Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzenia, umozliwiajacego otrzymywa¬ nie wypuklych obrazów z plaskich wzorów na papierze, jedwabiu, plótnie lub innym ma/terjale. Sposób niniejszy, nadajacy sie równiez dobrze do fabrykacji pojedynczej jako i masowej, przeznalczony jest w pierw¬ szym rzedzie do wyrobu wypuklych kart geograficznych i tym podiobnych rysunków.Wynalazek polega na tern, ze po rozpie¬ ciu i zacisnieciu w rarnikach plaskiej pod¬ kladki, zawierajacej wzór wyrabianego ob¬ razu, oraz nadauiiu jej pewnej rozciagliwo¬ sci!, naklada sie na n'a plastyczna mase i ca¬ losc pozostawia dzialaniu wlasnego ciezaru.Podkladka, z która masa plastyczna la¬ czy sie szczelnie, pod wplywem wlasnej rozciagliwosci wydyma sie wraz z masa do dolu jak poduszka. Po nalozeniu plyty, szczelnie zamykajajcej plastyczna mase w ramce, obraca' sie zwykle calosc o 180° 1 w tern polozeniu mozna masie nadac ostatecz¬ na postac wyrabianego reljefu zapomoca odpowiednich narzedzi lub matryc.W danym razie, mozna tez bez obróce¬ nia calosci o 18QP otrzymac zamierzone wy¬ puklosci przez podlozenie matrycy z wkle¬ slosciami, odpowiadaj acemi calkowicie lub tylko w przyblizeniu wypuklosciom wyrar bianego reljefu. Zmoczona uprzednio pod¬ kladka, pod wplywem ciezaru masy pla¬ stycznej, wyciaga sie dokladnie stosowniedo wypuklosci i wkleslosci matrycy, przy- czem tak niepozadane nierównomierne! wy- ciaganie'^e papieru zostaje pod wplywem powolnego dzialania ciezaru masy zupelnie wyrównane. Skutkiem tego, bez zastoso¬ wania maszynowej lub ludzkiej sily, mozna otrzymac w krótkim czasie doskonale obra¬ zy wypukle z zaichowaniem wszelkich wy¬ miarów. Wyniki te sa nadzwyczaj cenne przy wyrobie wiekszych przedmiotów, np. plastycznymi kart geograficznych lub in¬ nych, gdyz linje wysokosci sa wtedy wier- nem odbiciem przedstawionego terenu.Uzywana masa jest ciajgliwa i piaiskowa¬ ta lecz daje sie modelowac i twardnieje po¬ woli. Do celów niniejszych naldaje sie w pierwszym rzedzie mieszanina z mielonego lupku, glinki porcelanowej, zgrzebi, kleju i wody.Poniewaz wydymanie sie podkladki wdól wywolaine jest tylko przez ciezar masy, to w celu przyspieszenia tego dzialania moz¬ na nalozyc mase w danych miejscach w mniejszej lub wiekszej ilosci, zaleznie od stopnia) wypuklosci wyrabianego reljefu.Azeby przyspieszyc wydymanie sie pod¬ kladki az do postaci zblizonej do wyrabia¬ nego reljefu, mozna tez podkladke zmaczac miejscami silniej lub slabiej i tym sposo¬ bem rozciagliwosc jej w poszczególnych miejscach dostosowac do stopnia wypuklo¬ sci reljefu. Przy takiem postepowaniu pod- jelaidkai, np. z papieru, jedwabiu, plótna lub innego materjalu, wyciaga sie tylko w za¬ danych miejscach i tylko w stopniu pozada¬ nym. Jest to bardzo wazne przy wykonaniu kart reljefowych wiekszego formatu.Maczanie poszczególnych czesici pod- klaldki mozna uskuteczniac zalpomoca sza¬ blonu, którego wyciecia odpowiadaja wypu¬ klosciom terenu. Szablon naklada sie na tylna strone podkladki. Zmaczanie mozna uskuteczniac zapomoca natrysku lub tez pedzla, W danym razie mozna tez maczac poszczególne miejsicta podklaidki z przedniej strony, jezeli w tych miejscach ciagliwosc okaze sie za mala.Jezeli) w wyrabianym reljefie wypuklo¬ sci hub wkleslosci sa bardzo silne, naten¬ czas samo zmaczanie moze okazac sie nie¬ dostateczne. W takim wypadku nalezy odnosne miejsca podkladki dodatkowo wy¬ tlaczac badz reka, badz zapomoca odpo¬ wiednich narzedzi, posilkujap sie w danym razie cienka warstwa masy plastycznej, na¬ lozona na tylna strone. Wytlaczanie zaleca sie uskuteczniac na matrycy odpowiedniej postaci zapomoca elastycznej poduszeczki z waty lub podobnego materjalu, azeby za¬ pobiec przerwaniu lub przetloczeniu pod¬ kladki.Poniewaz stosowana przy powyzszych zabiegach cienka warstwa plastyczna zakry¬ wa wlasciwy wzór, zaleca sie dla ulatwienia pracy nalozyc na warstwe drugi, o ile moz¬ nosci przezroczysty, wzór wyrabianego re¬ ljefu.Opisany sposób postepowania daje te korzysc, ze podkladka pod ciezarem masy zostaje wytloczona wdól prawie do zasad¬ niczej postaci wyrabianego reljefu, przez co znacznie ulatwiono ostateczne wykon¬ czenie droga reicizna lub mechaniczna. W o- staJtnim wypadku mozna tymczasowe reljefy po wlozeniu do matryc wytlaczac, tloczac do pozadanej postaci.Sposób niniejszy wraz z kilkoma urza¬ dzeniami dla jego wykonania objasniono na zalaczonym rysunku.Wzór w postaci plaskiej podkladki a z papieru, jedwabiu, plótna lub innego ma¬ terjalu, rozciagnieto w ramkach b, c. Po zmaczaniu podkladki woda lub innym ply¬ nem naipelniai sie wierzchnia ramke 6 masa plastyczna d laczaca siie z podkladka w jed¬ na calosc. Pod wplywem wlasnego cieza¬ ru masy podkladka wydyma sie poduszko- wato wdól (fig. 2). Po przymocowaniu sil¬ nej plyty e, zamykajacej mase szczelnie ze wszystkich stron, nalezy calosc obrócic o 180^, azeby itióc wygodnie obrabiac pod-kladke wraz z masa ze strony wzoru i na¬ dac jej postac ostateczna.Azeby zapobiec zbyt wielkiemu wydy¬ maniu sie podkladki wdól, szczególnie przy wyrobie reijefów wiekszych rozmiarów, za¬ leca sie stosowac matryce /, oznaczona na fig, 2 kreskami przerywanemi.Azdby ulatwic prace i obsluge, zaopa- patrzoino plyte e w czopy g, zapomoca któ¬ rych mozna ja zawiesic obrotowo w stoliku h (fig. 4). Caly zespól ramek mozna przy¬ trzymac w poziomem polozeniu, zapomoca srubek sprezynujacych i lub tez dowolna inna droga.W tych warunkach obróbka reljefu ze strony wzoru zapomoca dokladnych narze¬ dzi nie stanowi zadmych trudnosci. Na fig. 4 przedstawiono np. zalstosowanie przy¬ rzadu k do modelowania i wymierzania, do którego mozna wstawiac rózne specjalne narzedzia* a wysokosc ich miar¬ kowac najdokladniej zapomoca srubki mi¬ krometrowej m. Przyrzady tego rodzaju szczególnie potrzebne sa przy reljefowahiu geograficznych i innych kart (sztabu glów¬ nego), w których linje tej samej wysokosci musza byc na calej karcie jak najdoklad¬ niej zachowane.Na fig. 5 i 6 przedstawiono stól war¬ sztatowy do wyrabiania sposobem niniej¬ szym wypuklych oibrazów lub kart geogra¬ ficznych i innych. Zespól ramek c, e jest osa¬ dzony obrotowo w stole zapomoca czopów g. Stól h mozna zapomoca ciezaru n i równolegloboku p nastawiac w dowolnem polozeniu. Na stole h jest przymocowany przyrzad k dla1 modelowania z urzadze¬ niem dla dokladnego nastawienia uzywa¬ nych narzedzi /.Podkladka z wzorem, uwidoczniona na fig. 6, przedstawia w tym wypadku czesc karty geograficznej.Czesc c tylnej plyty e jest wedlug fig. 2 i 3 urzadzona do otwierania jako przy¬ krywka, azeby ulaitwic napelnianie i dopel¬ niania maisa. W czesci c lub w samych ram- kaich zaleca sie umiescic otwory q dla wy¬ ciekania nadmiaru masy.Przy wykonywaniu silnie wypuklychrelje¬ fów wskazainem jest zaopatrzyc tylna plyte c w patryce, nadajaca masie dokladnie lub w przyblizeniu pozadana postac. Patryce mozna stosowac sama luib tez z matryca, nakladana na podkladke ze strony wzeru.Po wykonczeniu pierwszego dokladnego reljefu mozna go, po nalezytem stwardnie- ciitil masy, uzyc jako model dla wykonania formy lub matrycy zapomoca galwanopla- styki* odlewania lub innej metody. Otrzy¬ mana matryce mozna! nastepnie stosowac do wyrobu dalszych kepij oryginalów, droga powyzej opisana. Produkujacjrel jefoweobra¬ zy lub karty w wiekszych ilosciach, mozna zespól ramek wraiz z matryca wkladac do tloczarki odpowiedniej budowy i wytlaczac reljefy w ich ostatecznej postaci, przyczem ramki moga znajdowac sie w polozeniu we¬ dlug fig. 2 lub 3, a stempel tloczarki moze dzialac zdolu lub zgóry. Jezeli ramki zajmu¬ ja polozenie pokazane na fig. 2, a tern samem podkladka z wzorem znajduje sie na spo^ dzie, natenczas plyte e mcznaJ w danym ra¬ zie zastapic stemplem tlacizarfcu Natomiast w polozeniu ramek pokazanem na fig. 3 ply¬ ta e jest zawsize potrzebna.Opisany sposób mozna tez wykonac na¬ stepujaco: Po zacisnieciu wzoru w postaci plaskiej podkladki w zesipole ramek i zwilzeniu jej, naklada sie na nia zamiast plastycznej masy gotowy reljef i przytlacza gowraz'zpodklad¬ ka do matrycy. Droga ta przyspiesza sie nie¬ jako wydymanie podkladki, a zarazem osia¬ gal sie trwale polaczenie wzoru z korpusem reljefu, mianowicie jezeli reljef uprzednio posmarowano klejem. PL