Znane jest wytwarzanie matryc wzgled¬ nie patryc tasm dzwiekowych na drodze galwanoplastycznej. W tym celu propo¬ nowano zaopatrywac oryginalna tasme dzwiekowa, np. tasme woskowa, zaopa¬ trzona w napisy dzwiekowe, w powierzch¬ nie przewodzaca i umieszczac ja nastep¬ nie w kapieli galwanicznej, w której po stronie zapisu na tasmie wytwarza sie osad miedzi, który po oddzieleniu orygi¬ nalnej tasmy dzwiekowej stanowi matryce.Ten sposób wytwarzania matryc ma te wade, ze zabiera duzo czasu i jest kosztow¬ ny, a zwlaszcza wówczas, gdy chodzi o wy¬ twarzanie szerokich matryc tasm dzwieko¬ wych z wieloma sladami dzwiekowymi, le¬ zacymi obok siebie, które wymaga .stosun- kolwo bardzo wiele czasu, dopóki matryca nie osiagnie w kapieli galwanicznej ko¬ nieczna grubosc.Dalszymi wadami sposobu opisanego jest to, ze wskutek niezbednie wymagane¬ go doprowadzania pradu do przewodza¬ cych powierzchni oryginalnej tasmy dzwie¬ kowej matryca, wytworzona galwanicznie, wypada zawsze wezsza od lej powierzch¬ ni, a brzegi matrycy nie sa gladkie, tak iz matryca musi byc obcieta wzdluz obu brze¬ gów. Wskutek tego jeszcze bardziej zo¬ staje zmniejszona i tak juz mala szero¬ kosc matrycy. W kapieli galwanicznej po¬ winno sie wytwarzac matryce znacznieSzersza od tasmy. Do tego dochodzi jesz¬ cze i to, ze dzwiekowe matryce tasmowe, wytworzone galwanicznie z miedzi, sa zbyt miekkie do wytwarzania wiekszych serii tasm dzwiekowych za pomoca zabiegu pra¬ sowania lub wytlaczania oraz ze na ogól niechetnie uskutecznia sie wytlaczanie matryca oryginalna, gdyz gdyby matryca ta zostala uszkodzona lub stala sie nie¬ zdatna do uzytku, wówczas nie mozna by¬ loby juz uzyc zdjecia oryginalnego. Wsku¬ tek tego tez trzeba z matrycy oryginalnej wytworzyc najpierw patryce, a z niej znów wytworzyc jedna lub wiele matryc praso¬ wanych lub wytlaczanych, odpornych na nacisk. Wytwarzanie patrycy odbywa sie w kapieli galwanicznej, przy czym matry¬ ca oryginalna sluzy jako katoda. Ma to ten skutek, ze z powyzszych wzgledów patry¬ ca staje sie jeszcze wezsza niz matryca oryginalna, znacznie juz zmniejszona w swej szerokosci. Ta sama wada wyste¬ puje przy wytwarzaniu matrycy prasowa¬ nej lub wytlaczanej z patrycy. Aby przy normalnej szerokosci tasmy odtwarzane¬ go filmu dzwiekowego otrzymac odpowied¬ nia matryce prasowana, trzeba przeto wy¬ tworzyc matryce oryginalna, posiadajaca prawie \l/i raza wieksza szerokosc od ma¬ trycy prasowanej.Celem wynalazku jest usuniecie tej i innych wad sposobu znanego. Osiaga sie to w pierwszym rzedzie dzieki temu, ze w kapieli galwanicznej wytwarza sie tas¬ me patrycowa o szerokosci przewyzsza¬ jacej szerokosc peku sladów dzwiekowych tylko w nieznacznym stopniu, i o grubosci wynoszacej tylko ulamek wymaganej gru¬ bosci, uzyskana zas w ten sposób tasme — w razie koniecznosci po obróbce jej brze¬ gów — nasadza sie na niezapisana, szer¬ sza tasme metalowa, której czesci brzego¬ we posiadaja pozadana grubosc matrycy wzglednie patrycy oraz która w swej cze¬ sci srodkowej wykazuje wydrazenie, od¬ powiadajace przekrojowi poprzecznemu tasmy, wytworzonej galwanoplastycznie.Przy tym stosuje sie sposób, znany przy wytwarzaniu plyt dzwiekowych, to jest bardzo cienka, mierzaca dziesiata czesc milimetra, tarczowa matryce do prasowa¬ nia lub wytlaczania przylutowuje sie do grubej plyty metalowej, a to w celu uchro¬ nienia matrycy zarówno przed oddzialy¬ waniem materialu zastosowanego na ply¬ te, jak równiez przed lekkomyslnym ob¬ chodzeniem sie z nia przez robotnika.Sposób przeprowadza sie korzystnie tak, ze tasme matrycowa wzglednie patry¬ cowa wytwarza sie w kapieli galwanicznej az do polowy pozadanej grubosci i o sze¬ rokosci przekraczajacej tylko nieznacznie szerokosc peku sladów dzwiekowych; uzy¬ skana w ten sposób tasme zamocowuje sie na srodkowej czesci szerszej niezapisanej tasmy metalowej o jednakowej grubosci, której swobodne czesci brzegowe sa wy¬ winiete, az do zetkniecia sie ich brzegów z brzegami tasmy zapisanej.W celu wytwarzania matryc do praso¬ wania lub wytlaczania, sluzacych do wy¬ twarzania bardzo duzych serii tasm dzwie¬ kowych, wynalazek przewiduje, ze orygi¬ nalna matryce naklada sie na tasme posze¬ rzajaca opisanego rodzaju, strone z pismem uzyskanej w ten sposób tasmy zlozonej za¬ opatruje sie w warstwe tlenkowa, po czym w kapieli galwanicznej wytwarza sie pa¬ tryce, odpowiadajaca szerokosci caleij tas¬ my, która — w razie koniecznosci po ob¬ róbce jej brzegów — znów naklada sie na tasme poszerzajaca, uzyskana w ten spo¬ sób tasme zestawiona zaopatruje sie w warstwe tlenkowa i wreszcie z zestawio¬ nej tasmy patrycowej wytwarza sie w ka¬ pieli galwanicznej gruba, poniklowana i po- chromowana matryce do prasowania wzglednie wytlaczania.Waska, pokryta pismem tasma matry¬ cowa wzglednie patrycowa, posmarowana po stronie zaopatrzonej w pismo smarem — 2 —ochronnym, zapobiegajacym rozlewaniu sie sladów, a z jej tylnej strony — pasta lu¬ townicza, jest doprowadzana w sposób cia¬ gly do równomiernie poruszajacej sie na¬ grzanej tasmy poszerzajacej, przy czytn obie tasmy zostaja scisniete razem w ich miejscu styku. Do przeprowadzania tego zabiegu znaj duj e zastosowanie najlepie j urzadzenie, które jest zaopatrzone w przyrzad do ciaglego wywijania czesci brzegowych równomiernie poruszajacej sie niezapisanej tasmy, w przyrzad do rów¬ nomiernego doprowadzania i wkladania zapisanej waskiej tasmy matrycowej wzglednie patrycowej we wglebienie, utworzone miedzy wywinietymi czesciami brzegowymi tasmy niezapisanej, w urza¬ dzenie grzejne, umieszczone miedzy przy-, rzadem do wywijania i miejscem doprowa¬ dzania zapisanej tasmy oraz sluzace do nagrzewania tasmy niezapisanej, oraz w przyrzad sciskajacy, umieszczony poza miejscem doprowadzania i sciskajacy obie zlaczone ze soba tasmy. Przy tym urza¬ dzenie do doprowadzania tasmy zapisanej moze posiadac narzady do nakladania pa¬ sty ochronneij na strone tasmy z pismem oraz narzady do nakladania pasty lutow¬ niczej na tylna strone tasmy. Przyrzad sci¬ skajacy, umieszczony poza miejscem do¬ prowadzania tasmy zapisanej, sklada sie (korzystnie) z poszczególnych krazków pozostajacych pod naciskiem sprezyny.Z rysunku wynika sposób wedlug wy¬ nalazku, przy czym podano schematycznie przyrzad opisanego rodzaju.Fig. 1 podaje w widoku z góry i w przekroju kawalek zapisanej oryginalnej tasmy dzwiekowej, fig. 2 — w widoku z góry i w przekroju oryginalna matryce wytworzona z tasmy dzwiekowej wedlug fig. 1, po zdjeciu z oryginalnej tasmy dzwie¬ kowej, a fig. 3 — równiez w widoku z gó¬ ry i w przekroju odpowiednio przycieta matryce oryginalna. Fig. 4 podaje w wi¬ doku z góry i w przekroju kawalek tasmy poszerzajacej, a fig. 5 — w widoku i w przekroju tasme poszerzajaca wedlug fig. 4 z nasadzona matryca oryginalna wedlug fig. 3. Fig. 6 uwidocznia urzadzenie do na¬ sadzania matrycy oryginalnej na tasme po¬ szerzajaca i urzadzenie do wytwarzania tej tasmy.Oryginalna tasma dzwiekowa sklada sie np. z tasmy nitrocelulozowej 1 i z le¬ zacej na niej warstwy woskqwej 2, w któ¬ rej naciete sa rowki dzwiekowe 3. Po za¬ pisaniu tasme poddaje sie grafitowaniu oraz w podobny sposób zaopatruje sie jej strone z pismem w powloke przewodzaca.Potem tasme umieszcza sie w kapieli gal¬ wanicznej oraz przewodzaca powloke jej strony z pismem laczy sie przewodzaco ze zródlem pradowym kapieli. Do tego celu sluza zaznaczone narzady zaciskowe 4, chwytajace brzeg przewodzacej warstwy powierzchniowej.Osad miedziany, wytworzony nastepnie w kapieli galwanicznej, tworzy matryce miedzy narzadami zakleszczajacymi 4 na pokrytej grafitem powierzchni oryginalnej tasmy dzwiekowej, przy czym straca sie osad dopóty az grubosc matrycy osiagnie polowe grubosci uwalanej za ^konieczna.Potem matryce sciaga sie z oryginalnej tas¬ my dzwiekowej; posiada ona wówczas ksztalt przedstawiony na fig. 2 jest ozna¬ czony cyfra 5. Jej brzegi 6 sa nierów¬ ne; slady dzwiekowe, które w oryginalnej tasmie dzwiekowej posiadaly ksztalt row¬ ków 3, sa utworzone w postaci zeberek 7.Brzegi matrycy 5, która, jak powie¬ dziano, posiada tylko polowe grubosci wy¬ maganej, przycina sie. Na fig. 3 uwidocz¬ niono matryce z brzegami gladkimi.Jak wynika z fig. 1—3, matryca stra¬ cila juz znacznie na szerokosci w stosun¬ ku do szerokosci warstwy woskowej ory¬ ginalnej tasmy dzwiekowej. Wskutek prze¬ biegu galwanizowania, jak równiez wsku¬ tek obróbki jej brzegów stala sie ona zna¬ cznie wezsza niz warstwa woskowa 2 war- — 3 -stwy nosnej 1 oryginalnej tasmy dzwieko¬ wej. Jezeli z matrycy wedlug fig. 3 bylaby wytworzona patryca na drodze galwanicz¬ nej, a z niej znów matryca, wówczas sze¬ rokosc tej matrycy bylaby jeszcze mniej¬ sza w porównaniu z szerokoscia matrycy oryginalnej wedlug fig. 3.W celu wyrównania straty szerokosci wynalazek przewiduje zastosowanie tasmy poszerzajacej. Kawalek takiej tasmy jest przedstawiony na fig. 4. Stanowi go glad¬ ka tasma miedziana 8, której czesci brze¬ gowe 9 sa wywiniete. Tasma 8 posiada ta¬ ka sama grubosc, jak matryca 5 wedlug fig. 3, a zatem w swej czesci srodkowej wy¬ kazuje polowe .grubosci, a w swych cze¬ sciach brzegowych — pelna grubosc wy¬ twarzanej tasmy matrycowej.Matryca 5 zostaje teraz wlozona swa strona z pismem dzwiekowym na zewnatrz w wydrazenie, utworzone przez wywinie¬ cie brzegów 9 tasmy poszerzajacej 8, a swa tylna strona zostaje przylutowana do dna wydrazenia. Przedstawiono to na fig. 5. Przez polaczenie jednolite utworzo¬ na zostaje tasma matrycowa, która posia¬ da pozadana grubosc i znacznie wieksza szerokosc niz tasma matrycowa 5, wytwo¬ rzona na drodze galwanoplastycznej. Tyl¬ ko czesc calej matrycy musi byc wytwo¬ rzona na drodze galwanicznej.Zestawiona matryca wedlug fig. 5 zo¬ staje nastepnie zaopatrzona na swej stro¬ nie z pismem w warstwe tlenkowa, np. przez posrebrzenie tej strony i przez na¬ stepujace potem utlenienie warstwy srebra w kapieli, bedacej roztworem jodu i bromu w alkoholu. Matryca zostaje nastepnie po¬ nownie umieszczona w kapieli galwanicz¬ nej, a z niej zostaje wytworzona patryca, która po obcieciu jej brzegów jest równiez wezsza od matrycy. W celu wyrównania tej straty szerokosci patryce nasadza sie w opisany wyzej sposób na tasme posze¬ rzajaca wedlug fig. 4 i zlutowuje sie ja z ta tasma. Tak poszerzona patryce calkowita zaopatruje sie znów na jej powierzchni z pismem w warstwe tlenkowa oraz zanu¬ rza sie ja w kapieli galwanicznej, w której wytwarza sie z niej matryce. Posiada ona wówczas taka szerokosc, ze moze znalezc zastosowanie przy odciskaniu tasm dzwie¬ kowych. Matryce do tloczenia wytwarza sie badz o pelnej grubosci w kapieli gal¬ wanicznej, badz tylko o ulamku tej gru¬ bosci, a w wielu przypadkach zostaje ona zamocowana na tasmie o grubosci odpo¬ wiadajacej brakujacej grubosci matrycy.Matryca do tloczenia zostaje wreszcie pod¬ dana poniklowaniu i pochroriiowaniu, po czym jest gotowa do uzytku.Nakladanie matrycy oryginalnej wzgled¬ nie patrycy na tasme powiekszajaca oraz zlutowywanie ze soba obydwóch tych tasm uskutecznia sie korzystnie w urzadzeniu przedstawionym schematycznie na fig- 6.Urzadzenie to posiada beben 10, na któ¬ rym nawinieta jest tasma poszerzajaca 8 z wywinietymi brzegami; przekrój po¬ przeczny tej tasmy jest oznaczony liczba 11. Para krazków 12 doprowadza tasme do przyrzadu 13 do wywijania, w którym wy¬ wijane sa czesci brzegowe 9 tasmy. Po opuszczeniu tego przyrzadu tasma posia¬ da przekrój poprzeczny 14, który jest zgod¬ ny z przekrojem wedlug fig. 4. Tasma po- szerzajjaca przechodzi nastepnie miedzy krazkami 15, za którymi jest ogrzewana dowolnym urzadzeniem 16.Tasma matrycowa 5 jest nawijana w miejscu 17 na beben oraz po krazkach 18, 19 i 20 biegnie do miejsca wlotowego pary krazków 21, 22, miedzy którymi przebie¬ ga równiez tasma poszerzajaca 8. Liczba 23 oznacza urzadzenie zaopatrujace stro¬ ne z pismem tasmy matrycowej w warstwe, zapobiegajaca rozplywaniu sie sladów dzwiekowych pod dzialaniem ciepla, ko¬ niecznego do zlutowywania tasm 5 i 8.Warstwa jest rozpuszczalna w wodzie oraz zostaje ponownie zmyta po zlutowaniu obydwóch tasm. Liczba 24 oznacza urza- — 4 —dzenie, smarujace pasta lutownicza tylna strone tasmy matrycowej. Tasma matryco¬ wa jest ukladana przy pomocy krazków 27, 22 w wydrazeniu tasmy poszerzajacej, z ty¬ lu zas za krazkami 27, 22 nad i pod oby¬ dwiema tasmami 5, 8 umieszczone sa po¬ szczególne krazki 25,'pozostajace pod na¬ ciskiem sprezyny i dociskajace do nagrza¬ nej tasmy poszerzajacej tasme matrycowa, zaopatrzona na swej tylnej stronie w pa¬ ste lutownicza. Po przejsciu przez uklad krazków 25 tasmy 5 i 8 zostaja silnie zla¬ czone ze soba. Przekrój poprzeczny zla¬ czonego ukladu tasmowego jest oznaczo¬ ny liczba 26.Urzadzenie, przedstawione na fig. 6, jest zastosowane w ten sposób do nakla¬ dania i laczenia tasmy patrycowej z tasma ppszerzajaca.Wynalazek nie jest ograniczony do osadzania na tasmie poszerzajacej galwa¬ nicznie wytworzonej tasmy matrycowej wzglednie patrycowej o polowie grubosci wytwarzanej matrycy wzglednie patrycy; tasma poszerzajaca wykazuje w swej cze¬ sci srodkowej te sama grubosc co i galwa¬ nicznie wytworzona tasma matrycowa wzglednie patrycowa; tasma matrycowa wzglednie patrycowa moze byc wytwarza¬ na na drodze galwanicznej równiez i o gru¬ bosci wynoszacej ulamek wymaganej gru¬ bosci calkowitej oraz tasma ta moze byc osadzona na tasmie poszerzajacej, której czesci brzegowe wykazuja zadana calko¬ wita grubosc matrycy wzglednie patrycy oraz klóra w swej czesci srodkowej po¬ siada wydrazenie, którego glebokosc jest równa grubosci tasmy matrycowej wzgled¬ nie patrycowej, wytworzonej galwanicznie. PL