Do obudowy scian w górnictwie uzywane sa najczesciej zelazne, wieloczesciowe, stojaki ko¬ palniane o nastawianej wysokosci, których czlon wewnetrzny wsuniety jest w czlon zewnetrz¬ ny stojaka. Czlon wewnetrzny w kazdorazowo wybranym polozeniu, moze byc zaciskany wzgledem czlonu zewnetrznego stojaka za po¬ moca zamka do stojaka kopalnianego. Zacis¬ kanie czlonu wewnetrznego wzgledem czlonu zewnetrznego nastepuje przez wbijanie w za¬ mek jednego lub kilku klinów zaaciskowych, które swymi czesciami dzialaja na czlon we¬ wnetrzny, przy czym moga byc zastosowane specjalne elementy zwiekszajace tarcie. W ten sposób pomiedzy czlonem wewnetrznym a zam¬ kiem, sztywno polaczonym z czlonem zew¬ netrznym stojaka, wytwarza sie tak duze tar¬ cie, ze tylko przy przekroczeniu okreslonej si¬ ly docisku moze nastapic przesuniecie czlonu wewnetrznego w czlonie zewnetrznym..Przy obudowie górniczej scian nalezy dbac 0 to, aby wszystkie stojaki kopalniane podda¬ ne byly mozliwie jednakowemu obciazeniu.W ten sposób unika sie przeciazenia poszcze¬ gólnych stojaków, a tym samym zapobiega sie zwalnianiu urabianej sciany. W tym celu nie¬ zbednym warunkiem jest, aby wszystkie sto¬ jaki byly ustawione przy jednakowym napie¬ ciu ich zamków. Wbijanie klinów napinaja¬ cych nastepuje za pomoca mlota, przy niekon¬ trolowanej i kazdorazowo zmieniajacej sie sile uderzeniowej górnika, tak ze rzeczywiste sily napinajace w zamkach, a tym samym i sily docisku w stojakach kopalnianych, wahaja sie w bardzo szerokich granicach. Pomijajac to, w ciagu dnia, wskutek zmienionych warun¬ ków tarcia, sily dociskowe w zamku czesto sa mniejsze, niz na stanowisku kontrolnym.Aby stojaki kopalniane móc ustawic przy mozliwie równomiernym i duzym napieciu zamka, zaproponowano juz zastosowanie do napinania stojaków kopalnianych odejmowalne urzadzenia napinajace, które zamiast wbijanych klinów rozpiera równomiernie czesci dociskowelub napinajace zamka, np. hydraulicznie lub przy uzyciu sworznia nagwintowanego, az wy¬ magana sila napiecia zamka zbstanie osiagnieta.Ograniczenie sily napinajacej w zamku osia- , gav sie przez zastosowanie klucza momentów obrotowych. Aby czesci dociskowe lub napina¬ jace zamka, rozparte przez urzadzenie napina¬ jace, po odjeciu tego urzadzenia nie przestaly naciskac, w zamek stojaka wsuwa sie klin przytrzymujacy, który utrzymuje dalej stan napiecia.Przy zastosowaniu do napinania czlonów zam¬ ka, odejmowanego urzadzenia napinajacego, me¬ chanicznego lub hydraulicznego, zamek do sto¬ jaków kopalnianych moze posiadac bardzo pro¬ sta konstrukcje. Odpadaja stosowane dotych¬ czas mechanizmy, a zamek musi posiadac jedy¬ nie klin przytrzymujacy do utrzymywania sta¬ nu napiecia oraz ramiona do uchwycenia urza¬ dzenia napinajacego. Odejmowane urzadzenie napinajace moze byc wykorzystane do napina¬ nia wielu stojaków kopalnianych, przy czym wbudowane urzadzenie ograniczajace sile na¬ cisku, nie pozwala na przekroczenie potrzeb¬ nej sily napiecia zamka, w zastosowaniu do dowolnego stojaka kopalnianego.Wynalazek opiera sie na stwierdzeniu, ze równiez zastosowanie takiego odejmowalnego urzadzenia napinajacego nie zapewnia wszyst¬ kim podporom jednakowej sily nacisku zamka.Po pierwsze, klin zatrzymujacy moze byc osadzony przez górnika zbyt luzno, tak ze roz¬ pierane czesci napinajace moga zwolnic nacisk, przez co . sila napinajaca w zamku ulegnie zmniejszeniu; po drugie, powstaje mozliwosc wystepowania wzrostu napiecia w zamku wsku¬ tek zbyt silnych uderzen mlota w klin zatrzy¬ mujacy. Wzrost napiecia w zamku, spowodo¬ wany klinem zatrzymujacym, czyni zupelnie nieskutecznym urzadzenie ograniczajace sile na¬ cisku, umieszczone w urzadzeniu napinajacym.Dalsza nie dajaca sie kontrolowac zmiana w na¬ pieciu zamka polega na tym, ze dotychczas gór¬ nik mógl odjac urzadzenie napinajace od zam¬ ka stojaka równiez przed osiagnieciem potrzeb¬ nego w zamku napiecia Do odejmowania urza¬ dzenia napinajacego przewidziana byla dotych¬ czas specjalna zasuwa zwalniajaca, która mu¬ siala byc uruchomiona przez górnika przed odjeciem urzadzenia napinajacego .Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad znanych urzadzen napinajacych i skontrolo¬ wanie odejmowalnego urzadzenia napinajace¬ go do stojaków kopalnianych, zapewniajacego scisle to samo napiecie zamka dla wszystkich stojaków kopalnianych, a tym samym równiez jednakowa sile docisku.Rozwiazanie tego zadania wedlug wynalazku polega na tym, ze wraz z obciazeniem elemen¬ tów napinajacych, urzadzenie zatrzymujace usu¬ wane jest przez urzadzenie napinajace w swoje polozenie blokujace, a urzadzenie ograniczaja¬ ce sile nacisku, przy osiagnieciu potrzebnej si¬ lu napiecia w zamku, dziala na element zwal¬ niajacy tak, ze czlony naciskajace urzadzenia napinajacego samoczynnie zwalniaja nacisk.Wskutek tego, ze w tym przypadku odejmo¬ walne urzadzenie napinajace wciska takze klin zatrzymujacy w jego polozenie blokujace, gór¬ nik nie moze juz dowolnie wplywac na klin zatrzymujacy i zmieniac przez to wielkosc na¬ piecia w zamku. Jednoczesnie uniemozliwia mu sie równiez odjecie urzadzenia napinajacego od zamka stojaka przed osiagnieciem potrzebnego napiecia w zamku, gdyz czlony naciskajace w urzadzeniu napinajacym zwalniane sa sa¬ moczynnie po osiagnieciu wymaganego napie¬ cia w zamku, za pomoca urzadzenia ogranicza¬ jacego sile nacisku, za posrednictwem elemen¬ tu zwalniajacego.Dotychczas czynnosc ta wykonywana byla przez górnika recznie. Przez to samoczynnne zwalnianie nacisku urzadzenia napinajacego, pa osiagnieciu wlasciwego napiecia w zamku, po¬ miniete zostaje uruchomienie przez górnika za¬ woru zwalniajacego, tak ze staje sie niemozli¬ wy wplyw z zewnatrz na przebieg procesu na¬ pinania zamka.Proponowane urzadzenie napinajace dziala niezwykle pewnie, gwarantuje kazdemu usta¬ wionemu stojakowi kopalnianemu zawsze takie same napiecie w zamku, gdyz wyeliminowane zostaly jakiekolwiek mozliwosci wplywania na proces napinania, zarówno przy blokowaniu zamka stojaka, jak i przy odejmowaniu urza¬ dzenia napinajacego.Dalsze szczególy i zalety wynalazku omówio¬ ne zostana na przykladach uwidocznionych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zamek do stojaków kopalnianych z klinem podluznym, sluzacym jako urzadzenie zatrzymujace oraz z nasadzonym urzadzeniem napinajacym, fig. 2 — zamek z klinem poprzecznym, w przekroju podluznym, z nasadzonym urzadzeniem napi¬ najacym, fig. 3 — zamek do stojaków kopalnia¬ nych wedlug fig. 2 w przekroju poprzecznym, z osadzonym urzadzeniem napinajacym, fig. 4 — przekrój przez urzadzenie napinajace, przed¬ stawiony w sposób uproszczony, fig. 5 — urza¬ dzenie ograniczajace sile cisnienia z mecha-mzmem zwalniajacym dla urzadzenia napina¬ jacego wedlug fig. 4, przy zastosowaniu klucza momentów, fig. 6 — przekrój odmiany urza¬ dzenia napinajacego, przedstawionego w po¬ staci uproszczonej, przy zastosowaniu zaworu ograniczajacego, a fig. 7 — mechanizm zwal¬ niajacy urzadzenia napinajacego wedlug fig. 6 w podzialce powiekszonej.W przedstawionym na fig. 1 zamku 1 do stojaków kopalnianych zacisniecie czlonu we¬ wnetrznego 2 wzgledem czlonu zewnetrznego 3 stojaka nastepuje za pomoca dwóch elementów napinajacych 4, wytwarzajacych moment obro¬ towy i obejmujacych czlon wewnetrzny. Ele- meinty te sa napinane jednoczesnie wokól po¬ dluznej osi stojaka w odwrotnych kierunkach.Do wytwarzania dzialania sily napinajacej, ele¬ menty napinajace 4 sa zaopatrzone w ramio¬ na 5, pomiedzy którymi umieszcza sie odejmo¬ walne, hydrauliczne urzadzenie napinajace 6, które przenosi sile napinajaca zamek na oba ramiona 5, a tym samym na narzady napina¬ jace 4. Urzadzenie napinajace 6 uruchamiane jest recznie -za pomoca dzwigni 7. Tlok 8 roz¬ piera narzady napinajace. Urzadzenie napina¬ jace prowadzone jest w rowkach 9 ramion na¬ pinajacych 5, co zabezpiecza je przed wypad¬ nieciem z zamka stojaka przy obciazeniu ra¬ mion napinajacych. Aby urzadzenie napinajace nie wysunelo sie do dolu z rowków ramion na¬ pinajacych przy zalaczaniu do zamka lub przy zwolnieniu nacisku tloka 8, ramiona napina¬ jace moga byc zbiezne ku dolowi. Aby stan napiecia utrzymywal sie równiez po odjeciu urzadzenia napinajacego 6, w zamku stojaka umieszczony jest klin podluzny 10, sluzacy ja¬ ko klin blokujacy. Jest on wsuwany w swe polozenie blokujace jednoczesnie z wysuwa¬ niem sie tloka 8 z urzadzenia napinajacego. Do wciskania klina 10 sluzy dzwignia 11, która daje sie obracac dokola punktu 12 za pomoca innego tloka.Na fig. 2 i 3 przedstawiony jest inny zamek do stojaków kopalnianych, w którym sile napi¬ najaca przenosi sie na czlon wewnetrzy 2, za pomoca narzadu dociskajacego 13 i podkladek dodatkowych zwiekszajacych tarcie. Jako urza¬ dzenie utrzymujace stan napiecia sluzy tu klin poprzeczny 14. Odejmowalne urzadzenie napi¬ najace zaopatrzone jest w ramiona 15, które obejmuja zamek stojaka opierajac sie o klin 16 przy obudowie 17 zamka. Urzadzenie napina¬ jace posiada dwa tloki 8, które dzialaja na narzad dociskajacy 13, przyciskaja go równo¬ miernie do czlonu wewnetrznego. W celu uchwycenia obu tloków 8, narzad dociskajacy 13 jest przedluzony w obie strony. Do osadze¬ nia klina blokujacego 14 w jego polozeniu blo¬ kujacym, urzadzenie napinajace 6 w tym wyko¬ naniu posiada tlok 18, który za posrednictwem zaczepu 19 wsuwa klin poprzeczny 14 w zamek stojaka.Na fig. 4 i 5 przedstawiono samo hydraulicz¬ ne urzadzenie napinajace w przekroju. Sluzy cno szczególnie do napinania zamków stojaków kopalnianych wedlug fig. 1. W celu lepszego zrozumienia, urzadzenie napinajace przedsta¬ wione jest w postaci uproszczonej, to znaczy wszystkie urzadzenia uruchamiajace przesunie¬ te sa w plaszczyzne przekroju lub obrócone.W celu napiecia zamka stojaka kopalnianego za pomoca hydraulicznego urzadzenia napinaja¬ cego, trzeba najpierw to urzadzenie wprowa¬ dzic jego wystepami 20 w rowki prowadnicze ramion napinajacych. Nastepnie przez porusza¬ nie dzwigni 7 dokola walka 21 pompy urucha¬ mia sie tlok 22 pompy. Tlok 22 zasysa ciecz tloczaca z zasobnika 23 tej cieczy przez waski otwór szczelinowy 24 i tloczy ja przez wstecz¬ ny zawór 25 do komory cisnieniowej 26. Otwór 24 jest wykonany tak, ze tlok 22 pompy otwie¬ ra go na krótko przed osiagnieciem swego dol¬ nego punktu martwego. Powstale w cylindrze pompy podcisnienie, powoduje zasysanie cie¬ czy. Poniewaz pompa tlokowa posiada tylko jeden otwór 25, mozna wiec ja bardzo, latwo wmontowac do urzadzenia napinajacego, przy czym zajmuje ona bardzo malo miejsca.Z komory cisnieniowej 26 tloki 8 i 27 wypy¬ chane sa jednoczesnie przez ciecz. Tlok 8 dziala razem z wystepem 20 na ramiona napinajace zamka stojaka kopalnianego, podczas gdy tlok 27 poprzez dzwignie 11, osadzona wychylnie dokola sworznia 12, wciska klin blokujacy w je¬ go polozenie blokujace. Poniewaz tlok 8 musi wytwarzac duza sile napiecia w zamku, przeto jego przekrój poprzeczny jest dobrany tak, aby byl wielokrotnie wiekszy niz podobny przekrój tloka 27, który z niewielka sila osadza klin blokujacy w jego polozeniu blokujacym.Jezeli tlok 8 wywola zadana sile napinajaca zamek, to wówczas wedlug wynalazku, urzadze¬ nie ograniczajace wielkosc cisnienia, powinno uruchomic mechanizm zwalniajacy. To urza¬ dzenie ograniczajace posiada postac klucza mo¬ mentów obrotowych 28, stanowiacego jedno¬ czesnie dzwignie 7 pompy. Po osiagnieciu za¬ danego cisnienia moment obrotowy przenoszo¬ ny na wal pompy przekracza pewna okreslona i nastawna wartosc, a krazek 29 wychodzi ze — 3 —swego wyciecia w tarczy krzywkowej 30 tak, ze klucz momentów obrotowych 28 moze sie swobodnie obracac dokola walu 21, jako osi obrotu. Z obudowa klucza momentów obroto¬ wych zwiazana jest sztywno czesc 31 zazebie¬ nia czolowego i moze sie na wale obracac.Druga czesc 32 tego zazebienia nie moze sie obracac, jednak moze przesuwac sie wzdluz walu pompy. Zwolniony klucz momentów obro¬ towych obraca se luzno razem z czescia 31 na wale 21 i przyciska w ten sposób druga czesc 32 zazebienia czolowego do sworznia 33. Ten otwiera zawór spustowy 34, przez który ciecz tloczaca zostaje odprowadzona z komory cis¬ nieniowej 26 do zasobnika 23. W ten sposób tloki 8 i 27 pozbawione zostaja cisnienia. Oba tloki powracaja do swoich pozycji wyjsciowych pod dzialaniem sprezyn 35.Urzadzenie napinajace mozna teraz latwo od¬ jac od zamka stojaka, gdyz jego wystepy sa luzno osadzone w rowkach prowadniczych. Po odjeciu urzadzenia napinajacego moze ono byc uzyte do ustawiania nastepnego stojaka.Aby zapobiec przedostawaniu sie powietrza do zasobnika 23 cieczy tloczacej, umieszczony jest w nim pecherz gumowy 36, którego wne¬ trze polaczone jest z otaczajacym powietrzem, a który sluzy do wyrównania cisnienia w za¬ sobniku.W urzadzeniu napinajacym wedlug fig. 6 i 7 zastosowano zamiast klucza momentów obro¬ towych zawór bezpieczenstwa 37, reagujacy na zmiane nadcisnienia. Gdy nastawione cisnienie zcstaje osiagniete, otwiera sie zawór 37 i ciecz tloczaca wypycha poprzez kanal 38 tlok 39.Pcd cisnieniem cieczy tlok opada w dól i napina sworzen 40 wzgledem zaworu wstecz¬ nego 41. Jezeli tlok opadnie tak, ze oprze sie bezposrednio o sworzen 40, to zawór wstecz¬ ny 41 otwiera sie pod wplywem wywieranego na tlok nadcisnienia. Poprzez zawór wsteczny 41, powiazana z nim komora cisnieniowa 26, moze by teraz pozbawiona cisnienia. Ponie¬ waz zawór 37 przy spadku cisnienia natych¬ miast ponownie sie zamyka, cisnienie w prze¬ wodzie 38 powyzej tloka 39 nie opada w tym stopniu, jak to wystepuje w przypadku zaworu wstecznego 41 tak, ze ten zawór wsteczny dluz¬ szy czas pozostaje otwarty za pomoca tloka 29 i sprezyny 42. W ten sposób ciecz tloczaca ma moznosc splynac z powrotem do zasobnika 23.Pozbawione cisnienia urzadzenie napinajace mozna latwo odjac od zamka stojaka. Przewo¬ dy wloskowate 43 pozwalaja cieczy tloczacej, znajdujacej sie w przewodzie 38, na powolne przenikanie przez tlok tak, ze tlok 39 pod dzia¬ laniem sprezyny 44, powraca do swego poloze¬ nia wyjsciowego.Przedstawione urzadzenie napinajace nie jest jedynym mozliwym przykladem wykonania.Mozna np. zamiast hydraulicznego urzadzenia napinajacego zastosowac mechaniczne urzadze¬ nie napinajace.Korzysci wynikajace z wynalazku mozna osiagnac nie tylko przy zastosowaniu do zam¬ ków stojaków kopalnianych ze specjalnym kli¬ nem blokujacym, lecz takze przy zamku z nor¬ malnym klinem napinajacym, gdyz i w tym przypadku wplyw górnika na przebieg procesu napinania jest niemozliwy, poniewaz odejmo¬ walne urzadzenie napinajace zwalnia nacisk sa¬ moczynnie dopiero po osiagnieciu wymaganej sily napiecia W zamku. PL