Wynalazek dotyczy maszyn rachunko¬ wych, posiadajacych beben obrotowy, na którym wyznacza sie obliczane liczby. Do obracania bebna sluzy korba, znajdujaca sie zewnatrz maszyny. Liczby, wyznaczo¬ ne bebnie przy obrocie korby, zostaja po¬ srednio przeniesione na tarcze mechanizmu liczbowego, który dla najskuteczniejszej pracy moze przesuwac sie równolegle do o- si bebna.Maszyny tego systemu posiadaja do¬ tychczas bebny, zlozone z szeregu kól. Kaz¬ de kolo jest zaopatrzone w dziewiec zebów, pokrecanych odpowiednio do wprowadzo¬ nej cyfry przez tarcze nastawiajace, obra¬ cajace sie jednoczesnie z kolami przy obro¬ cie rekojesci. Tarcze nastawiajace posiada¬ ja palce, wystajace nazewnatrz przez szcze¬ liny oslony maszyny. Poniewaz tarcze obra¬ caja sie lacznie z kolami, a szczeliny oslony sa bardzo waskie, wiec i palce powinny byc bardzo cienkie, co utrudnia wykonywanie czynnosci na maszynie.Dla ulatwienia sprawdzania cyfr, wy¬ znaczonych na kolach bebna, zaopatrywa¬ no takie maszyny we wskazniki.Niniejszy wynalazek upraszcza budowe maszyn tego systemu i obniza koszt ich wy¬ robu, pozwala obchodzic sie bez wskazni¬ ków i wytwarzac maszyny dokladniej dzia¬ lajace i bardziej trwale.Poza tern opór bebna zwieksza sie stop¬ niowo podczas ruchu, wobec czego opór na rekojesci wzrasta równiez stopniowo bez naglych skoków, które maja miejsce w ma¬ szynach obecnej budowy.Inne zalety maszyny nowego systemu zostana opisane ponizej w zwiazku z przed-stawionym przykladem. Wynalazek nie o- granic^a sie bynajmniej opisana maszyna, która mozna Wykonac w licznych odmia¬ nach.Fig. 1 przedstawia widok maszyny zgó- ry, fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz linji 2—2 fig. 1, fig. 3 — widok boczny ze¬ spolu rachunkowego, fig. 4 — widok zprzo- du tarczy nastawnej, stanowiacej czesc ze¬ spolu rachunkowego, fig. 5 — widok zprzo- du tarczy napedowej zespolu rachunkowe¬ go, fig. 6 — widok zprzodu odmiennej tar¬ czy nastawnej, fig. 7 wskazuje szczegól czesci napedowej w polaczeniu z posred- niem kolem mechanizmu liczbowego, fig. 8 wskazuje szczegól czesci napedowej z od- sunietem posredniem kolem, fig. 9 wska¬ zuje widok tarczy napedowej z wystajacym zboku wystepem do napedu, fig. 10 wskazu¬ je Widok zgóry maszyny po odrzuceniu cze¬ sci oslony w celu przedstawienia ukladu jej czesci roboczych, fig. 11 wskazuje roz¬ winiecie na plaszczyznie powierzchni obwo¬ dowej bebna maszyny wedlug fig. 10 z po¬ daniem ukladu czesci roboczych.Wynalazek polega przedewszystkiem na wlasciwosciach wybieraj acego wartosci cyfr mechanizmu. Cyfry moga byc wyzna¬ czone na obracanym bebnie i sa przeno¬ szone podczas obracania walca na mecha¬ nizm liczbowy. Maszyna posiada mecha¬ nizm do przenoszenia dziesiatków, mecha¬ nizm zerowy oraz znane narzady do przesu¬ wania wózka.Maszyna rachunkowa posiada postu¬ ment, w którym obraca sie wal 2. Do wpra¬ wienia walu w ruch sluzy korba 4 i zebata przekladnia 5 i 6. Na wale sa osadzone o- bok siebie poszczególne zespoly rachunko¬ we. Kazdy zespól jest zlozony z dwóch cze¬ sci: z nastawnej lub wybierajacej tarczy 7 i ze wspóldzialajacej z nia napedowej tarczy 8. Tarcze 7 moga obracac sie na wa¬ le tarcze 8 sa na nim osadzone na stale i moga obracac sie tylko lacznie z walem, Beben lub walec, utworzony wspólnie przez poszczególne zespoly rachunkowe, jest po¬ kryty oslona 9 z równoleglemi szczelinami 12, przez które wystaja uchwyty 13, sta¬ nowiace jednolita z tarczami 7 calosc. Od strony uchwytu kazda tarcza 7 posiada pa¬ sek, na którym sa oznaczone cyfry od 0 do 9 . Jedna z tych cyfr jest zawsze widocz¬ na w wykroju 15 oslony 9, który zazwyczaj jest polaczony ze szczelina 12. Dla kazdej tarczy 7 jest wyznaczony osobny otwór 15.Otwory znajduja sie w kierunku linji pro¬ stej i ukazujace sie w nich cyfry wskazuja wprowadzana do obliczen wartosc, ustawio¬ na na tarczy 7 bebna. Ruch tarczy 7, przy którym w otworze ukazuje sie, np., cyfra 4, ustawia mechanizm wybierajacy w ten spo¬ sób, ze po dokonaniu pelnego obrotu kor¬ by odpowiednie kólko liczbowe pokreci sie o cztery zeby.Tarcze 7 utrzymuje w nadanem poloze¬ niu znajdujacy sie pod dzialaniem sprezyny zatrzask 16, który chwyta wówczas zab 17 tarczy. Kazda tarcza posiada taki zatrzask, zeby zas sa tak wyciete, by umozliwic do¬ kladne ustawienie kazdej tarczy. Tarcze posiadaja równiez wygarbiona czesc 18, która przy obracaniu napedowej tarczy 8 sprzega narzad napedowy z kolem posred¬ niem mechanizmu liczbowego i pokreca kól¬ ko liczbowe stosownie do wielkosci, wyzna¬ czonej na tarczy 7 cyfry. Wygarbiona czesc 18 zajmuje luk, odpowiadajacy lukowi czyn¬ nej powierzchni narzadu napedowego lub nieco wiekszy.Narzad napedowy jest umocowany na tarczy 8 i sklada sie z zazebionej czesci 19, która wygarbiona czesc 18 wlacza lub wy¬ lacza z kola przekladni 21 mechanizmu liczbowego 22. Narzad ten jest zazwyczaj umocowany ruchomo na tarczy 8, jako prze¬ suwajacy sie w kierunku promienia suwak 23. Wedlug fig. 2 i 5 sprezyna 24 tarczy 8 utrzymuje suwak w stanie nieczynnym.Suwak wprowadza sie w stan czynny, w którym zazebiona czesc 19 wystaje z tarczy 8, przez zetkniecie sie jego rolki 25 z wy- - 2 —garbiona czescia 18, która jest ustawiona na tarczy 7. Pokrecenie sie tej ptaczy 7 zmienia uklad wygarbionej czesci w sto¬ sunku do posredniego kola przekladni; Przy przestawianiu przeto tarczy 7 czynna za¬ zebiona czesc 19 wystaje w ciagu pewnego okresu czasu z tarczy 8 i pokreca posrednie kolo przekladni odpowiednio do ustawionej wartosci na tarczy nastawnej 7. Zazebiona czesc 19 posiada dziewiec zebów, które wszystkie lub niektóre z nich zaczepiaja kolo przekladni i wprawiaja go w ruch w zaleznosci od ustawienia tarczy 7. Wedlug fig. 9 tarcza 7 jest ustawiona na cyfre 9, przyczem wszystkie zeby czesci 19 zacze¬ piaja kolo przekladni. Na fig, 8 tarcza 7 jest ustawiona na cyfre 4 i czesc 19 jest od¬ sunieta od kola przekladni po uprzedniem zaczepieniu jego czterech zebów. Wygar- biona czesc 18 posiada taka dlugosc i jest tak ulozona, ze suwak 23 zaczyna przesta¬ wiac sie, zanim zazebiona czesc 19 wejdzie na droge zebów kola przekladna i cofa sie z chwila, gdy kolo przekladni pokreci sie o odpowiednia ilosc zebów. Przy obrocie kor¬ by w odwrotnym kierunku suwak zaczepia kolo przekladni, wobec czego wskazana i- losc zebów polaczy sie z niem, zanim su¬ wak odsadzi sie od kola. Przy dodawaniu i mnozeniu pokreca sie korbe w jednym kierunku, przy odejmowaniu i dzieleniu — w kierunku odwrotnym. Przy nastawieniu tarczy 7 na zero suwak odsadza sie, zanim zazebiona czesc zdola zblizyc sie do kola przekladni. Maszyna posiada urzadzenie, zmuszajace suwak.do cofania sia bez zawo¬ du po pokreceniu sie kola przekladni o odpo¬ wiednia ilosc zebów. Na tarczy 7 przy kon¬ cu wygarbionej czesci 18 znajduje sie po¬ mocnicza czesc 26, która styka sie z rolka 25 w chwili, gdy rolka ta dojdzie do konca wygarbionej czesci 18, co sprowadza rap¬ towny i niezawodny zwrotny ruch suwaka, który w cofnietej pozycji utrzymuje spre¬ zyna 24.Zamiast sprezyny 24 mozna utrzymac suwak w cofnietej pozycji zapomoca okrez¬ nej krzywej 27, w która je&t zaopatrzona tarcza 7; krzywa ta wspóldziala z rolka, u- trzymujac suwak w nieczynnej pozycji za wyjatkiem wypadków, kiedy rolka ta do¬ tyka wygarbionej czesci 18. Jak przy jed¬ nym, tak i drugim ustroju kolo przekladni posiada wystajace szczeble 28, wykonane w dowolny zreszta sposóbi wspóldzialajace z drazkami, przenoszacemi dziesiatki na kólka liczbowe.Mechanizm liczbowy miesci sie w prze¬ suwanych wzdluz saniach 29 i posiada u- rzadzenia do poruszania go i sprowadzania na zero po zakonczeniu obliczen. Urzadze¬ nia te sa znane.W maszynach1 rachunkowych, w których narzady napedowe posiadaja niezaleznie od siebie ruchome zeby, narzady te lub grupy zebów sa ustawione w pewnym sze¬ regu równolegle do osi bebna. Czynne zeby narzadów lezaly w plaszczyznie, przecho¬ dzacej wzdluz osi bebna. Jezeli kola prze¬ kladni mechanizmu liczbowego leza na osi równoleglej do osi bebna, wszystkie czyn¬ ne zeby bebna musza zaczepiac o tryby przekladni mniej wiecej jednoczesnie tak, ze koHba doznaje silnego oporu. Zeby te zajmowaly zazwyczaj luk bebna, odpowia¬ dajacy 90°, wobec czego caly wysilek na korbie ograniczal sie do tej czesci obrotu bebna.Dla korzystniejszego rozkladu sil i u- latwienia pracy na maszynie narzady nape¬ dowe zostaly rozstawione w odpowiednim ukladzie katowym na calym obwodzie wal¬ ca, wobec czego przy obrocie bebna narzady te dzialaja kolejno, zaczepiajac mechanizm liczbowy. Uklad ten jest uwidoczniony na fig. 10 i 11. Narzady napedowe sa tak przy- tem ustawione, ze czynne ich zeby stopniowo zblizaja sie do kól przekladni mechanizmu liczbowego. Narzady te ustawione sa za¬ zwyczaj wzdluz linji srubowej, która tworzy jeden lub kilka zwojów. Kazdy z narzadów — 3 —jest przytern przesuniety o pewien kat, któ¬ ry odpowiada podzialce zebów.Mechanizm liczbowy przestawia sie stopniowo. Kazdy wystajacy zab narzadu napedowego pokreca go o jeden zab. Zeby kolejnych narzadów napedowych zaczepia¬ ja przytem kolo zebate przekladni pod ko¬ niec jego ruchu, sprowadzonego przez zab narzadu poprzedniego. W ten sposób obcia¬ zenie korby rozklada sie na polowie obwo¬ du bebna i wzrasta od zera do najwiekszej wielkosci, aby nastepnie spasc znowu do zera. PL