Przedmiotem wynalazku jest sposób mikro¬ biologiczny wytwarzania surowego preparatu pektolitycznego, jaki stosuje sie w przemysle fer¬ mentacyjnym i owocowo-warzywnym.Preparaty pektolityczne wymienionego rodza¬ ju, sluzace do odpektynizowywania soków, kla¬ rowania win itd., znane sa w handlu pod roz¬ maitymi nazwami, np. niemiecki „Filtragol" lub amerykanski „Pektinol".Preparaty tego rodzaju wytwarzano dotych¬ czas stosujac pozywki w postaci otrab, przepo¬ jonych wyciagami, bogatymi w pektyny owoców, np. jablek, porzeczek itd. lub tez stosujac wy¬ ciagi marchwiowe. Wyjalowiona taka pozywke zaszczepiano powierzchniowo zarodnikami grzy¬ bni Aspergillus niger lub tfez Aspergillus oryzae, hodujac na niej grzybnie, która przenika pozyw¬ ke tylko do pewnej glebokosci, gdyz wymienione *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze twóica- mi wynalaricu sa mgr Zdzislaw Paaoia, inz. Alek¬ sander ReMiercs i mgr Antoni Swierczynski. grzybnie sa aerobowe. Z uwagi na to, ze za¬ szczepianie grzybnia przeprowadzano powierz¬ chniowo, a grzybnia przenikala jedynie cienka warstwe pozywki, wydajnosc produktu byla sto¬ sunkowo mala, tak ze zachodzila koniecznosc stosowania pozywek w bardzo cienkich war¬ stwach, co wymagalo znacznej powierzchni urza¬ dzen, przy stosunkowo malej przepustowosci pro. doikcyjnej.Zaszczepianie powierzchniowych warstw po¬ zywek zairodmikami grzybni na wolnym powietrzu, prowadzilo niekiedy do niepozadanych zakazen bakteryjnych grzybni, skutkiem , czego proces stawal sie kaprysny, tak, ze uzyskiwanie pro- dukrtu o stalych standartowych wlasciwosciach bylo polaczone z niemalymi trudnosciami.Wedlug wynalazku w celu wytworzenia pre¬ paratu pektolitycznego zastosowano pozywke sta¬ la, co znacznie upraszcza proces i pozwala na prowadzenie hodowli w grubych warstwach.Jako material stosunkowo bogaty w pektyny sto¬ suje sie wedlug wynalazku równiez marchew, lecz w postaci stalej, a mianowicie mielona su-szona raarchew, zmieszana z masa zbozowa, naj¬ korzystniej z otrebami, stanowiacymi podklad §po£ywki i spulchniajacymi mase pozywkowa.?Taltaffctala mas^,^ozona z otrab i marchwi, sto¬ nuje sie najkorzystniej w stosunku 1:1. ¦.Istotna cecha sposobu wedlug wynalazku w odróznieniu od dotad znanych jest bezwzgle¬ dnie jalowe zaszczepianie pozywki zarodnikami grzybni, przy czym zaszczepienia dokonuje sie nie powierzchniowo, lecz w calej masie. W ten sposób cala pozywka zostaje przerosnieta grzyb¬ nia, przez co uzyskuje sie wysokoczynny prepa¬ rat. Ponadto rozprowadzenie zarodników w ma¬ sie pozywki powoduje to, ze hodowli poddawac mozna stosunkowo grube warstwy pozywki, zwiekszajac przepustowosc produkcyjna komór hodowlanych kilkakrotnie, przez co osiaga sie duze wydajnosci preparatu.Dalszym udoskonaleniem sposobu wedlug wy¬ nalazku jest stworzenie odpowiednio kwasnego srodowiska, potrzebnego dla szybkiego rozwoju grzybni. Stwierdzono, ze zakwaszanie pozywki do wartosci pH okolo 4 powoduje skrócenie cza¬ su hodowli z 50— 60 godzin do 20 — 30 godzin, co wplywa jeszcze na zwiekszenie wydajnosci produkcyjnej. Ponadto zakwaszanie pozywki po¬ woduje zabezpieczenie grzybni przed niebezpie¬ czenstwem zakazenia bakteriami, stwarzajac wa¬ runki latwego uzyskania preparatów pektolitycz- nych o pozadanych standartowych wlasciwosciach.W mysl wynalazku w celu przeprowadzenia zaszczepienia masy zarodnikami grzybni, stosuje sie najlepiej autoklaw, w którym przeprowadza sie wyjalawianie pozywki, zakwaszanie i jalowe zaszczepianie z równoczesnym przemieszaniem w warunkach zachowania jalowosci calej za¬ wartosci autoklawu.Autoklaw jest wskazane zaopatrzyc w wklad¬ ke najlepiej odpowiednio perforowana, nie sie¬ gajaca dna aparatu, tak by para wodna, wywia¬ zywana z warstwy wody, utrzymywanej na dnie autoklawu mogla przenikac sucha zawartosc wkladki.Dalsza cecha wynalazku jest równiez zastoso¬ wanie suszarki, suszacej promieniami podczer¬ wonymi, zamiast uzywanych dotad w tym celu , suszarek powietrznych, powodujacych czesto przegrzanie masy i niepozadane lokalne inakty- wacje preparatu, zmniejszajace jego wartosc en¬ zymatyczna. Stosowanie podczerwieni do susze¬ nia preparatu jest korzystne, przy czym dzieki zaopatrzeniu suszarki, np. tunelowej w przeno¬ snik, np. tasmowy, uzyskuje sie (bardzo szybkie warstwowe suszenie, nie wplywajace ujemnie na wlasciwosci gotowego preparatu.Proces wedlug wynalazku przeprowadza sie w dwóch stopniach, przy czym najpierw przygo¬ towuje sie w hodowli wstepnej najlepiej wodna zawiesine zarodników plesniaka "z grupy Asper¬ gillus niger lub Aspergillus oryzae. potrzebnych do zaszczepienia pozywki glównej hodowli pro¬ dukcyjnej. W drugim stopniu przenosi sie odpo¬ wiednia ilosc, zarodników grzybni, uzyskanej w hodowli wstepnej, do porcji wyjalowionej uprzednio pozywki stalej, sitanowiacej hodowle produkcyjna.Sposób wedlug wynalazku ilustruje najlepiej schematyczny rysunek, przedstawiajacy obrazowo -przyklad toku wytwarzania preparatu pektolitycz¬ nego.Przyklad. Przed przystapieniem do procesu wytwarzania preparatu pektolitycznego, hoduje sie najpierw zawiesine czystych zarodników plesnia¬ ka e grupy Aspergillus niger lub Aspergillus oryzae, którymi zaszczepia sie nastepnie hodowle produkcyjna preparatu pektolitycznego.Hodowle wstepna przeprowadza sie w ten spo¬ sób, ze wyciag wodny z marchwi (w ilosci 1 kg marchwi i 15 czesci wody) gotuje sie w ciagu okolo 2 godzin, a nastepnie przesacza go. Uzyskany prze¬ sacz, stanowiacy pozywke dla hodowli wstepnej, zakwasza sie 10 %-owym kwasem solnym do uzy¬ skania roztworu o wartosci pH = 4. Pozywke umieszcza sie w kolbkach i wyjalawia dwukrotnie, np. w aparacie Kocha w ciagu 30 minut, w odste¬ pie 24-godzinnym. Wyjalowiona pozywke zaszcze¬ pia sie zarodnikami plesni i stawia do termostatu o temperaturze 30° C, gdzie pozwala sie rozwinac hodowli w okresie 3 —4-dniowym, do chwili po¬ kazania sie wyrosnietej grzybni w postaci czarne¬ go lub bialego nalotu zarodników, zaleznie od ro¬ dzaju stosowanej grzybni.Z wyrosnietych zarodników przygotowuje sie zawiesine w wodzie uprzednio wyjalowionej.Wlasciwy proces produkcyjny przeprowadza sie w sposób opisany ponizej.Grube otreby pszenne (np. z magazynu1);umie¬ szcza sie w ilosci 50 kg w autoklawie 3 z miesza¬ dlem i wkladka 3a, po czym dodaje sie 50 kg roz¬ drobnionej w mlynku 2 suszonej marchwi. Do tej zawartej w autoklawie 3 mieszaniny; otrab i mie¬ lonej marchwi dodaje sie 100 kg 0,1—0.2 normal¬ nego kwasu solnegio ze zbiornika 4. Autoklaw podgrzewa sie nastepnie do temperatury 110 —120° C i wyjalawia jego zawartosc w ciagu 1,5 — 2 godzin. Po ostygnieciu wyjalowionej por zywki wlewa sie do miej uprzednio otrzymana w hodowli wstepnej (w urzadzeniu 5) wodna za¬ wiesine zarodników, po czym w warunkach za¬ chowania jalowosci miesza sie dokladnie calosc. — 2 —Otrzymana zaszczepiona mase pozywkowa o konsystencji i wygladzie wilgotnej sypkiej kaszki, umieszcza sie (w rozdzielni 6) w kuwetach o dziur¬ kowanym dnie w warstwach o sredniej wysokosci 3 — 5 cm. Kuwety te uklada sie na pólkach wóz¬ ków, które wprowadza sie do komory hodowla¬ nej 7. Komora 7 posiada urzadzenia klimatyzacyj¬ ne i jest wyposazona w odpowiednie urzadzenie do wyjalawiania doprowadzanego powietrza, oraz w regulacje wilgoci i temperartjiiry. Hodowle glów= na utrzymuje sie w ciagu 30 godzin w temperatu¬ rze 30° C do chwili przerosniecia calej pozywki plesniakiem. Rozwój hodowli nalezy przerwac przez wysuszenie preparatu przed - pojawieniem sie zarodników (naloty na powierzchni pozywki), gdyz z chwila rozpoczecia wzrostu zarodników, maleje aktywnosc enzymatyczna preparatu i wzra¬ sta równoczesnie mozliwosc zakazenia przy za¬ stosowaniu preparatu do odpektynizowywania, np. soków owocowych. Otrzymane w ten sposób placki z przerosnieta plesnia rozdrabnia sie i su¬ szy w suszarce 8.Wedlug wynalazku stosuje sie w tym celu su¬ szarke promieniowa. Dzieki zastosowaniu suszarki promieniowej unika sie niepozadanej inaktywa- cji mieszanki enzymatycznej podczas suszenia, przy czym preparat zachowuje swe pierwotne wla¬ sciwosci, co nie zawsze jest mozliwe do osiagnie¬ cia przy uzyciu suszarki np. powietrznej. Zródlo promieni podczerwonych suszarki powinno znaj¬ dowac sie w odleglosci okolo 30 — 35 cm od po¬ wierzchni warstw materialu poddawanego susze¬ niu. Material wysuszony do zawartosci okolo 10 % wilgoci wprowadza sie do mlynka 9 w celu zu¬ pelnego rozdrobnienia, skad doprowadza sie go do pakowni 10 i umieszcza w szczelnie zamknie¬ tych puszkach, w jakich trafia do handlu. Pako¬ wanie preparatu do szczelnie zamknietych pu¬ szek jest konieczne ze wzgledu na mozliwosc po¬ wstawania zmian w preparacie przy dostepie po¬ wietrza, jak i mozliwosc zaatakowania pozywki zbozowej przez mole.Wydajnosc gotowego preparatu z wyzej wy¬ mienionych ilosci otrab i marchwi wynosi okolo 85 kg. Tak uzyskany suszony preparat w postaci suchego proszku nadaje sie do odpektynizowywa¬ nia soków lub jako dodatek do miazgi owocowej w celu zwiekszenia wydajnosci wytwarzanego soku. Preparat stosuje sie przy oddzialywaniu na traktowany material owocowy w temperaturze 40 — 45° C. Dodatek dwutlenku siarki jako srod¬ ka konserwujacego w ilosci okolo 0,1 % wystar¬ czy w zupelnosci, aby zabezpieczyc przerabiane soki lub pulpy owocowe przed zakazeniem plesnia¬ kiem Aspergillus. Stwierdzono doswiadczalnie, ze dodatek 0,5 — 0,7% preparatu w stosunku do masy traktowanej wystarczy, aby w przeciagu 4 godzin spowodowac zmniejszenie lepkosci np. soku 5 — 10-krotnie.Wymienione w przykladzie stezenia i urzadze¬ nia, jak i niektóre kolejnosci postepowania, po¬ dane sa oczywiscie jedynie orientacyjnie, gdyz bez wykraczania poza ramy wynalazku, sposób ten mozna tez przeprowadzic, stosujac nieco inne warunki pod wzgledem stezenia stosowanych ma¬ terialów, jak i kolejnosci postepowania oraz ro¬ dzaju urzadzen. PL