Wynalazek dotyczy urzadzenia do zalaczania biegów, polaczonego z wybierakiem w skrzyn¬ kach biegów pojazdów silnikowych oraz odnos¬ nego urzadzenia, w którym kolejne zalaczanie na najblizszy wyzszy lub nizszy stopien biegu za pomoca dzwigni nachylanej z zasadniczego polozenia w jednym lub drugim kierunku jest jednoczesnie skombinowane z wybierakiem, po¬ zwalajacym na wylaczenie mechanizmu kolej¬ nej zmiany biegów i uruchomienie mechanizmu do zalaczania bez kolejnosci dowolnego wybra¬ nego stopnia biegu oraz pozycji wylaczenia.W dotychczasowych skrzynkach biegów w po¬ jazdach silnikowych, zwlaszcza jednotorowych, z dzwignia zmiany biegów, przesuwana w jednej plaszczyznie, stosowany jest mechanizm, wla¬ czajacy kolejno zawsze najblizszy wyzszy lub nizszy stopien biegu. W nowoczesnych* skrzyn¬ kach biegów jest przewaznie stosowany tzw. mechanizm oporowy, w którym po zalaczeniu danego stopnia biegu, przelaczajaca dzwignia powraca do zasadniczego polozenia.Zaleta takiego urzadzenia jest zalaczanie przez kierowce, przy naciskaniu przelaczajacej dzwigni w tyl lub na przód z zasadniczego po¬ lozenia, zawsze najblizszego stopnia biegu, co jest korzystne szczególnie przy jezdzie po wol¬ nej ulicy, przy ruszaniu z miejsca, czy tez przy hamowaniu pojazdu.Wada zas takiego urzadzenia jest trudna zmia¬ na biegów poza kolejnoscia, niewygodna zwlasz¬ cza przy zageszczonym ruchu, przede wszyst¬ kim w miescie, gdzie ze wzgledu na szybko zmieniajace sie warunki, kolejne zalaczanie biegów jest niewskazane. Przelaczanie biegów poza kolejnoscia powoduje wtedy trudnosci i wymaga znacznej wprawy oraz kilku ruchów dzwignia zmiamy biegów, z jednoczesnym uru¬ chamianiem sprzegla. Wady te sa czesciowo usuniete przez kontrakcje, umozliwiajace prze¬ suniecie w .pozycje wylaczenia jednym ruchem dzwigni zmiany biegów lub innego narzadu, lecz poza pozycja wylaczenia, konieczne jestzalaczanie pozostalych biegów w wyzej opisa¬ nej kolejnosci.Wady te zostaja usuniete przez konstrukcje stosujace wybieraki, za pomoca których mozna dowolnie zalaczyc kazdy stopien biegu, które jednak zarazem wykluczaja kolejne zalaczanie biegów. Konstrukcje te sa niedogodne w ruchu poza miastem, gdzie kolejne zalaczanie jest wy¬ godniejsze.Wynalazek usuwa istniejace wady obu dotad znanych konstrukcji przez stosowanie do uru¬ chamiania wlaczajacych widelek jednej lub kil¬ ku kulis, przechylanych przez wal wlaczajacy, na którym one daja sie osiowo przesuwac, oraz jednej kulisy wybieraka, nastawiajacej kulise lub kulisy przelaczajace i zamocowujacej je w poszczególnych polozeniach zalaczenia, z jed¬ nej strony kolejno za pomoca zabieraka, sprze¬ zonego z mechanizmem uruchamiajacym walek wlaczajacy, a z drugiej strony za pomoca samo¬ dzielnego zabieraka, uruchamianego przez wy¬ bierak, przy czym oba te narzady dzialaja sa¬ modzielnie i niezaleznie od siebie na kulise wy¬ bieraka tak, ze biegi moga byc dowolnie zala¬ czane kolejno lub poza kolejnoscia. Wynalazek zachowuje przeto zalety obu sposobów zalacza¬ nia i umozliwia uzywanie jednego lub -drugiego sposobu wedlug uznania kierowcy.Przyklad wykonania wynalazku jest uwidocz¬ niony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia skrzynke biegów wedlug wynalazku w przekro¬ ju poziomym wzdluz osi 'podluznych walków przelaczajacych, fig. 2 — narzad zazebiania sie przelaczajacego walka glównego i pomocnicze¬ go w przekroju wzdluz linii A — A na fig. 1, fig. 3 — ulozyskowanie kulisy wlaczajacej w przekroju Wzdluz linii B — B na fig. 1, fig. 4 — skrzynke biegów z zespolem przelaczajacym w przekroju pionowym wzdluz linii C — C na fig. 1, fig. 5 — kulise przelaczajaca w widoku w kierunku strzalki S na fig. 1, fig. 6 — kulise wybieraka w widoku w kierunku strzalki R na fig. 1, fig. 7 — urzadzenie do przestawiania za¬ bieraka i kulisy wybieraka w widoku w kie¬ runku strzalki U na fig. 1, fig. 8 — mechanizm uruchamiajacy zabierak i kulisy wybieraka w przekroju pionowym, fig. 9 — mechanizm uruchamiajacy kulise wybieraka w przekroju wzdluz linii D — D na fig. 8, fig. 9a — kulise wybieraka w przekroju wzdluz linii D — D na fig. 8 w powiekszeniu, fig. 10 — mechanizm uruchamiajacy zabierak w przekroju wzdluz "linii E — E na fig. 8, fig. lOa —zabierak w prze¬ kroju wzdluz linii E — E na fig. 8 w powieksze¬ niu, fig. 11 — mechanizm uruchamiajacy zabie¬ rak i kulise wybieraka w widoku w kierunku strzalki V na fig. 8.Zespól przelaczajacy jest umieszczony w skrzynce biegów 1 i sklada sie z glównego prze¬ laczajacego wa*ka 2 i pomocniczego przelacza* jacego walka 3 polaczonych wzajeminie narza¬ dem przekladni, skladajacym sie z zebatego odcinka 4, nieruchomo osadzonego na walku 2 i zebatego odcinka 5, ulozyskowanego na po¬ mocniczym przelaczajacym walku 3.Walek 3 posiada klin 6 (figi 2), odcinek 5 zas ma rowek 7, szerszy od klina 6, tak ze walek 3 w stosunku do odcinka 5, moze wahac sie w obrebie kata a bez pociagania odcinka. Ewen¬ tualnie mozliwe jest nieruchome umocowanie odcinka 5 na walku 3, a w podobny sposób, jak opisano ulozyskowanie odcinka 5, mozna ulozyskowac odcinek 4 na walku 2, z jednako¬ wym ostatecznym wynikiem.Za pomoca sprezyn 8 odcinek 4 z walkiem 2 sa utrzymywane w polozeniu podstawowym w taki sposób, ze powracaja do tego polozenia po przebiegu przelaczenia.Osie walków 2 i 3 sa równolegle. Walki sa ulozyskowane w scianach skrzynki 1 i zabez¬ pieczone od osiowego przesuwania sie. \ Na walku 2 umieszczone sa przelaczajace ku¬ lisy 9 i 10 za pomoca klinów U w taki sposób, ze daja sie przechylac wraz z walkiem 2 oraz na nim osiowo przestawiac. W rozwidlonym ulozyskowaniu z otworami kulis 9 i 10 znajdu¬ ja sie pierscienie 12 i 13 z czopami 14 i 15.Pierscienie 12 i 13 posiadaja rowek 16 o takim zakresie kata, ze nie pociagaja walka 2 w za¬ kresie kata przelaczania.Przelaczajace kulisy 9 i 10 sa zaopatrzone w wyciecia 17 i 18 w zwyklym wykonaniu. Na glównym przelaczajacym walku 2 sa nadto za¬ wieszone przelaczajace widelki 19 i 20 za po¬ moca piast 21 i 22, pozwalajacych na przechy¬ lanie i osiowe przesuwanie obu widelek. W miej¬ scu piasty 21 walek 2 posiada na obwodzie rowki 23, 24 i 25, a na miejscu piasty 22 — row¬ ki 26, 27 i 28.W piascie 21 znajduje sie klin 29, a w piascie 22 klin 30. Kliny 29 i 30 okreslaja w odnosnych pierscieniowych rowkach osiowe polozenia prze¬ laczajacych widelek 19 i 20 oraz razem z podluz¬ nymi rowkami 31 i 32 umozliwiaja osiowe prze¬ stawienie widelek 29 i 20 w przypadku, gdy glówny przelaczajacy walek 2 zostal tak prze¬ krecony, ze kliny 29 i 30 znalazly sie w pla¬ szczyznie rowków 31 i32. „ Pomiedzy walkami 2 i 3 i równolegle do ich osi umieszczona jest kulisa 33 wybieraka, uchyl- — 2 —¦na na- czopie 34, umocowanym na plycie 35, umieszczonej równolegle do kulisy 33 pomie¬ dzy ta ostatnia i pomocniczym przelaczajacym walkiem 3. Na plycie 35 znajduje sie jedno¬ czesnie zatrzymujace urzadzenie 36, zabezpie¬ czajace kulise 33 w poszczególnych polozeniach N, I, II, III, IV. Plyta 35 jest przymocowana w odpowiedni sposób do sciany skrzynki 1.W plycie 35 znajduja sie dwa wyciecia 37 i 38, w których czopy 14 i 15 pierscieni 12 i 13 sa w taki sposób prowadzone, ze przy ruchu wy- chylnym przelaczajacego walka 2 pierscienie te nie sa pociagane, natomiast umozliwiaja osiowe przestawienie kulis 9 i JO.Kulisa 33 wybieraka posiada dwa rowki 39 i 40. W rowek 39 wpada czop pierscienia 12, a w rowek 40 czop 15 pierscienia 13. Krzywizna rowków 39 i 40 jest tak wybrana, ze przy prze¬ chyleniu kulisy 33 wybieraka na czopie 34, prze¬ laczajace kulisy 9 i 10 zostaja przestawione osiowo na glównym przelaczajacym walku 2 w poszczególne polozenia wlaczania za pomoca ^ czopów 14 i 15 oraz pierscieni 12 i 13. f Kulisa 33 wybieraka posiada wyciecia lub wy- I stepy 41, 42, 43, 44 i 46 z kantami do jednostron- I nego przesuwania kulisy 33 oraz wyciecia lub | wystep 47 z kantami do obustronnego przesu- I wania. Oprócz tego kulisa 33 jest zaopatrzona | w kolek 48, który przy jej przechyleniu porusza ! sie w wycieciu 49 plyty 35. i Plyta 35 posiada dwa okienka 50 i 51 w takiej I samej odleglosci od osi czopa 34, jak wyciecia \ lub wystepy 41 — 47, których szerokosc jest tak wybrana, ze przez nie przechodza zapadki 55 ¦- i 56 zabieraka 54 i zaskakuja w odnosne wycie¬ cia lub na wystep 41 — 47, przy czym dlugosc ich jest równa dlugosci przesuwu kulisy wy¬ bieraka z jednego polozenia w inne (N — I, I —II, II —III, III—IV).Na pomocniczym przelaczajacym walku 3 umo¬ cowana jest uruchamiajaca dzwignia nozna 52.Przy pomocniczym przelaczajacym walku 3, na klinie 53 umieszczony jest zabierak 54, daja¬ cy sie przechylac razem z walkiem 3 i na nim osiowo przesuwac. Zabierak 54 posiada dwie ^apeaitoi 55 i 56, maciskane przez sprezyny prze¬ chodzace w swym. polozeniu osiowym przez tfcienka 50 i 51 plyty 35, i w taki sposób zaska¬ kujace w wyciecia, ewentualnie na wystepy *1 —47 *ulisy 38 wybieraka, ze przy obróceniu walka 3 i zabieraka 54 kulisa 33 wybieraka zo- .steje przechylona na czopie 34. Dlugosc okienka S0 i 51 jest tak dobrana, ze zapadki 55 i 56 zaska- kttja zawsze tylko w jedno 4 wyciec lub na je- tfea z wystepów 41 — 47 i obracaja kulise 33 wybieraka o kat, w którym rowki 39 i 40 osio¬ wo przestawiaja wlaczajace kulisy 9 i 10 na walku 2 w najblizsze polozenie wlaczenia, po czym krawedz okienka 50 lub 51 wysuwa za¬ padke 55 lub 56 z dalszego zazebiania sie z ku¬ lisa 33 wybieraka.Zabierak 54 posiada rowek 57, w który wpa¬ daja widelki 58, umocowane na drazku 59, utrzymywanym przez sprezyne srubowa 60 w takim polozeniu, w którym zapadki' 55 i 56 znajduja sie poza plaszczyzna okienek 50 i 51 plyty 35. Wskutek dzialania ponizej opisanych narzadów przedstawiajacych drazek wraz z za- bierakiem zostaje przestawiony przeciw nacis¬ kowi sprezyny srubowej 60 w polozenie, w któ¬ rym zapadki 55 i 56 znajduja sie w plaszczyznie okienek 50 i 51, i w tym polozeniu drazek po¬ wyzszy zostaje zabezpieczony.Na pomocniczym wlaczajacym walku 3 umo¬ cowane jest zwykle urzadzenie do wylaczania sprzegla, skladajace sie z kulaka 61, dzwigni 62 z krazkiem oraz drazka 63.. Pomocniczy wlaczajacy walek 3 jest utrzymy¬ wany w swym podstawowym polozeniu przez sprezyny 64.Drazek 59 zabieraka 54 jest uruchamiany przeciw naciskowi sprezyny srubowej 60 za po¬ moca dzwigni 65, linki 66 oraz krazka 67, umieszczonego na kierownicy lub gdzie indziej pod reka kierownicy. Kolek 48 kulisy 33 wy¬ bieraka jest uruchamiany za pomoca dwura- miennej dzwigni 68, linki 69 i krazka 70, umiesz¬ czonego podobnie jak krazek 67, zamiast linek 66 i 69 moga byc uzyte inne narzady laczace.Krazki 67 i 70 sa wspólosiowo ulozyskowane we wspólnej obudowie 71 w taki sposób, ze przez ich srodek, przechodzi walek 72 z klinem 73 i uruchamiajaca dzwignia 74.Krazek 70 jest zaopatrzony we wskazówke 75 wskazujaca na skali na pokrywie obudowy sto¬ pien wlaczonego biegu. Walek 72 daje sie osio¬ wo przestawiac. Krazek 70 jest zaopatrzony w rowek 76, przez który przechodzi klin 73 z normalnym luzem. Krazek 67 jest zaopatrzony w rowek 77, którego kat zasadniczo równy jest katowi przechylania kulisy 33 wybieraka z N do IV, oznaczonego na skald stopni biegów, znaj¬ dujacej sie na obudowie 11.Krazek 67 jest zaopatrzony W wyciecie z za¬ padka 78, zabezpieczajaca polozenie zabieraka 54, (przeciw naciskowi sprezyny srttbowej 60) w plaszczyznie okienek 50 i 51, aa pomoca linki 66 i drazka 59.Uruchamiajaca dzwignia T4 jest zaopatrzona w odbezpieczajaca odnoge 79, dzialajaca 1*a za¬ padke T8 w ponizej opisany sposób. 3W przypadku, gdy przelaczajacy zespól ma byc nastawiony na kolejne wlaczanie biegów, wtedy dzwignia 74 zostaje nastawiona w polo¬ zenie, oznaczone na skali znajdujacej sie na pokrywie obudowy 71. Jednoczesnie kulisa 33 wybieraka i przelaczajace kulisy 9 i 10 znajdu¬ ja sie w polozeniu N. W tym polozeniu walek 72 zostaje nacisniety w dól przeciw naciskowi spre¬ zyny srubowej 80, wskutek czego klin 73 wysu¬ wa sie z zazebiania z krazkiem 70, przez prze¬ chylenie zas w polozenie P z jednej strony wa¬ lek 72 zostaje zabezpieczony w polozeniu na¬ cisniecia w dól przez wsuniecie klina 73 pod krazek 70, a z drugiej strony krazek 67 zostaje 0 tyle przekrecony, ze zabezpiecza sie w polo¬ zeniu P za pomoca zapadki 78.Za pomoca linki 66 jest uruchamiana dzwignia 65, przesuwajaca zabierak 54 przeciw nacisko¬ wi sprezyny srubowej 60 w polozenie, w któ¬ rym zapadki 55 i 56 znajda sie w plaszczyznie okienek 50 i 51 plyty 35. Zabierak 54 jest za¬ bezpieczony w tym polozeniu za pomoca za¬ padki 78 na krazku 67. Gdy ma byc wlaczony 1 bieg, wtedy uruchamiajaca dzwignia 52 zosta¬ je nacisnieta z podstawowego polozenia w dól, wskutek czego pomocniczy przelaczajacy wa¬ lek 3 zostaje tak przekrecony, ze wprawia w dzialanie zabierak 54, przy czym w pierwszym okresie przechylenia w zakresie kata a, prze¬ kladniowy odcinek 5 jeszcze nie zostaje uru¬ chomiony. W granicach kata a zapadka 55 prze¬ chodzi przez okienko 50, zaskakuje w wyciecie lub na wystep 47 kulisy 33 wybieraka i prze¬ chyla ja z polozenia N w polozenie I. Przy tym przechyleniu kulisy 33, kulisa przelaczajaca 9 przez dzialanie rowka 39 zostaje osiowo prze¬ stawiona z polozenia N w polozenie I, przy czym przelaczajaca kulisa 10 osiowo nie przesta¬ wia sie i pozostaje w polozeniu N. Za pomoca kolka 48 dwuramiennej dzwigni 68 oraz krazka 70 i linki 69 jednoczesnie wskazówka 75 prze¬ suwa sie z polozenia N w polozenie I skali na pokrywie obudowy 71.Jak tylko pomocniczy walek 3 przekreci sie o caly kat a, wtedy zapadka 55 zostaje wysu¬ nieta przez brzeg okienka 50 z zazebienia z wy¬ cieciem lub wystepem 47 kulisy 33 wybieraka tak, ze przy dalszym przekreceniu pomocnicze¬ go walka 3 kulisa 33 wiecej juz nie przechyla sie i pozostaje w tym polozeniu, zabezpieczona przez zatrzymujace urzadzenie 36. Jednoczesnie klin 6 opiera sie o kant rowka 7 odcinka 5, a przy dalszym, przekreceniu pomocniczego walka 3, glówny przelaczajacy walek 2 prze¬ kreca sie w granicach kata P razem z przela¬ czajacymi kulisami 9 i10. ' \\ Kulisa 9 uderza krawedzia swego wyciecia 17 J o przelaczajace widelki 19. Przy -przekrecaniu fa glównego przelaczajacego walka 2, zabezpiecza- M jacego klin 29 widelek 19 wchodzi w osiowy ro- *v|j wek 31 i przez dzialanie krawedzi wyciecia 17,'¦'¦¦j| widelki 19 zostaja przestawione z promienio- ;g wego rowka 24 w promieniowy rowek 23. Wsku- # tek dzialania widelek 19, kolo zebate wsuwa sie l' w zazebienie z kolem zebatym 82 i w ten spo- Jj; sób zostaje zalaczony I stopien biegu. Jf5 Wlaczajaca kulisa 10 pozostaje w rowku 27 | i przez to nie dziala na przelaczajace widelki § 20. Pod naciskiem sprezyny 8 walek 2 z kulisa- t mi 9 i 10 powraca do podstawowego polozenia, I jak równiez walek 3 pod naciskiem sprezyn 64 '%' powraca do podstawowego polozenia.Gdy ma byc zalaczony II stopien biegu, wtedy uruchamiajaca dzwignia 52 zostaje dalej na¬ cisnieta w dól. W tym przypadku zapadka 55 przechodzi ponownie przez okienko 50 i zaska¬ kuje w wyciecie lub na wystep 44 kulisy 33 wybieraka, i w sposób juz opisany kulisa 33 przechyla sie najpierw w zakresie kata a z po¬ lozenia I w polozenie II. W ten sposób zostaje przestawiona kulisa 9 z polozenia I w poloze¬ nie N i jednoczesnie kulisa 10 z polozenia N w polozenie II. Przy dalszym przechylaniu wi¬ delki 19 zostaja przesuniete z rowka 23 w ro¬ wek 24 i wylaczaja I stopien biegu, kulisa 10 zas przesuwa, jak juz opisano, widelki 20 z row¬ ka 27 w rowek 26 i w ten sposób wsuwa kolo zebate 83 w zazebienie z kolem zebatym 84, wskutek czego zostaje wlaczony II stopien biegu.Odleglosci pomiedzy czolami wlaczajacych klów 87 lub otworami 88 w kolach zebatych skrzynki biegów sa wieksze niz glebokosc zazebiania sie klów 87 pomiedzy soba lub z otworami 88, wsku¬ tek czego, przy jednoczesnym dzialaniu kulis 9 i 10 na widelki 19 i 20 zawsze najpierw naste¬ puje wylaczenie odnosnych kól zebatych z za¬ zebienia sie, a dopiero po tym wsuniecie klów 87 pomiedzy siebie lub w otwory 88.Zalaczanie III stopnia biegu zostaje uskutecz¬ nione równiez przez dalsze nacisniecie w dól uruchamiajacej dzwigni 52, przy czym zapadka 55, przechodzaca przez okienko 50, zaczepia 0 wyciecie lufo o wystep 45 kulisy 33 wybieraka* Pozostaly przebieg podobny jest do wlaczania 1 lub II stopnia biegu, przy czym widelki 20 przesuwaja sie z rowka 26 w rowek 27, a wi¬ delki 19 z rowka 24 przestawiaja sie w rowek 25.Kolo zebate 81 wchodzi w zazebienie z kolem 4 —zebatym 85, dzieki czemu zostaje wlaczany III stopien biegu.Zalaczenie IV stopnia biegu odbywa sie rów¬ niez przez nacisniecie w dól uruchamiajacej dzwigni 52, przy czym zapadka 55, przechodza¬ ca przez okienko 50, zaskakuje w wyciecie lub na wystep 46 kulisy 33 wybieraka. Widelki 19 przesuwaja sie z rowka 25 w rowek 24, widelki zas 20 z rowka 27 w rowek 28. Kolo zebate 83 wchodzi w zazebienie z kolem zebatym 86 i IV stopien biegu zostaje wlaczony.Przy zalaczeniu kazdego stopnia biegu kulisa wybieraka przechyla sie kolejno z polozenia N w polozenie IV, wskutek czego odpowiednio przestawia sie wskazówka 75 na skali, oznaczo¬ nej na pokrywie obudowy 71.Przy zalaczaniu biegów w przeciwnym kie¬ runku, uruchamiajaca dzwignia jest podnoszo¬ na z podstawowego polozenia w góre. Przebieg wlaczania jest podobny do postepowania przy opisanym przelaczaniu z najnizszego na naj¬ wyzszy stopien biegu z nastepujacymi rózni¬ cami.Przy przelaczaniu z IV stopnia biegu na III, zapadka 56 przechodzi przez okienko 51 i zaska¬ kuje w wyciecie lub na wystep 47 kulisy 33 wy¬ bieraka.Przy przelaczeniu z III na II stopien biegu zapadka 56 znów przechodzi przez okienko 51 i zaczepia o wyciecie lub o wystep 43 kulisy 33 wybieraka.Przy przelaczeniu z II na I stopien biegu, za¬ padka 56 ponownie przechodzi przez okienko 51 i zaskakuje w wyciecie lub na wystep 42 kuli¬ sy 33 wybieraka.Przy przelaczaniu z I stopnia biegu na polo¬ zenie luzne, zapadka 56 i w tym przypadku prze¬ chodzi przez okienko 51 i zaskakuje w wyciecie lub na wystep 41 kulisy 33 wybieraka.Gdy zespól przelaczajacy ma byc uzyty z wy¬ bierakiem, wtedy dzwignia, 74 zostaje przechy¬ lona z polozenia P w polozenie N skali, ozna¬ czonej na pokrywie obudowy 71. Przy tym prze¬ chyleniu odnoga 79 odbezpiecza zapadke 78 tak, ze pod naciskiem sprezyny srubowej 60 zabie¬ rak 54 przesuwa sie w polozenie w którym za¬ padki 55 i 56 znajduja sie poza plaszczyzna okienek 50 i 51 plyty 35 i nie dzialaja na kulise 33 wybieraka. Krazek 67 przekreca sie przy tym pod naciskiem sprezyny srubowej 60 i linki 66, wskutek czego rowek 77 znajduje sie w zakre¬ sie kata N — IV skali, oznaczonej na pokrywie obudowy 71. Przez przechylenie dzwigni 74 w po¬ lozenie N, .klin 73 zachodzi na rowek 76 krazka 70 i przez nacisk sprezyny 80 walek 72 zostaje tak wysuniety, ze klin 73 wchodzi w rowek 76 krazka 70 i nie dziala na krazek 67.Gdy ma byc np. zalaczony I stopien biegu, wtedy dzwignia 74 zostaje przechylona do polo¬ zenia I skali, oznaczonej na pokrywie obudo¬ wy 71, wskutek czego kulisa 33 wybieraka zo¬ staje przechylona w polozenie I za pomoca linki 69, dwuramiennej dzwigni 68 i kolka 48.Przez przechylenie kulisy 33 wybieraka, w po¬ dobny sposób jak przy kolejnym wlaczaniu, wzajemne polozenie przelaczajacych kulis 9 i 10 zostaje nastawione tak, jak to opisano przy wla¬ czaniu I stopnia biegu.Przez nacisniecie uruchamiajacej dzwigni 52 w góre lub w dól z podstawowego polozenia, zo¬ staje wprawiony w opisany sposób w dzialanie za pomoca walka 3 i odcinków 4 i 5, glówny przelaczajacy walek 2 oraz zostaje wlaczony wybrany I stopien biegu. Przy wyzej opisanym sposobie wlaczania, zabierak 54 nie dziala na kulise 33 wybieraka.Pozostale stopnie biegu zostaja wybrane przez przestawienie dzwigni 74 w kazdorazowe polo¬ zenie na skali, oznaczonej na pokrywie obudo¬ wy 71 i zostaja wlaczone przez dzialanie uru¬ chamiajacej dzwigni 52: Przy kazdym przekre¬ ceniu walka 3, przekreca sie tez kulak 61, który za pomoca dzwigni 62 z krazkiem i drazka 63, przed kazdym wlasciwym przebiegiem wlacza¬ nia, w zakresie kata a wylacza sprzeglo i utrzy¬ muje je w stanie wylaczonym przez czas wla¬ czania odnosnego biegu.Po wlaczeniu i powrocie walka 3 pod nacis¬ kiem, sprezyn do podstawowego polozenia, sprzeglo zostaje przez kulak z powrotem wla¬ czone w zakresie kata a.Za pomoca opisanego urzadzenia równiez jest mozliwe przelaczenie na kazdy stopien, z któ¬ regokolwiek poprzednio kolejno wlaczonych bie¬ gów. W takim przypadku, gdy np. jest kolejno wlaczony III stopien biegu, a ma byc nastawio¬ ne jakies inne polozenie, ewentualnie wylacze¬ nia, czynnosci zostaja wykonane jak podano ponizej.Dzwignia 74 zostaje przestawiona z pozycji P w pozycje wskazanego przez wskazówke 75 wla¬ czonego biegu — w danym razie w polozenie III.Przy tym ruchu zapadka 78 zostaje odbezpie¬ czona przez kolek 79, a zabierak 54 zostaje tak przestawiony osiowo przez nacisk sprezyny sru-. bowej 60, ze zapadki 55 i 56 znajduja sie poza plaszczyzna okienek 50 i 51 plyty 35. Jak tylko dzwignia 74 wejdzie w polozenie III, wskazane przez wskazówke 75, klin 73 walka 72 wchodzi w rowek 76 krazka 70 i przez nacisk sprezyny — 5 —srubowej 80 walek 12 zostaje tak wysuniety, ze klin 73 nadal pozostaje w zazebieniu jedynie z krazkiem 70, nie dziala zas na krazek 67.Wtedy dzwignia 74 zostaje przechylona wedlug skali na pokrywie obudowy 71 w majacy byc wlaczony stopien biegu, ewentualnie w poloze¬ nie wylaczenia. Kulisa 33 wybieraka zostaje przechylona w wyzej opisany sposób i przesta¬ wia osiowo kulisy 9 i 10 w odnosne polozenie, przez dzialanie zas na uruchamiajaca dzwignie 52, zostaje zalaczony wybrany stopien biegu, ewentualnie pozycja wylaczenia.W podobny sposób mozna z kazdego stopnia biegu wlaczonego za pomoca wybieraka przejsc na kolejne wlaczanie, przez nacisniecie w dól walka 72 i przechylenie go za pomoca dzwigni 74 w polozenie P skali na pokrywie obudowy 71.W przypadku gdy w skrzynce biegów zasto¬ sowany jest równiez bieg wstecz, dla którego znajduja sie oddzielone widelki, na glównym przelaczajacym walku 2 analogicznie znajduje sie dalsza przelaczajaca kulisa z pierscieniem i czopem. Na kulisie wybieraka umieszczony jest trzeci rowek tak uksztaltowany, ze w za¬ kresie biegów w przód ograniczony jest przez linie kolista, w zakresie zas poza rowkami bie¬ gów w przód posiada odnosna krzywizne, uru¬ chamiajaca czop pierscienia przelaczajacej kuli¬ sy do biegu wstecz. Rowki biegów w przód sa wtedy ograniczone przez wspólsrodkowe linie koliste w zakresie krzywizny rowka biegu wstecz w taki sposób, ze przy przechyleniu kulisy wy¬ bieraka przelaczajace kulisy 9 i 10 pozostaja w polozeniu wylaczenia.Skala na wybieraku jest wtedy uzupelniona polozeniem „bieg wstecz" pomiedzy polozenia¬ mi N i P.Caly mechanizm przelaczania i wybierania moze byc umieszczony w oddzielnej skrzynce i tak przylaczony do skrzynki biegów, ze w nia wchodza jedynie widelki wlaczajace.Urzadzenie to moze byc zastosowane do in¬ nych konstrukcji zespolów przelaczajacych z wy¬ bierakiem, w których np. jest stosowana tylko jedna kulisa przelaczajaca, przechylana wraz z przelaczajacym walkiem, na którym zostaje osiowo przestawiona za pomoca kulisy wybie¬ raka lub innego podobnego urzadzenia. PL