Pierwszenstwo: 25 marca 1953 r. Czechoslowacja).Wynalazek dotyczy konstrukcji i ukladu ku¬ lisy wybieraka, kulisy wlaczajacej i nalezace¬ go do urzadzenia wlaczajacego mechanizmu uruchamiajacego wedlug patentu nr 42499.W konstrukcji, która jest przedmiotem tego wynalazku, sa uzywane do wlaczania biegów dwie albo kilka kulis, które sa przesuwane osiowo na wale wlaczajacym za pomoca kuli¬ sy wybieraka, która jest uksztaltowana jako plyta i ustawiona w plaszczyznie, równoleglej do osi walu wlaczajacego. Kulisa obraca sie dokola osi prostopadlej do osi walu wlaczajacego w ten sposób, ze kulisy wlaczajace przy osiowym przestawie¬ niu poruszaja sie w rowkach, znajdujacych sie z dwóch stron osi obrotu. Mechanizm do uruchamiania kulisy za pomoca vybieraka jest przeprowadzony przez tylna sciane skrzyn¬ ki, a mechanizm powodujacy stopniowe obra¬ canie sie kulisy wybieraka znajduja sie na spe¬ cjalnym walku pomocniczym.Ten uklad posiada kilka wad. Przy niektó- rych pojazdach silnikowych, a zwlaszcza przy jednosladowych z rama, przy której cuz z tylu skrzynki znajduje sie rama rurowa, jest trud¬ no dostepne urzadzenie zabierakowe kulisy uruchamianej za pomoca wybierak?.. Umiesz¬ czenie tego urzadzenia wymaga równiez spe¬ cjalnego uksztaltowania sciany tylnej skrzyn¬ ki. Skrzynka musi byc zwiekszona w swojej tylnej czesci o tyle, aby byly mozliwe do wy¬ konania ruchy obrotowe plaskiej kulisy wy¬ bieraka.Wynikajace stad urzadzenie zabierakowe Ku¬ lisy wybieraka wymaga wtedy specjalnego walka pomocniczego, sluzacego do wlaczania.Wynalazek usuwa te wady i ulepsza kon¬ strukcje wedlug patentu nr 42499, dzieki temu, ze kulisa wybieraka jest uksztaltowana w po¬ staci plaszcza cylindrycznego i jest wspólosio¬ wo osadzona bezposrednio na walku wlacza¬ jacym razem z kulisami, wlaczajacymi za po¬ moca konsoli i piasty. Dzieki temu ca bezpo¬ srednio zamocowane w osi walu wsaczajacegocmr&wno urzadzenie zabie: akowe uruchamiane /przez wybieraki jak i urzadzenie zabierakowe do stopniowego obracania kulisy :wy$eraka;: Zaleta /tej konstrukcji polega na Jym, ze rowki ;::'W/fcitl^ i sa wykonane w plaszczu cylindrycznym, zamoco¬ wanym wspólosiowo do walu wlaczajacego, dzidki czemu wzniesienia rowków nie ulegaja zmianom przy obracaniu kulisy wybieraka, co ma miejsce w przypadku plaskiej kilimy wy¬ bierakowej: Widelki wlaczajace moga byc ulo- zyskowane bezposrednio na walku wsaczaja¬ cym lub na specjalnym czopie, co ma równiez miejsce w rozwiazaniu konstrukcyjnym we¬ dlug patentu 43499 oraz co jest zastosowane w ukladzie pokazanym na zalaczonym rysunku.Na rysunku fig. 1 przedstawia urzadzenie wlaczajace w przekroju, fig. 2 — kulise wybieraka w stanie rozwinietym, fig. 3 — urza¬ dzenie wlaczajace w przekroju wzdluz linii B—B na fig. 1, fig. 4 — kulise wybieraka w przekroju wzdluz linii B—B na fig. 1 i wreszcie fig, 5 przedstawia urzadzenie wla¬ czajace w przekroju wzdluz linii C—C na fig. 1.Na walku wlaczajacym 1 zamocowane sa kulisy wlaczajace 2, 2% 3,'3'. W piastach tych kulis sa wykonane wpusty 4, które wchodza w rowki wzdluzne walu wlaczajacego 1. dzieki czemu moga sie na nim przesuwac osiowo wzglednie obracac sie razem z nim. Pomiedzy piastami dzwigni wlaczajacych 3, 3*, 2, ?' znaj¬ duje sie tuleja z ramieniem 5, zakonczona czopem 8. Nastepnie na walku wlaczajacym 1 jest zamocowana kulis;) wybieraka 9 za po¬ moca ramienia nosnego 20. Kulisa ta jest uksztaltowana jako plyta najlepiej w ksztal¬ cie plaszcza cylindrycznego. W kulisie wy^ bieraka 9 sa wykonane rowki 12 i 13, w które odpowiednio wchodza czopy 6 i & Czopy te przechodza przez kulise 9 i sa prowadzone w rowku listwy prowad^cej 14.Zadanie tych listew polega na tym, aby tuleje z ramieniem 5 i 7 i czopami 6 i. 8 nie obracaly sie wraz z walkiem wlaczajacym.Na piascie 11 .kulisy wybieraka 9, przecho¬ dzacej przez sciane skrzynki jest zamocowany poza skrzynka krazek 15, w którego rowku jest prowadzona przymocowana do krazka i polaczona z wybierakiem linka 16.Na Czopie 17 znajduja sie widelki wlacza¬ jace 18, i 19, które przesuwala odpowiednie kola przekladni tylnego biegu. Widelki wlacza¬ jace lt i 1& sa zabezpieczone w odpowiednich potodeadach wlóczenia za pomoca znanego me cltaniosiu zapadkowego 20 Kulisy 9 sa równiez zabezpieczone w^odpo¬ wiednich polozeniach wlaczania za pomoca znanego mechanizmu zapadkowego. ^^1 Walek wlaczajacy 1 zaopatrzony jest w dzwignie 21 i centrujaca sprezyne, która po- kazdym jego obróceniu przywraca go do po¬ lozenia wyjsciowego. Walek wlaczajacy 1 po¬ siada w drugim koncu rowki 22 i 23. Rowek 22 ma niezmienna szerokosc, odpowiadajaca szerokosci wpustu 24. Natomiast rowek 23 ma szerokosc zmieniajaca sie w taki sp-.sób, ie w osi walka 1 jest ona identyczna z jego sze¬ rokoscia, a powieksza sie w kierunku obwodu walka 1 w obie strony od osi o podwójny kat a. W rowki te wchodzi wpust 24 walka 25.Walek 25 posiada na obwodzie rowek 26, w który wchodza widelki 27, przesuwajace go osiowo. Widelki 27 sa uruchamiane od wybie¬ raka za pomoca znanych srodków napedzaja¬ cych poprzez cieglo 28 i dwuramienna dzwig¬ nie 29.Walek 25 w drugim koncu posiada rowki, w które wchodza zabki piasty dzwigni wlacza¬ jacej 30. Na walku 1 jest swobodnie ulozysko- wany obrotowo zabierak 31 z amortyzowanymi zapadkami 32 i 33. W piascie zabieraka znaj¬ duje sie rowek 34, w który wchodzi wpust 35 walka 25. Piasta posiada oprócz tego v/ytocze- nie, w którym moze sie swobodnie obracac wpust 35 wtedy, kiedy zostanie osiowo przesu¬ niety walek 25 i nastapi wysuniecie sie wpustu z rowka 34.Amortyzowane zapadki sa dociskane sila sprezyn do plyty 35 z okienkami 36 i 37. Krzy¬ wizna plyty 35 jest wspólosiowa z osia walu wlaczajacego liz osia obrotu amortyzowa¬ nych zapadek 32 i 33. Za plyta 35 znajduje sie kolo zapadkowe o takiej samej krzwiznie, które jest sztywno polaczone z kulisa wybie¬ raka 3. Amortyzowane zapadki 32 i 33 po¬ winny po przejsciu przez okienka 36 i 37 zaze¬ bic sie z kolem zapadkowym, poniewaz w orzeciwnym razie poszerzaja sie po scianie plyty 35 bez oddzialywania na kolo zapadko¬ we. Zabierak 31 zostaje zatrzymany w poloze¬ niu wyjsciowym za pomoca sprezyn centruja¬ cych 39. Plu^csc okienek 36, 37 odpowiada katowi a, który jest potrzebny do obrotu kulisy wybieraka 9 w polozenie wlaczenia.Za pomoca urzadzenia wlaczajacego o opi¬ sanej konstrukcji mozna albo za posedflic- twem wybieraka w taki sposób wlaczac, ze kazdorazowo i zawsze zostaje wlaczony bieg do-uprzednim nastawieniu na bieg jalowy, albo 'v dalszym ciagu w ten sposób, ze jest odrazuwlaczony ¦- zawsze najblizszy bieg przekladni wyzszy albo najblizszy — nizszy. Wybrany 'Ineg przekladni powinien byc wtedy wlacza¬ ny, kiedy walek 25 zostanie przesuniety w kierunku strzalki X za pomoca widc-lek 27 mechanizmu uruchamiajacego 28 i 29 oraz srodków napedzajacych o'd wybieraka. Dzieki temu wpust 35 wysuwa sie z rowka 24 piasty zabieraka 31, a wpust 24 wchodzi w rowek 22 walka wlaczajacego 1. Zabierak 31 z amorty¬ zowanymi zapadkami 32 i 33 nie jest urucha¬ miany, poniewaz wpust 35 moze sie obracac przy ruchu obrotowym * walu 25 w wytoczeniu zabieraka 31. Jednoczesnie nastepuje sztywne polaczenie walu 25 z walkiem wlaczajacym 1 i poprzez dzwignie wlaczajaca 30 zostaje bez¬ posrednio uruchomiony walek wlaczajacy 1.Powinno sie wlaczac wybrany bieg wtedy, kiedy kulisa wybieraka 9 zostanie obrócona za pomoca krazka 15, linki 16 i wybieraków w odpowiednie polozenie wlaczania. Wówczas kulisa wybieraka 9 przesuwa kulisy wlacza¬ jace 2, 2', 3, 3* za pomoca czopów 6 i 8 ramion tulejowych 5 i 7 w odpowiednie osiowe poloze¬ nie na wale wlaczajacym 1. Walek 1 wraz z kulisami 2, 2\ 3, 3' obraca sie w kazdym kierunku przez oddzialywanie na dzwignie 30, przy czym dzieki wycieciom w tych kulisach zostaja przesuniete odpowiednie widelki wla¬ czajace 18 lub 19 w ten sposób, ze zostaje wlaczony wybrany uprzednio bieg.Drugie widelki sa uprzednio albo wysuniete w polozenie biegu jalowego, albo w razie, gdy sie w nim juz znajduja, sa nadal uoTostawione w swym polozeniu. Sposób wlaczenia jest wiec identyczny, jak przy konstrukcji, beda¬ cej przedmiotem patentu nr 42490. Na przed¬ stawionej na fig. 2 w polozeniu rozwinietym kulisie wybieraka 9 sa uwidocznione przykla¬ dowo pojedyncze polozenia przylaczenia kulis.Pojedyncze biegi przekladni powinno sie stopniowo wlaczac .wtedy, kiedy walek zostanie przesuniety za pomoca opisanych srodków uru¬ chamiajacych 21, 28, 29 w kierunku strzalki z.Wówczas zostanie wysuniety z rowka 22 wpust 24, a wsuniety w rowek 34 wpust 35.Dzieki temu walek 25 zostaje polaczony z za- bierakiem 31. Przy ruchach obrotowych walka zostaje bezposrednio uruchamiany przez od¬ dzialywanie na dzwignie 30 zabierak 31, który obraca kulise wybieraka 9 w polozenie wla¬ czania w zakresie kata a za pomoca odpo¬ wiedniej amortyzacji zapadki 32 lub 33 oraz kola zapadkowego 38. W tym czasie walek 1 pozostaje chwilowo w spoczynku, po czym wpust 24 obraca sie swobodnie w rriwkti #3 W zakresie kata a, nie zabierajac ze soba walka 1. Przy dalszym oddzialywaniu rta dzwignie 30 i przy obrocie kulisy wiekszym niz na to pozwala zakres kata a, na miejsce wyzebienia sie odpowiedniej zapadki 32 lub 33 za pomoca plyty 35, przez co kulisa wybie¬ raka nie jest wiecej obracana, a wpust 24 zaczyna zabierac ze soba walek /, przylegajac swym bokiem p!o boku rowka 23 wykonanego w tym walku.Dzieki temu zaczyna obracac sie walek r wraz z z kulisami 2, 2', 3, 3\ który w sposób wyzej opisany oddzialywuje na wideJk* wta¬ czajace 18 i 19. Krazek 15 oddzialywuje jed¬ noczesnie za pomoca linki 16 na wybierak, który dziala jako mechaniczny wskaznik wla¬ czonego biegu przekladni. Walek 25 w swoich obydwóch osiowych polozeniach zarówno w kierunku Z osi jest trwale polaczony z dzwig¬ nia 30 za pomoca polaczenia wielowypustc- wego. PL