Wynalazek dotyczy ogólnie biorac, wytwarza¬ nia przedmiotów ze spiekanych krzemków na drodze metalurgii proszkowej z surowca w po¬ staci sproszkowanego materialu, zwlaszcza dwu- krzemku molibdenu, przy czym zajmuje sie on w pierwszym rzedzie wytwarzaniem wkladek ceramicznych, które zapobiegaja wzrostowi zia¬ ren dwukrzemku.Dla wytwarzania tych wkladek wynalazek wy¬ korzystuje wlasciwosc pewnych glin, zawiera¬ jacych bentonit i majacych zdolnosc pecznienia.Zastosowanie tych glin dalo calkowicie nie ocze¬ kiwane wyniki, przy czym podkresla sie, ze ile¬ kroc ponizej mowa jest o bentonicie, to rozu¬ mie sie równiez i inne peczniejace gliny grupy montmorylonitu, jak np. beidellit i saponit Ben¬ tonit w istanie suchym wystejpuje w postaci zloi lub utworów warstwowych o wyjatkowo cienkich blaszkach krystalicznych. Przy mie¬ szaniu bentonitu z woda lub inna ciecza o wy¬ sokiej stalej dielektrycznej, czastki tej cieczy wciskaja sie pomiedzy blaszki mineralu i po¬ woduja ich rozdzielanie. W rezultacie tego ben¬ tonit pecznieje, przez co nabiera wyjatkowo wysokiej zdolnosci plastycznego ksztaltowania Zgodnie z wynalazkiem bardzo drobno sprosz¬ kowany dwukrzemek molibdenu miesza sie z niewielka iloscia spacznionego bentonitu. Na podstawie pomiarów stwierdzono, ze blaszki bentonitu o grubosci kilkuset angstremów zmie¬ szane dobrze z ziarnistym dwukrzemkiem mo¬ libdenu moga wciskac sie jak kliny miedzy je¬ go ziarna. Tak otrzymany material mozna na¬ stepnie uksztaltowac zwyklymi sposobami, sto¬ sowanymi w metalurgii proszków lub w cera¬ mice, np. przez wyciskanie, prasowanie lub od¬ lewanie wtryskowe, po czym otrzymane ksztalt¬ ki poddaje sie spiekaniu. Spiekanie nalezy prowadzic w temperaturze wyzszej od tempe¬ ratury topnienia bentonitu. Najkorzystniej j*stspiekac w temperaturze dostatecznie wysokiej dla otrzymania produktu o wysokiej gestosci.Stwierdzono, ze korzystnie jest stosowac moz¬ liwie najbardziej rozdrobniony material wyj¬ sciowy, najlepiej o wielkosci ziaren nie prze¬ kraczajacej 10 mikronów. Ilosc bentonitu nalezy brac tym wieksza, im mniejsza jest wielkosc ziaren dwukrzemku molibdenu. Stwierdzono, ze stopiony bentonit powinien znajdowac sie mie¬ dzy ziarnami produktu koncowego w postaci bardzo rozdrobnionych czastek, przewaznie o wielkosci 10 mikronów lub mniejszej.W stanie suchym zawartosc .bentonitu powin¬ na stanowic, ogólnie biorac, od 2 do 20% sprosz¬ kowanego materialu wyjsciowego, przy czym zawartosc ta jest w zaleznosci odwrotnej od wielkosci ziaren sproszkowanego materialu. Na¬ lezy zauwazyc, ze z reguly nawet mniejsza za¬ wartosc procentowa materialu gliniastego mo¬ ze nadac sproszkowanemu dwukrzemkowi plas¬ tycznosc niezbedna dla umozliwienia formowa¬ nia materialu zwyklymi metodami, stosowany¬ mi w ceramice.Szczególnym celem wynalazku jest osiagnie¬ cie tego, aby formowany material, zawierajacy wilgotna gline i przeznaczony do suszenia, juz przed suszeniem nabieral znacznej wytrzyma¬ losci mechanicznej, zwanej wytrzymaloscia w stanie surowym, co ma specjalne znaczenie praktyczne przy wytwarzaniu duzych elemen¬ tów formowanych.Wynalazek ma równiez na celu, przez hamu¬ jace dzialanie malych czastek materialu gli¬ niastego, zapobiegac wzrostowi ziaren dwu¬ krzemku w wysokiej temperaturze, a co naj¬ mniej wzrost ten utrudniac i w ten sposób po¬ lepszac wlasciwosci wytrzymalosciowe materia¬ lu. Dalsza korzyscia wynalazku jest to, ze po¬ zwala on nadawac materialowi przemijajaca plastycznosc w podwyzszonej temperaturze, co ulatwia formowanie.Odmiana sposobu wedlug wynalazku umozli¬ wia osiagniecie dalszych korzysci przez to, ze zmienia sie sklad bentonitu dodatkiem boru.Bor mozna przy tym dodawac do materialu gli¬ niastego w postaci roztworu kwasu borowego lub dowolnej innej substancji zawierajacej bor i posiadajacej te wlasnosc, ze przy ogrzewaniu materialu do temperatury spiekania zawarty w niej bor zostaje utleniony lub w inny sposób przechodzi w tlenek boru B2O3, który nastepnie rozpuszcza sie w skladniku ceramicznym. Ilosc tego dodatku w przeliczeniu na bor powinna wynosic od 0,001 do 0,1%, korzystnie 0,01% wa¬ gi spieczonego przedmiotu. Najlepiej jest doda¬ wac bor w postaci rozcienczonego roztworu juz przy uplastycznianiu bentonitu.Dalszym celem wynalazku jest ulatwianie procesu spiekania, co osiaga sie przez stoso¬ wanie materialu gliniastego o punkcie topnie¬ nia nizszym od punktu topnienia dwukrzemku molibdenu i prowadzenie procesu spiekania ostatecznego w temperaturze wyzszej od tem¬ peratury topnienia materialu gliniastego, przy czym to ulatwiajace dzialanie warunkowane jest obecnoscia fazy cieklej Ponizej opisane sa dwa przyklady wykona¬ nia sposobu wedlug wynalazku w odniesieniu do rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pio¬ nowy przekrój podluzny wyciskarki do formo¬ wania materialu w prety o róznych srednicach, majace zastosowanie do wyrobu czesci zarza¬ cych oraz koncówek laczacych gotowych ele¬ mentów oporowych, fig. 2 — przekrój pionowy pieca rurowego do spiekania wysuszonych pre¬ tów w atmosferze pozbawionej tlenu, fig. 3 — widok boczny odcinka spiekanego preta pod¬ czas ogrzewania go w srodowisku utleniaja¬ cym, fig. 4 — widok z góry takiego odcinka preta z fig. 3, przy czym czesc majaca stanpr wic strefe. zarzaca sie elementu oporowego, ma ksztalt litery U, fig. 5 — te sama czesc po jej uksztaltowaniu, bezposrednio przed przy¬ mocowaniem koncówek laczacych elementu opo¬ rowego, fig. 6 — widok boczny gotowego ele¬ mentu pracujacego jako elektryczny element oporowy, przy czym zaciski pradowe uwidocz¬ nione sa czesciowo w przekroju, zas fig. 7 przed¬ stawia w powiekszeniu strukture omawianych pretów.W ponizszych przykladach, o ile inaczej nie zaznaczono, wszystkie dane procentowe odnosza sie do procentów w stosunku wagowym, a tem¬ peratura podawana jest w stopniach Celsiusza.Przyklad I. Sproszkowany molibden o wiel¬ kosci ziaren wynoszacej 46 mikronów i o czys¬ tosci 99,8% miesza sie dobrze z krystalicznym krzemem rozdrobnionym tak, ze moze przecho¬ dzic przez sito o otworach 150 mikronów i za¬ wierajacym mniej niz 0,50% zelaza oraz posia¬ dajacym czystosc 99%. Mieszanina zawiera 63% molibdenu i 37% krzemu. Ogrzewa sie ja w at¬ mosferze czystego wodoru gazowego do tempe¬ ratury 1200°, przez co powoduje sie reakcje egzotermiczna, w wyniku której molibden i krzem lacza sie na MoSis.Otrzymane ciasto MoSi2 rozdrabnia sie w od¬ powiedni sposób do wielkosci ziarna mniejszej niz 1 mm, przy czym czastki te sa dostatecz¬ nie duze, aby zapobiegac godnemu uwagi utle- 21-nianiu powierzchniowemu pod wplywem po¬ wietrza w temperaturze pokojowej.Odpowiednia ilosc tego rozdrobnionego ma¬ terialu miele sie nastepnie na mokro w mly¬ nie kulowym przez czas dostatecznie dlugi do otrzymania bardzo drobnego proszku dwukrzem- ku molibdenu ,przy czym wielkosc czastek po¬ winna wynosic od 4 do 8 mikronów. Proszek ten zawiera 0,5 do 1,0% zelaza, pochodzacego prawdopodobnie z lamacza i mlyna kulowego.Zawartosc zelaza moze byc przy tym zmienna, jednak ma ona pózniej znaczenie. Typowy sklad proszku jest: 63.0% Mo, 36,6% Si oraz 0,4% Fe.Froszek MoSis suszy sie nastepnie calkowi¬ cie, przy czym dla ochrony przed utlenianiem suszenie to prowadzi sie pod zmniejszonym cisnieniem. Proszek ten jest pyroforyczny i przy dostepie tlenu moze nastapic samozapa¬ lenie sie nawet w temperaturze pokojowej, totez nalezy go chronic przed dostepem po¬ wietrza, co mozna osiagnac za pomoca nie utleniajacego gazu, np. wodoru lub cieczy, np. benzyny.Proszek dwukrzemku molibdenu miesza sie nastepnie mozliwie niezwlocznie z zimna pas¬ ta bentonitu rozrobionego z woda, przy czym paste te miesza sie silnie w sposób ciagly za pomoca mieszadla. Pozwala to na mozliwie szybkie zwilzenie i otoczenie kazdej czastki proszku MoSis pasta bentonitowa, co zapobiega utlenianiu proszku. Wspomniana tu paste ben- tonitowa otrzymuje sie przez utworzenie zawie¬ siny 15% spotykanego w hadlu bentonitu w 85% wody. Bentonit taki zawiera: 60% SiOi, 20% AliOs, 15% H2O oraz 5% zanieczyszczen, jak np. Fe*Oj, CaO, MgO i NatO. W razie potrzeby bentonit mozna przesiac przez sito przepuszcza¬ jace czastki wielkosci 45 mikronów, aby w ten sposób usunac czastki zbyt duze.Po dodaniu MOSii do pasty bentonitowej otrzymana mieszanina zawiera w stosunku do suchej masy 5% bentonitu i 95% MoSi*.Dzieki starannemu wysuszeniu, poszczególne czastki MoSiz oblozone zostaja pasta bentonito- wa. Dla wiekszego przyspieszenia zwilzania czastek mozna do pasty dodawac srodek zwil¬ zajacy. Czastki bentonitu w pascie sa o wiele mniejsze od czastek dwukrzemku molibdenu, których wielkosc waha sie od 4 do 8 mikronów.Stosunkowo duze ilosci wody stosowane wraz z bentonitem sprzyjaja calkowitemu wy¬ mieszaniu wzajemnemu bentonitu ku. Otrzymana mieszanina powinna miec kon¬ systencje miekkiej masy lub pasty.W omawianym przypadku mase z dwukrzem¬ ku i bentonitu czyni sie podatna l plastyczna w ten sposób, ze ugniata sie ja w ugniatarce wyposazonej w plaszcz z woda goraca. Ugnia¬ tanie prowadzi sie az do obnizenia zawartosci wcdy do okolo 8%.Otrzymana mase wprowadza sie do zwyklej odpowietrzajacej wtryskarki lub wyciskarki, która formuje ja w plastyczne grudki o sred¬ nicy 50 mm. Zgodnie z fig. 1 te grudki 1 wpro¬ wadza sie do cylindra wyciskajacego 2 wycis¬ karki, wyposazonego w tlok 3, który wyciska plastyczna mase przez dysze 4 tak, ze tworzy sie pret 5, przesuwany dalej na tasmie bez kon¬ ca i równoczesnie zsuwany ostroznie z tasmy w bok do koryta suszacego, wyposazonego w pewna ilosc gladkich rowków do przyjmowa¬ nia poszczególnych pretów. Nastepnie prety 5 doprowadzane sa do pieca suszacego celem sta¬ rannego wysuszenia. Temperature w tym pie¬ cu podwyzsza sie stopniowo od pokojowej do 35° i wilgotnosc powietrza suszacego obniza sie stopniowo od 100% do 50 wzglednie 60% w cia¬ gu 50 do 100 godzin. Ma to na! celu usunac co najmniej prawie calkowicie wode zaabsorbowa¬ na i zamknieta w pretach, które podczas tego procesu sztywnieja i twardnieja. Wysuszony bentonit zarówno wiaze czastki sproszkowane¬ go dwukrzemku, jak i stanowi trwala jego ochrone przed utlenianiem. Poza tym powoduje on równiez to, ze grudki nabieraja wytrzyma¬ losci dostatecznej dla przemyslowych procesów wytwarzania.Prety umieszcza sie nastepnie w zimnym wie¬ lostopniowym piecu rurowym do spiekania.Piec ten posiada szereg rur 6 otoczonych ko¬ mora grzejna 9. Pret 5 wsuwa sie wzdluz do rury 6, jak to uwidoczniono na fig. 2. W tym czasie komora 9 i rury sa zimne. Kazda rura 6 .ma wlot 10 i wylot 7 gazu. Przez wlot 10 wpro¬ wadza sie suchy, czysty wodór, zawierajacy mniej niz 0,5% objetosciowych tlenu. Wodór wypelnia calkowicie kazda rure 6, przy czym dla bezpieczenstwa wodpr ulatujacy przez wy* lot 7 spala sie. Rury 6 sa dla zamkniecia wy¬ pelnione na koncach ziarnistym, ogniotrwalym materialem 8.Przez rury 6 przepuszcza sie nieprzerwanie wodór i rozpoczyna ogrzewanie, prowadzac je z reguly tak, by wzrost temperatury od poko¬ jowej do 1050° osiagany byl w ciagu 12 godzin Przy tym powolnym podwyzszaniu temperatury osiagaj sie taka temperature pretów 5, w której rozpoczyna sie spiekanie wstepne czastek dwu¬ krzemku. Poznaje sie to po tym, ze prety na- Ibieraja zdolnosci przewodzenia pradu elektrycz¬ nego, zas nastepuje to przy temperaturze 800°.Po osiagnieciu temperatury 1050° proces spie¬ kania wstepnego nastepuje szybciej, co mozna latwo rozpoznac mierzac przewodnictwo elek¬ tryczne. W praktyce okazalo sie korzystnie utrzymywajc temperature 1050° przez 4 godziny.Celem wstepnego spiekania w atmosferze wodoru jest spieczenie pretów 5 w warunkach wykluczajacych utlenienie tak, aby nadac im dostateczna zwartosc i wystarczajaco mala porowatosc, aby pózniej mozna je bylo ogrze¬ wac w powietrzu lub w obecnosci innych czyn¬ ników utleniajacych. Porowatosc pretów wy¬ nosi 15 do 20% objetosciowych, a typowy ich sklad jest: 59,7°/o Mo, 36,0% Si, 0,7% Al, 0,7% Fe oraz 0,2% zanieczyszczen. Reszte, to jest 2,7% stanowi tlen. Z mineralogicznego punktu widzenia 91% objetosciowych stanowi MoSfe oraz 9% objetosciowych szklo, przewaznie sto¬ piony bentonit.Podczas tego wstepnego spiekania pierwotna srednica pretów zmniejsza sie z 7 do okolo 6 mm, wzglednie z 14 na 12 mm. Wstepnie spie¬ czony ma/terial jest stosunkowo twardy i ma wyzej podana, niewielka porowatosc. W tym stanie moze on byc usuniety z chroniacego sro¬ dowiska wodoru, przeplywajacego przez rury 6.Przy spiekaniu pretów o wiekszych sredni¬ cach opisana wyzej metoda, moze sie zdarzyc ze gdy spiekanie prowadzono za krótko, poro¬ watosc pretów nie zostanie dostatecznie obni¬ zona. W tym przypadku, po opisanym wstep¬ nym spiekaniu moga one byc ochlodzone w at¬ mosferze wodoru do temperatury pokojowej, aby mozna bylo nimi manipulowac, a po ochlo¬ dzeniu przenosi sie je do nie uwidocznionego na rysunku pieca rurowego, posiadajacego stre¬ fy ogrzewania i strefy chlodzenia przeplukiwa¬ ne wodorem. Rury tego pieca sa wykonane z materialu ceramicznego i utrzymuje sie w nich temperature pomiedzy 1300 i 1350°, przy czym strefa ogrzewania moze miec dlugosc oko-^ lo 70 cm. Przesuwajac prety przez ten piec wzdluz z predkoscia okolo 5 cm na minute osia¬ ga sie to, ze material zostaje w stosunkowo krótkim czasie ogrzany do wysokiej tempera¬ tury, dzieki czemu nie ma on moznosci utrace¬ nia istotnej czesci nabytej uprzednio plastycz¬ nosci.Poniewaz do opisanego momentu material byl spiekany w atmosferze nie utleniajacej, przeto odciete prety nie maja na powierzchni szklistej powloki, która tworzy sie w temperaturze po¬ wyzej 1300° tylko w obecnosci tlenu, który mo¬ ze wiazac sie z krzemem zawartym w materia¬ le. Material przytrzymywany "zbyt dlugo w atmo¬ sferze utleniajacej i w temperaturze podwyz¬ szonej, lecz nizszej od 1300°, przy której two¬ rzenie sie ochronnej powloki nastepuje szybko, moze ulec zniszczeniu na skutek nie kontrolo¬ wanego utleniania wewnetrznego.W praktyce koncówki przylaczeniowe maja z koniecznosci czesci, które nie byly ogrzane do temperatury dostatecznie wysokiej dla wy¬ tworzenia ochronnej powloki szklistej. W zwiaz¬ ku z tym, zgodnie z fig. 3, kazdy obciety pret 5a zawiesza sie pionowo, chwytajac jego ko¬ niec w zacisk 12, sluzacy za zacisk pradowy i utrzymywany w uchwycie 11. Dolny koniec preta otoczony jest drugim zaciskiem 12, sta¬ nowiacym równiez drugi zacisk pradowy, a po¬ za tym polaczony jest z ciezarkiem 13, który ma za zadanie naciagac pret 5a. Prety 5a ogrze¬ wane sa bezposrednio przechodzacym przez nie pradem elektrycznym, aby mozliwie szybko dojsc od temperatury pokojowej do 1550°. Trwa to okolo 30 sekund, a poniewaz powietrze ma wolny dostep, przeto pret utlenia sie. Material utrzymuje sie w tej temperaturze przez okolo 5 minut.Podczas opisanego wyzej ogrzewania powloka ochraniajaca tworzy sie tak szybko, ze zamy¬ ka ujscia powierzchniowych por dostatecznie wczesnie dla uregulowania utleniania ^wewnatrz calego preta. Powloka ta jest zwarta i przy¬ krywa cala powierzchnie preta. Temperatura drugiego spiekania jest wyzsza od temperatury spiekania wstepnego, totez osiaga sie dalej ida¬ ce obnizenie porowatosci materialu. Ogrzewa¬ nie przy wolnym dostepie powietrza powoduje dodatkowe, nieznaczne kurczenie sie materialu na skutek dodatkowego zageszczenia. Tokurcze¬ nie sie powoduje zmniejszanie sie srednicy czesci pretów w strefie zarzenia az do 6 mm, oraz srednicy pretów stanowiacych koncówki przylaczeniowe odpowiednio do 12 mm.Otrzymany produkt ma porowatosc od 0 do 5% objetosciowych, co odpowiada ciezarowi wlasciwemu 5,6 g/cm3. Wytrzymalosc na zgi¬ nanie wynosi w temperaturze pokojowej 50 kg/mm2, w porównaniu z 20 kg/mm2 dla czys¬ tego MoSi*. Typowy sklad materialu jest: 57,7% Mo, 34,9% Si, 0,7% Al, 0,7% Fe oraz 0,2% za¬ nieczyszczen, zas reszte, to jest 5,8% stanowi tlen. Z mineralogicznego punktu widzenia jest to w 82% objetosciowych MoSii oraz w 18% objetosciowych szklo.Jak juz wspomniano material ten daje sie plastycznie formowac w temperaturze wyzszej -<-od 1100°, przy czym wlasciwosc ta jest przemi¬ jajaca i trwa tylko od 2 do 10 godzin. Nie wy¬ daje sie, by na ten ckres ' czasu mialy wplyw przerwy gdy material ochladza sie, zas wyzsza temperatura skraca go w porównaniu z okre¬ sem, jaki obserwuje sie gdy stosowac tempe¬ rature bliska 1100°. Byc moze, ze temperatury nizsze od 1100° moga wspomniany okres czasu wyczerpac. Te wlasciwosc materialu trzeba uwzgledniac w zwiazku z opisanymi zabiegami przy wytwarzaniu pretów.Opisana zdolnosc plastycznego formowania materialu pozwala na wytwarzanie z niego róz¬ nych czesci elektrycznych pretów oporowych o dowolnych ksztaltach. Zgodnie z fig. 4, osia¬ ga sie to przez umocowywanie na precie zacis¬ ków elektrycznych 14 i przepuszczanie pradu celem ponownego ogrzania preta do 1550°, co moze nastepowac bardzo szybko. Zdolnosc do plastycznego formowania jest wtedy tak duza, ze pret 5a moze byc reka wygiety na formie 15 tak, ze przyjmuje ksztalt litery U. Plastycznosc materialu w podanych granicach jest bardzo znaczna. Na fig. 5 przedstawiono pret wygiety w sposób nie skomplikowany, ale mozna oczy¬ wiscie wyginac w inne dowolne ksztalty.Opisanemu wyzej uksztaltowaniu towarzyszy bardzo szybkie ogrzewanie materialu formowa¬ nego, które mozna wykorzystywac do otrzymy¬ wania ochronnej powloki szklistej, o ile nie zostala ona wykonana w sposób podany po¬ przednio. Równiez i w tym przypadku ciezar wlasciwy materialu wzróslby silnie.Koncówki przylaczeniowe wykonuje sie ze sztab wzglednie pretów 5a o wiekszej srednicy, np. 12 mm, podczas gdy czesci przeznaczone na strefe zarzenia maja zgodnie z fig. 5 srednice wynoszaca 6 mm. Fig. 6 przedstawia koncówki przylaczeniowe 18 obrobione przez skrawanie tak, ze maja zwezajace sie stozkowo czesci 19 i czesci cylindryczne 20, przy czym te ostatnie maja srednice przewidziana dla strefy zarzenia 5b i sa z poprzednio wymienionymi polaczone za pomoca zgrubien spawalniczych 17. Tylko nie zwezone, cylindryczne czesci koncówek przy¬ laczeniowych 18 maja wiec nadal powierzchnio¬ wa powloke szklista, podczas gdy zwezajace sie stozkowo czesci 19 oraz czesci 20 o mniejszej srednicy utracily swoje szkliwo. Czesci te po¬ krywa sie jednak dodatkowo szkliwem, gdy zlo¬ zony pret stosuje sie jako elektryczny element grzejny, jak to uwidoczniono na fig. 6, przy czym zaciski 16 umieszcza sie w opisany wyzej sposób i laczy ze zródlem pradu.Faza szklista jest wynikiem reakcji miedzy stopionym bentonitem i szklem kwarcowym, które tworzy sie przez utlenianie dwukrzemku.Skladnik ceramiczny szkla ma bardzo duze zna¬ czenie, poniewaz zapobiega skutecznie wzrasta¬ niu ziaren w wyzszej temperaturze.Na fig. 7 uwidoczniono z powiekszeniem w przyblizeniu 2000-krotnym strukture przekro¬ ju dobrze spieczonego preta. Widoczne sa tu krysztaly krzemku 19, przy czym widac równiez ze sa one wzajemnie ze soba spieczone na gra¬ nicach 20 ziaren. Na brzegu ziaren znajduja sie mikroskopijnej wielkosci wklady wzglednie „wy¬ sepki" 21 o charakterze niemetalicznym. W da¬ nym przypadku skladaja sie one ze szkla otrzy¬ manego z bentonitu i ewentualnie Si02, powsta¬ lego przez utlenianie dwukrzemku podczas spie¬ kania w atmosferze utleniajacej. Wklady 21 uniemozliwiaja dalszy wzrost ziaren i przyczy¬ niaja sie do otrzymania elementu spieczonego , o duzej gestosci i znacznej wytrzymalosci me¬ chanicznej.Przyklad II. Zgodnie z przykladem I spo¬ rzadzono elektryczne elementy oporowe, stosu¬ jac 100 czesci wagowych MoSi2 o wielkosci zia¬ ren 4 do 8 mikronów i 5 czesci bentonitu, w od¬ niesieniu do suchej masy. Jedna czesc wago¬ wa bentonitu w przeliczeniu na sucha mase roz¬ mieszano z 5,34 czesciami wagowymi rozcien¬ czonego kwasu borowego, zawierajacego 0,1875T<7o HsB03. Postarannym wymieszaniu w wygnia- tarce prózniowej, wycisnieciu i wstepnym spie¬ czeniu w temperaturze 1050°, poddano nastepnie material ostatecznemu spiekaniu w temperatu¬ rze 1500° przy dostepie powietrza.Przez dodatek boru zwiekszono tu wytrzyma¬ losc gotowych pretów na zginanie o okolo 30°/o w stosunku do wytrzymalosci materialu opisa¬ nego w przykladzie I, to jest nie zawierajacego dodatku boru. Znikla tu równiez calkowicie sil-' na lamliwosc elementów, jaka mozna zauwazyc w przypadku materialów nie zawierajacych bo¬ ru, gdy ogrzeje sie je w warunkach roboczych pierwszy raz do temperatury 1000—1450°.Material wytworzony z dodatkiem boru, jest calkowicie pozbawiony tak zwanej „zarazy dwu¬ krzemku molibdenu" i nie okazuje zadnych na¬ wet objawów zmniejszonej wytrzymalosci w gra¬ nicy temperatur 300—700°. Wytrzymalosc po¬ czatkowa materialu po wysuszeniu pozostala nie zmieniona i równomierna, jak równiez osiagne¬ la wartosci najwyzsze z tych, jakie mozna osiag¬ nac w dowolnej czesci materialu nie zawiera¬ jacego boru. W ten sposób unika sie calkowicie nierównomiernosci, jakie stwierdza sie w ma¬ teriale nie zawierajacym boru. Lepkosc miesza- — 5 —niny bentonitu obniza sie dzieki dodatkowi kwa¬ su borowego o okolo 25°/o. Oznacza to, ze mie¬ szanina moze byc przepuszczana przez sito z mniejsza iloscia wody, co pozwala na skróce¬ nie czasu suszenia.W powyzszym opisie i przykladach omawiano tylko sposób wytwarzania spieczonych elemen¬ tów z surowców, których skladnik metaliczny zawieral MoSiz. Wynalazek ma jednak zastoso¬ wanie takze i w tych przypadkach, gdzie me¬ taliczna czesc skladowa zawiera np. inne od¬ porne na dzialanie wysokiej temperatury krzem¬ ki lub borki. Moga tez byc stosowane sklady, w których krzem jest zastapiony czesciowo np. przez aluminium. Spieczone elementy moga tak¬ ze zawierac i inne skladniki, jak np. weglik krzemu lub tlenki metali.Wynalazek nie ogranicza sie tez wylacznie do wytwarzania elektrycznych elementów oporo¬ wych ani do wyzej opisanego ksztaltu elemen¬ tów spieczonych, poniewaz zgodnie z wynalaz¬ kiem mozna wytwarzac równiez elementy o in¬ nym ksztalcie, np. druty.Jezeli przekrój spiekanego elementu nie jest jednakowy na calej dlugosci, wówczas zamiast ogrzewania pradem elektrycznym mozna stoso¬ wac ogrzewanie zewnetrzne.Sposród róznych mozliwych dziedzin, w ja¬ kich moga byc stosowane elementy spiekane sposobem wedlug wynalazku, nalezy wymienic cegly ogniotrwale, mufy, czesci pieców i inne, wchodzace w zakres techniki wysokich tempe¬ ratur. Elementy spiekane moga tez byc stosowa¬ ne jako odporne na korozje wylozenie rakiet i silników odrzutowych, a takze jako dysze plo¬ mienne rakiet lub lopatki turbinowe dla silni¬ ków odrzutowych. Z innych zastosowan mozna wymienic sprzet laboratoryjny, laznie ogniowe, tygle, dysze do palników gazowych i olejowych, jak równiez elementy rozdrabniajace w mly¬ nach kulowych, kola szlifujace, proszek do po¬ lerowania i narzedzia do skrawania. Dalsze za¬ stosowania mozliwe sa w dziedzinie elektro¬ techniki, np. do wyrobu elementów zarowych w lampach radiowych i w lampach Roentgena, w urzadzeniach radarowych i termoelementach. PL