OpubUtamaft tfsta l* mmmm im* w.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY GQ6£c xfoo Nr 39543 Ki. 43 a, 41/01 VEB Buchungsmaschineniuerk Karl-Marx-Stadt*) Karl-Mara-Stadt, Niemiecka Republika Demokratyczna Maszyna do kolumnowego sprawdzania kart obliczeniowych, zawierajaca urzadzenie do wskazywania blednych lub brakujacych dziurkowali wlych kartkach Patent trwa od dnia 14 stycznia 1955 r.Wynalazek dotyczy maszyny do kolumnowego sprawdzania kart obliczeniowych, zaopatrzonej w urzadzenie do wskazywania blednego lub bra¬ kujacego dziurkowania oraz urzadzenia do zna¬ kowania sprawdzonych kolumn kart obliczenio¬ wych.Znane sa urzadzenia do sprawdzania dziurko¬ wanych kart obliczeniowych, w których bledne lub brakujace dziurkowania sa ustalane mecha¬ nicznie lub elektrycznie. Znane sa równiez urza¬ dzenia do znakowania sprawdzonych kolumn kart obliczeniowych.Znane sa, np. maszyny do sprawdzania kart obliczeniowych,, w których bledne przedziurko- wanie podaje sie do wiadomosci sprawdzajacego na drodze mechanicznej w ten sposób, ze kla¬ wisz kontrolny maszyny dziala na dzwignie z punktem podparcia na zaopatrzonym w spre- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wynalazku sa Kurt Granitz, Erich Post i Walter zyne trzpieniu kontrolnym, który w przypadku niezgodnosci tego trzpienia z dziurka oznaczenia, sluzy jako punkt podparcia dzwigni i tak dziala na zaopatrzony w sprezyne wskaznik drazkowy, ze ten ostatni wysuwa sie czesciowo z obsady i przez to staje sie widoczny dla sprawdzaja¬ cego.Przy takim wykonaniu nie jest jednak mozliwe ustalenie blednego dziurkowania w odnosnej ko¬ lumnie, przesuwanej przez suwak karty, gAyz drazki wskaznikowe dzialaja tylko przy naciiku klawisza kontrolnego.Znane sa równiez urzadzenia do znakowania sprawdzanych kolumn kart obliczeniowych. Na dolnym brzegu karty drukuja one, np. krzyzyk, ale urzadzenia te sa skomplikowane przez za¬ stosowanie kólka ze znakami i .tasmy z farba lub urzadzenia podobnego.Poza tym znane sa równiez maszyny elektrycz¬ ne do sprawdzania, kart obliczeniowych, w któ¬ rych wyczuwanie dziurkowan na karda aasta? puje przez caly szereg, przekazników, wlagjprnycH w obwód roboczy magnesu przenosnika, na które posrednio dzialaja czujki.W odróznieniu od powyzszych, wynalazek od¬ znacza sie zmniejszeniem, liczby przekazników, przez co uklad pradu staje sie bardziej prosty i celowy, oraz upraszcza sie wykonanie urzadze¬ nia znaczacego. Osiaga sie to zasadniczo za po¬ moca pojedynczego przekaznika sprawdzajacego, gdy w badanej kolumnie jest do sprawdzenia kolumna 12, 11, 0 «do 9 lub kolumna 12 i ko¬ lumna 0..\.. do 9, albo znów kolumna 11 i jedna z kolumn od 0 do 9, lub za pomoca przekaznika sprawdzajacego, gdy w przeskakiwanej kolum¬ nie karty obliczeniowej znajdzie sie dziurkowa¬ nie ponadliczbowe, przy czym w kazdym przy¬ padku blednego oznaczenia, poza zatrzymaniem przesuwus wlaczona jest w obwód pradu znana lampka jarzeniowa, wskazujaca bledne dziurko¬ wanie, a przy braku oznaczenia zostaje tylko zatrzymany przesuw. Przy dziurkowaniach wlas¬ ciwych kazda dobrze zadziurkowana kolumna karty obliczeniowej zostaje naznaczona za pomo¬ ca kulkowego narzadu piszacego.Wynalazek uwidoczniony jest przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schema¬ tycznie calosc urzadzenia sprawdzajacego, fig. 2 — schemat ukladu elektrycznego maszyny do sprawdzania kart obliczeniowych, fig. 3 — po¬ trzebne do zrozumienia wynalazku czesci me¬ chanizmu, widziane od przodu w polozeniu spo¬ czynkowym, fig. 4 — czesci mechanizmu, jak na fig. 3, w widoku z boku, fig. 5 — widok styków w perspektywie, fig. 6 — styk lampy jarzeniowej, zaryglowany przez drazek zapadko¬ wy, fig. 7 — odryglowanie styku przez urucho¬ mienie klawisza zwalniajacego, fig. 8 — kulko¬ wy narzad piszacy w polozeniu normalnym, przy czym ulozyskowanie jego pokazano w prze¬ kroju, fig. 9 — kulkowy narzad piszacy w polo¬ zeniu pisania, fig. 10 — kulkowy narzad pisza¬ cy na koncu wychylenia' przy pisaniu kreski, fig. 11 —. ustawienie kulkowe narzadu piszacego w stosunku do" sprawdzanej karty obliczeniowej, fig. lla — jedna z szczotek czujnikowych w po- Hyffi roboczej, fig. 12a — inna odmiane zamoco¬ wania kulkowego narzadu piszacego w widoku z vbdfck, f%. I2b — to samo urzadzenie, co na fig* llS, -w widoku z przodu, czesciowo w prze¬ kroju wzdluz plaszczyzny x — x na fig. 12a, fig. 12c — to samo urzadzenie, przedstawione na fig. 12a i:12b, ale w widoku z góry, fig. 13 — inny sposób zamocowania kulkowego narzadu piszacego, fig. 14 — zamocowanie narzadu we¬ dlug fig. 6 w widoku z góry w polozeniu zam¬ knietym, fig. 15 — zamocowanie narzadu z fig. 6 i 7 w polozeniu otwartym, przy czym opuszczo¬ no szereg czesci nieistotnych.W przypadku karty dziurkowanej bezblednie, urzadzenie sprawdzajace karty obliczeniowe dzia¬ la w sposób nastepujacy. Caly uklad jest zasi¬ lany (fig. 2) ze zródla pradu, dolaczonego do za¬ cisków 13, 14. Przez wlaczenie glównego wy¬ lacznika 15, zostaje maszyna przygotowana do sprawdzania.Od zacisku 13 prowadzi przewód 16 przez przelacznik 17 przewodu 16' do wylacznika 18, a dalej przez przewód 16" i mechanicznie stero¬ wany wylacznik przyciskowy 19 oraz przewód 16"' do nalezacego do organu czujnikowego 20 walka kontaktowego 21. Jezeli np. ma byc skon¬ trolowana ósma kolumna karty, wtedy organ czujnikowy 20 w ósmej kolumnie otrzymuje po¬ laczenie przy nacisku odpowiedniego klawisza liczbowego 22. Przy nacisku któregokolwiek kla¬ wisza liczbowego 22 otwiera sie jednoczesnie wylacznik dociskowy 23 i zamyka wylacznik nastepczy 24 ze stykami 25 i 26. W ten sposób zostaje zamkniety obwód pradowy przez prze¬ wód 28 i styki bl i al przekaznika do magne¬ su 27 przesuwu i przez przewód 28' do zacisku 14 zródla pradu, a na skutek dzialania magne¬ su 27 uchwyt, sluzacy do przesuwu kart, zostaje przesuniety o jeden skok.Przy jednoczesnym sprawdzaniu dziurkowan w dwóch kolumnach, np. w ósmej i jedenastej kolumnie karty, uruchamia sie odnosne klawi¬ sze kontrolne 22 i 34. Wylaczniki przyciskowe 19 i 23 sa przez to otwarte i prad plynie przez przewody 16' 16" i 35 do doprowadzania 37 prze¬ wodu 35, nastepnie przez zamkniety styk jede¬ nastej kolumny karty do walka kontaktowego 21. Zamkniety równiez styk czujnika ósmej ko¬ lumny karty przewodzi prad przewodem 28 do magnesu 27 przesuwu i przez przewód 28' z po¬ wrotem do zródla pradu.W przypadku blednego oznaczenia przebieg jest nastepujacy. Jezeli np. sprawdzamy dziur¬ kowanie w ósmej kolumnie, a znalazlo sie ono w siódmej zamiast w ósmej kolumnie, organ czujnika 20 ósmej kolumny nie bedzie mógl wykonac polaczenia z walkiem kontaktowym, wobec czego magnes 27 nie wykona przesuwu.Jednak przy uruchomieniu klawisza kontrolnego 22 ósmej kolumny karty, zlaczony ze stykiem 24 zaskakujacy styk 29 zostanie zamkniety i utrzy¬ many w tym polozeniu. Nastepnie przy dotyku, nalezacego do siódmej kolumny organu czujni¬ ka 20, przez walek kontaktowy 21} zostanie — 2 —zamkniety przez obwód 30 obwód pradowy Jed¬ nej z lampek Jarzeniowych 31, wtedy przez za¬ swiecenie sie jej zostanie wskazane bledne ozna¬ czenie. Z zamknieciem obwodu lampki jarzenio¬ wej zadziala równiez szybko reagujacy przekaz¬ nik A, którego styki al zostana otwarte i tym samym zostanie przerwane polaczenie z magne¬ sem 27 przesuwu. Odryglowanie styku 29, zapa¬ lajacego'lampke jarzeniowa 31 (fig. 1, 2), naste¬ puje przez guzik zwalniajacy 62 (fig. 3), które¬ go dzialanie zostanie opisane pózniej.• Urzadzenie daje równiez mozliwosc sprawdza¬ nia dziurkowania w kolumnach przeskakiwanych.W tym przypadku nalezy uruchomic recznie prze¬ lacznik 32, przez co wlacza sie przekaznik B, który zostaje uruchomiony przy -bledzie dziur¬ kowania w kolumnie przeskakiwanej.Jezeli w tej kolumnie znajduje sie nadliczbo¬ we dziurkowanie, wtedy przez odnosny organ czujnika 20 zostanie zamkniety obwód przez przewód 30, styk 33 i przekaznik B, które sa przylaczone do samoczynnego urzadzenia prze- skokowego. Uruchomiony w ten sposób przekaz¬ nik B otwiera swój styk bl, wobec czego zo¬ staje przerwany doplyw pradu do magnesu 27 przesuwu. Styk b2 zostaje zamkniety przez prze¬ kaznik B, jak równiez zostaje zapalona lampka jarzeniowa 31, odpowiadajaca nadliczbowemu .dziurkowaniu, a ta przez styk W, zamykajacy obwód z powrotem da zródla pradu.Jezeli przy kontroli nalezy sprawdzic kolum¬ ne, pozbawiona dziurek, nalezy przy braku dziurkowan nadliczbowych zamknac obwód mag¬ nesu 27 (fig. 2) przesuwu przez styki 19 i 23 za pomoca nie pokazanego na rysunku guzika ko¬ lumny pustej. Jezeli znajda sie nadliczbowe dziurki, zadziala, jak wiadomo, przekaznik A i nastapi przebieg, jak to opisano powyzej.Przy dziurkowaniu wlasciwym w jedenastej lub dwunastej kolumnie przebieg polaczen jest nastepujacy.Przy uruchomieniu jednego z klawiszy 34, np. klawisza przeznaczonego dla jedenastej kolum¬ ny karty, otworzony zostaje styk 19. Styk 23 pozostaje zamkniety. W ten sposób zostaje zamkniety obwód przez przewody 16, 16*, 16'* i 35 do doprowadzenia 36 t przez pttewód 37 oraz zamkniety styk jedenastej kolumny karty do walka kontaktowego 21. Walek kontaktowy 21 laczy przewód 1&'% przez styk dociskowy 23 i styki bl i al przekaznika z magnesem 27 pae- ^IWU. Pfitz wzbudzenie magnesu 27 naitepuje przesuw uchwytu karty o jeden skok. Mecka- niczy przebieg ryglowania i odryglówywania sty¬ ku 29 dziala, jak nastepuje.Przy uruchomieniu Jednego z klawiszy spraw¬ dzajacych 22 lub 34 zostaje wychylona (flgz S) dzwignia uchylna 39 okolo osi 38 w kierunku, odwrotnym do wskazówki zegara, a polaczony z nia trzpien 40 zachodzi w wyciecie 41 dzwigni 42, która swym trzpieniem 43 odchyla strze- miaczko 45, osadzone na* osi 44 równiez w tym samym kierunku. Saczony na stale ze strze- miaczkiem 45 lacznik nastawny 46 chwyta swym trzpieniem 47 w podluzny otwór 48 (fig. S) drazków 49, 50 oraz drazek zapadkowy 51. Nk skutek obrotu strzemiaczka 45 w kierunku, od¬ wrotnym do ruchu wskazówki zegara, zostaja po¬ wyzsze drazki 49, 50 i drazek zapadkowy 51 pod¬ niesione do góry iw przypadku znalezienia bled¬ nego dziurkowania w sprawdzanej kolumnie kar¬ ty, zabek 52 drazka zapadkowego 51 zostaje za¬ trzymany na listwie zatrzymujacej 53 (fig. 6). Jak podano powyzej przy blednym dziurkowaniu do¬ plyw pradu do magnesu 27 przesuwu zostaje przerwany i styk 29 lampki jarzeniowej zostaje zamkniety, podczas gdy nalezace do drazka 49 zagiecie 54 przy ruchu drazka 49 i drazka za¬ padkowego 51 do góry, zaczepia o nosek 55 uchylnej na osi 56 dzwigni kolankowej S7. Na¬ lezacy do dzwigni kolankowej 5f walek 58T po¬ woduje zamkniecie styku 29. Aby po odnalezie¬ niu blednego oznaczenia móc nadal pracowac urzadzeniem do sprawdzania kart; wstaWfoay jest w urzadzenie klawisz wyzwalajacy 02 (fig. 3), który przy uruchomieniu znajdujacej sie na osi 63 dzwigni 64 zostaje wychylony w kie¬ runku przeciwnym do ruchu wskazówki zegara.Do górnego wystepu dzwigni 64 przyczepiony jest trzpieniem 66 drazek wyzwalajacy 65, po¬ siadajacy na drugim koncu otwór podluzny 67, w którym przesuwa sie trzpien 68 drazka za¬ padkowego 51. Wyzwolony klawiszem 62 ruch wahliwy wbrew dzialaniu sprezyny 70, prze¬ znaczony jest na drazek zapadkowy 51, który zostaje wychylony okolo osi 60 tak, ze zabek 52 z listwy zatrzymujacej 53 bedzie zwolniony a po¬ wrót drazka 50 zwalnia dzwignie kolankowa 57 z noska 55, wobec czego styk 29 zostaje przer¬ wany. Przy dziurkowaniu wlasciwym, styk 29 zostaje otworzony przez drazek 59 (fig. 5), po¬ laczony z kotwica, 60 magnesu, gdy jego sztyft 61 (fig. 3, 5) pociaga, drazek 50, przez co zagie¬ cie 54 zwalnia dzwignie kolankowa 57. aeak«ttrtilrti ptEf imydagnieciti fcotwtcy m m- staje w jwiwdnictwwL drazka 71 wytkykw* dzwigni*tatatow* ea. pociagajac* w kfefltftastrzalki drazek J3 (fig. 7 i 8) przyczepiony z dru¬ giego konca do dzwigni 74, przez co narzad, znaczacy karte, zostaje przestawiony w pozycje czynna, co odbywa sie w sposób nastepujacy.Dzwignia uchylna 74 przechodzi swym siodel¬ kiem 75 wzdluz calej szerokosci karty oblicze¬ niowej (fig. U), jak dociskacz 76 ze szczotkami kontaktowymi 77. Dzwignia 74 posiada kulisty wystep 78 (fig. 9), spoczywajacy na brzegu dzwigni 81, zamocowanej obrotowo na osi 80.Przy pociagnieciu drazka 73 dzwignia 74 zosta¬ je obrócona na osi 84 w kierunku, odwrotnym do kierunku wskazówki zegara, wbrew dzialaniu sprezyny 83, zaczepionej na trzpieniu 82. Przez to ramie 79 dzwigni 74 uciska dzwignie 81 i obraca ja w tym samym kierunku na osi 80 wbrew dzialaniu sprezyny 85. zaczepionej jed¬ nym koncem na trzpieniu 86 ceownika 87 fig. 8) a drugim koncem w otworze 88 mniej wiecej prostokatnej czesci 89, zamocowanej uchylnie na trzpieniu 91 dzwigni 81. Przy pociagnieciu dzwig¬ ni 81 kulkowy narzad piszacy 92 zostaje usta¬ wiony w pozycje czynna. Kulkowy narzad pi¬ szacy 92 znajduje ije w otworze 93 prostokatne¬ go wystepu 94 i spoczywa swym kolnierzem 95 na zewnetrznej krawedzi 96 otworu 93. W wy¬ stepie 94 znajduje sie poziome wyciecie 97, w które wchodzi sprezynka 98, posiadajaca sze¬ rokosc wystepu 94, oraz otwór 99, przez który równiez przechodzi kulkowy narzad piszacy 92.Narzad ten 92 zabezpieczony jest przed wyciag¬ nieciem do góry przez zagiecia konców 100, spoczywajacych od góry na kolnierzu 95 narza¬ du piszacego 92. Do jego usuniecia nalezy tylko troche rozchylic konce 100 sprezyny, natomiast przy wkladaniu kulkowego narzadu piszacego, konce 100 sprezyny rozchylaja sie same przy wprowadzaniu miedzy nie stozkowego zakoncze¬ nia narzadu piszacego.Gdy przy poruszeniu dzwigni 91 koncówka na- v rzadu piszacego 92 dotknie powierzchni karty obliczeniowej 101, droga ruchu drazka 93 nie jest jeszcze zakonczona, a poniewaz kulkowy narzad piszacy 92 w chwili dotyku znajduje sie w pozycji troche pochylonej, zostaje on w tym momencie pod dzialaniem sily ciagnacej, drazka 73 obrócony wraz z czescia 98 okolo trzpienia 91,''przy" czym czesc 89 prowadzona jest z dru¬ giej strony podluznym rowkiem 102 przez trzpien 103. Koncówka piszaca narzadu 92 dokonuje w tym czasie (fig. 10) ruchu przechylnego w pra¬ wo, wobec czego na karcie obliczeniowej pow¬ staje nie tylko punkt, ale dobrze widoczna kres¬ ka. Jednoczesnie przy tym ruchu obraca sie kulka koncówki piszacej narzadu 92, co zapew¬ nia dostarczenie barwnika.Podczas badania na kazda sprawdzana bez¬ bledna kolumne otrzymuje karta jeden znak.Przy dziurkowaniu niewlasciwych lub brakuja¬ cych kart, jak to opisano powyzej, nie nastapi wzbudzenie magnesu przesuwu i urzadzenie znakujace pozostaje w spoczynku.Kolumna bledna jest ta, która nastepuje po kresce, wobec czego mozna ja latwo rozpoznac. - Na fig. 12a, 12b, 12c oraz 13, 14, 15 pokazane sa dwa dalsze przyklady urzadzen z kulkowym narzadem piszacym 92. W pierwszym z nich otwór 93, posiada ksztalt podluznego, w jednym kierunku otwartego wyciecia 104 (fig. 12c), w którego zaokragleniu spoczywa kulkowy na¬ rzad piszacy 92. Kulkowy narzad piszacy posia¬ da (fig. 12b) wyciecie 105, w które wchodzi spre¬ zynka 106, zabezpieczajaca narzad w uchwycie.Przy zakladaniu i wyjmowaniu tego narzadu mo¬ ze by© ta sprezynka 106 tylko tyle wygieta, jak na to pozwala zastawka 107 (fig. 12c) czesci uchylnej 108, a to celem zabezpieczenia tej spre¬ zynki przed nadmiernym wygieciem. , W drugim przykladowym rozwiazaniu (fig. ft, 14, 15) narzad piszacy 92 jest utrzymywany wie- lolukowa druciana przesuwka 109. Posiada ona ksztalt podluzny z dwoma okraglymi otworka¬ mi 110 i Ul, z których jeden jest wiekszy a dru¬ gi mniejszy. Wciecia 112 trzpieni 113 (fig. 13), zamocowanych na ceowej czesci uchylnej 114, prowadza przesuwke 109, która moze byc prze¬ sunieta wzdluznie przez uchwyt za pólokragle wygiecie 115. Kulkowy narzad piszacy 92 osa¬ dzony1 jest w otworach 116 ceowo wygietej czes¬ ci uchylnej 114, osadzonej na osce 91 dzwigni uchylnej 81, zamocowanej na osi 80. Czesc 114 posiada podluzny otwór 102, w który wchodzi trzpien prowadzacy 103 dzwigni 81. Kulkowy na¬ rzad piszacy 92 spoczywa swym kolnierzem 95 na górnym zawinieciu 117 czesci 114. W pozy¬ cji zamknietej (fig. 14) druciana przesuwka 109 ma takie polozenie, ze maly otwór 110 otacza kadlub narzadu 92 a wyciecie 115 przylega do jednego ze trzpieni 113. Jezeli nalezy usunac narzad piszacy 92, wtedy chwyta sie recznie przesuwke 109 za wygiecie 115 i przesuwa ja w kierunku strzalki tak, aby otwór Ul przesu¬ nal sie na kadlub narzadu piszacego 92. Ponie¬ waz otwór Ul jest troche wiekszy od kolnie¬ rza 95 kulkowego narzadu piszacego 92 moze on byc wtedy z latwoscia wyjety. -¦4 - PL