ sredniego obróbce cieplnej na mokro.Stwierdzono obecnie, ze sposób ten nadaje sie zwlaszcza do barwienia barwnikami dajacymi sie metalizowac w jednym zabiegu roboczym. Przed¬ miotem wynalazku jest zatem sposób barwienia wlókien polegajacy na tym, ze stosuje sie wodne kapiele, które oprócz srodka pomocniczego zawie¬ raja barwnik dajacy sie metalizowac oraz srodek oddajacy chrom lub kobalt.Stosowane w sposobie wedlug wynalazku barw¬ niki powinny zawierac takie ugrupowania atomów, na przyklad ugrupowanie o, o'-dwuhydroksyazowe, 10 20 25 30 2 o-hydroksy-o'-karboksyazowe, 0-hydroksy-o'amino- azowe, sasiednie grupy hydroksy w pierscieniach antrachinonu, reszty kwasu salicylowego i hydro- ksychinoliny, które zdolne sa do tworzenia z chro¬ mem lub kobaltem zwiazków kompleksowych. Ko¬ rzystnie stosuje sie tak zwane barwniki do chro¬ mowania. Zaleta sposobu wedlug wynalazku po¬ lega zwlaszcza na tym, ze mozna stosowac takze takie barwniki do chromowania, za pomoca któ¬ rych mozna barwic welne w znany sposób, miano¬ wicie w dwóch kapielach.Nowoscia w sposobie wedlug wynalazku jest na¬ stepnie mozliwosc bezposredniego otrzymywania na wlóknach barwników dajacych sie metalizowac kompleksami kobaltowymi.Do barwienia tkanin mieszanych z welny i in¬ nych wlókien stosuje sie oprócz barwników do welny, zwykle barwniki do innych wlókien, dla jedwabiu octanowego i wlókien poliestrowych na przyklad barwniki zawiesinowe albo dla wlókien celulozowych — barwniki barwiace bezposrednio.Jako srodki oddajace chrom i kobalt w sposobie wedlug wynalazku stosuje sie korzystnie sole tych metali. Wsród srodków oddajacych chrom nalezy przede wszystkim wymienic obojetne chromiany metali alkalicznych i chromian amonowy (Na2Cr04, K2Cf04, (NH4)2 Cr04). Dalej brane sa pod uwage zwiazki kompleksowe chromu i kobaltu z kwasami hydroksykarboksylowymi, jak kwas winowy, mle¬ kowy, salicylowy, salicylosulfonowy. Mozliwe jest 4952149521 takze stosowanie octanu chromowego, doprowadzo¬ nego za pomoca amoniaku do wartosci pH = 7.Trwalosc takich kapieli jest jednakze ograniczo¬ na. Kompleksowe sole szczawiowe lub tiocyjania- nowe chromu mozna takze stosowac. Przy wytwa¬ rzaniu kompleksów kobaltu z barwnikiem korzyst¬ ne jest stosowanie kompleksów kobaltu z amina.Taki kompleks oddajacy kobalt, nadajacy sie do¬ brze zwlaszcza do sposobu wedlug wynalazku, otrzymuje sie jezeli octan kobaltowy zadac nad¬ miarem wodnego amoniaku. Wytraca sj.e przy tym najpi^W wodorotlenek kcbaltawy, który rozpusz¬ cza sie w nadmiarze amoniaku dajac zólte zabar¬ wienie. Jezeli odpedzic przez odparowanie na lazni wodnej nadmiar amoniaku, to pozostalosc zabar¬ wia sie na skutek utlenienia tlenkiem powietrza na czerwono, przy czym powstaje kompleksowy zwia¬ zek kobaltowy. Mozna z korzyscia stosowac takze kompleksowe zwiazki kobaltowe o wzorach (Co (NH3)6/C13, /CO(NH3)5CI/Cl2, /Co(NH3)5 • H20/C13 lub Co(NH3)4 • C03/N03 • 1/2 H20 Korzystnie jest na material wlóknisty wprowa¬ dzac wodna kapiel, zawierajaca srodek zageszcza¬ jacy. Nalezy dobrac taki srodek, który nie reaguje ze srodkami oddajacymi metale. Tak na przyklad alginiany wytracaja osad przy kompleksach me¬ talu z amina, podczas gdy z chromianami mieszaja sie. Nalezy wiec ewentualnie stosowac obojetne srodki zageszczajace, jak gume brytyjska lub tra- gant. Zwlaszcza nadaje sie w wielu przypadkach zmodyfikowany sluz.roslinny, jak na przyklad eter karubinowy. Jesli chodzi o wprowadzanie na ma¬ terial wlóknisty wodnej kapieli, to obróbke ciepl¬ na i nastepne oczyszczanie przeprowadza sie spo¬ sobem wedlug patentu glównego.W przytoczonych przykladach czesci oznaczaja czesci wagowe, a procenty — procenty wagowe, o ile nie zaznaczono inaczej.Przyklad I. Przygotowuje sie kapiel farbiar- ska do napawania, zawierajaca w litrze: 40 g ponizej opisanego srodka pomocniczego 10 g barwnika o wzorze 1 10 g chromianu potasowego 300 g alginianu jako srodka zageszczajacego (25 : 1000) 10 g 40 Welne w sztuce impregnuje sie w napawarce i wyciska, przeprowadza zaraz po tym przez strefe grzejna podczerwieni i zwija w komorze parowa¬ nia. Temperatura termometru wilgotnego wynosi w komorze okolo 92 °C, a material przebywa w tej komorze w ciagu 1 godziny.Nastepnie material plucze sie dokladnie goraca woda w pluczce i suszy na ramie naprezajacej.Wyjsciowy czerwony barwnik daje po metalizo¬ waniu blekitne czyste wybarwienie.Wyzej wspomniany srodek pomocniczy wytwa¬ rza sie nastepujaco: Jedno litrowa kolbe kulista z chlodnica desty¬ lacyjna i odbieralnikiem napelnia sie 330 g kwasu tluszczowego kokosowego (1,5 mola), 345 g dwu- etanoloaminy (3,35 mola) i 1,5 g kwasu p-tolueno- sulfonowego. Powietrze z kolby usuwa sie za po¬ moca azotu i zawartosc kolby ogrzewa do tempera¬ tury wewnetrznej 160 — 165°C. Temperature te 15 25 30 40 60 utrzymuje sie tak dlugo, az w odbieralniku, chlo¬ dzonym lodem, zbierze sie 27 — 28 g wody (1,5 mo¬ la), co nastepuje po okolo 4 godzinach.Po oziebieniu otrzymuje sie 644 — 645 g lekko brazowej cieczy, która calkowicie rozpuszcza sie w wodzie, tworzac przezroczysty roztwór. 600 g tego produktu miesza sie z iloscia, ustalona w próbie wstepnej, okolo 12 g kwasu lodowatego ii — 2 g srodka przeciwpieniacego na bazie sili¬ konu. Ilosc kwasu octowego lodowatego moze wa¬ hac sie od próby do próby i ustala sie ja w sposób nastepujacy: 4 g produktu rozpuszcza sie w cylindrze z do¬ szlifowanym korkiem w 100 ml wody destylowa¬ nej, przy czym powstaje roztwór calkowicie prze¬ zroczysty o duzej lepkosci. Z biurety wkrapla sie 10°/o-owy roztwór kwasu octowego w ten sposób, ze najpierw dodaje sie 0,5 ml. W miejscu wkrapla- nia powstaje zmetnienie, które po zamieszaniu cy¬ lindrem calkowicie znika. Dodaje sie w dalszym ciagu kwasu octowego w dawkach po 0,1 ml i mie¬ sza po kazdym dodani.u, az roztwór pozostaje silnie metny. Z reguly trzeba dodac okolo 0,8 ml 10 kwasu octowego, z czego powstaje wyzej podana wartosc 12 g kwasu octowego.Otrzymany preparat sprawdza sie teraz, rozpusz¬ czajac ponownie 4 g w 100 ml wody. Otrzymany roztwór powinien byc nieprzezroczysty. W trakcie stania powinny wydzielac sie powoli krople oleju, które powoli lacza sie. Po okolo 24 godzinach sta¬ nia powstaje oleista warstwa, która stanowi 40 — 6G'°/o calej cieczy.Jezeli 4°/o-owy roztwór jest tylko lekko metny, wówczas do preparatu dodaje sie jeszcze 1,6 g lo¬ dowatego kwasu octowego i ponownie sprawdza.Zamiast tego srodka pomocniczego mozna takze stosowac srodek, który, otrzymuje sie z produktu przylaczenia 9 moli tlenku etylenu do 1 mola dwu- etanoloamidu kwasu tluszczowego kokosowego, ogrzewanego z 1 mol£m dwuetanoloaminy w ciagu 1 godziny w temperaturze 140 — 150°C.Dalej mozna takze stosowac jako srodek pomoc¬ niczy produkt przylaczenia 8 moli tlenku etylenu do 1 mola p-oktylofenolu o wzorze 2.Przyklad II. Przygotowuje sie kapiel far- biarska, zawierajaca w litrze: 50 g srodka pomocniczego opisanego w przy¬ kladzie I 60 g barwnika o wzorze 3 5 g stalego alginianu sodowego 6 g chromianu sodowego 12 g 40°/o-ego kwasu octowego Korzystnie jest postepowac w sposób nastepu¬ jacy: Srodek pomocniczy miesza sie ze stalym alginia- nem sodowym. W innym naczyniu przerabia sie barwnik z wymagana iloscia wody i zagotowuje.Roztwór barwnika wlewa sie w trakcie intensyw- - nego mieszania do srodka pomocniczego, zawiera¬ jacego alginian. Po oziebieniu dodaje sie miesza¬ jac chromianu rozpuszczonego w wodzie. W koncu dodaje sie tyle kwasu octowego, aby mozna bylo pod mikroskopem spostrzec uklad dwufazowy.Niewyprana luzna welne, tak zwana welne potna impregnuje sie kapiela farbiarska i wyciska lub5 odwirowuje. Wprowadza sie ja do parownika i obrabia para o temperaturze 103°C w ciagu 45 minut. Nastepnie kilkakrotnie plucze sie goraca woda w lewiatanie. Otrzymuje sie welne zabarwio¬ na na czarno, czysto wyprana i wolna od natural¬ nego tluszczu.Na jedwabiu otrzymuje sie po impregnacji ta kapiela farbiarska, parowaniu i plukaniu — ciem¬ no szary odcien barwy.Przyklad III. Przygotowuje sie kapiel farr biarska do napawania zawierajaca w litrze: 40 g srodka pomocniczego, opisanego w przy¬ kladzie I 15 g bartnika o wzorze 4 35 g roztworu chromosalicylanu sodowego, za¬ wierajacego 40 g Cr (3)/l. 300 g alginianu zageszczajacego (25 :1000) Welne czesankowa impregnuje sie w napawarce o dwóch walcach poziomych, po czym umieszcza w parowniku cisnieniowym, zawierajacym pare na¬ sycona o temperaturze 120°C, na okres 6 minut.Nastepnie plucze sie ja gruntownie, celowo na gla- dziarce. Otrzymuje sie czerwone wybarwienie chro¬ mowanego barwnika.Przyklad IV. Przygotowuje sie kapiel far¬ biarska, zawierajaca w litrze: 40 g srodka pomocniczego, opisanego w przy¬ kladzie I 10 g barwnika o wzorze 5 200 g srodka zageszczajacego wytworzonego ze zmodyfikowanego sluzu roslinnego (25 :1000) Do kapieli tej dodaje sie mieszajac soli kobalto¬ wej, otrzymanej w nastepujacy sposób: 5 g octanu kobaltowego, krystalicznego (CH3 COO)2CO • 4H20 miesza sie z 15 ml 25'°/o-owego wodnego roztworu amoniaku. Najpierw wytraca sie wodorotlenek kobaltawy, rozpuszczajacy sie w nadmiarze amoniaku w kolorze intensywnie zól¬ tym. Nastepnie zageszcza sie go na lazni wodnej i powstaje czerwony roztwór kompleksu kobalto¬ wego, który dodaje sie do powyzej podanej kapieli farbiarskiej.Niewyprana welne czesankowa impregnuje sie w sztuce powyzsza kapiela sposobem opisanym w przykladzie I w urzadzeniu do napawania i na¬ wijania i obrabia sie tak jak w przykladzie I.Otrzymuje sie intensywne czerwono-brazowe wy- barwienie na welnie, która nie byla uprzednia pra¬ na mydlem.P r z y.kl a d V. Przygotowuje sie kapiel farbiar¬ ska, zawierajaca w litrze: 6 30 g srodka pomocniczego, opisanego w przy¬ kladzie I, 10 g barwnika o wzorze 6, 300 g srodka zageszczajacego ze zmodyfikowane¬ go sluzu roslinnego 3 g* chlorku piecioaminochlorokobaltowego /CO(NH3)5Cl/Cl2 Welne czesankowa napawa sie tym roztworem, paruje i plucze, jak podano w przykladzie III.Otrzymuje sie bardzo trwale zólto-brazowe wybar- wienie kompleksem kobaltowym powyzszego barw¬ nika. przyklad VI. Barwi sie welne wedlug prze¬ pisu podanego w przykladzie I z dodatkiem srod¬ ka oddajacego metal, podanego w kolumnie II ta¬ blicy A, za pomo/ca barwnika z kolumny I. Odcien barwy utrwalonego w ten sposób na welnie kom¬ pleksu metalowego podany jest w kolumnie III. ' PL

Claims

Zastrzezenia patentowe 1. Sposób barwienia wlókien zawierajacych azot 'barwnikami metalizowanymi wedlug patentu nr; 49 329, znamienny tym, ze na wlókna wpro¬ wadza sie wodna kapiel zawierajaca barwnik dajacy sie metalizowac oraz srodek oddajacy chrom lub kobalt.
2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek oddajacy metal stosuje sie obojetne chromiany.
3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srpdek oddajacy metal stosuje sie zwiazki kompleksowe chromu lub kobaltu.
4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek oddajacy metal stosuje sie kom¬ pleksy kobaltu z amina.
5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze jako srodek oddajacy metal stosuje sie zwiazek kompleksowy otrzymywany przez zadanie octa¬ nu kobaltawego nadmiarem wodnego roztworu amoniaku, po czym z otrzymanej w ten sposób mieszaniny odparowuje sie wodny roztwór amo¬ niaku.
6. Sposób wedlug zastrz. 1—5, znamienny tym, ze stosuje sie barwniki z ugrupowaniami o,o'- -dwuhydroksyazowymi, o-hydroksy-o'-azokarbo- -ksylowymi, o-hydroksy-o^-aminoazowymi, z sa-, siednimi hydroksygrupami w pierscieniach an- trachinonu, z resztami kwasu salicylowego lub hydroksychinoliny. #49521 HO HOOC H3C CH3 Cl c ^^^COOH Cl WZÓR 1 CH, CH, i J i O H?c - c - e i i CH3 CH^ WZÓR 2 OH OH HO HO^S Jf = Ji 02N WZÓR ^ HO OH H03S N = M - C •:-0 C = N I CH, WZÓR 4 HO,S OH HO N = W WZÓR 5 H 02N H3C-CH-CH5 HO I N » N - C I v I r-O \ Cl C = N I H3C WZÓR 649521 Tablica A Nr. 1 2 3 4 5 6 I, Barwnik OH HgW S03H OH H21J 02N 0_/ Y- S03H CH3 ° •-- 0 H3C ' sulfonowany HOOC II, Srodek oddajacy metal KgCrOjj Zwiazek kobaltu vedlug przykla¬ du IV KgCrO^ Zwiazek kobaltu wedlug przykla¬ du IV Vp0l Zwiazek kobaltu * wedlug przykla¬ du IV Odcien barwy szary % od¬ cieniem zie- 1onkawym niebieski brazovqr zólto- brazowy « blyszczaca czerwien z odcieniem niebieskawym bordo49521 % Q Nr. 7 8 ' : n; ' ¦ ¦-, ¦ I2 Barwnik H0 -yj=Q=° HOOC f\ COOH HO C =' Jl 1 H3C II, Srodek oddajacy metal ¦IfeCrO^ KgCrO^ Odcien barwy czysto- zielony zólty 3 odcieniem czerwonym [BIBLlOTEKAj Will faiai^ilitii ItfW Zaklady Kartograficzne, Wroclaw, A/158, naklad 350 egz. PL