Wynalazek dotyczy sposobu chlorowania wel¬ ny i przyrzadzania mieszaniny potrzebnej do chlorowania. Wynalazek ma na celu regulowanie chlorowania i wielkosci zmian fizycznych i che¬ micznych, zachodzacych w welnie przy jej chlo¬ rowaniu, jak równiez uzyskanie pewnego i daja¬ cego sie kontrolowac rozwoju wlasciwosci zapo¬ biegajacych spilsnianiu sie welny.W dalszym ciagu wynalazek polega na zmniej¬ szeniu do minimum zólknienia welny przy chlorowaniu i na zwiekszeniu jednolitosci chlo¬ rowanego produktu. Poza tym wynalazek ma na celu umozliwienie chlorowania tkanin i wyro¬ bów, skladajacych sie z mieszaniny welen róz¬ nego rodzaju lub z mieszaniny welny i innych wlókien, zapobieganie szorstkosci welny na sku¬ tek chlorowania oraz wystepujacej na skutek chlorowania zwiekszonej rozpuszczalnosci welny w roztworach alkalicznych.Dalszym celem wynalazku jest regulowanie przebiegu chlorowania welny w kapieli alkalicz¬ nej przez uprzednie zakwaszenie jej wlókien.W zwiazku z tym stosownie do wynalazku mozna przeprowadzac chlorowanie wlókien w róznym stopniu w alkalicznej kapieli chlorujacej o takim samym skladzie, zaleznie od silniejszego lub slabszego zakwaszenia jej wlókien.Wynalazek polega poza tym na poddawaniu welny, przed chlorowaniem jej w kapieli alka¬ licznej, dzialaniu roztworu kwasnego, który po¬ woduje zatrzymanie 0,4—0,6 mola kwasu na gram czystego i wysuszonego wlókna welny, oraz na traktowaniu welny nasyconej kwasem roztworem alkalicznym, najlepiej o wartosci p# miedzy 8 a 9, przed poddaniem jej dzialaniu al¬ kalicznego roztworu chlorujacego.Wreszcie wynalazek polega na absorbcji kwasu zawartego w welnie w celu uzyskania wlasci¬ wego stopnia jej kwasowosci, a nastepnie na poddawaniu welny dzialaniu kapieli alkalicznej, zawierajacej zwiazki chlorowe, najlepiej pod¬ chloryn wapnia lub sodu, w której proces chlo¬ rowania przebiega stopniowo i regularnie, ponie¬ waz dzialanie podchlorynu jest miarkowane przez kwasowosc welny.Wszedzie tam, gdzie w opisie niniejszym jest mowa o welnie, nalezy przez nia rozumiec rów¬ niez inne wlókna tekstylne pochodzenia zwie¬ rzecego, spotykane w handlu jako welna, jak welna lamy, alpaki, wlosie zwierzat itd.Od wielu lat stosowano chlorowanie welny w celu zmiany struktury chemicznej lub fizycz¬ nej wlókien, mianowicie w celu zapobiezenia kurczenia sie oraz zmniejszenia róznych wspól¬ czynników tarcia tych wlókien i ich sklonnosci do spilsniania sie.Chlorowanie nie ma wplywu na kurczenie sie wskutek rozluzniania wlókna i tkaniny. Istotny efekt uzyskuje sie wskutek zmiany charakteru powierzchni wlókna, które ma strukture lusko¬ wa, tak ze wlókna wykazuja zmniejszony Wspól¬ czynnik tarcia. Chlorowanie welny stosuje sie takze do innych celów, jednakze glównym celem jest zazwyczaj wlasnie zmniejszenie spilshienia sie.W znanych sposobach chlorowania welny wy¬ stepuje szereg trudnosci, które badz zmniejszaja skutecznosc tego zabiegu, badz tez czynia go uciazliwym. Jedna z tych trudnosci polega na zólkniendu wlókien, którego usuniecie lub ogra¬ niczenie do minimum jest jedna z glównych ko¬ rzysci sposobu wedlug wynalazku.Dotychczasowe sposoby usuwania lusek szly czasami tak daleko, ze struktura wlókien ulegala nadwyrezeniu i wlókna bywaly oslabione tak, iz zmniejszala sie ich elastycznosc. Sposób wedlug wynalazku umozliwia skuteczne chlorowanie wlókien bez wywolywania podobnych niepoza¬ danych skutków. r4JPrzy stosowaniu niektórych dotychczasowych sposobów zwiekszala sie znaczaie rozpuszczal¬ nosc wlókna w alkaliach, natomiast sposób chlo¬ rowania wedlug wynalazku powoduje... tylko bardzo nieznaczne zwiekszenie sie rozpuszczal¬ nosci wlókien w alkaliach. :J-;"l W celuunikniecia niektórych.sposród wspom¬ nianych niedogodnosci próbowano w pewnych przypadkach zmieniac sposób przeprowadzania chlorowania w celu ochrony wlókna, lecz zmiany te czesto uniemozliwialy skuteczne zapobieganie spilsnianiu.Sposób wedlug wynalazku pozwala na zmniej¬ szenie kurczenia sie cienkiej welny ponizej 5%, a kurczenie sie welny grubej moze byc zmniej¬ szone ponizej 2% w sposób regularny i jednolity.Przy dotychczasowych sposobach chlorowania znaczne trudnosci sprawiala powodowana przez nie szorstkosc welny. Natomiast sposób wedlug wynalazku nie wywiera zadnego niepozadanego wplywu na miekkosc i naturalna gladkosc wlókna.Poza tym przy sposobach dotychczasowych bylo bardzo trudno uzyskac wynik jednolity.Sposób wedlug wynalazku zwieksza znacznie jednolitosc wyniku, tak dalece, iz z wynikiem bardzo zadowalajacym mozna lacznie poddac chlorowaniu mieszanke zlozona z grubych i cien¬ kich wlókien. Ponadto sposób wedlug wynalazku moze byc stosowany takze do mieszanek zlozo¬ nych z welny i innych wlókien, takich jak ba¬ welna, sztuczny jedwab, nylon itd., przy czym te inne wlókna wychodza z obróbki wedlug wy¬ nalazku nie zmienione i nie uszkodzone.Istotna ceche wynalazku stanowi ta okolicz¬ nosc, ze rózne rodzaje welny, nie wylaczajac wlókien najgrubszych i najcienszych, absorbuja kwas w przyblizeniu w tej samej mierze, a za¬ absorbowany kwas moze byc uzyty do regulo¬ wania przebiegu chlorowania w kapieli alkalicz¬ nej.Przy wykonywaniu sposobu wedlug wynalazku jest bez znaczenia, czy welna poczatkowo jest kwasna czy zasadowa.Chlorowanie mozna przeprowadzac na przedzy, welnie surowej, czesance, niedoprzedzie lub tka¬ ninie. Zabieg najlepiej jest przeprowadzac przed myciem (odtluszczaniem) welny, lecz w razie potrzeby mozna go przeprowadzac równiez po myciu. Podobnie mozna welne barwic przed lub po chlorowaniu, jakkolwiek rozumie sie, ze w razie barwienia jej przed chlorowaniem barw¬ nik musi byc odporny na chlor. Jesli chodzi o otrzymanie czystej bieli, lepiej przeprowadzac chlorowanie przed bieleniem welny za pomoca nadtlenku.Przed rozpoczeciem chlorowania nalezy usta¬ lic nastepujace dane odnosnie materialu, który ma byc poddany chlorowaniu: 1) procentowa zawartosc welny w materiale, 2) calkowita waga suchego materialu, to jest laczna waga welny wraz z innymi wlóknami, 3) stosunek wagowy kapieli do materialu, to jest stosunek ciezaru kapieli do calkowitego cie¬ zaru suchego materialu.Dobrze jest równiez wiedziec, czy material ma byc potem bielony czy nie.Wszystkie podane ponizej, stosunki procentowe 0 ile nie zaznaczono inaczej, odnosza sie do cal¬ kowitego ciezaru suchego obrabianego materialu.Najpierw poddaje sie material dzialaniu kwas¬ nej kapieli. W kapieli tej welna absorbuje 0,4—0,6 milimola kwasu ina gram czystego, wy¬ suszonego powietrzem wlókna welny, najlepiej 0,49—0,55 milimola.Zaabsorbowany kwas moze przekraczac te norme, lecz przed chlorowaniem nalezy nadmiar zneutralizowac, aby kwas zwiazany miescil sie w podanych wyzej granicach. - 2 -Kwasem, najlepiej nadajacym sie do zakwa¬ szania, jest kwas siarkowy w postaci kwasnego siarczanu sodu, mozna jednak uzywac tez innych kwasów. O ile kwasny siarczan sodu jest nie¬ wskazany, mozna uzyc kwasnego siarczanu po¬ tasu lub innego alkalicznego, metalu, kwasu siar¬ kowego lub mieszaniny 'kwasów siarkowego i szczawiotnego. Zajmiaet wymienionych kwa¬ sów do nadania welnie potrzebnej kwasoty mo¬ zna uzyc kwasu szczawiowego, solnego, fosforo¬ wego lub innych.W celu przyspieszenia dzialania kwasu na welne mozna uzyc czynnika zwilzajacego, jak sulfonian alkilowo-aryIowy, jednakze caly zabieg mozna przeprowadzic równiez bez uzycia takiego czynnika. Jesli uzywa sie czynnika zwilzajacego, wskazane jest zastosowanie go w stosunku wa¬ gowym do kwasu okolo 1:49. Tak wiec gdy uzywa sie kwasnego siarczanu sodu, sucha mie¬ szanina moze zawierac 98% tego kwasnego siar¬ czanu i 2% sulfonianu alkilówo-arylowego (sto¬ sunek ten odnosi sie do mieszaniny suchej).Temperatura roztworu kwasnego moze byc rózna, najlepiej jesli wynosi okolo 56,5°C, jak¬ kolwiek mozna tez stosowac temperature nizsza, zblizona do temperatury pokojowej, jak równiez temperature wyzsza —* az do temperatury wrzenia.Jak wspomniano, dzialanie kwasem na wlókna mana celu, aby welna wchlonela cala lub prak¬ tycznie cala ilosc kwasu, jak moze ulec ab- sorbcji przy "danej wartosci p# kapieli. Jak wy¬ jasniono ponizej ilosc kwasu i odpowiednia wartosc Pff w pierwszej kapieli moze byc odpo¬ wiednio dobrana, dla regulowania nastepujacego potem chlorowania.Maszyne lub naczynie, *w którym przeprówa- dza sie chlorowanie, napelnia sie najpierw wo¬ da o temperaturze 15,5° — 26,5 °C, do której do¬ daje sie odpowiednia ilosc zwiazku zasadowego w celu zacho.wania optymalnego dla chlorowania stopnia kwasowosci welny. Jako zwiazek zasa¬ dowy nadaje sie najlepiej metaboran sodu, mozna jednak równiez uzyc innych srodków alkalicznych, jak boraks; metaboran potasu, inne metaborany alkaliczne (najlepiej metali alka¬ licznych), weglan sodu, weglan potasu itd.Wartosc pH kapieli chlorujacej powinna byc najlepiej rzedu 8,5 —8,8, przy rozpoczeciu trak¬ towania welny nasyconej kwasem, i winna opasc do rzedu 7,5 przy koncu chlorowania.Wskazane jest unikanie zasadowosci przekracza¬ jacej wartosc pfl = 9, gdyz powoduje to wzmo¬ zone zólknienie.Jest "rzecza korzystna przeprowadzac chloro¬ wanie raczej w kapieli srednio alkalicznej, anizeli kwasnej, gdyz chlorowanie w kapiili kwasnej przebiega gwaltownie i powoduje wieksze uszko¬ dzenie wlókien welny. „ ..Przed wprowadzeniem czynnika chlorujacego nalezy zneutralizowac nadmiar kwasu w ka¬ pieli i w welnie. Nalezy z naciskiem zaznaczyc, ze zabieg ten/winien, usunac nadmiar kwasu, który nie zostal, usuniety z. welny,przez jej.'plu¬ kanie, lecz bynajmniej nie ma neutralizowac kwasowosci wlókien welny, gdyz kwasowosc ta zostaje zasadniczo zachowana w celu wspóldzia¬ lania i regulowania przebiegu/chlorowania. jakkolwiek opisane wyzej wstepne poddawa¬ nie wlókien nasyconych kwasem dzialaniu ka¬ pieli alkalicznej, przed wprowadzeniem czyn¬ nika chlorujacego, jest wskazane, to jednak nie ma ono znaczenia istotnego, gdyz wlasciwy wy: nik mozna tez osiagnac wprowadzajac welne wprost, po nasyceniu jej kwasem do kapieli"al? kaliozjnej, zawierajacej pooteMoryin. W tym przypadku poczatkowe nasycenie kwasem nie powinno przekraczac 0,6 milimola kwasu na grani czystego wlókna osuszonego powietrzem.Nalezy zaznaczyc, ze wartosc pB alkalicznej ka¬ pieli chlorujacej' w granicach 7,2"— 9 nie regu¬ luje chlorowania, gdyz jest ono regulowane przez stopien uprzednio przeprowadzonego na¬ sycenia welny kwasem lub kwasem plus zasada* Totez, przy danej zasadowosci kapieli chlpru: jacej mozna przeprowadzic chlorowanie w róz¬ nym stopniu, zaleznie od kwasowosci welny, Zasadowosc kipieli chlorujacej, która w grani¬ cach pH 7,2 — 9 moze sie zmieniac, nie wplywa na stopien chlorowania materialu/o ile tytko stopien kwasowosci welny jest taki sam. Na odwrót, scisla kontrole chlorowania mozna uzy¬ skac tylko przez regulowanie kwasowosci welny, bez wzgledu na zasadowosc kapieli chlorujacej w podanych/wyzej granicach.Jednakze wstepne traktowanie alkaliami przec] chlorowaniem jest wskazane, gdyz osiaga sie wskutek tego wieksza jednolitosc i pewnosc wy: nikii koncowego, przez wylaczenie opóznienia w toku zabiegu, powodowanego obecnoscia kwasu nie zwiazanego z wlóknami, lecz po pro* stu zawartego w masie welny, który inaczej re¬ aguje z podchlorynem i zuzywa go. Nadmiar kwasu w welnie nalezy zatem wylaczyc przez wstepne traktowanie alkaliami.Przy najlepszym wykonywaniu sposobu we¬ dlug wynalazku nalezy, po przepuszczeniu wel¬ ny przez pierwsza kapiel alkaliczna, przygoto¬ wac w cieplej wodzie roztwór stabilizujacy z odpowiedniego zwiazku zasadowego/najlepiej z metaboranu sodu. Po przeplukaniu materialu (który nalezy poruszac) np. przez 30 minutw pierwszej kapieli alkalicznej dodaje sie do tej kapieli, w urzadzeniu w którym przeprowadza sie chlorowanie, roztworu stabilizujacego i po- rusza sie w niej material jeszcze przez krótki okres czasu.Nastepnie dodaje sie do kapieli uprzednio przygotowanego roztworu chlorujacego. Roztwór ten przyrzadza sie, rozpuszczajac w wodzie zwia¬ zek alkaliczny ii czynnik chlorujacy. Jako czyn¬ nik chlorujacy nadaje sie najlepiej podchloryn wapnia o zawartosci przynajmniej 70% uzytecz¬ nego chloru w stosunku do wagi podchlorynu („HTH" produkowany przez Mathieson Alkali Works, Itub ,,Perchloron" wyrabiany przez Perm- 8ylvwiia Suit-r Company). Mozna tez uzywac w tym celu innych czynników chlorujacych, jak np. podchlorynu sodu lub potasu, lub innych czynników wyzwalajacych chlor.Roztwór chlorujacy wlewa sie nastepnie do kapieli i przez krótki przeciag czasu miesza sie welne w tym roztworze. Przy próbach praktycz¬ nych sposobem wedlug wynalazku chlorowanie trwalo okolo dwóch minut, przy czym uzywano skladników wymienionych wyzejj chlorowanie, trwajace przez 5 minut, nie jest wskazane, gdyz welna zólknie. W wiekszosci przypadków do¬ brze jest wstrzymac proces chlorowania, doda¬ jac przed uplywem 5 minut jakiegos czynnika przeciwchlorowego.Jako czynnika przeciwchlorowego najlepiej uzyc kwasnego siarczynu sodu. Mozna jednak uzyc w tym celu równiez jakiegokolwiek innego odpowiedniego zwiazku przeciwchlorowego, przy czym charakter tego zwiazku jest nieistotny dla wynalazku.W tym stadium procesu obrabiane materialy sa lekko kwasne. Jezeli maja byc nastepnie bar¬ wione lub bielone, wskazane jest zobojetnic je i plukac jednym ze znanych sposobów. Dobre wyniki uzyskuje sie przez plukanie w ciagu 20 minut w kapieli o temperaturze 50° C, zawiera¬ jacej syntetyczny srodek rozpraszajacy (wyzszy alkohol) i 2% sody kalcynówej. Po tej kapieli material jest wymyty i o reakcji lekko zasado¬ wej, co stanowi najlepszy stan do barwienia lub bielenia chlorowanej welny. Po kapieli zoboje¬ tniajacej material nalezy splukac ciepla woda, zanim podda sie go barwieniu lub bieleniu. .Jasne jest, ze w toku opisanego procesu, welna zostaje nasycona kwasem w ten sposób, aby za¬ chowala optymalna ilosc tego kwasu, a nastep¬ nie jest poddawana dzialaniu alkalicznej kapieli chlorujacej, przy czym kwas zawarty w welnie jest czynnikiem wywolujacym i regulujacym chlorowanie.Bardzo dokladna regulacje nastepnego etapu chlorowania mozna uzyskac przez regulowanie kwasowosci podczas zakwaszania, przy czym regulacja ta jest w szerokich granicach nieza¬ lezna od wplywu wartosci pB kapieli chloruja¬ cej, utrzymywanej w granicach 7,2 — 9. Zacho¬ wana kwasowosc welny powoduje chlorowanie stopniowe, które ma miejsce, gdy podchloryn wnika w welne i styka sie z zawartym w niej kwasem, co powoduje udzielanie chloru z pod¬ chlorynu. W ten sposób proces chlorowania, przebiegajac w jakimkolwiek miejscu wlókna welny i zmniejszajac zawartosc kwasu w tym miejscu, wyklucza mozliwosc ponownego chlo¬ rowania tego samego miejsca. Wskutek tego osiaga sie jednolitosc chlorowania w sposób zu¬ pelnie nieosiagalny dotychczasowymi metodami.W pewnych przypadkach jest konieczne (jesli chodzi o barwione wyroby dziane i ponczoszni¬ cze), a w innych wskazane (przy kolorach jasno¬ niebieskich, rózowych i innych podobnych od¬ cieniach, które trudno uzyskac w sposób rów¬ nomierny nawet na welnie niechlorowanej), aby chlorowanie przeprowadzac po barwieniu. Jest to mozliwe tylko pod warunkiem, ze uzyte barwniki sa niewrazliwe na chlor, przy czym nie ma potrzeby zachowywania zadnych szcze¬ gólnych srodków ostroznosci, z wyjatkiem do¬ kladnego plukania po barwieniu.Urzadzenie do wykonywania sposobu wedlug wynalazku; powinno byc wykonane ze stali nie¬ rdzewnej, stopu Monela, drzewa, gumy, masy plastycznej lub podobnego materialu odpornego na chlor. Opisany sposób nie wymaga zadnych zmian, bez wzgledu na typ uzywanego urzadze¬ nia. Ilosci potrzebnych skladników chemicznych i optymalne temperatury pozostaja bez zmian.Jednakze w niektórych urzadzeniach czasokresy zabiegów winny byc zmienione w celu uzyska¬ nia najlepszych wyników, jak równiez nalezy przedsiewziac srodki w celu zapewnienia naj¬ wyzszej jednolitosci.Przyklad I. Ponizej opisano typowy przy- klad chlorowania. 45,36 kg materialu o zawarto¬ sci 90% welny ma byc poddane chlorowaniu; material ten ma byc nastepnie barwiony, lecz nie bielony. Waga kapieli potrzebnej dó wlasci¬ wej obróbki tego materialu w uzywanym urza¬ dzeniu, wynosi 907,908 kg. Dzielac ciezar kapieli przez ciezar materialu uzyskujemy stosunek wy¬ noszacy 20. Poniewaz towary maja byt potem barwione bez bielenia, potrzebne dane nalezy wziac z tabeli I-D do 4-D (patrz nizej).Na tabeli I-D pierwsza kolumna od strony lewej zawiera szereg wspólczynników oznacza¬ jacych „stosunek kapieli". Na przecieciu szeregu poziomego, odpowiadajacego w danym przy¬ padku wspólczynnikowi „20" i szeregu piono¬ wego, odpowiadajacego 90% zawartosci welny - 4 -w. materiale, zaajdujeniy laczbe, pjnjaczajaca ilosc kWa*pego siarczanu soflyi (0|%), plus frt" fonian/ #%) afl^lowg-srylawyi ntfczafcfwi dla nasycen^ w^ny lFW»«fin. W *WTO pm»#tal i|osc ta wypM ?3% s^cfce} w§gl matepalu. IJpsc metaboraii^ agdu podana w fert*li 2-0 dla ma¬ terialów o 9Q% aawajtp^ Welny wynosi dja iVf?ystkich stofiin^aw kapMi 3,75%. Ta&ela 3-D, obnoszaca sie do. podchtocymj wajpnia, i tabela j*E)% odnoszaca si* do kwasnego siarczynu; #4u\ odczytywane w ^posót? podobny do tajbeji I-D wskazuja, ze nalepy u^yc 4,75% podchlorynu wajpnja i 3% J^Mnego siarczynu sodu. . £rzy stosowaniu kwafu siarkowego (wlacznie z jLwa^nym siarczanem sodu) wartoic p^ kapieli zakwaszajacej, ipo*e zjn^ania* s|e q£ 31J$ 4, jakkolwiek wa^pjci ** # I *te* S* W?l«dH pa wyifW«ana dlugo- zabiegu.Wartosc pp ponizej 1 jest nie wskazana ze wzgla¬ du na pott^ebna o^roipna \\o# kwasu i ipó^i- WO# ujeinne^ wplywu n^ póiniejsza obróbke.Ilosc kwasu bed^e $e pczywJscie zmieniala zalegnie od rodzaju umytego kwasu. Jesy uzywa ®a kwasnego siarczanu sod^ to ilqsq te$ sklad¬ nika, plus 2% czynnika zwilzajacego, jest podana w tabeli I-D dla materialów* W&e W*i$ tyl nastepnie barwione lub pozostawione w kolorze naturalnym, a w tabeli i-B dla materialów? któ¬ re maja byc nastepnie bielone za pomoca nad¬ tlenku. Ilosc kwasu moze wahac sie w bardzo szerokich granicach i nawet jesli pragnie sie dostosowac ja o warunków, zapewniajacych najwieksza jednolitosc wyniku, to iles* kw**U wraz z czynnikiem zwilzajacym moze odchylac sie o 20% w obu kierunkach oc) stosunku wla¬ sciwego (pod warunkiem^ ze zatrzymywanie kwa¬ su miesci sie w podanych wyzej granicach).Kapiel przygotowuje sie o temperaturze 56,5° C, kwas (plus caynnik zwilzajacy, jesli sie go uzy¬ wa) rozpuszcza sie uprzednio i rozcienczony do* lewa do kapieli. Material wklada sie do kapieli poruszajac nim przez 20 minut. Nastepnie kapiel zlewa sie i material dokladnie odsacza, Az do tej chwili nie nalezy materialu plukac. nadmiar kwasu zobojetnia sie nastepuje naj¬ lepiej przez kapiel w chlodnej wodzie (15,5° — 26,5° C) z dodatkiem uprzednio rozpuszczonego, metaboranu sodu; ilosc metaboranu sodu podana jest w tabeli 2-D dla materialów* które maja byc pastepnie barwione lub pozostawione w ko¬ lorze naturalnym, a w tabeli 2-E rialów, feftóre maja byc nastepnie pielone za pomoca n^adtlenku. Material porusza sie w ka* pieji przez przeciag; okolo 30 minut Przy koncu tego zabiegu ociaga sie pomiecjzy kwasem, za¬ wartym w welnie a dodanym metaboranem sodu staj* równowag, wystarczajaca go AtSPm JWt tariatewl wla^wej^ Stopnia kwa^wosci.Nastepnie £q pierwszej kapieli alkalicznej to¬ kaje W 1% czynnika ftabflfeujacej^ (najlepiej me^b^anu sodu) w rpz|wor$e Wfl4wm i prze-; Pfc*uje #i« ma^rial Dnzez. przewag l — * WMlfc Nastepnie dogaje ge <|q tej j(f(^ -mNr&L chU^iaec«p (F^y*?s&fmw* w $gm& wyjef ppgany) \ mjteriai poruaza ^ W ittej prz^ pko- lo §mjmrt. / .Wreszcie dodaje sie do kapieli srodka prze- ciwchlorowego, np. kwasnego siarczynu sodu (uprzednio rozpuszczonego w cieplej wodzie).Wlasciwa ilosc tego srodka jest podana w ta¬ beli 3-P lub fiB, zaleznie qA przewidzianej dal¬ szej obróbki materialu. Srodek przeciwchlorowy nalezy mieszac z materialem przez okolo 10 mi¬ nut, po czym kapiel sie zlewa, a material dwu.-- krotnie przeplukuje sie w cieplej wejdzie w tem¬ peraturze 3Q —3|°c Roztwór chlorujacy najlepiej przygotowywac W ten spoe^b, aa w qepM wo4ite fqzpus^oza fie metaboran sodu w Uosci ?% w at9WI#u M wagi fiucfee^p materialu, a p44*ieliu rozj^sjgzjk sie równiez w cieplej wodzie ilosc podchlorynu wapnia, wskazana, w tabeli 3-D iub 3-B, zalez¬ nie 04 tego, czy chodzi o materialy, które maja byc nastepnie barwione lub pozostawione w ko¬ lorze naturalnym, czy bielone za pomoca nad- tlfaku. Podchloryn wapnia najlepiej wsypywac zwolna do 18-eiu lub 20-kioteaj ilosei wody (w stosunku wagowym), ciagle mieszajaca. Pod- ohleryn wapnia nie rozpuszcza sie calkewicie, lecz daje metny roztwór, a wiec roztwory me- taboranu sodu i ppdchlorypu wapnia nalezy dobrze ze soba wymieszaj.Dobrze jest przedsiewziac specjalne srodki, jesli chodzi o materialy majace tyc nastepnie Jaaelone za pomoca nadtlenku. Bielenie nadtlen¬ kiem nadaje wlóknom welny pewna odpornosc na kurczenie sie. Z tego powodu nalezy stoso¬ wac lagodniejsze srodki w stosunku do welny, która ma byc nastepnie barwiona lub nie pod¬ dawana zadnej dalszej obróbce. Stosownie do tego, jesli chodzi o welne przeznaczona naste¬ pnie do bielenia nadtlenkiem, najezy stosowac s^ 4o talbel l-O do 4-B, które podaja nieco wyz¬ szy stopien alkalicznosci kapieli wstepnej, po-, prsedzajacej bezposrednio chlorowanie, i nieco mniejsza zawartosc podchlorynu w kapieli chl°" rujacej, jak równiez nieco mniejsza zawartosc srodka przeciwchlorowego.Przy bieleniu nie ma potrzeby dokonywania zadnych szczególnyc}i zmian.Z ponizszych tabel jest widoczne, ze zaleznie od wagi materialu zawartosc kwasnego siarcza-nu sodu waha sie miedzy 7,8% a 34,4% w kapieli kwasnej, zawartosc metaboranu sodu waha sie miedzy 1,5% a 7%, zawartosc podchlorynu wap¬ nia waha sie miedzy 1,75% a 6,5%, podczas gdy zawartosc kwasnego siarczynu sodu wynosi od 2% do 4,5%. Jezeli materialy maja byc nastep¬ nie barwione lub pozostawione w kolorze natu¬ ralnym, zawartosc kwasnego siarczanu sodu w kapieli kwasnej waha sie miedzy 7,8% a 34,4 %; w kapieli zobojetniajacej i chlorujacej calkowita ilosc metaboranu sodu waha sie mie¬ dzy 1,5% a 4%, podchlorynu wapnia miedzy 2,5% a 6,5%, skladnika zas przeciwchlorowego miedzy 2% a 4,5%.Gdy materialy maja byc nastepnie bielone, ilosc kwasnego siarczynu sodu waha sie miedzy 7,8% a 34,4% w kapieli kwasnej; ilosc metabo¬ ranu sodu w kapieli neutralizujacej i chloruja¬ cej — miedzy 2,25% a 7%; ilosc podchlo»rynu wapnia — miedzy 1,75% a 5%, skladnika zas przeciwchlorowego — miedzy 2% a 3%.Przyklad II. Zamiast stosowania oddziel¬ nych kapieli, opisanych w przykladzie I, caly zabieg mozna przeprowadzic tylko w jednej ka¬ pieli. Stosunek procentowy mieszaniny kwaso¬ wej (08% kwasnego siarczynu sodu i 2% czyn¬ nika zwilzajacego zachowuje sie w kapieli, sto¬ sujac stosunek kapieli od 20 do 1. Material po¬ rusza sie w tej kapieli przez 45 minut w tempe¬ raturze 37° C. Nastepnie dodaje sie 2% metaDo- ranu sodu i miesza sie przez 5 minut. Nastepnie przeprowadza sie chlorowanie, jak w przykla¬ dzie I, uzywajac 5% podchlorynu wapnia i 2% metaboranu sodu, po czym stosuje sie srodek przeciwchlorowy, jak w przykladzie I.Rozumie sie, ze w metodzie jednokapielowej mozna zmieniac stosunki, jak zaznaczono w ta¬ belach dla materialów o róznej zawartosci wel¬ ny, z tym jednakze, ze kwasu nie odsacza sie z materialu ani nie usuwa sie go z kapieli, lecz trzeba go zobojetnic przed chlorowaniem.Przyklad III. Postepuje sie w sposób, opi¬ sany w przykladzie I, z ta róznica, ze zakwasza¬ nie przeprowadza sie w kapieli, zawierajacej 17% kwasu szczawiowego w stosunku do wagi materialu przeznaczonego do obróbki.Rozumie sie, ze niezaleznie od uzytego kwasu sposób wedlug wynalazku reguluje przebieg chlo- Procentowa zawartosc welny w materiale 100 90 80 70 60 50 40 30 Tabela I-D 20 Stosunek kapieli Procentowa zawartosc kwasnego siarczanu sodu(98%) plus sulfonianu arylowo-alkilowego (2%) 8 12 15 20 24 27 30 36 16 18 21 24 27 29 31 35 15 17 20 23 26 28 30 34 14 16 19 22 25 27 29 33 13 15 18 21 24 26 28 32 12 14 17 20 23 25 27 31 11 13 16 19 22 24 26 30 10 12 15 18 21 23 25 29 9 11 14 17 20 22 24 28 8 10 13 16 19 21 23 27 Tabela 2-D Procentowa zawartosc metaboranu sodu 3,75 3,50 2,75 2,50 2,25 1,50 8 12 15 20 24 27 30 36 3,75 4,25 4,50 5 5,50 5,75 6 6,50 3,75 4 4,25 4,75 5,25 5,50 5,75 6,50 Tabela M Procentowa zawartosc podchlorynu 3,50 4 4,25 4,75 5 5,50 5,75 6,25 3,25 3,75 4 * 4,50 5 5,25 5,50 6,25 3,25 3,50 _ 4 ..... 4,50 4,75 5 5,50 6 3 3 50 3,75 4,25 4,75 5 5,25 5,75 wapnia 3 3,25 3,50 4 4,50 4,75 5 5,75 2,75 V5 3,50 4 4,25 4,75 5 5,50 2,50 3 3,25 3,75 4,25 4,50 4,75 5,50 - 6 -Tabela 4-D 8 12 15 20 24 27 30 36 Procentowa zawartosc kwasnego siarczynu sodu ¦ ; 2 2,50 2,50 3 3,50 4 4 4,50 2 2 - 2,50 3 3,50 3,50 4 4,50 2 2 2,50 3 3 3,50 4 4,50 2 2 2 2,50 3 3,50 3,50 4,50 2 2 2 2,50 3 3 3,50 4 2 2 2 2,50 3 3 3,50 4 2 2 2 2 2,50 3 3 4 2 2 2 2 2,50 3 3 3,50 2 2 2 2 2,50 2,50 3 3,50 Tabele 1-B do 4-B odnosza sie tylko do materialów, które maja byc nastepnie bielone za pomoca nadtlenku ¦ , Procentowa zawartosc welny w materiale . „ 100 90 80 70 60 50 40 30 20 Tabela 1-B Stosunek Procentowa zawartosc kwasnego siarczanu sodu (98%) kapieli | plus sulfonianu arylowo-alkilorwego (2%) 8 12 15 20 24 27 30 36 16 18 21 24 27 29 31 35 15 17 20 23 26 28 30 34 14 16 19 22 25 27 29 33 13 15 18 21 24 26 28 32 12 14 17 20 ?3 25 27 31 11 13 16 19 22 24 26 30 10 . 12 15 18 21 23 25 29 9 11 14 17 20 22 24 28 8 10 13 16 19 21 23 27 Tabela 2-B Procentowa zawartosc metaboranu sodowego 7 6,50 5,75 5,25 4,50 4 3,50 2,75 2,25 Tabela 3-B 8 12 15 20 24 27 30 26 2,25 2,75 3 3,50 4 4,25 4,50 5 2,25 .V 2,7p 3 3,50 3,75 4,25 4,50 5r Procentowa zawartosc podchlorynu 2,25 2,50 2,75 3,25 3,75 4 4,25 5 2 2,50 2,75 3,25 3,75 4 4,25 5 2 2,50 2,75 3,25 3,50 4 4,25 4,75 2 2,25 2,75 3,25 3,50 3,75 4,25 4,75 wapnia 1,75 2,25 2,50 3 3,50 3,75 4 4 75 1,75 2,25 2,50 3 3,50 3,75 4 4,50 1,75 2 2,50 3 3,25 3,50 4 4,50 Tabela 4-B 8 12 15 20 24 27 30 36 Procentowa zawartosc kwasnego siarczynu sodu 2 2 2 2 2 2,50 2,50 3 2 2 2 2 2 2,50 2,50 3 2 2 2 2 2 2 2,50 3 2 2 2 2 2 2 2,50 3 2 2 2 2 2 2 2,50 3 2 2 2 2 2 2 2,50 3 2 2 2 2 2 2 2 3 2 2 2 2 2 2 2 2,50 2 2 2 2 2 2 2 2,50 — 7 -rowania za pomoca stopnia kwasowosci welny i dzieki temu zapewnia bardzo równomierne i dobrze kontrolowane chlorowanie w roztworze alkalicznym.Tabele I-D do 4-D odnosza sie tylko do mate¬ rialów, które maja byc nastepnie barwione lub pozostawione w kolorze naturalnym.Rozumie sie, ze dla innych kwasów, alkaliów i czynników chlorujacych stosunki procentowe beda zmieniac sie tak, aby uzyskac zadane stop¬ nie kwasowosci wydajnosci chloru.Wynalazek byt z korzyscia stosowany przy chlorowaniu-najrozmaitszych welen w róznych mieszankach i w polaczeniu z innymi wlóknami.Okazalo sie iz przy uzyciu sposobu wedlug wynalazku mozna przeprowadzac chlorowanie w sposób wysoce jednolity, nadajac zarazem wlóknom odpornosc na spilsnianie, i to bez szkody dla ich wlasciwosci fizycznych, ich bu¬ dowy i elastycznosci, oraz bez powodowania zólknienia lub innych niepozadanych skutków.Mozna przy tym uzywac tej samej kapieli chlorujacej, lub kapieli chlorujacej o tym sa¬ mym skladzie, w celu uzyskiwania róznych sto¬ pni chlorowania, przez zmienianie kwasowosci welny w podanych wyzej granicach; stopien chlorowania wzrasta przy tym w miare zwieksza¬ nia kwasowosci i maleje w miare jej zmniejsza¬ nia. Rozumie sie, ze takie regulowanie chloro¬ wania jest mozliwe pomimo duzych wahan war¬ tosci Pr kapieli chlorujacej w granicach wyzej podanych. PL