RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43703 KI. 11 e, 28/05 Biblioteka Narodoiua*) Warszawa, Polska Kartoteko selekcyjna, zwlaszcza do celów bibliotekarskich Patent trwa od dnia 11 marca 1960 r.Przedmiot wynalazku stanowi kartoteka se¬ lekcyjna, zwlaszcza do" celów bibliotekarskich, oparta na systemie klasyfikacji dziesietnej.W odróznieniu od. znanych kartotek selekcyj¬ nych, przeznaczonych do ukladów jednostopnio- wego podzialu kart, kartoteka wedlug wynalaz¬ ku jest kartoteka wielostopniowa, umozliwia¬ jaca szybkie wyszukanie nawet w stosunkowo rozleglym zbiorze (ponad 10.000 sztuk) kart ka¬ talogowych, ulozonych alfabetycznie, tych spo¬ sród nich, które dotycza wybranego podzialu az do czwartego stopnia zawezenia klasyfika¬ cyjnego.Na rysunku fig. 1 przedstawia pojedyncza karte kartoteki, natomiast fig. 2, 3 i 4 przed¬ stawiaja kolejne fazy manipulowania kartoteka.Wedlug wynalazku karty 1 kartoteki 2 po¬ siadaja ksztalt kwadratowy i sa zaopatrzone na kazdej z czterech krawedzi w dziesiec wy- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Andrzej Suski krojów, z których dziewiec sa wykrojami otwar¬ tymi 3, jeden zas jest wykrojem zamknietym kolistym 4. Kolejne miejsce wykroju zamknie¬ tego w szeregu wykrojowym danej krawedzi odpowiada numerowi dzialu klasyfikacji dzie¬ sietnej w odpowiednim stopniu zawezenia kla¬ syfikacyjnego, przy czym krawedz górna karty dotyczy pierwszego stopnia podzialowego (naj¬ ogólniejszego), krawedz boczna prawa — dru¬ giego stopnia podzialowego (bardziej szczególo¬ wego), krawedz dolna — trzeciego stopnia i wreszcie krawedz boczna lewa — czwartego stopnia. Wynika stad, ze np. karta 1' uwidocz¬ niona na fig. 1 samodzielnie a na fig. 2 — 4 ja¬ ko poszukiwana karta zbioru, jest karta biblio¬ graficzna, dotyczaca problematyki, oznaczonej w klasyfikacji dziesietnej symbolem 753.1.Odnosny opis bibliograficzny posiada postac dwóch oddzielnych identycznych nadruków 5, 6, obróconych wzgledem siebie o 180° w celu ulat¬ wienia odczytywania go w trakcie manipulo¬ wania karta, wymagajacego obracania jej o kat315° (w'3 "fazach po 90° i jednej wynoszacej 45°).W lewym górnym narozu karta jest zao¬ patrzona w okuty otwór 7, przez który w zbio¬ rze kartotecznym przetknieta jest stala oska 10 obrotu kart, uniemozliwiajaca jednoczesnie ich rozsypanie Jub zlosliwe usuniecie którejkolwiek z nich z kartoteki. Okucie otworu 7 zabezpie¬ cza go przed wszelkimi deformacjami, które w konsekwencji moglyby doprowadzic do ro¬ zerwania naroza karty. Oska 10 kartoteki jest ulozyskowana w polaczonych z podstawa 11 ra¬ mionach bocznych 12 metalowej obudowy szkie¬ letowej, osadzonej na stojaku 13* Elementami manipulacyjnymi sa dwie pa¬ leczki przetyczkowe 8, 9. Pragnac wybrac z da¬ nego zbioru np. karty, oznaczone symbolem 753.1, postepuje sie w ponizej opisany sposób.Poczatkowo wybiera sie wszystkie karty, no¬ szace symbol klasyfikacji dziesietnej, rozpoczy¬ najacy sie cyfra 7. W tym celu paleczke 8 prze¬ tyka sie przez wykroje siódmego miejsca sze¬ regu wykrojowego górnej krawedzi kart, nani- zujac na nia te sposród nich, które maja w tym miejscu otwór 4. Dzieki temu przez opisanie przetknieta paleczka 8 cwierci okregu spowodu¬ je sie obrócenie o 90° (w kierunku przeciwnym kierunkowi obrotu wskazówek zegara) jedynie wspomnianych kart, podczas gdy pozostale po¬ zostana nie obrócone (fig. 2). W drugiej fazie selekcjonowania, odpowiadajacej wybieraniu z pierwszej grupy selekcyjnej kart drugiego sto¬ pnia podzialowego, oznaczonego symbolem 5, druga paleczke 9 przetyka sie (nie wyjmujac paleczki 8), przez wykroje piatego miejsca sze¬ regu wykrojowego górnej krawedzi obróconych kart (bocznej prawej kart nie obróconych), po czym wyjmuje sie paleczke 8, wskutek czego te sposród kart wspomnianej grupy, które nie od¬ powiadaja podgrupie 5, opadna pod dzialaniem wlasnego ciezaru do swego pierwotnego polo¬ zenia. Z kolei nawleczone na paleczke 9 karty obraca sie o nastepne 90° (fig. 3), a zwolniona paleczke 8 przetyka sie przez wykroje trzecie¬ go miejsca szeregu wykrojowego górnej (po obróceniu) krawedzi, po czym wyjmuje sie pa¬ leczke 9. Odsiane karty opadaja tym razem w przeciwnym kierunku, przyjmujac polozenie swobodnego zwisu na osce 10 (stan ten odpo¬ wiada obróceniu kart o 315°). Wreszcie w ostat¬ niej, fazie manipulowania, dotyczacej wydzie¬ lenia kart w czwartym stopniu zawezenia kla¬ syfikacyjnego, karty obraca sie o dalsze 90° (fig. 4), wolna paleczke przetyka sie przez wy¬ kroje pierwszego miejsca górnego (po obróce¬ niu) szeregu wykrojowego oraz wyjmuje sie uprzednio pracujaca paleczke. Szukane karty ma sie wówczas nanizane na paleczke, podczas gdy reszta opada o 45° w dól. Po obróceniu wybranych kart o 90° z powrotem ku górze mozna bez trudnosci odczytac ich tresc, sygna¬ ture itp.Gdy szukane karty dotycza poddzialu klasy¬ fikacji dziesietnej, oznaczonego np. symbolem 927.3, wówczas paleczki manipulacyjne przety¬ ka sie kolejno w ramach czterech opisanych wyzej faz manipulacji przez otwory: dziewiaty, drugi, siódmy i trzeci na odpowiednich krawe¬ dziach karty. Dzieki temu przy koncu ostatniej fazy na paleczce pozostana zadane karty (tj. takie, które posiadaja wykroje zamkniete w miejscach: dziewiatym, drugim, siódmym i trzecim szeregów wykrojowych kolejnych kra¬ wedzi). W ten sposób mozna wyselekcjonowac dowolny sposród 10000 mozliwych wariantów poddzialowych czwartego stopnia klasyfikacyj¬ nego.Poniewaz kartoteka wedlug wynalazku moze byc w pelni wykorzystana dopiero w przypadku zbiorów, liczacych co najmniej po 10000 kart, a warunek wygodnego manipulowania kartote¬ ka postuluje ograniczona dlugosc zbioru, osa¬ dzonego na wspólnej osce (do 1 m), przeto gru¬ bosc pojedynczej karty kartoteki nie powinna przekraczac 0,1 mm (wraz'z okuciem). Spelnie¬ nie tego postulatu wiaze sie z zastosowaniem na karty kartoteki specjalnego wytrzymalego materialu, najkorzystniej stosunkowo sztywne¬ go tworzywa sztucznego, np. polistyrenu po od¬ powiedniej uszlachetniajacej obróbce termoche- micznej. PL