Znany sposób otrzymywania dwuetyloamidu kwasu nikotynowego z kwasu nikotynowego po¬ lega na ogrzewaniu kwasu nikotynowego z 10- krotna iloscia trójchlorku fosforu przy jednoczes¬ nym dodawaniu chloru gazowego, po czym po oddestylowaniu nadmiaru trójchlorku fosforu dodaje sie chlorowodorku dwuetyloaminy i ogrze¬ wa w ciagu okolo 24 godzin do temperatury 150 — 160° C. Nastepnie roztwór wodny wy¬ tworzonego dwuetyloamidu kwasu nikotynowego zalkalizowany lugiem ekstrahuje sie benzenem, a po oddestylowaniu benzenu produkt oczyszcza sie przez destylacje pod próznia. Sposób ten jednak posiada szereg wad. Otrzymany produkt nie wytrzymuje liczby nadmanganowej, gdyz zawiera substancje redukujace, i odznacza sie swoistym zapachem. Wydajnosc sposobu nie przekracza 35 % wydajnosci teoretycznej. Po¬ nadto otrzymywanie dwuetyloamidu kwasu ni- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wynalazku sa inz. Waclaw Anders, mgr Czeslaw Kostrzebski oraz Mieczyslaw Jaruga. kotynowego wspomnianym sposobem powoduje korozje aparatury, a praca odbywa sie w wa¬ runkach bardzo ciezkich pod wzgledem higieny i bezpieczenstwa, wymagajacych, np. stosowania masek ochronnych. Wreszcie sposób ten wymaga uzycia znacznych ilosci trójchlorku fosforu.Sposób wedlug wynalazku usuwa powyzsze niedogodnosci. Polega on na tym, ze przepro¬ wadzanie kwasu nikotynowego lub izonikotyno¬ wego w chlorowcobezwodnik kwasu za pomoca haloidków fosforu lub chlorku tionylu oraz kondensacja wytworzonego produktu z chloro¬ wodorkiem dwuetyloaminy odbywa sie w srodo¬ wisku weglowodorów aromatycznych lub ich chlorowcopochodnych o temperaturze wrzenia 80 — 150° C, po czym otrzymany surowy dwu- etyloamid kwasu 1 nikotynowego poddaje sie oczyszczaniu.Wedlug wynalazku surowy dwuetyloamid kwa¬ su nikotynowego oczyszcza sie w ten sposób, ze na produkt ten rozcienczony woda slabo zalka- lizowana na fenolftaleine dziala sie wodnym roztworem nadmanganianu potasu w tempera¬ turze 15 — 25° C, po czym dodaje sie weglaaktywnego i przesacza. Nastepnie do przesaczu dodaje sie sody w ilosci 30 — 40 % w stosunku do ilosci wody i wydzielony dwuetyloamid kwasu nikotynowego ekstrahuje sie benzenem.Stwierdzono, ze sposób ten umozliwia uzycie znacznie mniejszej ilosci haloidków fosforu* np. trójchlorku fosforu (1:0,6 zamiast -dotychczas stosowanej proporcji 1 :10) oraz zastosowanie znacznie nizszej temperatury, i pozwala na przeprowadzenie procesu w srodowisku bezwod¬ nym. Projdukt surowy posiada zaledwie slady substancji redukujacychj a po oczyszczeniu wy¬ trzymuje liczbe nadmanganowa, jest prawie bez- wonny oraz bezbarwny. Sposób wedlug wyna¬ lazku odznacza sie dobra wydajnoscia (wydajnosc surowego dwuetyloamidu kwasu nikotynowego wynosi 85%, a "produktu oczyszczonego 70% wydajnosci teoretycznej), nie wymaga stosowa¬ nia masek ochronnych i umozliwia4* prace w do¬ brych warunkach pod wzgledem higieny i bez¬ pieczenstwa. , Przyklad. Do emaliowanego kotla z mie¬ szadlem i chlodnica zwrotna wprowadza sie 600 kg toluenu i przy uruchomionym mieszadle dodaje 123 kg kwasu nikotynowego. W celu cal¬ kowitego usuniecia wody czesc toluenu oddesty- lowuje sife, przy czym zwykle wystarcza oddesty¬ lowanie 100 — 120 1. Nastepnie zawartosc kotla ochladza sie do temperatury 70° C i powoli wkrapla 70 — 80 kg trójchlorku fosforu, po czym temperature podnosi sie w ciagu 30 — 40 minut do 100° C, utrzymujac mieszanine reakcyjna w tej temperaturze w ciagu dalszych 30 — 40 minut, przy czym mieszanina przyjmuje barwe jasno- kremowa. Zawartosc kotla ochladza sie do tem¬ peratury 50 — 60° C, mieszadlo zatrzymuje sie i szybko dodaje 120 kg chlorowodorku dwuety- loaminy, po czym po szczelnym zamknieciu kotla i uruchomieniu mieszadla zawartosc kotla ogrzewa sie bardzo powoli w ciagu 40 — 50 minut do temperatury wrzenia toluenu, przy czym na¬ stepuje wydzielanie sie chlorowodoru, pochla¬ nianego przez dolaczony absorber. Czas trwania kondensacji wynosi okolo 12 — 14 godzin, przy czym reakcje uwaza sie za ukonczona, gdy chlo¬ rowodór przestaje wydzielac sie. Po ochlodzeniu mieszaniny reakcyjnej do temperatury 25 — 30° C oddziela sie warstwe toluenowa, a pozostalosc alkalizuje roztworem sody, po czym dodaje od¬ dzielony uprzednio toluen do którego przez wy¬ trzasanie przechodzi dwuetyloamid kwasu nikoty¬ nowego. W celu calkowitego wydobycia dwuetylo¬ amidu kwasu nikotynowego z mieszaniny reak¬ cyjnej ekstrakcje toluenem zalkalizowanego roz¬ tworu powtarza sie jeszcze dwukrotnie. Po oddestylowaniu rozpuszczalnika otrzymuje sie „Prasa" Sl-gród, 4074 — 17., 7. 53 — R-4-37769 — surowy dwuetyloamid kiwasu nikotynowego, za¬ wierajacy slady substancji redukujacych.Produkt iten w celu oczyszczenia rozpuszcza sie w wodzie w stosunku 1:1,5, roztwór lekko alkalizuje i dodaje okolo 1 — 1,5% rozcienczo¬ nego roztworu KMnO^ w stosunku do wagi dwu¬ etyloamidu kwasu nikotynowego, a po zakoncze¬ niu procesu utleniania substancji redukujacych, dodaje sie 2% wegla aktywnego (równiez w sto¬ sunku do wagi dwuetyloamidu kwasu nikotyno¬ wego), po czym calosc przesacza sie i po dodaniu do przesaczu sody w ilosci'30 — 40% w stosunku do ilosci wody ekstrahuje za pomoca benzenu.Nastepnie benzen oddestylowuje sie i dwuety¬ loamid kwasu nikotynowego poddaje destylacji prózniowej (5 — 10 mm Hg).Srodkowa frakcja, wynoszaca okolo 85% dwu¬ etyloamidu kwasu nikotynowego poddanego de¬ stylacji, stanowi frakcje glówna, odpowiadajaca wymaganiom farmakopealnym. Przedgon i nie- dogon wracaja do przeróbki nastepnej partii.Otrzymany dwuetyloamid kwasu nikotynowego wytrzymuje liczbe nadmanganowa, jest prawie bezwonny, bezbarwny i wykazuje temperature krzepniecia 22 — 23° C. Wydajnosc z jednego mola kwasu nikotynowego wynosi 125 kg, co sta¬ nowi 70% wydajnosci teoretycznej. PL