Jak wiadomo rozcienczony kwas octo¬ wy dowolnego stopnia czystosci, tak jak c- cet fermentacyjny, odpadkowy kwas octowy przy acetylowaniu w przemysle prepara¬ tów organicznych i farb, surowy kwas octo¬ wy drzewny, pochodzacy z destylacji drze¬ wa nie daje sie zgeszezac, az do stezenia 80% przez frakcjonowana destylacje, bo róznica cisnienia pary wodnej i kwasu octo¬ wego jest zbyt mala. Chcac uniknac okrez¬ nej drogi przez sole kwasu octowego ma sie juz tylko jedna mozliwosc uzyskania kwasu, mianowicie przez ekstrakcje. Próby robione w tym kierunku, znane z literatury, polegaja wszystkie na ekstrakcji kwasu oc¬ towego zapomoca organicznych rozpu¬ szczalników, które w wodzie sa rozpuszczal¬ ne bardzo malo, albo wcale nie, natomiast odznaczaja sie wielka zdolnoscia rozpu¬ szczania kwasu octowego, przyczem ich punkt wrzenia jest nizszy, niz kwasu octo¬ wego; podawano dotad, jako takie rozpu¬ szczalniki, np. eter etylowy, eter octowy, benzol, chloroform i t. d. Z roztworu uzy¬ skuje sie kwas octowy przez frakcjonowana destylacje, przyczem rozpuszalnik odparo¬ wuje, a kwas octowy jest pozostaloscia.Starano sie zwykle oddzielenie kwasu octowego i wody przy ekstrakcji uzupelnic przez dodatek nieorganicznych soli do roz¬ cienczonego kwasu solnego, aby sole te zmniejszaly rozpuszczalnosc kwasu octowe¬ go w wodzie. Mimo to mniejsze lub wieksze ilosci wody zawsze przechodza do srodka ekstrakcyjnego, tak, ze ostateczne zgeszcze- nie pozostalego kwasu octowego nigdy nieJ: .bylo zadowalajace. Zaden z tych próbowa- % nych sposobów nie znalazl technicznego za- * ^tfeowaniaa*c W^dajnaMl ItóWyboka cena stosowanych rozpuszczalników.Stwierdzono, ze metoda ekstrakcji moz¬ na osiagna.c znacznie lepsze wyniki, jezeli sie uzywa takich rozpuszczalników dla eks¬ trakcji rozcienczonego kwasu octowego, które rozpuszczajac sie w wodzie bardzo malo i rozpieszczajac w sobie kwas octowy bardzo wydatnie maja punkt wrzenia znacz¬ nie wyzszy, niz czysty kwas octowy. Jezeli w tych warunkach zastosuje sie jediia ze znanych metod ekstrakcji (rip. w aparacie kolumnowym) i wedlug, zasady przeciw- pradu odciagnie sie cala ilosc kwasu octo¬ wego z jego rozcienczonego roztworu zapo- moca rozpuszczalnika, to w czasie nastepu¬ jacej potem destylacji ekstraktu nie odpa¬ rowuje sie, jak dotad, rozpuszczalnika, lecz przeciwnie, odparowuje kwas octowy, a roz¬ puszczalnik pozostaje. W ten sposób po¬ wstaje nietylko nowa metoda, zasadniczo rózna od znanych dotad metod, lecz takze techniczny skutek jest zupelnie nowy.Wprawdzie i nowa metoda nie mozna uzy¬ skac bezposrednio 100%-go kwasu octowe¬ go, lecz o ile przy stosowaniu dawnych me¬ tod usuniecie wody, która przeszla do roz¬ puszczalnika, nie bylo mozliwe przez destylacje rozpuszczalnika, to przy prze¬ róbce mieszaniny ekstrakcyjnej wedlug no¬ wej metody woda wydziela sie w duzym stopnia, czyli nastepnie dalsze zgeszczanie kwasu octowego.Przyczyna tego jest to, ze w potrójnej mieszaninie kwasu octowego, wody, wysoko- wrzacego rozpuszczalnika, cisnienie par kwasu octowego jest bardzo zmniejszone, a pary wodnej-^bardzo nieznacznie, ibo para wodna rozpuszcza sie w rozpuszczalniku bardzo nieznacznie, natomiast para kwasu octowego rozpuszcza sie bardzo silnie. (Po¬ równaj Nernst „Teoretyczna chemja" 8^-10, wzglednie str, 116) warunki takie nie istnie¬ ja, o ile niema rozpuszczalnika o wysokim punkcie wrzenia w jednolitej mieszaninie wody i kwasu octowego, bo tak para kwasu octowego w wodzie, jak tez para wodna w kwasie octowym rozpuszcza sie bardzo sil¬ nie. Mozna zatem z takiego trudnowrzacego rozpuszczalnika, zawierajacego np, tylko 30%-wy kwas octowy, uzyskiwac przez de¬ stylacje kwasy octowe o roznem stezeniu, podczas gdy rozpuszczalnik przy odpo¬ wiedniej deflegmacji pozostaje, jako resztka.Wedlug innego sposobu przeprowadzenia nowej metody, powoduje przeplywanie wod¬ nego rdfctwora kwasu octowego w stanie pa¬ ry w przeciwpradzie wzgledem plynnego jeszcze w tej temperaturze rozpuszczalnika ten skutek, ze kwas octowy oddziela sie od swej wodnej domieszki jeszcze dokladniej, niz przy zastosowaniu! ekstrakcji w obecno¬ sci obu faz w stajnie plynnym, w warunkach jednakowych i przy jednakowej wysokosci kolumny ekstrakcyjnej.Przyklad 1.10% -wy pozbawiony alko¬ holu kwas octowy i surowy krezol smolowy prowadzi sie przeciw sobie w stosownej ko¬ lumnie ekstrakcyjnej,, przyczem gatunkowo lzejszy skladnik, zawierajacy wode plynie od dolu wgóre, a krezipl odwrotnie. Odply¬ wajacy, zawierajacy wode skladnik, zawie¬ ra kilka setnych procentów kwasu octowe¬ go, jest zatem praktycznie wolny od niego, naltomiast krezol, odplywajacy z aparatu, odciaga kwas octowy calkowicie, przyczem chlonie jednak nieco wody. Krezol, obciazo¬ ny kwasem octowym,, poddaje sie destylacji w retorcie z kolumna rektyfikacyjna, przy¬ czem wskutek wielkiej róznicy temperatur wrzenia kwasu octowegoi krezolu, ten ostat¬ ni pozostaje, praktycznie biorac, calkowicie w aparatach, podczas gdy kwas octowy, wraz z woda, zawarta w krezolu, odparo¬ wuje. Przez stosowny podzial destylatu na dwie frakcje mozna otrzymac w pierwszej frakcji 7—10% -wy, w drugiej 70—75%-wy kwas octowy. Podczas gdy druga frakcja — 2 —nadaje sie bezposrednio do technicznej prze¬ róbki na lodowaty kwas octowy, to pierw¬ sza frakcje wprowadza sie znowu w proces ekstrakcji i przerabia z swiezym kwasem 10%-wym.Przyklad IL Jezeli w analogiczny spo¬ sób-odciaga sie 25%-wy roztwór wodny kwasu octowego przy pomocy hydrokre- zolu smolowego, to praktycznie kwas octo¬ wy oddziela sie równiez calkowicie od wo¬ dy, o ile przeprowadza sie ekstrakcje dosc energicznie. Odplywajacy hydrokrezoi od¬ daje przy destylacji destylat, który chwyta sie w dwóch frakcjach: pierwsza ma zawar¬ tosc kwasu octowego 23—24%, diruga 80— 85%.Jezeli np. hydrokrezoi pochodzacy z ekstrakcji i nasycony kwasem octowym destyluje sie w aparacie, dzialajacym sposo¬ bem ciaglym, niedozwalajacym na oddziel¬ ne chwytanie róznych frakcyj, to uzyskuje sie z jednej strony uwolniony od kwasu szesciohydrokrezol a z drugiej strony 60% wodny roztwór kwasu octowego.Przyklad III. Jezeli do ekstrakcji 25% kwasu uzyje sie oleju smolowego z drze¬ wa, bukowego wrzacego przy 220—245^, to metoda podlug przykladu I uzyskuje sie 25%-wy kwas octowy, powracajacy do eks¬ trakcji i 80%-wy kwas octowy, dajacy sie przerabiac bezposrednio na krystaliczny kwas octowy.Przyklad IV. Jezeli do ekstrakcji 10% ^go kwasu octowego uzyje sie miesza¬ niny 4 czesci surowego krezolu z 1 czescia trudno wrzacego oleju wegla kamiennego (antracenowego), to uzyskuje sie przy prak¬ tycznie calkowitej ekstrakcji kwasu octowe¬ go przez destylacje 8—10%-wy kwas roz¬ cienczony, powracajacy dc ekstrakcji i 70— 80%-wy kwas octowy, natomiast srodek ekstrakcyjny, uwolniony od kwasu octowe¬ go wraca do ekstrakcji. Opisany przebieg mozna przeprowadzic korzystnie ze wzgle¬ du na ekonomje ciepla w ten sposób, ze przeprowadza sie destylacje czesciowo lub calkowicie w prózni i tak srodek efcstrsdc- cyjny uwolniony od kwasu octowego, jako tez pary odparowanego kwasu spozytko- wuje sie do podgrzewania rozpuszczalnika przychodzacego z ekstrakcji i wzbogaconego kwasem octowym.Przyklad V. Rozcienczony woda kwas octowy ogrzewa sie az do wrzenia w retorcie, zasilanej bez przerwy swiezym, rozcienczo¬ nym, kwasem octowym, a uchodzace pary kwasu octowego wchodza do Ustawionej zboku kolumny destylacyjnej dowolnej kon¬ strukcji. Na pary wznoszace sie w kolumnie natryskuje sie celowo podgrzany srodek ekstrakcyjny o wyzszym punkcie wrzenia, doprowadzany do glowicy kolumny zapo- moca natryskiwacza. Para wodna, uwolnio¬ na prawie calkowicie od kwaisu octowego, uchodzi górnym koncem kolumny i zgeszcza sie w dolaczonej chlodnicy, albo tez ma za¬ stosowanie do ogrzewania. Srodek ekstrak¬ cyjny, który pochlonal z par kwas octowy plynie obciazony tym kwasem do dolnego konca kolumny,, pod rura doprowadzajaca pare i uchodzi ogrzany syfonem, poczem przechodzi wprost do przeróbki na zgeszczó- ny kwas octowy, mimo temperatury panuja¬ cej w kolumnie, przechodzi w srodek eks¬ trakcyjny w stanie plynnym. Stoso¬ wanie srodka tego polega na tern, ze ci¬ snienie pary kwasu octowego w cieczach o duzej zdolnosci rozpuszczania i wyzszym punkcie wrzenia, znacznie sie zmniejsza, podczas gdy cisnienie pary wodnej nie ule¬ ga znaczniejszemu zmniejszeniu, bo para wodna nie rozpuszcza sie w znaczniejszym stopniu w stosowanych tu rozpuszczalni¬ kach.Jako rozpuszczalniki nadaja sie w tym wypadku przedewszystkiem organiczne cie¬ cze, zawierajace tlen wzglednie organiczne substancje, zawierajace grupy wodorotleno¬ we i majace temperature wrzenia wyzsza od 15Q£. Wymieniamy tu: jednowartosciowe fe¬ nole z wylaczeniem kwasu karbolowego np. krezole, wielowartosciowe fenole, zwlaszcza — 3 —w postaci swych eterów np. gwajakol, ho- molcgi i podobne fenole, hydro fenole np. szescio-hydro krezole, trudno wrzace, alifa¬ tyczne i cykliczne ketony, trudno wrzace kwasy tluszczowe, wreszcie naturalne i sztuczne mieszaniny wyzej wymienionych typów zwiazków, zwlaszcza ciezkie oleje smolowe drzew (kreozoty), oleje smolowe wegla brunatnego i kamiennego. PL