Wynalazek dotyczy zderzaka pochwowego, za¬ opatrzonego co najmniej w jedno urzadzenie cierne, zmontowane pomiedzy sprezynami.W dotychczas znanych zderzakach, w których urzadzenie cierne jest miedzy dwoma sprezyna¬ mi, jedna sprezyna sluzy do wstepnego napinania urzadzenia ciernego i pomaga tylko posrednio w tlumieniu i przejmowaniu uderzen. Dzialanie cierne wystepuje natychmiast równiez przy ma¬ lych uderzeniach; Poniewaz male uderzenia wy¬ stepuja czesciej niz silne obciazenia, wynika nie¬ równomierne zuzycie powierzchni ciernych. W okolicy powierzchni tracych, w polozeniu spo¬ czynku zostaja one silniej zuzyte, niz w miejs¬ cach, które sa narazone na silniejsze obciazenia.Wynalazek pozwala na wyeliminowanie tych wad, dzieki zaopatrzeniu ciernego elementu zed- rzaka w trzon, wykonany w osi zderzaka. Dlu¬ gosc trzona odpowiada odleglosci miedzy urza¬ dzeniem ciernym i przynalezna podkladka opo¬ rowa, zmniejszonej o skok slabszej sprezyny zderzakowej.Element cierny wspólpracuje celowo swoja po¬ wierzchnia cierna z powierzchnia wewnetrzna trzonu rurowego. Równie dobrze moze nia byc inna powierzchnia cierna, przesuwajaca sie w zaleznosci od trzona rurowego. Dla calosci spre¬ zyna silna jest zmontowana w trzonie rurowym.Sprezyna slabsza opiera sie jednym koncem o urzadzenie cierne, a drugim koncem o pod¬ kladke zderzaka lub o czesc powierzchni wspól¬ pracujacych, niezalezna od ruchu trzona ruro¬ wego. Silna sprezyna razem z urzadzeniem cier¬ nym pracuje przy slabym obciazeniu zderzaka jako czesc polaczona sztywno z trzonem ruro¬ wym. Tylko sprezyna slaba zostaje obciazona i scisnieta, dopóki trzon po scisnieciu slabej spre¬ zyny nie uderzy o odpowiadajacy mu wystep.Ten wystep jest przymocowany do podkladki zderzaka lub do czesci wspólpracujacych po¬ wierzchni, niezaleznej od ruchu trzonu rurowego.Wskutek takiego nabiegniecia, urzadzenie cier¬ ne zostaje sprzezone bezposrednio lub posrednio z podkladka zderzaka, powodujac wylacznie slab-szej sprezyny. Przy dalszym przesuwie trzona rurowego, wskutek duzego obciazenia zaczyna dzialac silna. ^pM^na, a t^AAurowy lub po¬ laczona z nim powierzeni^* cierna wspólpracuje z urzadzeniem ciernym. Trzon moze skladac sie np. z jednego lub^kilfeu iwetó^a przebiegajacych wzdluz osi zderzaka' lub z A$% Wystep przynalezny wykonuje sie najlepiej w postaci koziolka opartego o pocjkladke zderzaka, który wchóflzljiy;pdBpw^^ie *wyciecie sprezyny, utrzymuje ja *we wia&ftwyni Colozeniu, dla pro¬ wadzenia trzona zderzaka i urzadzenia ciernego.Zapobiega sie przez to zacisnieciu urzadzenia ciernego oraz zmniejsza niebezpieczenstwo zgie¬ cia trzona zderzaka dzieki zastosowaniu o mniej¬ szej dlugosci.Przez takie wykonanie unika sie, aby tarcie wystepowalo juz przy slabych uderzeniach. Przy silnych uderzeniach wystepuje tarcie wskutek bezwladnosci dynamicznej ui LariwMiia niemego oraz spceiyn, n&tyrfemiast od chwili wystapie¬ nia «feaaaenia. Przy malym obciazeniu zderzaka jest równiez do dyspozycji duzy skok sprezyny.Skok sprezyny nie jest proporcjonalny do wiel¬ kosciptaesuwutrzena rurowego. Przezzastosowa- nie kilku xjX3^ wo^pomied^kaida spranasikia islaba mozna dowolnie uaMc iftebskosc przesuwu trama rtmmego od wiejkosci obciazenia. Przy zastosowaniu kiiku urzadzen ciernych trzeba stosowac o jedna sprezyne wieeej niz ilosc urza¬ dzen ciernych. Sprezyny do przejmowania sil sa roznych wymiarów. Przy takim urzadzeniu mozna stosowac rózne typy sprezyn, odpowiada¬ jace najlepiej pozadanej wielkosci przesuwu, np. sprezyny pierscieniowe, spiralne lub gu¬ mowe.Przedmiot wynalazku jest bardziej szczególo¬ wo opisany na podstawie rysunku, przedstawia¬ jacego przyklad wykonaajfefriifriakn jneograni- czajacego zakresu wynalazka. Na rysunku fig. 1, 2 i 3 przedstawiaja ^i^tóowo w przekroju kilka odmiaii zderzaka pochwowego.Urzadzenie wedlug wynalazku znajduje sie w oslonie utworzonej z pochwy 2 zakonczonej podkladka 1 i trzona zderzaka 3 z tarcza zde¬ rzakowa 4, osadzonego przesuwnie w pochwie 2.Na fig. 1 przedstawiono urzadzenie cierne, utworzone z dwóch tarcz stozkowych 9 i pier¬ scienia ciernego 10, zaopatrzonego w szczeline 12 i wyciecia 13, które jest zmontowane miedzy silna sprezyna 5 opierajaca sie o tarcze zderza¬ kowa 4 i slaba sprezyne stozkowa oparta o podkladke zderzaka. Tarcza stozkowa 9, znaj-1 dujaca sie od strony podkladki zderzaka, jest sztywno polaczona z trzonem 7, przebiegajacym wzdluz osi zderzaka. Trzon jest prowadzony wewnatrz sprezyny stozkowej 6. Na podkladce zderzaka jest wykonany przynalezny wystep *.Przy obciazaniu zderzaka zostaje wpierw scisnieta slaba sprezyna 6, poczym trzon 7 ze¬ tknie sie z wystepem 8. Silna sprezyna nie jest scisnieta i urzadzenie cierne nie zostaje przesu¬ niete. Przy dalszym wznoscie obciazenia naste¬ puje przesuwanie sie trzona zderzaka 3 w po¬ chwie zderzakowej 2. Urzadzenie cierne zostaje sztywno sprzegniete za pomoca trzona 7 z pod¬ kladka 1 zderzaka i nie moze wskutek tego brac udzialu w dalszym przesuwie. Silna spre¬ zyna 5, która opiera sie o tarcze stozkowa 9, 7ez$ca po stronie przeciwnej od podkladki, pod¬ lega obciazeniu i jednoczesnie wewnetrzna po¬ wierzchnia 14 trzona zderzaka 3 wspólpracuje z powierzchnia cierna 11 urzadzenia ciernego.Przez tarcie wzajemne tych obydwóch powie¬ rzchni wytwarza sie wiekszy opór przesuwu i pozadane zuzycie energii. Slaba sprezyna 6 zostaje przy tym wylaczona. Przy odciazeniu wysteruje tarcie tak dlugo, az silna sprezyna zostanie odciazona, a slaba sprezyna odciaga przy cdsunieciu traon 7 od podkladki.Przy bardzo samych uderzeniach, powodu- jacyeh duza szybkosc poczatkowa przesuwu tmona rurowego, wystepuje natychmiast, wsku¬ tek bezwladnosci sprezyn stozkowych 5, 6 oraz urzadzenia ciernego wraz *z trzonem 7, tarcie na wewnetrznej powierzchni 14 trzona rurowego 3. Daje to przy silnych uderzeniach pozadany skutek.W zderzaku uwidocznionym na fig. 2 zasto¬ sowano dwa róznie uksztaltowane elememy cierne, wlaczone szeregowo pomiedzy spgezy- nami. W irzonie rurowym 3 jest wj*onana sprezyna stozkowa 22 pomiedzy tarcza zderza¬ kowa 4 i plyta podporowa 19, polaczona sztyw¬ no z trzonem 23, skierowanym do tarczy 4. Na plycie podporowej 19 oparty jest pierscien cier¬ ny 10 o stozkowej powierzchni wewnetrznej, do której jest dociskana tarcza klinowa 9 za po moca sprezyny pierscieniowej 18, opierajacej sie na tarczy klinowej 20 drugiego urzadzenia ciernego. Tarcza 20 posiada trzy trzony 17, prze¬ biegajacej, wzdluz osi zderzaka w kierunku do tarczy zderzakowej. Pomiedzy tarcza klinowa 20 i nastepna tarcza klinowa 21 jest umieszczony pierscien cierny, przy czym tarcza 21 jest po¬ laczona sztywno z pierscieniem 15. Pomiedzy tarcza klinowa 21 i podkladka zderzaka 1 znajduje sie sprezyna gumowa 16. Przy obcia¬ zaniu zderzaka zostaje najpierw scisnieta — 2 —najslabsza sprezyna, czyli sprezyna gumowa 16 az pierscien 15 zetknie sie z podkladka zderza¬ ka 1. To zetkniecie powoduje wlaczenie innych sprezyn i elementów ciernych. Nastepna slab¬ sza sprezyna zostaje scisnieta, tj. sprezyna stozkowa 22, az trzon 23 dotknie wystepu 8.Do tej chwili pracuja % obydwa urzadzenia cierne. Przy zetknieciu trzona zostaje wyla¬ czone pierwsze urzadzenie cierne, a dziala jedynie drugie urzadzenie Cierne., Jezeli sprezyna stozkowa 22 posiada wie¬ ksze wymiary niz sprezyna 18, to po zetknie¬ ciu pierscienia 15 z podkladka zderzaka 1 na¬ stepuje uruchomienie jedynie drugiego urza¬ dzenia ciernego. Pierwsze urzadzenie cierne zostaje uruchomione przy dalszym przesuwie przez zetkniecie sie trzona odbojowego 17 z tarcza stozkowa 9.Odmiana zderzaka przedsawiona na fig. 3 rózni sie od zderzaka na fig. 1 tym, ze wystep posiada postac koziolka 8' wchodzacego do sprezyny. Koziolek 8* prowadzi sprezyne rów¬ niez podczas sciskania zderzaka i utrzymuje ja w pozadanym polozeniu. Trzon 7 posiada znacznie mniejsza dlugosc i jest sztywno po¬ laczony z tarcza klinowa 9. Druga tarcza kli¬ nowa posiada podobny koziolek wchodzacy do drugiej sprezyny. Przez to równiez tarcza stozkowa i druga sprezyna 5 sa centrowane i prowadzone wlasciwie. Obydwie tarcze kli¬ nowe sa jednakowo uksztaltowane i daja sie wzajemnie wymieniac.Przez zmiane sily sprezyn, rodzaj i liczbe urzadzen ciernych, otrzymuje sie mozliwosc, aby nadac tlumieniu uderzen pozadany w da¬ nym przypadku przebieg. Szczególy pokazane na przykladzie wykonania daja moznosc wza¬ jemnej wymiany, bez przekroczenia zakresu wynalazku. Pierscienie cierne moga byc wy¬ konane z—tworzywa sztucznego, na przyklad z forocoliriub z metalu zaopatrzonego w okla¬ dzine. Tarcze klinowe sa wykonane celowo ze stali z utwardzona powierzchnia stozkowa.Zamiast stozkowej sprezyny zderzakowej mo¬ zna zastosowac sprezyne pieczeniowa lub gumowa. Mozna równiez zastosowac wiecej urzadzen ciernych, wykonanych pomiedzy dwie ma sprezynami. Jest to szczególnie korzystne przy zderzakach na duze obciazenia i o znacz¬ nej dlugosci. Ochrona wynalazku obejmuje równiez odmiane zderzaka pokazanego na przy¬ kladzie wykonania tak obróconego, iz trzon ru¬ rowy z tarcza zderzaka, na której przymocowa¬ na jest nakladka, przesuwa sde na pochwie zderzakowej polaczonej z podkladka zderzaka. PL