Jak wiadomo, wlókna poliestrowe z powodu malej zdolnosci pecznienia zabarwiaja sie w sla¬ bym stopniu przy uzyciu barwników dyspersyj¬ nych. Z .tego powodu nie mozna procesu farbo¬ wania prowadzic w sposób normalnie przyjety.Jak wiadomo, mozna otrzymac na wlóknach poliestrowych intensywne zabarwienia, jezeli do kapieli farbujacych Kiodac substancji tak zwanej „Carrier", (nosnik barwnika), która ula¬ twia przenikanie barwnika, wywolujac pecznie¬ nie wlókien.Intensywne zabarwienie wlókien mozna rów¬ niez otrzymac przez zastosowanie temperatur powyzej 100°C w specjalnych aparatach do far¬ bowania. Obydwa sposoby wykazuja • jednak pewne wady.Tak zwany sposób „Carrier" stosuje sie w osta¬ tecznym przypadku, poniewaz dodatek nosni¬ ka barwnika z jednej strony podraza sposób farbowania, a kapiele zawierajace srod¬ ki speczniajace zwykle po jednorazowym uzyciu musza byc odprowadzone do scieków. Takze otrzymane wyfarbowania wedlug omówionych sposobów nie odpowiadaja czesto wymogom sta¬ wianym zwykle jezeli chodzi o odpornosc na dzialanie swiatla.Tak zwany sposób wysoko temperaturowy wymaga sila rzeczy szczególnych nakladów tech¬ nicznych którymi zwykle nie dysponuja mniej¬ sze farbiarnie.Z tych powodów pozadane byloby, azeby wlók¬ nom poliestrowym równoczesnie przy ich wy- ' twarzaniu nadawano zwiekszona zdolnosc bar¬ wienia sie.Stwierdzono, ze zdolnosc t)arwienia sie wló¬ kien poliestrowych mozna podwyzszyc, jezeli wlókna traktuje sie N — cykloheksylidenooksy- etyloamina, N — cykloheksylideno-dwuoksyetylo- amina, — N metylocykloheksylidenooksyetylo- amina albo N — metylocykloheksylideno-dwu- oksyetyloamina. Pochodne cykloheksylidenowe sa rozpuszczalne w wodzie i mozna je z tego powodu stosowac w roztworach wodnych. Po¬ chodne metylocykloheksylidenowe nie rozpusz-czaja sie w wodzie i dlatego dziala sie na wló¬ kna poliestrowe, ich roztworami alkoholowy¬ mi albo roztworami w rozpuszczalnikach orga¬ nicznych, których temperatura wrzenia, jest wyzsza od 80°C.Wymienione zwiazki otrzymuje sie w sposób prosty przez reakcje cykloheksanonu albo me- tylocykloheksanonu z etanoloamina albo dwu- etanolamina i oczyszcza ewentualnie przez de¬ stylacje. Do przeprowadzenia sposobu wedlug ; wynalazku nie jest koniecznie potrzebne zasto¬ sowanie czystej postaci.Jak dalej stwierdzono, mozna z podobnym efektem stosowac takze mieszaniny technicznej trójetanoloaminy z cykloheksanonem lub z me- tylocykloheksanonem.Sposób* dzialania wymienionych zwiazków na wlókna poliestrowe nie jest dotychczas jeszcze wyjasniony. W zadnym przypadku nie ma tutaj .miejsca proces pecznienia albo powierzchnio¬ wego gromadzenia sie wymienionych zwiazków na wlóknach, poniewaz zwiekszona zdolnosc bar¬ wienia sie wlókien poliestrowych traktowanych sposobem wedlug wynalazku zostaje calkowicie zachowana, takze po dokladnym praniu i dluz¬ szym skladowaniu.Traktowanie wlókien poliestrowych wymie¬ nionymi zwiazkami mozna przeprowadzac, róz¬ nymi sposobami. Wlókna w postaci nici bez konca, pasm albo przedzy mozna traktowac 5 — 20% — wymi wodnymi roztworami rozpusz¬ czalnych w wodzie pochodnych cykloheksanonu, nastepnie mozna wymienionymi zwiazkami a mianowicie zarówno pochodnymi cykloheksa¬ nonu jak równiez pochodnymi metylocykloheksa- nonu w rozpuszczalnikach organicznych a mia¬ nowicie 1 — 20°/o-owych, dzialac na wlókna, w koncu mozna takze traktowac wlókna ciekly¬ mi substancjami nierozcienczonymi, a wiec 10Q°/o-owymi. Ostatni z wymienionych sposobów wykazuje te zalete, ze czas dzialania tymi sub¬ stancjami moze byc skrócony. We wszystkich przypadkach dzialanie to musi przebiegac w tem¬ peraturze 80 — 100°C. Czas trwania tego dzia¬ lania zalezy od kazdorazowego stezenia.Azeby wykazac podwyzszona zdolnosc wlókien poliestrowych obrabianych sposobem wedlug wynalazku w przeciwienstwie do wlókien nie poddawanych obróbce ponizej przedstawiono wykres otrzymany w nastepujacy sposób: Obra¬ biane i nieobrabiane wlókna poliestrowe zabar¬ wiono kazdorazowo przez gotowanie w ciagu l godziny z 3°/o-mi czerwieni celitonowej przy stosunku kapieli 1:50, nastepnie plukano a w koncu prano przez pól godziny we wrzacej kapieli o stosunku 1:50 za pomoca 2 g/litr niejo- nogennego srodka pioracego. Po wyplukaniu i wysuszeniu oznaczono w wyfarbowanym ma¬ teriale wlóknistym za pomoca kuli Ulbrichta odbicie promieni swietlnych w stosunku do mate¬ rialu bialego, przy róznych dlugosciach fal swiatla widzialnego, za pomoca fotometru Zeissa. Im mniejsze jest odbicie promieni swietlnych tym wyfarbowanie jest intensywniejsze. A — wlók¬ na poliestrowe nie poddane obróbce, B — wlók¬ na poliestrowe poddane obróbce wedlug przy¬ kladu I.Ponizsze przyklady maja na celu blizej wy¬ jasnic sposób wedlug wynalazku i daja przeglad róznych mozliwosci przeprowadzenia tego spo¬ sobu, przy czym nie ograniczaja go.Przyklad I. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm ogrzewa sie w 250 cm3 20°/o-owe- go wodnego roztworu N — cykloheksylideno- oksyetyloaminy w ciagu pól godziny w tempera¬ turze okolo 90°C. Nastepnie pasma przeplukuje sie dobrze woda. Wode z plukania usuwa sie przez odcisniecie albo przez ^odwirowanie a pas¬ ma suszy sie w suszarce w temperaturze 60 — 70°C. Otrzymane pasma poliestrowe wy¬ kazuja zwiekszona zdolnosc zabarwiania sie od¬ powiadajaca wykresowi podanemu wyzej.Przyklad II. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm- traktuje sie N-metylocykloheksy- lidenooksyetyloamina przez 15 minut w tempera¬ turze 90 — 95°C. Nastepnie pasma przemywa sie za pomoca dowolnego aktywnego srodka piora¬ cego i dokladnie plucze. Z kolei pasma poddaje sie wyciskaniu albo odwirowaniu w celu usu¬ niecia wody z plukania i suszy w. suszarce w temperaturze 60 — 70°C.» Otrzymane pasmo posiada zwiekszona zdol¬ nosc pochlaniania barwnika, mniej wiecej w stopniu odpowiadajacym powyzszemu wy¬ kresowi.Przyklad III. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm ogrzewa sie do wrzenia przez 2 godziny w 250 cm3 L°/o-wego roztworu N — metylo- cykloheksylidenooksyetyloaminy w chlorku ety¬ lenu pod chlodnica zwrotna.Pasma wyciaga sie nastepnie z roztworu i pie¬ rze za pomoca dowolnego srodka pioracego i do¬ brze plucze. Z kolei pasma w celu usuniecia wo¬ dy z plukania wyciska sie lub odwirowuje i su¬ szy w suszarce w temperaturze 60 — 70°C.Otrzymane pasmo wykazuje zwiek3zona zdol¬ nosc pochlaniania barwnika co odpowiada takze wykresowi przedstawionemu w opisie.- * -Przyklad IV. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm ogrzewa sie przez pól godziny w 250 cm3 20°/o-owego wodnego roztworu N — cykloheksylidenodwuoksyetyloaminy w tem¬ peraturze 90°C. Nastepnie pasma plucze sie do¬ kladnie w wodzie, wyciska i suszy w suszarce w temperaturze 60 — 70°C.Otrzymane pasmo wykazuje tak samo zwiek¬ szona zdolnosc pochlaniania barwnika jak te we¬ dlug przykladów I — III.Przyklad V. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm ogrzewa sie do wrzenia przez 2 godziny w 5°/o-wym roztworze N — metylocyklo- heksylidenodwuoksyetyloaminy w chlorku ety¬ lenu pod chlodnica zwrotna. Nastepnie pasma pierze sie za pomoca dowolnego srodka piora¬ cego i dokladnie plucze po czym wyciska i suszy w suszarce w temperaturze 60 — 70°C.Otrzymane pasmo posiada tak samo zwiek¬ szona zdolnosc pochlaniania barwnika jak te z przykladów I — IV.Przyklad VI. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm ogrzewa sie przez pól godziny w 250 cm3 20°/o-owego wodnego roztworu pro¬ duktu otrzymanego z 1 mola trójetanoloaminy i 1 mola cykloheksanonu w temperaturze 90°C.Nastepnie pasma plucze sie w wodzie, wyciska i suszy w suszarce w temperaturze 60 — 70°C.Otrzymane pasmo posiada w przyblizeniu te sama zdolnosc pochlaniania barwnika jak te z przykladów I — V.Przyklad VII. 10 g wlókien poliestrowych w postaci pasm ogrzewa sie do wrzenia przez 2 godziny w 250 cm3 5°/o-owego roztworu produk¬ tu otrzymanego z 1 mola trójetanoloaminy i 1 mola metylocykloheksanonu w chlorku etylenu pod chlodnica zwrotna. Nastepnie pasmo po od¬ dzieleniu roztworu pierze sie za pomoca dowol¬ nego srodka pioracego i dokladnie plucze po czym wyciska sie i suszy w suszarce w tempe¬ raturze 60 — 70°C.Otrzymane pasmo posiada w przyblizeniu te, sa¬ ma zwiekszona zdolnosc pochlaniania barwnika jak te z przykladów I — VI. PL