Opublikowano dnia 12 maja 1962 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45571 KI. 12 q, 6/03 Instytut Przemyslu Organicznego *) Warszawa, Polska Sposób wytwarzania kwasów N,N-dwumetyloaminobenzenosulfonowych Patent trwa od dnia 9 sierpnia 1960 r.Kwasy N,N-dwumetyloaminobenzenosulfono- we w postaci soli sodowych znajduja zastosowa¬ nie do standaryzacji barwników kadziowych oraz indygosoli. Dotychczasowe metody przemy¬ slowe ich wytwarzania polegaly glównie na me- tylowaniu kwasu sulfanilowego lub metanilowe- go przy pomocy chlorku metylu do kwasu N,N-dwumetylosulfanilowego lub N,N-dwume- tylometanilowego. Metoda ta zostala ujawniona w raportach alianckich (FIAT 1313 t. I). Metoda metylowania kwasu sulfanilowego za pomoca siarczanu dwumetylu podana przez Houbena i Schreibera (Houben u. Schreiber Ber. 33, 2348—1920) nie znalazla zastosowania w prze¬ mysle.Równiez i metoda metylowania kwasu sulfa¬ nilowego za pomoca formaldehydu w obecnosci kwasu mrówkowego, opublikowana przez *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa mgr inz. Waldemar To¬ polski i mgr inz. Tomasz Budzisz.Fierz — Dawida i Blangey'a (Fierz — Dawid i Blangey, Helv. Chimica Acta 23, 213, 1940) oraz Emersona, Neumana i Moundresa (Emerson, Neuman, Moundres. J. Am. Chem. Soc. 63, 972, 1941) wydaje sie klopotliwa, przy czym wy¬ dajnosc jest tu niezbyt zadawalajaca.W metodzie podanej w niemieckim opisie pa¬ tentowym nr 44792 kwas N,N-dwumetyloamino- benzenosulfonowy mozna otrzymac przez sulfo¬ nowanie dwumetyloaniliny za pomoca 30^/t-owe- go oleum. W podanym w opisie patentowym przykladzie tok postepowania jest nastepujacy: do sulfonatora wprowadza sie 65 kg 30,/t-owego oleum i 10 kg dwumetyloaniliny. Temperatura sulfonacji wynosi 55—60° C. Nie podana jest wydajnosc. Jak wykazuja badania przeprowa¬ dzone przez Kurakina (A. N. Kurakin, Z. Ob- szczej Chimii 18, 2089, 1948) oraz badania wlasne, otrzymuje sie ta metoda wydajnosc równa 62V» teorii.Z prac przeprowadzonych nad metoda sulfo¬ nacji dwumetyloaniliny za pomoca oleum przezDavidsona (A. Davidson, Intern. Dyestuffs, Lon¬ don, 1926, 54) i Kurakina (A. N. Kurakin, Z. Obszczej Chimii, 18, 2089, 1948) wynika, ze powstaje tutaj mieszanina izomerów meta i para.Przeprowadzone badania wlasne potwierdzily ten fakt.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze dwumetyloaniline rozpuszcza sie w monohydra¬ cie w temperaturze ponizej 30° C, a nastepnie wkrapla sie oleum o zawartosci okolo 60°/t wol¬ nego S03 w takiej ilosci, azeby otrzymac w ma¬ sie reakcyjnej stezenie wolnego S03 w granicach 20—40°/o. Temperatura w czasie wkraplania ole¬ um nie moze przekraczac 30° C. Nastepnie stop¬ niowo podnosi sie temperature masy sulfona- cyjnej do 85—100° C i utrzymuje tak dlugo, dopóki sulfonacja nie zajdzie do konca. Mase sulfonacyjna wylewa sie do wody, poddaje wap¬ niowaniu, a nastepnie sól wapniowa przerabia na sodowa w zwykly sposób. Uzyskana wydaj¬ nosc soli sodowej kwasów dwumetyloaminoben- zenosulfonowych wynosi 90°/« teorii.Sposób wedlug wynalazku jest wiec techno¬ logicznie prostszy, tanszy i wydajniejszy od wyzej opisanych metod.Przyklad: W sulfonatorze umieszcza sie 590 czesci wagowych monohydratu, a nastepnie dodaje 242 czesci wagowych dwumetyloaniliny przy mieszaniu i temperaturze nie przekracza¬ jacej 30° C. Nastepnie dodaje sie 590 czesci wagowych 60°/©-wego oleum. W czasie dodawa¬ nia oleum temperatura nie powinna przekro¬ czyc 30° C. Po wkropleniu oleum temperature masy sulfonacyjnej podnosi sie powoli do 85—100° C i utrzymuje tak dlugo, dopóki cala ilosc dwumetyloaniliny nie ulegnie sulfonacji.Nastepnie mase sulfonacyjna wylewa sie do wody, wapniuje i soduje. Po wysuszeniu otrzy¬ muje sie 402 czesci wagowych soli sodowych kwasów N,N-dwumetyloaminobenzenosulfono- wych. Stanowi to 90°/# wydajnosci teoretycznej. PL PL