Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania za¬ gestnika do obrabiania materialów wlókienniczych.Znane zagestniki syntetyczne stanowia produk¬ ty polimeryzacji niektórych zwiazków organicz¬ nych, np. alkohol poliwinylowy, pochodne poli¬ merów kwasu akrylowego lub metakrylowego, badz tez wytwarzane sa przez zeteryfikowanie lub zestryfikowanie polisacharydów, np. celulozy lub skrobii.Patent brytyjski nr 601374 podaje sposób wy¬ twarzania zagestników przez eteryfikowanie, w srodowisku zasadowym, skrobii za pomoca kwasu jedno-, dwu- lub trójchlorooctowego, lub przez obrabianie skrobii tlenkiem etylenu. Wytwarzane w ten sposób zag^gtniki stanowiace etery skro¬ biowe zawieraja Wreszcie alifatycznej ugrupowa- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wynalazku sa prof. mgr inz. Józef Majzner, mgr inz. Ignacy Jakobson i Jerzy Rogozinski. nia karboksylowe lub hydroksyetylowe. Wodne roztwory wyzej wymienionych eterów odznaczaja sie duza lepkoscia, ciagliwoscia, oraz charakte¬ ryzuja sie jednorodnoscia i trwaloscia. Trwalosc tych roztworów wynika z ich wybitnej odporno¬ sci na procesy retrogradacji, co jest zjawiskiem tak charakterystycznym przy przechowywaniu zagestników skrobiowych. Zagestniki* z eterów skrobiowych sa latwo wymywalne z materialów wlókienniczych i wskutek tego wymagaja do ich usuniecia malej ilosci srodków pioracych. Z po¬ wodu tej cennej wlasciwosci etery skrobiowe z powodzeniem zastepuja zagestniki naturalne, np. tragant, gumy lub sluzy roslinne. Zwlaszcza tego rodzaju wlasciwosci wykazuja hydroksyety¬ lowe etery skrobii.Stwierdzono, ze mozna otrzymywac eter hydro- ksyetylowy skrobii, najcenniejszy z wymienio¬ nych wyzej eterów skrobiowych, w sposób znacz-nie prostszy, a mianowicie przez reakcje chloro- hydryny etylenowej z zelem skrobiowym w sro¬ dowisku zasadowym. W zaleznosci od stopnia podstawienia grup hydroksylowych na jednostke glikozy w skrobii, uzyskuje sie w ten sposób za- gestniki o róznych wlasciwosciach. Etery skro¬ biowe o wyzszym stopniu zeteryfikowania tworze zagestniki trwale, które sa odporne na dzialanie^ jonów metali ciezkich, np. zelaza lub chromu, natomiast nie tworza osadu i masy galaretowatej w obecnosci zwiazków reagujacych kwasno, np. siarczanu glinu.W celu zwiekszenia odpornosci na galaretowa¬ nie sie eterów hydroksyetylowych skrobii o sred¬ nim stopniu zeteryfikowania, w Srodowisku kwa¬ snym, do roztworu eterów skrobiowych wytwo¬ rzonych sposobem wedlug wynalazku dodaje sie uprzednio glikolu lub gliceryny. W jeszcze wyz¬ szym stopniu polepsza sie odpornosc na galare-, towanie sie zagestnika wedlug wynalazku przez dodanie niewielkiej ilosci kwasów hydroksykarbo- ksylówych, np. kwasu winowego.Charakterystyczne zapowietrzenie zagestnika, tak szkodliwe do uzyskania równego pokrycia plaszczyzn druku, daje sie latwo usunac przez dodanie oleju rzepakowego. .Wytworzone sposobem wedlug wynalazku za¬ gestniki . moga zastapic stosowany dotychczas w wykonczalnictwie tragant, zwlaszcza przy dru¬ ku ochronnym pod wariamine oraz w druku bez¬ posrednim barwnikami kadziowymi, lodowymi Iiib chromowymi przy wzorach o duzej powierzchni pokrycia farba. Wytwarzanie zagestników wedlug wynalazku o malym stopniu zeteryfikowania, lecz nie mniej odpornych na dzialanie srodowiska kwasnego jest mozliwym przy zastosowaniu na¬ wet 5%-owej chlorohydryny -etylowej, stanowia¬ cej produkt latwiej dostepny, dzieki czemu wy¬ twarzanie tych zagestników jest bardzo tanie.Etery wedlug wynalazku daja . dobre efekty równiez przy zastosowaniu ich do klejenia osnów, a zwlaszcza osnów z jedwabiu sztucznego.Pod wzgledem wydajnosci, liczac na skrobie wyjsciowa wzieta do syntezy, produkty wytwa¬ rzane sposobem wedlug wynalazku przewyzszaja o 25—30% zagestniki skrobiowe.Przyklad I. 60 g skrobii ziemniaczanej zarabia sie w 100 g wody i podgrzewa sie do sklajstro¬ wania, nastepnie przy ciaglym mieszaniu wpro¬ wadza sie najpierw 101 g lugu sodowego 30%- owego, a potem 77 g chlorohydryny' etylenowej 91%-owej, po czym mieszanine utrzymuje sie w temperaturze 80° G w ciagu U/2 godziny. Na¬ stepnie mieszanine reakcyjna studzi sie i zobo¬ jetnia stezonym kwasem solnym, az do uzyska¬ nia pH = 7. Wytworzony eter hydroksyetylowy skrobii jest odporny na dzialanie jonów wodoro¬ wych i soli o reakcji kwasnej, jak równiez soli metali ciezkich.Przyklad II. 65 g skrobii ziemniaczanej zarabia sie 670 g wodnego roztworu 5%-owej chlorohy¬ dryny etylenowej. Nastepnie przy ciaglym mie¬ szaniu wprowadza sie 30 g roztworu 50%-owego lugu sodowego i przy uruchomionym mieszadle ogrzewa sie zwolna do temperatury 80°—90° C i utrzymuje sie w tej temperaturze w ciagu W2 godziny. Po skonczonej eteryfikacji calosc zo¬ staje ostudzona, a nastepnie zobojetniona stezo¬ nym kwasem solnym do pH = 7. W koncu dodaje sie do masy reakcyjnej sproszkowanego kwasu winowego, az do uzyskania pH = 4. Wytworzony zagestnik nie wytraca sie, ani nie tworzy gala¬ rety w obecnosci jonów metali ciezkich, np. soli zelaza lub chromu, oraz jest odporny na dzialanie jonów wodorowych Przyklad III. 50 g skrobii ziemniaczanej zarabia sie 150 g wody i podgrzewa do temperatury 60° C w celu sklajstrowania, po czym przy ciaglym mie¬ szaniu wprowadza sie najpierw 30 g lugu sodo¬ wego 30%-owego, a nastepnie 25 g chlorohydryny etylenowej 91%-owej i mieszanine reakcyjna utrzymuje sie w Ciagu 1% godziny w temperatu¬ rze 80° C. W koncu studzi sie ja i zobojetnia stezonym kwasem solnym. Otrzymuje sie zage¬ stnik odporny na dzialanie soli metali ciezkich.Jesli zmiesza sie 10 czesci wagowych wytworzo¬ nego zagestnika z jedna czescia wagowa glikolu, to uzyskuje sie mieszanine odporna na wplyw jonów wodorowych, np. siarczanu glinu, jako soli o odczynie kwasnym.Przyklad IV. 75 g skrobii ziemniaczanej zarabia Sie 500 g chlorohydryny etylenowej 5%-owej i podgrzewa przy mieszaniu do sklajstrowania.Nastepnie wprowadza sie równomiernie 30 g roz¬ tworu wodorotlenku potasu 40%-owego i pod¬ grzewa do temperatury 90° C. W tej temperaturze utrzymuje sie mieszanine reakcyjna okolo W2 go¬ dziny przy ciaglym mieszaniu. W koncu studzi sie i zobojetnia stezonym kwasem solnym. Wy¬ tworzony zagestnik jsst odporny na dzialanie soli metali ciezkich. Po wprowadzeniu do tego zage¬ stnika kwasu winowego i rozcienczeniu do kon¬ systencji potrzebnej do procesu drukowania moz¬ na dodawac do farby drukarskiej sole o odczynie kwasnym, np. siarczanu glinu, bez obawy powsta¬ wania galarety. — 2 — PL PL